میدیاکانی ئوردن رایانگەیاند، بەهۆی دزەکردنی غازی ئامۆنیا لە بەندەری عەقەبە، 11کەس تووشی هەناسەتونی بوون.

بەپێی زانیارییەکانی ئەو میدیانە، وەک رێکارێکی خۆپارێزی بەندەری عەقەبە چۆڵکراوە، ئاماژە بەوەش کراوە کە 11 حاڵەتی خنکان بەهۆی دزەکردنی غازەکەوە تۆمارکراون.

هاوکات ئاماژە بەوەش کراوە کە رێگری لە دزەکردنی غازەکە کراوە و بە تەواوی لەژێر کۆنترۆڵدایە.

بزووتنەوەی ئەنساروڵای یەمەن (حوسییەکان)، ئەمڕۆ دووشەممە، ئەنجامدانی ئۆپەرسیۆنێکی سەربازییان لە قووڵایی خاکی سعودیەدا راگەیاند.

یەحیا سەریع، وتەبێژی سەربازیی حوسییەکان رایگەیاند، ئۆپەرسیۆنە سەربازییەکە دامەزراوە و ژێرخانە سەربازییەکانی گرتووەتە ئامانج، لەوانە هۆڵی فڕۆکە جەنگییەکان، رادارەکان، شەقامی فڕین و نیشتنەوە، کۆگاکانی تەقەمەنی و چەند ئامانجێکی تر لە پێگەی ئاسمانیی مەلیک خالید لە ناوچەی خەمیس مشێت.

سەریع ئاماژەی بەوەش کرد: ئەم ئۆپەرسیۆنە وەک وەڵامێک بووە بۆ دەستدرێژییەکانی سعودیە کە وڵاتەکەمانی کردووەتە ئامانج.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی بە هیچ شێوەیەک دەستوەردانی لە شۆڕش و پێشهاتەکانی یەمەندا نەکردووە، ئاماژەی بەوەش کرد، رێککەوتنی نێوان تاران و مەسقەت سەبارەت بە دیاریکردنی رێڕەوە ئاوییەکان، راستەوخۆ پێوەندیدارە بە سەروەریی هەردوو وڵاتەوە.

لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا، بەقائی روونی کردەوە: ئەو لێکتێگەیشتنەی لە نێوان ئێران و عوماندا سەبارەت بە دەستنیشانکردنی رێڕەوە ئاوییەکان کراوە، بابەتێکە بە تەواوی تایبەت بە سەروەریی ئەم دوو وڵاتە.

هەروەها ئاماژەی بەوەش دا: کۆبوونەوەکەی سەڵاڵە وەستێندراوە وسعودیە بەهۆی گۆڕانکارییەکانی یەمەنەوە داوای دواخستنی کردووە بۆ کاتێکی تر.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە: ئێمە هیچ جۆرە دەستوەردانێکمان لە بابەته تایبەتەکانی یەمەندا نییە، بەڵام هەندێک وڵات ئەم روداوانە دژ بە ئێمە دەقۆزنەوە و هەوڵی ئاوڕێژکردن لە ئاوی لێڵدا دەدەن.

بەهۆی بڕیارەکانی تاڵیبان لە قەدەغەکردنی خوێندنی کچان، کەرتی تەندروستی ئەفغانستان تووشی قەیرانێکی قووڵ بووەتەوە و لە چەندین پارێزگا هیچ پزیشکێکی پسپۆڕی ژنان نەماوە؛ تەندروستی جیهانیش هۆشداری دەدات کە لە ئاستی وڵاتەکەدا لە هەر سەعاتێکدا دایکێک بەهۆی دووگیانی و منداڵبوونەوە گیان لەدەستدەدات.

ئەفغانستان باجی قەدەغەکردنی خوێندنی کچان دەدات، چەندین پارێزگا بە تەواوی خاڵی بوون لە پزیشکی پسپۆڕی ژنان، دوای ساڵانێک لە سەپاندنی زنجیرەیەک رێگریی بەردەوام لەسەر خوێندنی کچان لەلایەن حکومەتی تاڵیبانەوە لە قۆناغەکانی دوای پۆلی شەشەمەوە تا زانکۆکان و پەیمانگە تەندروستییەکان، کاریگەرییە مەترسیدارەکانی ئەو بڕیارانە بە روونی لە کەرتی تەندروستیدا دەرکەوتوون، بەجۆرێک راپۆرتەکان ئاشکرای دەکەن کە چەندین پارێزگای ئەو وڵاتە بە تەواوی لە پزیشکی پسپۆڕی ژنان خاڵی بوون. 

نەمانی پزیشکی پسپۆڕ لە ناوچە جیاوازەکان

بەپێی ڕاپۆرتە رۆژنامەوانییەکان، پارێزگاکانی هێلمەند، زابول و ئوروزگان لە باشوری ئەفغانستان هیچ پزیشکێکی پسپۆڕی ژنانیان تێدا نییە، و لە پارێزگای قەندەهاریش تەنها سێ پزیشکی پسپۆڕی ژنان کار دەکەن.

لە رۆژهەڵاتی ئەفغانستانیش، سەرچاوە تەندروستییەکان ئاماژە بەوەدەکەن، پارێزگای نورستان بە هەمان شێوە هیچ پزیشکێکی پسپۆڕی ژنانی تێدا نییە، لە کاتێکدا ژمارەی پسپۆڕان لە نه‌نگه‌رهار بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە دوای کۆچکردنی بەشێکیان بۆ کابول یان دەرەوەی وڵات.

نەمانی پزیشکی پسپۆڕ بە واتای نەبوونی تەواوەتی کارمەندانی ژن لە کەرتی تەندروستیدا نایەت؛ چونکە هێشتا پزیشکی گشتی، مامان و پەرستار لە هەندێک ناوچەدا کار دەکەن، بەڵام کەمییەکە لە پارێزگا و ناوچە دوورەدەستەکاندا زۆر توندترە، بەجۆرێک خێزانەکان ناچار دەبن نەخۆشەکانیان بۆ دوورییەکی زۆر بگوازنەوە بۆ وەرگرتنی چارەسەری پسپۆڕی.

لە مانگی ئایاری رابردوودا، کوبی ریتفێڵد، بەڕێوەبەری رێکخراوی "کردار دژی برسییەتی" لە ئەفغانستان، لە سەرچاوەیەکی خۆجێی لە پارێزگای هێلمەندەوە گواستییەوە کە رەوانەکردنی ژنێکی دووگیان بۆ وەرگرتنی چاودێری پزیشکی رەنگە پێویستی بە گەشتێک بێت کە نێوان هەشت بۆ 10 سەعات بخایەنێت.

 لە هۆشداریدانەوە بۆ واقیعی تاڵ

کەناڵەکانی راگەیاندن بڵاویانکردووەتەوە، لە کانونی یەکەمی ساڵی 2024دا لە سەرچاوەکانی ناو وەزارەتی تەندروستی تاڵیبانەوە ئاشکرای کردبوو، تاڵیبان بڕیارێکی زارەکی دەرکردووە بۆ قەدەغەکردنی خوێندنی کچان و ژنان لە پەیمانگە پزیشکی و تەندروستییەکاندا، و لێپرسراوانی وەزارەتەکەش لە کۆبوونەوەیەکی لەناکاودا سەرۆکی پەیمانگەکانیان بە بڕیارەکە ئاگادارکردووەتەوە.

راپۆرتە نوێیەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان جەخت دەکەنەوە کە رێگرییەکان لەسەر خوێندنی ژنان لە بواری پزیشکیدا هێشتا بەردەوامن،  ئەم بڕیارە دوای رێگریکردن لە خوێندنی ئامادەیی کچان و پاشان داخستنی زانکۆکان هات، تا دوا دەروازەکانی خوێندن لە بوارەکانی مامانی، پەرستاری و تاقیکاری پزیشکیدا دابخرێن.

لەو کاتەدا هۆشدارییەکان لەسەر پاشەڕۆژی کەرتی تەندروستی بوون، بەڵام واقیعی ئێستا نیشانی دەدات قەیرانەکە تەنها بە پاشەڕۆژەوە بەستراوە تەنیا نییە، بەڵکو کەرتی تەندروستی کادرە ژنەکانی خۆی بەهۆی کۆچکردن و رێگرییەکانەوە لەدەستدەدات لە کاتێکدا پرۆسەی پێگەیاندنی کادری نوێ راگیراوە. 

دەستەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ژنان رایگەیاندووە کە لە هەر سێ ژنێکی ئەفغانی، ژنێک دەڵێت دەستگەیشتنی بە خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان خراپتر بووە، هەروەها سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دانیشتوان (UNFPA) لە ئابی ساڵی 2024دا هۆشداری دا کە ئەفغانستان پێویستییەکی بەپەلەی بە 18 هەزار مامانی کارامەی زیادە هەیە، بەو پێیەی مامانەکان دەتوانن %90ی پێداویستییە بنەڕەتییەکانی تەندروستی دایک و منداڵ دابین بکەن.

رۆژنامەی "تەلەگراف" لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کردووە کە مامان "شێلا ئیبراهیمی"ی تەمەن 27 ساڵ، بووەتە تاقە کارمەندی تەندروستی لە بنکەی تەندروستی "گەنداب خرۆتی" لە ناوچەی تۆرا بۆرا لە نه‌نگه‌رهار، کە خزمەتگوزاری بە 11 هەزار کەس لە 13 کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون پێشکەش دەکات، پێشتر بنکەکە نۆ کارمەندی تێدا بوو بە پزیشکێکیشەوە، بەڵام بڕینی هاوکارییە داراییەکانی ئەمریکا بووە هۆی کەمکردنەوەی میلاکات و مانەوەی شێلا بە تەنها بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانی دووگیانی، منداڵبوون و رێکخستنی خێزان. 

بنکەکە ئامێری سۆنەر، هۆڵی نەشتەرگەری و ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنی تێدا نییە، و بارودۆخە سەختەکان ناچار دەبن رێگا شاخاوییە سەختەکان ببڕن بۆ گەیشتن بە نەخۆشخانە. "شێلا" باسی لەوەکردووە، ژنێکی دووگیانی تەمەن 20 ساڵ بەهۆی خوێنبەربوونی توندەوە گیانی لەدەستدا، دوای ئەوەی سەرەتا پەنای بۆ دەرمانخانەیەک بردووە و نەیتوانیوە باری تەندروستی خۆی بۆ دەرمانسازە پیاوەکە روون بکاتەوە، و دواتر بە تێکچوونی رەوشەکەیە بە درەنگی گەیشتووەتە بنکەکە. 

کەمبوونەوەی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان قەیرانی کەرتی تەندروستی ئەفغانستانی خراپتر کردووە، چونکە چەندین بنکەی تەندروستی داخران یان خزمەتگوزارییەکانیان کەم کردەوە.

رێکخراوی تەندروستی جیهانی لە ئایاردا رایگەیاندبوو، رێژەی منداڵبوون لەژێر چاودێری کادری کارامەدا لە %24ی ساڵی 2007ەوە بەرزبووەتەوە بۆ %67، بەڵام جیاوازییەکی زۆر لە نێوان شار و دێهاتەکاندا هەیە؛ بەجۆرێک لە کابول رێژەکە %94 تێدەپەڕێنێت، بەڵام لە نورستان دادەبەزێت بۆ نزیکەی %5.9.

تەندروستی جیهانی خەمڵاندوویەتی کە خەریکە لە هەر سەعاتێکدایە دایکێک بەهۆی کێشە تەندروستییەکانی دووگیانی و منداڵبوونەوە گیان لەدەستدەدات، کە زۆربەیان دەکرا رێگرییان لێ بکرێت.

هاوكات رێکخراوی یونیسێف هۆشداری داوە کە بەردەوامبوونی ئەم رێگرییانە تا ساڵی 2030 دەبێتە هۆی کەمیی نزیکەی 25 هەزار مامۆستا و کارمەندی تەندروستی ژن لە ئەفغانستان.

وەزارەتی وزەی ئێران، لە پێناو کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی و لە سۆنگەی قووڵبوونەوەی قەیرانی دابینکردنی وزە لە وڵاتدا، دەستپێشخەریی "رۆژێک بێ ئۆتۆمبێل"ی لە ناو بەڕێوەبەرایەتییەکانی وەزارەتەکەیدا دەستپێکرد.

عەباس عەلی ئابادی، وەزیری وزەی ئێران رایگەیاند، وەزارەتەکەیان کارمەندان هان دەدات بۆ بەکارهێنانی هۆکارەکانی گواستنەوەی جێگرەوە و دەستبەرداربوون لە ئۆتۆمبێلی تایبەتی خۆیان.

جەختیشی کردەوە کە حکومەت هەوڵ دەدات پرۆسەی دەست بەسەرەوەگرتن و رێکخستنی بەکاربردنی وزە لە دامەزراوە رەسمییەکانی خۆیەوە دەستپێبکات.

ئەم دەستپێشخەرییە لە وەڵامی رێنماییەکانی مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێراندا هاتوو، کە تیایدا داوای کردبوو هەفتانە رۆژێک لە دامەزراوە حکومییەکاندا بکەرێتە رۆژی بێ ئۆتۆمبێل، هاوشانی کارکردن بۆ گەشەپێدانی گواستنەوەی گشتی و زیادکردنی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی هایبرید.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، سبەینێ دووشەممە لە کۆبوونەوەیەکدا لە عومان، عیراق و وڵاتانی کەنداو لە وردەکارییەکانی رێڕەوە دەریاییە نوێیەکە لە گەروی هورمز ئاگادار دەکەنەوە.

عراقچی روونیکردەوە، کارنامەی کۆبوونەوەکەی مەسقەت بە پلەی یەکەم تەرخانکراوە بۆ رێکخستن و ئالیەتی کەشتیوانی لە رێڕەوە دەریاییە نوێیەکە لە ناو گەروەکەدا.

وەزیری دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، مەرجی وڵاتەکەی بۆ دووبارە کردنەوەی تەواوەتیی گەروی هورمز، گەڕانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە بۆ پابەندبوونی بە بڕگەکان و جێبەجێکردنی "یاداشتی ئیسلام ئاباد".

مەسعود پزیشکیان رایگەیاند، لە ئێستادا وڵاتەکەی ناتوانێت بڕیار لەسەر ئەنجامدانی گفتوگۆی راستەوخۆ و بێ مەرجی پێشوەختە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ بدات.

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی 'ئیندیا تودەی'، لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە ئامادەیی تاران بۆ دانوستان لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا وتی، لە ئێستادا ناتوانن بڕیارێکی لەو شێوەیە بدەن، چونکە رێبەرەکەیانیان کوشتووە و ئەو کارەساتەی ئەمریکا بۆ وڵاتەکەیان دروستی کردووە هەرگیز لە یادیان ناچێتەوە.

لەبارەی ئەوەی ئایا ئەم وتانەی رەتکردنەوەی دانوستانە لەگەڵ ترەمپ، وتی: بابەتەکە بەو سادەییە نییە، بەڵکو دەبێت پێش هەموو شتێک کەشوهەوای متمانە لەنێوان هەردوولا دروستبکرێتەوە.

لە بەشێکی دیکەی لێدوانەکانیدا، پزیشکیان تیشکی خستە سەر پەیوەندییەکانی تاران لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە و بە دیاریکراوی عەرەبستانی سعودیە و روونیکردەوە، ئێمە لەگەڵ سعودیە لە شەڕدا نین و حوسییەکانیش کێشەی تایبەت بە خۆیان لەگەڵ سعودیە هەیە.

ئاماژەی بەوەشکرد، ناوبراو دووپاتیشی کردەوە کە هیچ هۆکارێک بۆ دروستبوونی ناکۆکی لە نێوان وڵاتانی ناوچەکەدا بوونی نییە.

 

 

سەرلەبەیانی ئەمڕۆ هێرش كرایە سەر كەشتییەكی بازرگانی لە دورگەی قشم و بەپێی میدیاكانی ئێران، لە هێرشەكەدا كەسێك كوژراوە و سێ كەسی تر بریندار بوون.

میدیا رەسمییەكانی ئێران بڵاویانكردەوە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ یەكشەممە، هێرشكراوەتە سەر كەشتییەكی بازرگانی لە دورگەی قشم و هێرشەكە یەك كوژران و سێ بریندار لێكەوتووەتەوە.

هاوكات، رێكخراوی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەكانی بەریتانیا رایگەیاند، كەشتییەك لە كاتی تێپەڕبوونی بە گەروی هورمزدا لەلایەن موشەكێكەوە پێكراوە، بەڵام تا ئێستا دۆخی تەندروستیی ستافەكە و قەبارەی زیانەكان نەزانراوە.

لە لایەكی دیكەوە، ئیبراهیم عەزیزی سەرۆكی لژنەی ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران راگەیاند، تا ئەوكاتەی ئەمریكا مەرجەكانی ئێران قبوڵ نەكات، هیچ سوودێك لە دانوستاندا نییە.

 

ئەندامێکی مەکتەبی سیاسیی بزووتنەوەی ئەنساروڵا (حوسییەکان) لە یەمەن، راستیی لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای رەت کردەوە کە وتبووی حوسییەکان داوایان لە واشنتۆن کردووە هێرشەکانیان بۆ سەر نەکات.

پێشتر ترەمپ لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ مایکل مارتن، سەرۆک وەزیرانی ئێرلاندا لە دبلن رایگەیاندبوو کە حوسییەکان داوایان لە ئەمریکا کردووە لە بەئامانجگرتنیان بپۆشێت، ئەوەش لە کاتێکدایە کە ئاڵۆزییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست روویان لە زیادبوون کردووە.

لە وەڵامدا، حزام الأسد، سەرکردەی بزووتنەوەی حوسییەکان لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" نووسیویەتی کە لێدوانەکانی ترەمپ "درۆ و شانۆگەریین" و هیچ بنەمایەکی راستییان نییە، ئاماژەی بەوەش کرد کە رەوشی ترەمپ بەپێی پەندە جەماوەرییەکە وایە: ئەو دەستەی ناتوانیت بشکێنیت، ماچی بکە و نزای شکانی بۆ بکە.

وەزارەتی دەرەوەی بەحرێن رایگەیاند، کە وڵاتەکەی بەشداری لە هیچ کۆبوونەوەیەکی وەزاریدا ناکات کە ئێران تێیدا بەشدار بێت و تایبەت بێت بە گەروی هورمز، تا ئەو کاتەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوانیان ئاسایی دەبنەوە.

وەزارەتی دەرەوەی بەحرێن رایگەیاند کە بە رەسمی دەسەڵاتدارانی عومانیان لە بڕیاری بەشدارینەکردنیان ئاگادارکردوەتەوە.

جەختیشیان لەوە کردەوە: کارەکانی ئێران لە بەئامانجگرتنی دامەزراوە مەدەنی و ئابوورییەکان مەترسییەکی بەردەوام و راستەقینەن، نەکو بابەتێک کە کۆتایی هاتبیێت.

مسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران ئەمڕۆ شەممە، داوای لە ئەندامانی گرووپی بریکس کرد هەنگاوی کرداری بنێن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو سزا یەکلایەنەیانەی کە گەلان دەکەنە ئامانج و ئاستەنگ لەبەردم پرۆسەی گەشەپێدانی وڵاتاندا دروست دەکەن.

پزیشکیان لە وتارێکیدا لە کاتی لووتکەی گرووپەکدا رایگەیاند: "پێویستە ئەندامانی گروپەکە رووبەڕووی ئەو هەوڵانە ببنەوە کە دەیانەوێت بەئامانجگرتنی ژێرخانی مەدەنی بکەنە کارێکی قبوڵکراو.

سەرۆککۆماری ئێران جەختیشی لەسەر پێویستیی بەرەنگاربوونەوەی ئەم جۆرە رەفتارانە و بەهێزکردنی هاوکارییەکانی نێوان وڵاتانی ئەندامی گرووپەکە کردەوە.

جارێکی تر ئێران رەتی کردەوە بچێتە ناو هیچ دانوستانێک لەگەڵ واشنتۆن تا ئەو کاتەی مەرجەکانی قبوڵ دەکرێن.

ئیبراهیم عەزیزی، سەرۆکی لیژنەی ئاسایشی نەتەوەیی و سیاسەتی دەرەوە لە پەرلەمانی ئێران رایگەیاند: تاران هیچ دانوستانێک لەگەڵ واشنتۆن ناکات ئەگەر مەرجەکانی جێبەجێ نەکرێن، هەروەها ئاماژەی بەوە دا: هەر گفتوگۆیەک بەبێ قبوڵکردنی ئەو مەرجانە تەنها کارێکی بێسوود و بەفیڕۆدانی کاتە.

عەزیزی لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" نووسیویەتی: هیچ دانوستانێک ناکرێت، تا ئەو کاتەی مەرجەکانی ئێران قبوڵ دەکرێن، گفتوگۆکان بێسوود دەمێننەوە.

شایەنی باسە کە تاران و واشنتۆن لە 18ی حوزەیرانی رابردوودا تێگەیشتنامەیەکیان بە مەبەستی کۆتاییهێنان بەو جەنگە ئیمزا کردبوو کە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل لە 28ی شوباتدا دژی ئێران دەستیان پێکردبوو.

دوێنێش دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دانی بەوەدا نا کە پڕۆسە سەربازییەکەی ئەمریکا دژی ئێران زۆرتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا درێژەی کێشاوە.

سەرۆک کۆماری ئێران رایدەگەیەنێت، واشنتۆن هەوڵی تێکدانی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ دەدات و جەختیش دەکاتەوە، تاران هەوڵی بەردەوامبوونی جەنگ نادات.

مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، سەرەڕای هەموو ئه‌و ستەمانەی لە گەلەکەیان کراوە، وڵاتەکەی هەوڵی بەردەوامبوونی جەنگ نادات و ئەولەویەتی سەرەکییان بۆ بەدیهێنانی ئاشتییە.

پزیشکیان ئاماژەی بەوەشکرد، هیچ کێشەیەکیان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و برا موسڵمانەکانیان نییە، بەڵکو واشنتۆنە کە هەوڵدەدات بیانکاتە دوژمنی یەکتر.

سەرۆک کۆماری ئێران جەختیشی کردەوە، ناوچەکە پێویستی بە پۆلیس نییە و پاراستنی سەروەریی خاکی وڵاتان و ئاسایشی ناوچەکە تەنها لە رێگەی وڵاتانی ناوچەکەوە بەدیهێندرێت.

ئەمریكا خشتەیەكی كاتی بۆ جوڵەی كەشتیوانی لە گەروی هورمز دادەنێت، بۆئەوەی بتوانێت گرەنتی پاراستنی كەشتییەكان بكات لەكاتی تێپەڕبوونیان بە گەروەكەدا.

رۆژنامەی "فاینانشیاڵ تایمز"ی بەریتانی ئاشكرایكردووە، دوابەدوای چڕبوونەوەی هێرشەكانی ئێران بۆسەر ئەو كەشتییانەی بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن، ئەمریكا خشتەیەكی كاتی ئامادەكردووە بۆ جوڵەی كەشتیوانی لە گەروی هورمز، بۆئەوەی بتوانێت لەو كاتانەی دیاریكردووە گرەنتی پاراستنی كەشتییەكان بكات لە گەروی هورمزدا.

ئاماژەی بەوەشكردووە، لە سەرەتای ئەم مانگەوە ئەمریكا رۆژانە تەنها لە دوو كاتدا توانیویەتی گرەنتی پاراستنی كەشتییەكان لە گەروی هورمز بكات، یەكێك لەو كاتانەش سەعات 9ی بەیانییە.

ئەو رۆژنامە بەریتانییە ئاشكراشیكردووە، ئەمریكا هۆشداری داوەتە ئەو كەشتییانەی خوازیارن بە گەروی هورمزدا تێبپەڕن، تێپەڕین بە گەروی هورمزدا لە كاتەكانی درەنگانی شەودا بژاردەیەكی سەلامەت نییە.

سەرۆك كۆماری ئێران هۆشداریدەدات لەوەی فشارەكانی سەر وڵاتەكەی بەهۆی جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیلەوە گەیشتوونەتە قۆناغێكی مەترسیدار و تارانیان رووبەڕووی رەوشێكی خراپی مێژوویی كردووەتەوە.

مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران لە پەراوێزی لوتكەی برێكس لە هندستان رایگەیاند، دوای سەرهەڵدانەوەی هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران، فشارەكانی سەر تاران گەیشتوونەتە قۆناغێكی مەترسیدار، ئەوەش لەكاتێدایە كە جیهان لە ئێستادا بە رەوشێكی ئاڵۆزیی بێپێشینەدا تێدەپەڕێت.

وتیشی، ئێران چەندین ساڵە رووبەڕووی سزای توند دەبێتەوە، بەڵام لە ماوەی شەش مانگی رابردوودا ئاستی فشارەكان تەواوی كایە و بوارەكانی وڵاتەكەی گرتووەتەوە، لەوانەش سیاسی، سەربازی، بازرگانی، وزە، ژێرخان و دارایی، لێكەوتی ئەو فشارانەش تەواوی سنوورەكانی بەزاندووە.

 

لە پێشهاتێکی نوێدا، حوسییەکانی یەمەن پێشڕەوییەکی زۆریان بەرەو گەروی ستراتیژیی باب مەندەب کرد، ئەمەش بە سیستمی کۆنتڕۆڵکردنی شارۆچکەی مەخا و دوورگەیەک لە دەریای سۆر لە رۆژی پێنجشەممەدا، دوای هەفتەیەک لە رووبەڕووبوونەوەی سەخت لەگەڵ هێزەکانی حکومەتی یەمەن بە پاڵپشتی سعودییە.

بەرپرسێکی سەربازیی حکومەت بە ئاژانسی دەنگوباسی فەرەنسی (أ.ف.ب)ی راگەیاند: حوسییەکان دوای کۆنتڕۆڵکردنی مەخا، بەرەو باب مەندەب دەکەونەڕێ.

لە هەمان کاتدا شایەتحاڵان ئاماژەیان بەوە کرد: چەکدارەکان بە خۆشی و وتنەوەی دروشمەکانیان چووبوونە ناو شارۆچکەکەوە.

بەپێی وتەی سەرچاوە سەربازییەکە: حوسییەکان دەستیشیان بەسەر دوورگەی زوقڕی یەمەنیدا لە باشوری دەریای سور گرتووە، دوای هێرشێکی مووشەکی بالیستی و بەدوایدا هێرشێکی راستەوخۆ بە بەلەمی هەڵگری چەکداران.

لە هەفتەی رابردووەوە توندترین شەڕ و پێدادان لە نێوان حوسییەکان و هێزەکانی حکومەتدا لە دوای ئاگاداری ئاشتیی ساڵی 2022 ەوە دەستی پێکردووەتەوە، کە بەپێی ئامارەکانی سەرچاوەکانی هەردوو لا، بووەتە هۆی کوژرانی لانی کەم 500 کەس کە زۆربەیان چەکدارن.