رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ هەینی، داوای لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرد کە متمانە دروست بکات و دان بە مافەکانی ئێراندا بنێت.
عراقچی رایگەیاند: پێویستە ویلایەتە یەکگرتووەکان متمانە دروست بکات و بە رێزەوە قسە بکات و دان بە مافەکانی ئێراندا بنێت و پابەندی بەڵێنەکانی بێت، هەروەها جەختی کردەوە: گەڕاندنەوەی رێڕەوی دبلۆماسی بۆ دۆخی ئاسایی خۆی مەحاڵ نییە.
ئاماژەی بەوەش کرد: پێویستە واشنتۆن تێبگات لەوەی کە گوشار هیچ سوودێکی نییە، و روونیشی کردەوە: ئێران تاوتوێکردنی بەرهەمدار و دااهێنەرانەی لەگەڵ شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی قەتەر لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ تاران ئەنجامداوە.
جەختیشی کردەوە: وڵاتەکەی پێیوایە گەڕانەوە بۆ رێڕەوی دبلۆماسی ڕێپێدراوە، بە مەرجێک ڕێزی دوولایەنە و پابەندبوون بە بەڵێنەکانەوە هەبێت".
ئەمینداری گشتیی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران رەتیدەكاتەوە وڵاتەكەی هیچ هەوڵێكی بۆ تیرۆركردنی بارۆن ترەمپ هەبێت.
موحسین رەزایی، ئەمینداری گشتیی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، دروستیی ئەو راپۆرتانەی رەتكردەوە كە باس لە پلانێكی ئەگەری دەكەن بۆ تیرۆركردنی بارۆن، كوڕە بچووكی دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمریكا لەلایەن ئێرانەوە.
ئەمە لە كاتێكدایە، تەلەڤزیۆنی رەسمی ئێران رۆژی سێشەممەی رابردوو لە رێگەی بڵاوكردنەوەی ڤیدیۆیەك كە باسی ژیانی تایبەتی و رۆژانەی بارۆن ترەمپ لەخۆگرتبوو، ئاشكرایكردبوو، خەڵاتێكی دارایی بە بڕی 10ملیۆن دۆلار تەرخانكراوە بۆ هەر كەسێك كە بتوانێت بارۆن، كوڕی دۆناڵد ترەمپ بكوژێت.
لە بەرانبەردا، دەزگای خزمەتگوزاریی نهێنیی ئەمریكا رایگەیاند، ئاگاداری ئەو ڤیدیۆیەیە كە لە تەلەڤزیۆنی رەسمی ئێرانەوە پەخشكراوە و تێیدا باس لە پلانێكی ئەگەری بۆ تیرۆركردنی بارۆن ترەمپ دەكرێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'تروس سۆشیاڵ' وێنەیەکی بڵاوکردەوە و تێیدا گەروی هورمز خراوەتە ناو لیستی "هەرێمەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەمریکا".
لە وێنەکەدا کە ناونیشانی 'ناوچەکانی ئەمریکا'ـی هەڵگرتووە، ئاڵای چەندین هەرێمی سەر بە واشنتۆن پیشان دراوە و لە بەشی سەرەوەشیدا نەخشەی گەروی هورمز دانراوە و وشەی "نوێ"ـی لەپاڵ نووسراوە (U.S. Territories)، ترەمپ لەگەڵ بڵاوکردنەوەی ئەو وێنەیەدا هیچ روونکردنەوەیەکی نەداوە.
هاوكات لەگەڵ ئەمەشدا؛ براد کوپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، هێزەکانیان سەرکەوتوو بوون لە پاککردنەوەی گەروی هورمز لەو مینە دەریاییانەی پێشتر لەلایەن سوپای پاسدارانەوە چێنرابوون.
ئاماژەی بەوەش کرد، لە چەند مانگی رابردوودا یارمەتی نزیکەی هەزار و 500 کەشتیی بازرگانی دراوە بۆ تێپەڕبوون لە گەروەکە، کە زیاتر لە 750 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاویان هەڵگرتبوو.
هەر لە راگەیەنراوەکەدا، سێنتکۆم جەختیشیکردەوە، "کردنەوەی رێڕەوەکان بە مانای کەمکردنەوەی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران نایەت، بەڵکو لە مانگی تەمموزەوە رێگە بە هیچ کەشتییەک نەدراوە بچێتە بەندەرەکانی ئێران یان لێیان بچێتە دەرەوە، جگە لەو کەشتیانەی هاوکاریی مرۆییان هەڵگرتووە"
جێی ئاماژەیە، بەپێی ئامارەکان هاتوچۆی کەشتییەکان لە گەروی هورمز بەراورد بە رابردوو لە ئاستێکی نزمتردایە و خستنەڕووی نەوت لەو رێڕەوە بەراورد بە ئاستی ئاسایی خۆی کەمبووەتەوە.
ئەو وێنەیەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'تروس سۆشیاڵ' بڵاویکردەوە
وەزارەتی پەروەردەی سوریا بڕیاری ژمارە 2068ی دەرکرد، کە تێیدا گۆڕانکاریی مێژوویی لە سیستمی پەروەردەی وڵاتەکەدا دەکات و زمانی کوردی بە رەسمی دەخاتە ناو پڕۆگرامی خوێندن.
وەزارەتی پەروەردەی سوریا رایگەیاند، زمانی کوردی وەک 'زمانێکی نیشتمانی' لە خوێندنگە حکومی و تایبەتەکانی ئەو ناوچانەی رێژەیەکی بەرچاوی کوردنشینن، دەخوێندرێت.
بەشێک لە دەقی بڵاوکراوەی بڕیارەکەی وەزارەتی پەروەردەی سوریا:
- قۆناغەکانی خوێندن: بڕیارەکە هەموو قۆناغەکانی خوێندن دەگرێتەوە و زمانی کوردی دەبێتە بەشێکی سەرەکی لە پڕۆگرامی خوێندن.
- کاتی وانەکان و نمرە: هەفتانە سێ وانە بۆ زمانی کوردی تەرخان دەکرێت و نمرەی ئەم وانەیە وەک نمرەی وانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی لە کۆنمرەی کۆتایی هەژمار دەکرێت.
- خوێندن بە زمانی کوردی: لە قۆناغی گواستنەوەدا (بۆ ساڵی یەکەم)، خوێندکاران سەرپشک دەکرێن لەوەی وانەکانی وەک مێژوو، جوگرافیا و فەلسەفە بە زمانی عەرەبی یان کوردی بخوێنن.
- ئامادەکارییەکان: وەزارەت 'سەنتەری نیشتمانیی بۆ پەرەپێدانی مەنهەجەکان'ـی راسپاردووە بۆ دانانی پەرتوکی تایبەت بە زمانی کوردی، هەروەها مامۆستایانی خاوەن بڕوانامە و شارەزا لە زمانی کوردی دادەمەزرێندرێن.
- ئەم بڕیارە لە 27ـی 8ـی 2026ـەوە دەرچووە و مەبەست لێی پاراستنی مافی پێکهاتەکان و بەهێزکردنی یەکێتیی نیشتمانییە لە سوریا.
سەرۆکی پەرلەمانی ئێران رایدەگەیەنێت؛ وڵاتەکەی لە ناوەڕاستی جەنگێکی ئابوریی هەمەلایەنەدایە و داوا لە حکومەت دەکات چاککردنی بژێویی خەڵک و رەخساندنی هەلی کار بخاتە سەرووی کارەکانییەوە.
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران و گەورە دانوستانکاری وڵاتەکە رایگەیاند، ئێران لە ئێستادا رووبەڕووی "جەنگێکی ئابوریی هەمەلایەنە" بووەتەوە، بەڵام جەختی کردەوە بە هەوڵەکانی حکومەت و خۆڕاگریی گەلەکەیان دەتوانن بەسەر نەیارەکانیاندا سەربکەون.
قالیباف لە وتارێکدا لەبەردەم پەرلەمانی وڵاتەکەی ئاماژەی بەوەکرد، لە سایەی لێکەوتەکانی جەنگ و زیادبوونی فشارە دەرەکییەکان، پێویستە حکومەت چاککردنی ئاستی بژێوی، بەرزکردنەوەی توانای کڕین، رەخساندنی هەلی کار بۆ گەنجان و دەستەبەرکردنی ئاسایشی ئابوری بخاتە سەرووی کارەکانییەوە، وتیشی، نەیارانی تاران هەوڵیان داوە لێکترازانی ناوخۆیی دروست بکەن و توانای ناوخۆیی ئێران لاواز بڕوانن.
ئەم لێدوانانەی قالیباف لە کاتێکدایە کە ئەمریکا هەڕەشەی توندکردنەوەی سزاکانی کردووە بۆ روخاندنی رژێمی تاران، ئەمەش دوای تێپەڕبوونی نزیکەی شەش مانگ بەسەر هەڵگیرسانی جەنگ و یەکەم هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە 28ی شوباتی رابردوودا.
شایەنی باسە لە سەرەتای جەنگەکەوە لە کۆتایی شوباتدا، ئێران بە کردەیی گەروی هورمزی داخستووە کە پێنجیەکی بەرهەمی نەوت و گازی شلی جیهانی پێدا تێپەڕ دەبێت، لە بەرانبەردا ئەمریکا گەمارۆی خستووەتە سەر بەندەرەکانی ئێران، ئەم پەرەسەندنانەش لە کاتێکدان ئێران هەفتانەیە لە دانوستاندایە لەگەڵ عوممان و جەخت دەکاتەوە گەروی هورمز بە داخراوی دەمێنێتەوە تا ئەو کاتەی واشنتۆن پابەند دەبێت بە لێکتێگەیشتنەکانی ناوەڕاستی حوزەیران بۆ هەڵگرتنی گەمارۆ و سزادانە ئابورییەکان.
سەرۆک کۆماری ئێران جەختی لەسەر هەڵوێستی وڵاتەکەی بەرانبەر پەرەسەندنی گرژییەکان کردەوە و دەڵێت، بەرگریکردن لە سەروەریی ئێران مافێکی رەوا و یاساییە و تاران بەکردەیی ئەو مافەی بەکارهێناوە.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی لە پێگەی لاوازییەوە رووبەڕووی روداوەکان نابێتەوە و بە باشی دەزانێت چۆن بەرگری لە خۆی بکات، ئاشکراشیکرد کە لە کاتێکدا دانوستانەکان لەگەڵ واشنتۆن لە ئارادا بوون، ئەمریکا و ئیسرائیل جەنگیان بەسەر ئێراندا سەپاندووە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا جەختی کردەوە: "ئێمە دەستپێشخەری جەنگ نەبووین، بەڵام بە توندی لە بەرانبەر دەستدرێژکاراندا وەستاوینەتەوە." هەروەها بەرگریکردن لە دۆزی فەلەستین و رەتکردنەوەی داگیرکاریی بە ئەرکێکی سەرەکیی وڵاتەکەی وەسف کرد.
لە کۆتاییدا، سەرۆکی ئێران داوای لە وڵاتانی ئیسلامی کرد، بەڵێن بدەن ئاسایشی یەکتر تێکندەن و سەرپەرشتیکردن و بەڕێوەبردنی ئاسایشی ناوچەکە بە دەستی خۆیان بێت.
سەرۆك وەزیرانی قەتەر سەردانی تاران دەكات و ترەمپیش پێشبینی دەكات بەزوویی گەروی هورمز بكرێتەوە.
شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، سەرۆك وەزیران و وەزیری دەرەوەی قەتەر، بەیانی ئەمڕۆ بەرەو تاران بەڕێكەوت بۆ دیداری ژمارەیەك لە لێپرسراوانی ئێران، بە مەبەستی تاوتوێكردنی كەمكردنەوەی گرژییەكان و رەخساندنی زەمینە بۆ دەستپێكردنەوەی دیالۆگ، جگە لە تاوتوێكردنی ئازادیی كەشتیوانی لە گەروی هورمز و رێگەچەرەكانی گەڕاندنەوەی رەوشەکە بۆ پێش 28ی شوباتی رابردوو.
پێش گەشتەكەشی، سەرۆك وەزیرانی قەتەر زنجیرەیەك پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ ژمارەیەك لە وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاریی كەنداو ئەنجامداوە ، بە مەبەستی تاوتوێكردنی هەوڵە دیپلۆماسییەكان.
ئەمەش لە كاتێكدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، جەنگەكە بە زوویی كۆتایی پێدێت و جەختی لەوەكردەوە، واشنتۆن نزیكبووەتەوە لە پێكانی ئامانجەكانی و گەروی هورمز بۆتەوە بە كراوە و لەژێر كۆنتڕۆڵی ئەمریكادایە، سوپای پاسدارانی ئێران جەختی لەوە كردەوە كە گەروەكە هێشتا لەژێر دەسەڵاتی تاراندایە و تا ئەمریكا مەرجەكانیان قبوڵ نەكات، ناكرێتەوە.
سەرۆکی فەرەنسا پیرۆزبایی تێکەڵبوونی ئاشتییانەی هەسەدەی بۆ ناو دەوڵەتی سوریا کرد و هەنگاوەکەی بە بڕیارێکی یەکلاکەرەوە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی لەو وڵاتەدا وەسف کرد.
ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی سەبارەت بە پێشهاتەکانی سوریا و تێکەڵبوونی هێزەکانی سوریای دیموکرات 'هەسەدە' بۆ ناو دامەزراوەکانی دەوڵەت بڵاوکردەوە و پشتیوانیی وڵاتەکەی بۆ پرۆسەی گواستنەوەی سیاسی دووپاتکردەوە.
سەرۆکی فەرەنسا پیرۆزبایی لە سوریا کرد بەهۆی تێکەڵکردنی ئاشتییانەی هێزەکانی سوریای دیموکرات 'هەسەدە' بۆ ناو دەوڵەتی سوریا و ئەم هەنگاوەی بە شۆڕشێکی یەکلاکەرەوە لە پرۆسەی سیاسیی ئەو وڵاتەدا وەسف کرد.
ماکرۆن باسی لە پەیوەستبوونی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا کرد و هاوکات پێزانینی خۆی بۆ هەستی بەرپرسیارییەتی مەزڵوم عەبدی و سەرکردایەتیی هەسەدە دەربڕی.
سەرۆکی فەرەنسا جەختی کردەوە لەوەی فەرەنسا لە سەرەتای پرۆسەی گواستنەوە رۆڵێکی چالاکی لە پشتیوانیکردنی ئەم ئاڕاستەیەدا بینیوە و بە وردی بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی دەکات.
ئەوەشی خستەڕوو، وڵاتەکەی بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی پرۆسەی گواستنەوە لە سوریا، بە مەرجێک رێز لە یەکپارچەیی، سەروەریی خاک، هەموو پێکهاتەکان و قۆرخکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا بگرێت، بەوپێیەی ئەمە تاکە رێگەیە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی و سەقامگیریی هەمیشەیی.
سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، ئەمریکا لەڕێگەی سەپاندنی گەمارۆ ئابورییە نوێیەکانی بۆ سەر ئێران ناگاتە هیچ ئامانجێک.
ئاژانسی هەواڵی "ئیسنا" بڵاویکردەوە، مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بەوەکردووە: " ئەمریکا لەم قۆناغەدا لەڕێگەی فشاری ئابورییەوە هیچی دەستناکەوێت، وەک چۆن لە هەڵگیرساندنی جەنگدا نەیتوانی هیچ دەستکەوتێکی هەبێت."
ئەم لێدوانانەی سەرۆک کۆماری ئێران لە کاتێکدایە، کە واشنتۆن هەڕەشەی توندترکردنی گەمارۆ ئابورییەکانی سەر تاران دەکات، ئەوەش دوای تێپەڕبوونی چەندین مانگ بەسەر دەستپێکردنی جەنگ و هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە 28ـی شوباتدا.
هاوکات لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، "سنوری گەمارۆکانیان بۆ سەر ئێران بەرفراوانتر کردووە تا کەرتەکانی دراوی دیجیتاڵی، تەکنەلۆژیا و کەشتیوانی، کە تاران بۆ پاڵپشتیکردنی ئابورییەکەی پشتیان پێدەبەستێت".
دوای هەڵوەشانەوەی ئەركی هێزەكانی سوریای دیموكرات و تێكەڵبوونیان بە سوپای سوریا تائێستا چارەنوسی یەكینەكانی پاراستنی ژنان یەكلانەبووەتەوە.
مەزڵوم عەبدی كۆتاییهاتنی ئەركی سەربازیی هەسەدەی راگەیاند و ئاماژەی بەوەكرد، پێكهاتەی هەسەدە دەبێتە لیوایەك سەر بە سوپای سووریا و هێزە هاوبەشەكان لە ناوچە كوردییەكان دەمێننەوە.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، تائێستا چارەنوسی یەكینەكانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) یەكلانەكراوەتەوە و رێككەوتنی لەسەر نەكراوە.
ئەوەش لەكاتێكدایە، پێشتر دەنگۆی ئەوە بڵاوكرایەوە سوریا رەزامەندی دەربڕیوە یەپەژە بكرێتە لیوایەكی تایبەتی دژە تیرۆر.
رۆهڵات عەفرینی فەرماندەیی گشتی یەپەژە رایگەیاندبوو، حكومەتی كاتی سوریا داوایكردووە هێزەكانیان بچنە چوارچێوەی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆوە و ئەوان رەتیدەكەنەوە.
سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، لە جەنگی ئابوریدا شكست بە ئەمریكا دەهێنین، كشانەوەی هێزەكانی ئەو وڵاتەش لە عیراق بە دەسكەوتێكی مێژوییی وەسف دەكات.
محەمەد باقر قالیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێران لە كۆبوونەوەی لەگەڵ فائق زێدان سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراقدا رایگەیاند، چۆن لە جەنگی سیاسی و سەربازیدا ئەمریكا شكستی هێنا، لە جەنگی ئابوریشدا شكست دەهێنێت و سیستمێكی نوێی ناوچەیی دروست دەبێت.
ئاماژەی بەوەشكردووە، رەوشی ئێستای ئێران و عیراقیش لە قۆناغێكی هەستیاردایە.
هاوكات، پشتیوانی خۆی بۆ كشانەوەی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عیراق دەربڕی و ئاماژەی بەوەكرد، دەستكەوتێكی مێژووییە و پێویستە كشانەوەكە كایەی وشكانی و ئاسمانیش بگرێتەوە.
ئەمریکا ستراتیژییەکی نوێ بەرانبەر ئێران دەگرێتەبەر و فشاری ئابوری لەبری هێرشی سەربازی بەکاردەهێنێت.
پێگەی ئەکسیۆسی ئەمریکی رایگەیاند، مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە هاوپەیمانانی وڵاتەکەی راگەیاندووە، لەئێستادا واشنتۆن پلانی بۆ هێرشی سەربازی نوێ دژی ئێران نییە.
ئاماژەی بەوەشداوە، لەبری هێرشی سەربازی، ئیدارەی ترەمپ تیشک دەخاتەسەر لاوازکردنی ئابوری تاران لەڕێگەی گەمارۆیەکی دەریایی توند و سەپاندنی سزای نوێ.
ئەوەش لە کاتێکدایە، هێزی دەریایی ئەمریکا بە پاککردنەوەی مینەکان، کۆنترۆڵی گەروەکەی گرتووەتەدەست و رێڕەوێکی ئارامی بۆ گواستنەوەی نەوت بۆ بازاڕە جیهانییەکان کردووەتەوە، ئەمەش گەورەترین کارتی فشاری لەدەست ئێران دەرهێناوە.
مەزڵوم عەبدی هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە و تێکەڵبوونی هێزەکەی بە دامەزراوەکانی سوریا راگەیاند.
مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات 'هەسەدە' لە کۆشکی سەرۆکایەتی سوریا، لە دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، بە زمانی کوردی وتارێکی پێشکەشکرد رایگەیاند، دوای رێککەوتن لەگەڵ ئەحمەد شەرع، هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە وەک هێزێکی سەربازیی سەربەخۆ، کۆتاییهاتنی ئەرکەکەی و تێکەڵبوونی تەواوەتیی لە دامەزراوەکانی سوریا رادەگەیەنن، جەختیشی کردەوە کە ئەمڕۆ لاپەڕەیەکی گرنگ لە مێژوی سوریا هەڵدەدەنەوە و وڵات چووەتە قۆناغێکی نوێوە.
ئاماژەی بەوەکرد، شەڕڤانان لە سەختترین قۆناغدا بەرپرسیارییەتیی گەورەیان هەڵگرت و زۆرێک لە شار و شارۆچکەکانیان لە دەسەڵاتی بەعس و تیرۆری داعش رزگار کرد، هەروەها هەزاران شەهیدیان لەپێناو داهاتوویەکی ئارام بۆ منداڵانی وڵات بەخشی تا رۆژێک بێت سورییەکان پێویستیان بە جەنگ نەمێنێت.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا هیوای خواست ئەم رۆژە ببێتە دەستپێکی گواستنەوە لە چەکەوە بۆ ئاشتی و لە بەرگرییەوە بەرەو بونیادنانەوەی سوریا، هاوکات تیشکی خستەسەر مافی فێربوون بە زمانی کوردی و ئاشکرایکرد، ئەحمەد شەرع هەڵوێستێکی کراوەی بەرانبەر پاراستن و گەشەپێدانی زمانی دایک نیشان داوە.
لە وەرچەرخانێكی مێژووییدا لە سوریا وانەی زمانی كوردی بۆ یەكەمجار بە شێوەیەكی رەسمی دێتە ناو پڕۆگرامی خوێندنی خوێندنگەكانی سوریاوە و بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027 وەك بابەتێكی ئارەزوومەندانه دەخوێندرێت.
لە هەنگاوێكی گرنگدا بۆ جێگیركردنی مافە كلتورییەكان و لە ناویشیاندا مافی خوێندن بە زمانی دایك، زمانی كوردی بۆ یەكەمجار بە شێوەیەكی رەسمی و رێكخراو دەچێتە ناو پڕۆگرامی خوێندنی قوتابخانەكانی سوریاوە. بڕیارەكە پشتی بە مەرسومی ژمارە 13ی ساڵی 2026 بەستووە و بەپێی و رێنماییەكانی وەزارەتی پەروەردەی ئەو وڵاتە جێبەجێ دەكرێت، تیاشیدا زمانی كوردی وەك بابەتێكی ئارەزوومەندانه بەڕێژەی دوو وانە لە هەفتەیەكدا بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027 دیاری كراوە. مەرسومەكەش جەخت لەوە دەكاتەوە، كوردانی سوریا بەشێكی رەسەنی گەلی سوریان و ناسنامەی زمانییان بەشێكی دانەبڕاوە لە ناسنامەی نیشتمانیی فرەیی سوریا.
بڕیارەكە دوای زیاتر لە نیو سەدە لە سیاسەتی جیاكاری و پەراوێزخستن دێت، بەتایبەتیش دوای سەرژمێریی ساڵی 1962ی وڵاتەكە لە پارێزگای حەسەكە، كە دەسەڵاتی حزبی بەعس هەزاران هاووڵاتیی كوردی لە رەگەزنامە و مافە بنەڕەتییەكانی تر بێبەش كرد. بەڵام دوای گۆڕانكارییە سیاسییەكان و رووخانی دەسەڵاتی پێشوو لە كۆتاییەكانی 2024دا، پێكهاتەكانی وڵاتەكە رێڕەوێكی نوێیان گرتەبەر بۆ جێگیركردنی هاووڵاتیبوونێكی یەكسان. ئەو هەنگاوەش بە دیاریكراوی لە چوارچێوەی رێككەوتنەكانی 10ی ئاداری 2025 و 29ی كانوونی دووەمی 2026دا هات بۆ تێكەڵكردنی دامەزراوەكان و بنیاتنانی سوریایەكی یەكگرتوو.
بۆ جێبەجێكردنی ئەم ئەركەش، ناوەندی نیشتمانی بۆ پەرەپێدانی پڕۆگرامەكانی پەروەردە راسپێردراوە كە لە ماوەی شەش مانگدا پڕۆگرامی خوێندنی زمانی كوردی بۆ هەموو قۆناغەكان دابنێت. بەپێی بڕیارەكە، زمانی كوردیی بابەتێكی ئارەزوومەندانه دەبێت، نمرەی وانەكەش لە كۆی گشتیدا هەژمار دەكرێت بەبێ ئەوەی كاریگەریی لەسەر دەرچوون یان دەرنەچوونی قوتابی هەبێت.
یەكێكی تر لە تایبەتمەندییەكان هەبوونی مامۆستایانی پسپۆڕە، بۆ ئەو مەبەستەش، وەزارەتی پەروەردەی سوریا دەرگای تۆماركردنی بۆ ئەو مامۆستایانە كردووەتەوە كە بڕوانامەی ئەكادیمی و شارەزاییان لە زمانی كوردیدا هەیە. هاوكات، وانەكەش لە خوێندنگە حكومی و تایبەتەكانی ئەو ناوچانە دەوترێتەوە كە رێژەی دانیشتووانی كوردیان تیایاندا بەرچاوە یان زۆرە، لەوانەش ناوچەكانی باكور و رۆژهەڵاتی سوریا.
توێژەران و شارەزایانی كلتوری ئاماژە بەوە دەكەن، خوێندن بە زمانی دایك مافێكی بنەڕەتییە و رێگە لە فەوتانی زمان و كەلەپوور دەگرێت. بەرەوڕووبوونەوەی ئاستەنگەكانی وەك كەمیی كادری پسپۆڕ و دانانی پڕۆگرامی یەكگرتووش دەتوانرێت لەڕێگەی راهێنانی بەردەوامەوە چارەسەر بكرێت. باسیان لەوەش كردووە، فێربوونی زمانی كوردی لە تەمەنێكی بچووكدا نەك تەنها داهێنانی ئەدەبی بەو زمانە بەهێزتر دەكات، بەڵكو فرەیی كلتوریش دەكاتە سەرچاوەی دەوڵەمەندكردنی ناسنامەی نیشتمانی.
بەنزینخانەکانی شاری تاران رووبەڕووی قەرەباڵغییەکی زۆر و ریزبەندیی درێژی ئۆتۆمبێلەکان بوونەتەوە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ قووڵبوونەوەی کێشەی کەمیی سووتەمەنی و ئاڵۆزتربوونی بارودۆخی ئابووریی ئێران، بەپێی راپۆڕتێکی رۆژنامەی فاینەنشاڵ تایمز.
رێکخراوی باشترکردنی بەکارهێنانی وزەی ئێرانی رایگەیاندووە کە وڵاتەکە رووبەڕووی کورتهێنانی رۆژانەی نزیکەی 15 ملیۆن لیتر بەنزین بووەتەوە، لە کاتێکدا داواکاریی رۆژانە گەیشتووەتە 135 ملیۆن لیتر.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەش کردووە: گەمارۆی دەریایی ئەمریکا توانای تاران بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە بۆ دابینکردنی سووتەمەنی، هاوکات هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل زیانیان بە بەشێک لە تواناکانی پاڵاوتنی نەوتی وڵاتەکە گەیاندووە.
لە لایەکی ترەوە، حکومەتی ئێران رایگەیاند: سیستمی پاڵپشتیی سووتەمەنی و بەخشینی بەنزین بە نرخی هەرزان چیتر لە سایەی بەرزبوونەوەی هەڵئاوسان و پچڕانی پێداویستییەکان توانای بەردەوامبوونی نییە.
مسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران وتی: فرۆشتنی بەنزین بە کەمتر لە نرخی بازاڕ گوشارێکی زۆر دەخاتە سەر سەرچاوەکانی حکومەت کە بۆ پاڵپشتیی خۆراک و کرێکاران تەرخانکراون.
ئێران وەڵامی فراوانكردنی سزا ئابورییەكانی سەر وڵاتەكەی دەداتەوە و دەڵێت، تەنها لە بەرگریكردندا نامێننەوە و هێرشی توند دەكەن.
دوای ئەوەی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا سزا ئابورییەكانی سەر ئێرانی قورستركرد و بە سزای روخاندنی ئێران ناوی برد، عەلی مەدەنیزادە وەزیری ئابوریی ئێران رایگەیان، وڵاتەكەی ئامادەیە و تەنها لە بەرگریكردندا نامێنێتەوە، بەڵكو هێرش دەكەنە سەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و كاردەكەن بۆ كەمكردنەوەی زیاتری هەناردەی نەوت لە كەنداوەوە.
وتیشی: چین و روسیا سزاكانی ئەمریكایان قبوڵ نییە و پێشبینیش دەكات وڵاتی زیاتر پشتیوانی ئێران بكەن.
عەباسی موحیبی وتەبێژی سوپای پاسدارانیش هۆشداریدا ئەگەر ژێرخانی ئێران بكەوێتە مەترسییەوە، لێدانی توند و گورزی بەهێز لە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و رێڕەوەكانی وزە دەدەن.
حكومەتی چینیش سزاكانی ئەمریكا بە نایاسایی ناودەبات و دژایەتی خۆی بۆ سزاكان راگەیاندووە و دەڵێت، گەمارۆكانی ئەمریكا تاكلایەنەن و لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە مۆڵەتیان پێنەدراوە.