رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی سەر بە هەسەدە لە حەلەب رایگەیاند، لە هێرشێکی چەکداریدا کە کراوەتە سەر بازگەیەکی هاوبەشی هێزەکانیان و ئاسایشی گشتی لە "بازنەی شیحان" لە حەلەب، دوو کارمەندیان بریندار بوون.
بەپێی راگەیەندراوەکەی ئاسایشی حەلەب، هێرشەکە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانی سەر بە وەزارەتی بەرگریی "حکومەتی کاتی"ـی سوریاوە ئەنجامدراوە.
لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لە دیمەشق، وەزیرانی دەرەوەی سوریا و تورکیا رایانگەیاند، گفتوگۆی چڕیان لەبارەی جێبەجێكردنی رێككەوتنی "10ی ئازار" و تێكەڵبوونەوەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) بە سوپای سوریا كردووە، هاوكات ئەنکەرە داوای هەڵوەشاندنەوەی "یاسای سیزەر" دەكات.
ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا لە كۆنگرەكەدا ئاشکرایکرد، دوێنێ وەڵامێكیان لە "هەسەدە"وە بەدەستگەیشتووە سەبارەت بە جێبەجێكردنی رێككەوتنی 10ی ئازار و لە ئێستادا سەرقاڵی تاوتوێكردنی ناوەڕۆكی وەڵامەكەن، بەڵام جەختیكردەوە كە "تا ئێستا هیچ دەستپێشخەرییەكی جددی و ئیرادەیەكمان لەلایەن هەسەدەوە بەدی نەكردووە بۆ جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە".
شەیبانی هۆشداریدا لەوەی هەر دواكەوتنێك لە پرۆسەی تێكەڵبوونەوەی "هەسەدە" بە سوپای سوریا، كاریگەری نەرێنی دەبێت و "زوڵمە لە دانیشتووانی ناوچەکە".
لەلایەن خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی توركیا پشتیوانی وڵاتەكەی بۆ تێكەڵبوونەوەی "هەسەدە" بە هێزەكانی سوریا و ئیدارەی دیمەشق لەڕێگەی دیالۆگەوە دووپاتكردەوە، بەڵام هاوڕابوو لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سوریا كە "وا دەردەکەوێت هەسەدە هیچ نیەتێكی نییە بۆ بەرەوپێشچوون لە رێككەوتنەكەی 10ی ئازار".
لە بەشێكی دیكەی كۆنگرە رۆژنامەوانییەكەدا، وەزیری دەرەوەی توركیا ستایشی دۆخی ئێستای سوریای كرد و رایگەیاند: "ئیدارەی سوریا بە سەرۆكایەتی ئەحمەد شەرع، نموونەیەكی بەڕێوەبردنیان داناوە كە سەقامگیری و گەشەپێدانی لە وڵاتەكەدا بەدیهێناوە". ناوبراو داواشیكرد كار بە "یاسای سیزەر" رابگیرێت و هەڵبوەشێنرێتەوە، چونكە هەنگاوێكی لەو شێوەیە گرنگە بۆ راكێشانی وەبەرهێنان و سەقامگیری بۆ سوریا و ناوچەكە.
سەبارەت بە دۆخی ئەمنی، هەردوولا جەختیان لە هەماهەنگی هەواڵگری و ئەمنی و ستراتیژی نێوانیان كردەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و رێگریكردن لە سەرهەڵدانەوەی رێکخراوی داعش.
لە كۆتاییدا، وەزیری دەرەوەی توركیا رەخنەی توندی لە ئیسرائیل گرت و رایگەیاند، پێویستە ئیسرائیل دەستبەرداری سیاسەتە فراوانخوازییەكانی بێت لە ناوچەكەدا.
ئەم کۆنگرەیە لە پاش سەردانی وەفدی باڵای تورکیا دێت بۆ سوریا و کۆبوونەوەیان لەگەڵ بەرپرسانی ئەو وڵاتە.
گفتوگۆكانی بودجە لە پەرلەمانی توركیا بەردەوامە، دەم پارتیش دەڵێت، دەبێت بودجە لەسەر بنەمای یەكسانی دابەش بكرێت نەك بۆ بەهێزكردنی لایەنی سەربازی.
گوڵستان كلیچ، سەرۆكی فراكسیۆنی دەم پارتی لە پەرلەمانی توركیا لە كاتی بەڕێوەچوونی گفتوگۆكان لەسەر بودجەی 2026ی توركیا رایگەیاند، كێشەكانی خەڵك و خانەنشینان و كێشە كۆمەڵایەتییەكان بەو بودجە یەچارەسەر ناكرێت، ماوەی 24 ساڵە ئاكەپە دەیسەپێنێت.
وتیشی، كورد و عەلەوی ساڵانێكی زۆرە بوونەتە قوربانی سیستمی پاوانخوازی، لەبەرئەوە دەبێت بودجە لەسەر بنەمای یەكسانی دابەش بكرێت نەك بۆ بەهێزكردنی لایەنی سەربازی، لە جیاتی چارەسەركردنی كێشەكان پارەی میللەت بۆ چەك و شەڕ خەرج بكرێت.
وەفدی ئیمراڵی دەمپارتی لە پەرلەمانی توركیا سەبارەت بە پرۆسەی ئاشتی بەجیا لەگەڵ ئاكەپە و پارتی كرێكارانی توركیا كۆبووەوە.
وەفدی ئیمراڵی دەمپارتی بە ئەندامێتی پەروین بوڵدان و میدحەت سانجار و فایەق ئۆزگور ئەرۆل لە كۆبوونەوەیان لەگەڵ ئەركان باش سەرۆكی پارتی كرێكارانی توركیا و چەند پەرلەمانتارێكی تری ئەو پارتە، تاوتوێی دوایین بەرەوپێشنچوونەكانی پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك لە توركیا كرا.
هەروەها، لە كۆبوونەوەی وەفدی ئیمراڵی دەمپارتی و وەفدی پارتی داد و گەشەپێدان " ئاكەپە" بە سەرۆكایەتی عەبدوڵا گولەر، تاوتوێی دوایین بەرەوپێشچوونەكانی پرۆسەی ئاشتی و چوونە ناو قۆناغی دووەمی پرۆسەكە كرایەوە.
لەدوای تەواوبوونی كۆبوونەوەكەش، كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانی هاوبەشیان ئەنجامدا و تێیدا پەروین بوڵدان رایگەیاند، ئاشتی بەبێ یاسا بەدی نایەت، بۆیە چوونە ناو قۆناغی داهاتووی پرۆسەی ئاشتی بنەمای یاسایی پێویستە.
ئەمریکا لە رێگەی پرۆژەیەکی 112 ملیار دۆلاری کار بۆ ئاوەدانکردنەوەی غەززە دەکات، رۆژنامەیەکی ئەمریکیش ئاشکرایدەکات بەپێی پلانەکەی ئەمریکا ئاوەدانکردنەوەکە ماوەی 10 ساڵ دەخایەنێت.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە راپۆرتێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، دەستپێشخەرییەکی ئەمریکی هەیە بە ناوی "پڕۆژەی خۆرهەڵاتن" بۆ دووبارە ئاوەدانکردنەوەی کەرتی غەززە، کە تێچووەکەی زیاتر لە 112 ملیار دۆلار دەخەمڵێنرێت کە لە ماوەی 10 ساڵدا جێبەجێ دەکرێت.
رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، پلانەکە لەلایەن گروپێکەوە ئامادە کراوە کە نزیک لە سەرۆکی ئەمریکان، لەنێویاندا ستیڤ ویتکۆف و جارید کوشنەر، ئامانج لێشی ئەوەیە کەرتی غەززە بنیادبنرێتەوە بکرێتەوە و ژێرخانی گواستنەوە و وزە و تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو پەرەی پێ بدرێت.
پلانەکە پێشنیاز دەکات کە ئەمریکا رۆڵی "کۆڵەکە" بگێڕێت لە دابینکردنی پارەی پڕۆژەکەدا،بە بەشداریکردن بە ٪20ـی تێچووی دووبارە ئاوەدانکردنەوەکە لە رێگەی هاوکاری و زەمانەتی قەرزەوە کە دەگاتە نزیکەی 60 ملیار دۆلار.
وۆڵ ستریت جۆرناڵ راشیگەیاندووە، ئەم دەستپێشخەرییە خراوەتە بەردەم ئەو وڵاتانەی بە دەیانەوێت بەشداربن لە ئاوەدانکردنەوەی کەرتەکە، بەبێ دیاریکردنی سەرچاوەکانی پارەدانی بڕی بەشداریکردن لە ئاوەدانکردنەوەکە.
هاوکات باس لە قۆناغ بە قۆناغی ئاوەدانەکردنەوەکە کراوە، بە لابردنی داروپەردو و پێشکەشکردنی یارمەتی مرۆیی دەست پێدەکات، پاشان دەچێتە سەر دروستکردنی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی و دامەزراوەکانی پەروەردەیی و تەندروستی و ئاینی، لەگەڵ کردنەوەی رێگاوبان و بەستنەوەی ژێرخان.
رۆژنامە ئەمریکیەکە ئاماژەی بەوە دەکات، لە قۆناغەکانی داهاتوودا، پلانەکە پڕۆژەی درێژخایەن لەخۆدەگرێت وەک پەرەپێدانی رووبەری کەناراوی، دروستکردنی هۆکارەکانی گواستنەوەی مۆدێرن، و پڕۆژەی خانووبەرە.
لە زاری لێپرسراوانی ئیدارەی ئەمریکاوە راگەیەنراوە، نەبوونی سەقامگیریی ئەمنی وادەکات دابینکردنی پارەی نێودەوڵەتی سەخت بێت، هەندێکیان گومانیان دەربڕیوە لەبارەی ئەگەری جێبەجێکردنی پلانەکە وەک خۆی، ئەوەش باسکراوە، جێبەجێکردنی دەستپێشخەرییەکە بەستراوەتەوە بە چەکدانانی بزووتنەوەی حەماس و هەڵوەشاندنەوەی تۆڕی تونێلەکان لە کەرتی غەززە.
لەکۆتایی راپۆرتەکە ئەوە خراوەتەڕوو، ناکۆکی هەیە لەناو ئیدارەی ئەمریکادا سەبارەت بە سوودبەخشی دەستپێشخەرییەکە، هەندێک لە لێپرسراوان گومانیان هەبووە لە ئەگەری چەکدانانی حەماس، کە مەرجێکی سەرەکییە بۆ پێشڕەوی، هەروەها لە ئامادەیی وڵاتان بۆ وەبەرهێنانێکی زۆر لە ناوچەیەکدا کە دەناڵێنێت بە دەست ناجێگیرییەوە.
جێگەی ئاماژەیە، لەدوای 7ـی ئۆکتۆبەر ساڵی 2023وە و دەستپێکردنی شەڕ لە نێوان ئیسرائیل و حەماس، کەرتی غەززە بەهۆی بۆردومانەکانەوە رووبەڕووی وێرانکارییەکی گەورە بووتەوە و ئاوەدانکردنەوەی ئەو کەرتە بە دەیان ملیار دۆلار دەخەمڵێنرێت، هاوکات تائێستاش دیار نییە کە ئاگەربەست لە نێوان ئیسرائیل و حەماس بەردەوام دەبێت یاخود شەڕ دەستپێدەکاتەوە.
یەشار گولەر، وەزیری بەرگریی تورکیا رایگەیاند، ئیسرائیل و یۆنان فشارێکی زۆر لە ئەمریکا دەکەن بۆ ئەوەی رێگری بکات لەوەی فڕۆکەی جەنگیی جۆری "ئێف-35" بەدەست ئەنکەرە بگات.
گولەر لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی "ستار"ـی تورکی وتی: "بەدڵنیاییەوە هیچ کێشەیەکمان نییە لە پرسی وەرگرتنی فڕۆکەی ئێف-16، بەڵام ئەولەویەتی ئێمە فڕۆکەی ئێف-35ـە، ئاگاداریشین کە ئیسرائیل و یۆنان هەوڵ دەدەن رێگری لە رادەستکردنی ئەو فڕۆکانە بە تورکیا بکەن".
وەزیری بەرگریی تورکیا ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا تیمێکی تایبەتمەندیان هەیە کە بەردەوام کار دەکەن بۆ لابردنی ئەو سزایانەی بەپێی یاسای "کاتسا"ی ئەمریکی بەسەریاندا سەپێنراوە، ئەوەش بەهۆی کڕینی سیستمی بەرگریی ئاسمانیی "ئێس-400"ـی روسییەوە.
گولەر وتی: "باوەڕمان وایە تورکیا و ئەمریکا دەتوانن بگەنە چارەسەرێکی هاوبەش بۆ ئەو کێشانە".
هاوپەیمانیی ئیسرائیل و یۆنان مەترسی نییە:
سەبارەت بە نزیکبوونەوەی سەربازیی نێوان ئیسرائیل، یۆنان و قوبرس، وەزیری بەرگریی تورکیا جەختی کردەوە کە ئەو رێککەوتنانە مەترسی نین بۆ سەر ئەنکەرە و ئەوانیش رێککەوتنیان لەگەڵ زۆر وڵات هەیە، بەڵام هۆشداریدا لەوەی "بەپێی زانیارییەکان یۆنان دەیەوێت سیستمی بەرگریی ئاسمانیی ئیسرائیلی لەو دورگانە جێگیر بکات کە دۆخی ناسەربازییان هەیە، ئەوەش پێچەوانەی یاسایە".
قەیرانی سەربازی لە یۆنان:
یەشار گولەر باسی لەوەشکرد، یۆنان بەهۆی ئەوەی ویست لەسەر پەیوەندیکردن بە سوپا و هێزی دەریاییەکەیەوە زۆر کەمە، پلانی داناوە تا ساڵی 2030 دەست بە سەربازکردنی ژنان بکات بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە.
جێی ئاماژەیە، کێشەکانی تورکیا و ئەمریکا لەسەر فڕۆکەی ئێف-35 دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 2017، کاتێک ئەنکەرە گرێبەستی کڕینی سیستمی "ئێس-400"ی لەگەڵ روسیا ئیمزا کرد و ساڵی 2019 وەریگرت، ئەوەش نیگەرانیی واشنتۆنی لێکەوتەوە و داوای دەکرد تورکیا لەبری ئەوە سیستمی پاتریۆتی ئەمریکی بەکاربهێنێت.
رافائێل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایگەیاند، ئاژانسەکەیان هیچ داتا و راپۆرتێکی لەلایەن ئێرانەوە بەدەست نەگەیشتووە سەبارەت بە دۆخی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو و ئەو زیانانەی بەر دامەزراوە ئەتۆمییەکان کەوتوون لە دوای هێرشە ئاسمانییەکەی ئەمریکا.
گرۆسی لە وەڵامی ئەوەی ئایا دوای هێرشەکان راپۆرتیان لە تارانەوە پێگەیشتووە، بە ئاژانسی هەواڵی "نۆڤۆستی" روسیای راگەیاندووە: "نەخێر، هیچمان بەدەست نەگەیشتووە".
پێشینەی روداوەکە:
شەوی 13ی حوزەیران، ئیسرائیل ئۆپراسیۆنێکی سەربازیی کردە سەر ئێران و تارانی بە هەبوونی بەرنامەی ئەتۆمیی سەربازیی نهێنی تۆمەتبار کرد، هێرشەکە دامەزراوە ئەتۆمییەکان و زانایان و بنکە ئاسمانییەکانی گرتەوە.
دواتر و دوای 12 رۆژ لە ئاڵوگۆڕی هێرش لەنێوان هەردوو لا، شەوی 22ی حوزەیران ئەمریکا تێیدا و بۆ هاوکاری ئیسرائیل، بەشداریکردوو هێرشی کردە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران. لە بەرامبەردا ئێران ئێوارەی 23ی حوزەیران بە موشەک وەڵامی دایەوە و بنکەی "عەدید"ی ئەمریکی لە قەتەر کردە ئامانج، بەڵام رایگەیاند لەگەڵ فراوانبوونی شەڕ و ئاڵۆزییەکان نییە.
مێژووی ململانێی ئاژانسی وزەی ئەتۆم و ئێران:
لە 20ی تشرینی دووەمی رابردودا، ئەنجومەنی پارێزگارانی ئاژانسی وزەی ئەتۆم بڕیارێکی دەرکرد و داوای لە ئێران کرد بەپەلە زیانەکان و دۆخی کۆگاکانی یۆرانیۆم ئاشکرا بکات، بەڵام تاران بڕیارەکەی بە "نابیناکەر و سیاسی" وەسفکرد و هەمان رۆژ بە رەسمی کۆتایی بە "رێککەوتنی قاهیرە" هێنا، کە مانگی ئەیلوول لەنێوان هەردوولا ئیمزا کرابوو.
تاران ئامادەیی نیشانداوە بۆ گفتوگۆ لەسەر رێککەوتنێکی نوێ، بەڵام مەرجی هەیە و دەبێت ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران بڕیار لە شێوازی مامەڵەکە بدات.
ئەمە لەکاتێکدایە مانگی تەمموز تاران یاسایەکی دەرکرد کە هاوکارییەکانی لەگەڵ ئاژانسەکە سنوردار کرد و پشکنەرانی دەرکرد، سەرەڕای ئەوەش پشکنەرانی ئاژانسەکە لە سەرەتای تشرینی دووەم سەردانی وێستگەی بوشەهر و توێژینەوەی تارانیان کردووە، بەڵام رێگەیان پێ نەدراوە بچنە ئەو شوێنانەی لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە بۆردومان کراون، بەتایبەت دامەزراوەکانی نەتەنز، ئەسفەهان و فۆردۆ.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت: ئاشتی لە غەززە بەبێ چەکدانانی حەماس بەرقەرار نابێت، جەختیش لە جێگیرکردنی هێزێکی نێودەوڵەتی لەو کەرتە دەکاتەوە.
مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، بەدیهێنانی ئاشتی لە کەرتی غەززەدا بەبێ چەکدانانی بزووتنەوەی حەماس رونادات، هۆشداریدا ئەگەر حەماس لە داهاتوودا بتوانێت هەڕەشە لە ئیسرائیل بکات یان هێرشی بکاتە سەر ئەوا ئاشتی بەرقەرار نابێت.
وتیشی، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کاری زۆری لەبەردەمدایە بۆ پاراستنی رێککەوتنی غەززە و دڵنیابوون لە بەردەوامبوونی.
رۆبیۆ ئاماژەی بەوەشکرد، ئەمریکا لەگەڵ ژمارەیەک وڵات لە پەیوەندیدایە بۆ تاوتوێکردنی پێکهێنانی هێزێکی سەقامگیری نێودەوڵەتی لە غەززە بە مەبەستی پشتیوانیکردن لە ئاسایش و رێگریکردن لە دووبارە سەرهەڵدانەوەی گرژییەکان.
سەبارەت بە لوبنان، وەزیری ئەمریکی هیوای وڵاتەکەی دەربڕی کە گفتوگۆکانی نێوان دەسەڵاتدارانی لوبنانی و ئیسرائیل ببنە هۆی پێکهێنانی حکومەتێکی بەهێزی لوبنانی و چەککردنی بزوتنەوەی حزبوڵڵا.
ئەوەشی خستەڕوو، هیوادارن گفتوگۆکانی نێوان دەسەڵاتدارانی لوبنانی و ئیسرائیلییەکان ببنە هۆی داڕشتنی هێڵە گشتییەکان و رێگەیەک کە رێگری بکات لە تەشەنەسەندنی ململانێکان.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا باسی لە رەوشی ڤەنزوێلا کرد و وتی رەوشی ئێستای ئەو وڵاتە جێی قبوڵ نییە و دەبێت بگۆڕدرێت، دەشڵێت؛ ئەو وڵاتە مەترسییە بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا.
وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا رایگەیاند، سزای نوێیان بەسەر ژمارەیەک کەشتی دا سەپاندوە، کە بە ناڕاستەوخۆ سەر بە ئێرانن و نەوت و بەرهەمە نەوتییەکانی ئەو وڵاتەیان بە شێوازێکی فریودەرانە گواستوەتەوە، ئاماژەیان بەوەشکردوە، بەردەوام دەبن لە دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوتی تاران، کە بۆ دابینکردنی دارایی بەرنامە سەربازی و چەکدارییەکانی بەکاری دەهێنێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، نووسینگەی کۆنتڕۆڵی داراییەکانی بیانی سەر بە وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا رایگەیاندوە، سزای نوێی بەسەر 29 کەشتی دا سەپاندوە کە بە ناڕاستەوخۆ سەر بە ئێرانن و بە گوێەری راگەیەندراوەکە سزاکان، کۆمپانیا بەڕێوەبەرەکانی پەیوەندیدار بەوانیش دەگرێتەوە کە بە بەهای سەدان ملیۆن دۆلار بەرهەمی نەوتیی ئێرانیان گواستووەتەوە.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، لە نیو سزادراوەکاندا، حاتم ئەلسەید فەرید ئیبراهیم سەکر، بازرگانی میسڕیش دەگرێتەوە، کە کۆمپانیاکانی لەگەڵ حەوت لەو کەشتیانەدا کاری کردوە کە نەوتی ئێرانیان گواستوەتەوە.
لەبارەی ئەم سزایانەوە، جێگری وەزیری خەزێنە لە کاروباری تیرۆر و زانیارییە داراییەکانی ئەمریکا وتویەتی؛ هەروەک سەرۆک ترەمپ چەندین جار رایگەیاندووە، ویلایەتە یەکگرتووەکان رێگە بە ئێران نادات چەکی ئەتۆمی هەبێت و وەزارەتەکەیان بەردەوام دەبێت لە دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوتی تاران، کە بۆ دابینکردنی دارایی بەرنامە سەربازی و چەکدارییەکانی بەکاری دەهێنێت.
مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران، رایگەیاند، ئەورپا ئێرانێکی لاواز و پارچەپارچەکراوی دەوێت،بەڵام ئەو وەک ئێرانییەک ئەوەی قبوڵ نییە، جەختیشیکردەوە دەبێت یارمەتی لە پسپۆڕان و زانایان وەرگرن، راستە کێشەکانیان کەم نین، بەڵام دەتوانن پێکەوە چارەسەریان بکەن.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە دیدارێکیدا لەگەڵ چالاکوانانی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە پارێزگای خوراسانی باشوور، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، راستە کێشەکانیان زۆرن، بەڵام ئەگەر یەکگرتوو بن، بە وەرگرتنی یارمەتی لە پسپۆڕان و زانایانی وڵاتەکەیان دەتوانن چارەسەری بکەن.
پزیشکیان جەختیکردەوە، نابێت وا بیر بکەنەوە کێشەکانیان تەنها بە ئاشت بوونەوە لەگەڵ ئەوروپا و ئەمریکا چارەسەر دەبن و دەشڵێت: "ئەوان دەیانەوێت ئێمە واز لە پیتاندنی یۆرانیۆم بهێنین، موشەکمان نەبێت و بە هەموو ئەو شتانە رازی بین کە لە ناوچەکەدا بەسەرماندا دەسەپێندرێت".
پزیشکیان باسی لەوەشکردوە، رۆژئاوا ئێرانێکی لاواز و پارچەپارچەکراوی دەوێت، بەڵام ئەو وەک ئێرانییەک رازی نابێت بە ئێرانێکی لاواز و دابەشکراو و دەیەوێت؛ ئێران خاوەن هێز و سەربەرزی بێت، بۆ ئەوەش پێویستە هەوڵبدەن و کار بکەن بۆ گەیشتن بە ئێرانێکی بەهێز.
تورکیا دەیەوێت لەرێگەی ئاشتییەوە رێککەوتن لەنێوان هەسەدە و دیمەشق ئەنجامبدرێت، وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتەش دەڵێت؛ تورکیا نایەوێت جارێکی دیکە کردەوەی سەربازی بەرانبەر بە هەسەدە ئەنجام بدات.
هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنیدا رایگەیاند، وڵاتەکەی نایەوێت جارێکی دیکە هێزی سەربازی دژی هێزەکانی سوریای دیموکرات بەکاربهێنێت، بەڵام پێویستە هەسەدە ئەوە بزاننێت کە ئارامیی لایەنە پەیوەندیدارەکان خەریکە کۆتایی دێت.
وتیشی، پێویستە رێککەوتنی 10ـی ئازار جێبەجێبکرێت و هێزەکانی سوریای دیموکرات تێکەڵی سوپای سوریا ببن.
هاکان فیدان ئەوەشی خستەڕوو، هیوادارن کارەکانی نێوان هەسەدە و دیمەشق بە گفتوگۆ و بەشێوەیەکی ئاشتییانە بەڕێوەبچێت.
ئەمەش لەکاتێکدایە، هێزەکانی سوریای دیموکرات ئاشکرایکردووە سەرەڕای بەردەوامی گفتوگۆکان لەگەڵ حکومەتی سوریا، تا ئێستا هیچ پێشکەوتنێکی راستەقینە لە ئاستی لێکتێگەیشتنە سیاسی و سەربازییەکانی نێوان هەردوولادا بەدی نەهاتووە.
جێگەی ئاماژەیە، مەزڵوم کۆبانێ، فەرماندەی گشتی هەسەدە، لە 10ـی ئازاری رابردوودا رێککەوتنێکی لەگەڵ ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا ئیمزایکرد، کە تێیدا هاتووە هەموو دامەزراوە مەدەنی و سەربازییەکانی سەر بە هەسەدە لە باکووری رۆژهەڵاتی سوریا لەناو دامەزراوە رەسمییەکانی دەوڵەتدا تێکەڵ بکرێن.
ئیسرائیل و میسر لە بواری وزەدا رێككەوتنێكیان ئیمزاكرد كە تاوەكو ساڵی 2040 بەردەوام دەبێت .
بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل رێككەوتنی وڵاتەكەی لەگەڵ میسر لە بواری غازی سروشتیدا راگەیاند بە بەهای 35 ملیار دۆلار، وتیشی ئەم رێككەوتنە پڕۆژەیەكی نیشتمانییە و دواڕۆژی نەوەی داهاتوو دەپارێزێت و لەسەر ئاستی ئابوری و سیاسیش گرنگی خۆی هەیە.
ئیلی كۆهێن وەزیری وزەی ئیسرائیلیش رایگەیاند ، دانوستانەكان بۆ گەیشتن بەم رێككەوتنە سەخت بوون و بۆ چەندین مانگ بەردەوام بوون .
ئەم رێككەوتنە لە كاتێكدایە كە ئەمریكا داوای لوتكەی سێ قۆڵی كردبوو لەگەڵ ئیسرائیل و میسر و لە ویلایەتی فلۆریدا، بەڵام سەرچاوەكان رایانگەیاند، میسر مەرجی پێشوەختەی هەیە بۆ ئامادەبوون لەو لوتكەیەدا و مەرجەكەش ئەوەبوو كە رێككەوتنی غازی نێوان میسر و ئیسرائیل ئەنجام بدرێت.
ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا بە زۆرینەی دەنگ پڕۆژەیاسای بودجەی بەرگریی پەسەند کرد، کە رێگە بە دۆناڵد ترەمپ دەدات سزاکانی "یاسای قەیسەر" لەسەر سوریا هەڵبوەشێنێتەوە، ئەمەش وەک هەنگاوێک بۆ بوژانەوەی ئابووری ئەو وڵاتە دوای ساڵێک لە رووخانی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد.
لە دانیشتنەکەدا کە 77 ئەندام دەنگیان بە بەڵێ و 20 ئەندام دەنگیان بە نەخێر دا، پڕۆژەیاسای (NDAA) پەسەندکرا، کە تێیدا بڕگەیەک جێگیرکراوە بۆ کۆتاییهێنان بە کارکردن بە یاسای قەیسەر ساڵی 2019. ئێستا یاساکە رەوانەی نووسینگەی سەرۆک کراوە و ترەمپ 10 رۆژی لەبەردەمە بۆ ئیمزاکردنی.
لابردنی سزاکان دوای زنجیرەیەک گفتوگۆ و داواکاریی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی نوێی سوریا دێت، کە مانگی رابردوو لە کۆشکی سپی لەگەڵ ترەمپ کۆبووەوە و جەختی کردەوە کە مانەوەی سزاکان رێگرە لەبەردەم پرۆسەی بوژانەوەی سوریا.
جێگەی سەرنجە، یاسای قەیسەر لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتی ترەمپدا ئیمزا کرابوو بە مەبەستی سزادانی بەشار ئەسەد و هاوپەیمانەکانی (روسیا و ئێران)، بەڵام ئێستا ئیدارەی ترەمپ و کۆنگرێس گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە بۆ راکێشانی وەبەرهێنانی دەرەکی، پێویستە سزاکان بە یەکجاریی لاببرێن.
بەپێی یاسا نوێیەکە، هەڵوەشاندنەوەی سزاکان بەبێ مەرجی قورس دەبێت، بەڵام سەرۆکی ئەمریکا پابەند دەکرێت شەش مانگ جارێک راپۆرت بداتە کۆنگرێس سەبارەت بە بەرەوپێشچوونەکان لە دیمەشق، بەتایبەت لە پرسەکانی دەرکردنی شەڕڤانانی بیانی، پاراستنی مافی کەمینەکان و پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، پیتاندنی یۆرانیۆم مافێکی رەوای وڵاتەکەیەتی، هێرشەکانی ئەمریکاشی بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانیان بە پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان ناوبرد.
لە میانی کۆنفرانسی رۆژنامەوانیدا لە روسیا، کە لەگەڵ وەزیری دەرەوەی روسیا ئەنجامیدا، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئەوان پابەندن بە پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی، لە هەمان کاتدا پیتاندنی یۆرانیۆمیشی بە مافی رەوای خۆیان دەزانن.
عیراقچی جەختیکردەوە ئەوان تا ئێستا هیچ پەیامێکیان بۆ ئەمریکا نەناردوە، بەمەبەستی دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان، ئەگەر ئەمریکا ئامادەبێت لەسەر بنەمای رێزگرتن و یەکسانی ئەوان ئێرانیش ئامادەیە.
ئەوەشیخستەڕوو، ئێران هیچ کاتێک مێزی گفتوگۆی رەتنەکردوەتەوە و جێی نەهێشتوە، بە پێچەوانەوە ئەوە ئەمریکییەکان بوون، لە ناوەراستی گفتۆگۆکاندا هێرشیان کردە سەر ئێران و خیانەتیان کرد.
راشیگەیاند، هێرشەکانی ئەمریکا بۆسەر دامەزراوە ئەتۆمییەکان زیانی لێکەوتەوە، بەڵام نەیتوانی توانا ئەتۆمییەکانی تاران لەناوبەرێت.
لەپاش زنجیرە هێرشە بەردەوامەکانی ئیسرائیل بۆ سەر سوریا و بەشێک لە پێگە سەربازییەکانی ناوچەکە، سەرچاوەکان بە کەناڵی i24ـی ئیسرائیلییان راگەیاندووە، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا لەسەر دۆسیەی سوریا گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتن.
بەپێی زانیاری سەرچاوەکان، ئەمریکا و ئیسرائیل گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتن سەبارەت بە بەردەوامی خواستی ئیسرائیل بۆ کارکردن لە سوریا، هەروەها بەردەوامی دانوستانەکان لەگەڵ سوریا لەبارەی رێککەوتنی ئەمنی نێوانیان.
یەکێک لە سەرچاوەکان دەڵێت: "ئێستا هەموو لایەک دەزانێت ئەرکی چییە." کەناڵەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، لە میانی کۆبوونەوەکەدا باراک هێڵی سووری بۆ ناتانیاهۆ دیاریکردووە سەبارەت بە چالاکییەکانی ئیسرائیل لە ناو خاکی سوریادا.
پێشتریش دۆناڵد ترەمپ لە پۆستێکدا نووسیبووی: "زۆر گرنگە ئیسرائیل گفتوگۆیەکی بەهێز و راستەقینەی لەگەڵ سوریا هەبێت، نابێت هیچ شتێک رووبدات رێگری لە گەشەکردنی سوریا بکات بۆ ئەوەی ببێتە وڵاتێکی خۆشگوزەران."
ترەمپ باسی لەوەشکردبوو، ئەحمەد شەرع، سەرۆکی نوێی سوریا بە سەختی کار دەکات بۆ ئەوەی دڵنیابێتەوە لەوەی شتی باش روودەدات و سوریا و ئیسرائیل بەیەکەوە پەیوەندییەکی درێژخایەن و خۆشگوزەرانیان هەبێت.
وەزیری دەرەوەی توركیا رایدەگەیەنێت، چالاكییەكانیان لە سوریا كۆتایی نەهاتووە، بەڵكو هێشتا لە قۆناغی سەرەتادان.
هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیا لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە رەوشی ئەمنی و سیاسی سوریا، جەختی كردەوە لەسەر ئەوەی كە ئەنکەرە خاوەنی ستراتیژێكی درێژخایەنە لە ناوچەكەدا.
فیدان ئاماژەی بەوەشدا، ئامانجی سەرەكییان مسۆگەركردنی ئاسایشی سنورەكان و روبەڕوبوونەوەی ئەو مەترسییانەیە كە هەڕەشەن بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی توركیا.
رونیشیكردەوە، ئەوەی تا ئێستا كراوە تەنها دەسپێكی پلانەكانیانە و تا گەیشتن بە تەواوی ئامانجەكانیان لە جوڵە سەربازی و دیپلۆماسییەكانیان ناوەستن.