رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
ماجد ئەنساری، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی قەتەر رایگەیاند، کە دانوستانەکانی نێوان عومان و ئێران سەبارەت بە داهاتووی گەروی هورمز گەیشتوونەتە قۆناغێکی پێشکەوتوو، و دانوستانەکانی بەوە وەسف کرد کە لە خاڵێکی یەکلایکەرەوەدان.
ئەنساری لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا پشتیوانیی تەواوی قەتەری بۆ سەرجەم هەوڵەکانی هێورکردنەوەی ئاڵۆزییەکان لە ناوچەکەدا دەربڕی و جەختی لەوە کردەوە کە دەوحە وەک ناوەندگیرێک هەوڵ دەدات لە نزیکترین کاتدا تەنگەکە دووبارە بکارێتەوە.
وتەبێژەکە ئاماژەی بەوەش کرد کە قەتەر پشتیوانی لە هەر پێکهاتەیەک دەکات کە ئاسایشی گەروی هورمز و ئازادیی کەشتیوانی تێدا دەستەبەر بێت و ڕێگری بکات لەوەی بێتە ئامرازێک بۆ گوشاری سیاسی. هەروەها ڕوونی کردەوە کە ئاسایشی ناوچەکە بەرپرسیارێتییەکی بەکۆمەڵە و پێویستی بە هەماهەنگیی هاوبەشی هەرێمی هەیە، هاوکات پشتبەستن بە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ خستنەگەڕی گوشار لەسەر ئیسرائیل بەرەو جێبەجێکردنی رێککەوتنی غەززە، کە بەشێکە لە سەقامگیریی گشتیی ناوچەکە.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی قەتەر ئاشکرای کرد کە وڵاتەکەی وەڵامی ئەرێنی لەلایەن عومان و ئێرانەوە پێگەیشتووە، کە ئەوەش پێشکەوتن لە هەڵوێستی دانوستانەکاندا نیشان دەدات.
جەختیشی کردەوە کە دانوستانەکان بەردەوامن و دەوحە بە هەماهەنگی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوبەشە هەرێمییەکانی بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ دەستەبەرکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنی غەززە و هێنانەدی سەقامگیرییەکی بەردەوام لە ناوچەکەدا، لە چوارچێوەی روانگەیەکی گشتگیردا کە ئامانجی بەهێزکردنی ئاسایش و ئاشتیی هەرێمییە.
دادگای تاوانەكانی دیمەشق بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ بەشار ئەسەد سەرۆكی پێشووی سوریا و ماهیر ئەسەدی برای دەركرد.
ئەمڕۆ دادگای تاوانەكانی دیمەشق بڕیاریدا، بە تۆمەتی كوشتنی بەمەبەست سزای لەسێدارەدان بۆ بەشار ئەسەد سەرۆكی پێشووی سوریا دەربكرێت.
جیا لە بڕیاری لە سێدارەدان بۆ بەشار ئەسەد و براکەی، ، بە تۆمەتی تاوانی كوشتنی بە مەبەست و ئەشكەنجەدان بڕیاری لەسێدارەدان بۆ عاتیف نەجیب سەرۆكی دەزگای ئاسایشی سیاسی لە دەرعاش دەركرا.
بەپێی بڕیارەكەی دادگا، عاتیف نەجیب تێوەگلاوە لە ئەشكەنجەدانی ژمارەیەكی زۆر لە دەستگیركراون و كوشتنی ژمارەیەكیان لەكاتی دەستبەسەركردنیاندا.
دادگای تاوانەكانی دیمەشق داوای شوێنكەوتن و دەستگیركردنی بەشار ئەسەد و براکەی دەكات، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.
لە میانی بەشداریکردنی لە رێورەسمی ئیمزاکردنی لێکتێگەیشتنێکدا لەگەڵ وەزارەتی تەندروستیی بۆ ئاوەدانکردنەوەی ژێرخانە وێرانبوەکانی جەنگ، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی لە جەنگی دواییدا توانای خۆی سەلماندووە و دوژمنەکانی ناچار کردووە داوای دانوستان بکەن.
ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد, کە ئێران جگە لە جەنگەکە، لە ئاستی دیپلۆماسی و ئەخلاقیشدا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە و رۆڵی کەرتی تەندروستی و خۆڕاگریی گەلی ئێرانی بە بەرز نرخاند لە تێپەڕاندنی ئەو قۆناغە سەختەدا.
وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، كەس بیری لەوە نەكردبووەوە بتوانن دوژمن ناچار بكەن داوای دانوستان بكات و بۆ جیهانیشیان سەلماند دەسەڵاتێكی نەدۆڕاون.
ناوبراو باسی لەوەش کردوە، ئێرانییەکانی دانیشتوی دەرەوەی وڵات و لایەنگرانی کۆماری ئیسلامی و شیعەکانی عیراق بە ئارەزووی خۆیان ملیۆنان دۆلار هاوکاریی دارایی و کەرەستەیان پێشکەش کردووە و ئامادەییان دەربڕیوە بۆ هاوکاریکردنی زیاتریش.
هەروەها رایگەیاند، کە کەمپینێکی نوێ دەستیپێکردووە بۆ تەرخانکردنی هاوکارییەکان بەرەو ئاوەدانکردنەوەی نەخۆشخانەی ئەندیمەشک کە لە سەدا 80ی زیانی پێگەیشتووە.
عراقچی وتویەتی، وەزارەتی دەرەوە لە هەماهەنگیی بەردەوامدا دەبێت لەگەڵ گومرک و مانگی سور بۆ ئاسانکاری لە هاوردەکردنی دەرمان و کەلوپەلی پزیشکی بۆ ناو وڵات.
بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، بەرهەمهێنەرانی وزە لە کەنداو دەگەنە ئەو دەرئەنجامەی، کە کۆنترۆڵی ئێران بەسەر گەروی هورمزدا دەبێتە رەوشێکی هەمیشەیی و نەگۆڕ.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە، وڵاتانی ناوچەکە ناچار بوون بچنە ژێر باری "واقیعێکی نوێ" لەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیژییەدا؛ ئەگەرچی هەناردەکارانی نەوت و گاز ناڕازین بەرانبەر ئەو رێککەوتنەی بۆ دووبارە کرانەوەی گەروەکە لە ئارادایە.
وۆڵ ستریت جۆرناڵ دەڵێت؛ وڵاتانی کەنداو رازینین لە واقیعی نوێی گەروی هورمز، کە لەژێر دەسەڵاتی ئێراندایە، بەڵام وەک کەمتری زیان لەبەرچاوی دەگرن، تەنانەت ئەگەر ببێتە هۆی پەکخستنی بەردەوامی هەناردەی نەوت و گاز و دروستکردنی ئاستەنگ بۆ دابینکردنی وزەی جیهانیی.
مەترسیی سەرەکیی وڵاتانی کەنداو لەوەدایە، کە جێگرەوەی قبوڵنەکردنی ئەم رەوشە گەڕانەوەیە بۆ جەنگی کراوە، کە بە بڕوای ئەوان دەرئەنجامەکانی زۆر خراپتر دەبن.
رۆژنامەکە ئەوەشیخستوەتەڕوو، ئەم رەوشە ئاڵۆزە دەریڕەخات، کە چۆن جەنگەکە بووەتە هۆی سەرهەڵدانی ئێرانێکی نوێ کە هەژمونی بوەتە هۆی مەترسی بۆ ئاسایشی وزەی جیهانی بێ هیچ بژارەیەکی تر.
مجیدڕەزا حەریری، لێپرسراوی ژوری بازرگانیی هاوبەشی ئێران و چین، هۆشداریدا لەوەی بەردەوامیی گەمارۆی دەریاییی ئەمریکا بۆ سەر بەندەرەکانی باشوری ئێران، لێکەوتەی زۆر قورستری لە جەنگ بۆ سەر ئابووریی وڵاتەکەی دەبێت و پێویستە بە خێرایی کۆتایی بەو رەوشە بهێنرێت.
حەریری لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میدیای ئێران رایگەیاند، دەبێت گەمارۆی دەریایی کۆتایی پێبهێندرێت لەهەر رێگەیەکەوە بێت.
ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد، ئێران لە ماوەی جەنگی 40 رۆژەدا هێندەی سەردەمی گەمارۆی دەریایی تووشی کێشەی ئابوری و کەمیی کەلوپەل نەبووە.
حەیدەری رەخنەی لەو هەوڵەکان گرتوە بۆ دوبارەکردنەوەی ئەزمونی دەربازبون لە سزاکان لە شوێنی هەڵگرتنی گەمارۆکە و دەڵێت؛ ئابوریی ئێران لاوازتر دەکات و زەمینە بۆ گەندەڵی دەڕەخسێنێت.
لێپرسراوی ژوری بازرگانیی ئێران و چین، رونیشی کردوەتەوە، تێچوی گواستنەوەی کۆنتێنەرێک لە چینەوە بە رێگەی وشکانی نزیکەی چوار بەرانبەری رێگەی دەریاییە و بەپێی هاوردەکردنی ساڵانەی نزیکەی دوو ملیۆن کۆنتێنەر لە رێگەی بەندەرەکانی باشورەوە، بەردەوامیی گەمارۆکە دەکرێت نزیکەی 18 ملیار دۆلار تێچوی زیادە بخاتە سەر ئابوریی ئێران.
حەیدەری ئەوەشیخستوەتەڕوو، ئەو بڕە زیادەی تێچون لە پێداویستیی ساڵانەی وڵات بۆ هاوردەکردنی کەلوپەلی بنەڕەتی و دەرمانیش زیاترە، ئەمەش وادەکات هەڵگرتنی گەمارۆ دەریایی لە ئێستادا بۆ ئێران لە هەموو هەنگاوێکی تر گرنگترە
پەرلەمانی توركیا پرۆژە یاسای چوارچێوەی بە زۆرینەی دەنگی ئەندامان پەسەند كرد و بەپێی یاساكەش زۆرینەی ئەندامانی پەكەكە دەتوانن بگەڕێنەوە باكوری كوردستان و توركیا.
پەرلەمانی توركیا لەبارەی پڕۆژەی یاسای چوارچێوە كۆتایی هاتوو بە دەنگی 468 بەڵێ و 89 نەخێر پەسەند كرا و ئاكپارتی و مەهەپە و دەم پارتی و جەهەپە و هوداپار و پارتی ڕەنج و پارتی كرێكاری توركیا دەنگیان بە یاساكە دا.
ئیی پارتی بە نەخێر دەنگی بە یاساكە دا و زۆربەی پەرلەمانتارانی پارتی نوێ و رێگەی نوێ بە بەڵێ دەنگیان بە یاساكە دا.
بەپێی یاساكە ژمارەیەك زۆر لە ئەندامانی پەكەكە دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ توركیا و باكوری كوردستان و ئۆجەلان و سەركردەكانی پەكەكە یاساكە نایانگرێتەوە.
ئەو ئەندامانەی پەكەكە كە تۆماتبار بە كوشتن یاساكە و ئەو ئەندامانەی پێش 2005 بە زیندانیی هەمیشەیی سزادراون یاساكە نایانگرێتەوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردوەتەوە، هێرشەکانی ئێران لە سەرەتای جەنگەوە، زیانی نزیکەی 13 ملیار دۆلاری لە ئەمریکا داوە، ئاماژەی بەوەشکردوە 42 فرۆکەی جەنگی ئەمریکا بەهۆی هێرشەکانەوە تێکشکێندراون.
وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئاشكرای دەكات، هێرشە ئاسمانی، موشەکی و درۆنییەکانی ئێران بۆ سەر بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەڕەشەی گەشەسەندنی توانای ئێرانی خستوەتە روو.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە، بەهۆی هێرشەکانی ئێرانەوە بۆ سەر پێگەکانی ئەمریکا لە هەشت وڵاتی ناوچەکە لایکەم زیانی بە 20 شوێن گەیاندوە و زیاتر لە 40 فڕۆکەی ئەمریکیش تێکشکێندراون.
رۆژنامەکە زیانە مادییەکانی ئەمریکا لە جەنگەکەدا بە 13 ملیار دۆلار خەمڵاندوە و دەڵێت؛ هێرشەکانی ئێران ئەوەیان دەرخستووە، کە واشنتۆن ئامادەکاری پێویستی نییە بۆ بەرگریپێکردن لە بنکە دەریاییەکان، ژێرخانە هەستیارەکان و ستافەکەی لە دەرەوەی وڵات.
دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئێران داوای قەرەبوکردنەوەی ئەو زیانانە دەکات، کە لە ئەنجامی جەنگی پێنج مانگییەکەی ئەم دوایە بەریان کەوتوە، ئاماژەی بەوەشکردوە ئەویش قەرەبوی لە تاران دەوێت.
سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکدا لە تۆری کۆمەڵایەتی تروس سۆشیال، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات دەڵێت؛ وەک چۆن ئێران داوای قەرەبوو دەکاتەوە، ئەویش داوای قەرەبو لە تاران دەکات.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، بابەتی قەرەبوو بۆ ئێران هەرگیز لە هیچ کۆبوونەوە و دانوستانێکدا نەخراوەتە روو.
هاوکات ئاشکرای کرد، کە رێنمایی بە بڕیاربەدەست و نوێنەرانی واشنتۆن داوە تا بابەتی داواکردنی قەرەبوو لە ئێران بە شێوازێکی بڕیاربهخش و یەکلاکەرەوە بخەنە ناو هەر دانوستانێکی داهاتوەوە.
ترەمپ جەختیکردوەتەوە، پێویستە قەرەبوی دارایی بدرێتە بنەماڵەی ئەو سەدان هەزار خۆپیشاندەرە بێتاوانەی، کە لەلایەن ئێرانەوە لە ماوەی 50 ساڵی رابردودا کوژراون.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، هەماهەنگی و هاوسۆزی و هەوڵەکانی حکومەت بوەتە هۆی نائومێد بونی دوژمن لە پەرتەوازەبونی کۆمەڵگەی ئێران.
ئەمڕۆ دووشەمە، لە میانی وتارێکیدا لە زانکۆی تاران، مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند دوژمن بێ ئومێد بووە و زیاتریش بێ ئومێدی دەکەن.
ناوبراو جەختیکردەوە، ئەمڕۆ کۆمەڵگە سەقامگیر و پارێزراوە و دەسەڵاتی ئێران بە هێز و یەکگرتویی پێشەنگایەتی دەکات و هیچ هێزێک ناتوانێت کۆمەڵگەی ئێران ناچار بکات بکەێتە سەر ئەژنۆ.
سەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بەوەشکرد، پتەوی کۆمەڵگە و خۆڕاگریی خەڵکی ئێران هۆکارەکەی پەیامەکانی موجتەبا خامنەیی، رێبەڕی باڵای ئێرانن.
تونجەر باکرهان، باس لە رەشنووسی یاسای چوارچێوە دەکات و دەشڵێت، "پەرلەمانی توركیا لە چارەسەركردنی پرسی كورد بەرپیرسیارە".
تونجەر باکرهان، هاوسەرۆکی دەم پارتی رایگەیاند: رەشنووسی یاسای چوارچێوە، سەردەمێكی نوێی دەهێنێت ئاراوە، هەروەها پەرلەمانی توركیا لە چارەسەركردنی پرسی كورد بەرپیرسیارە
هاوسەرۆکی دەم پارتی دەشڵێت: لاپەڕەی پڕ لە ئێش و ئازار دادەخەین، ئۆجەلان و ئەردۆغان و باخچەلی ڕۆڵی سەرەكییان هەبووە، هەروەها رێكەوتنی كورد و تورك ئاسایش بۆ ناوچەكەش بەدیدێنێت.
سەبارەت بە پڕۆسەی ئاشتی، هاوسەرۆکی دەم پارتی رایگەیاندووە: پرۆسەی ئاشتی توركیا گەورە دەكات، چارەسەكردنی پرسی كورد و تورك بۆ وڵاتانی دراوسێش گرنگە، شەڕ و پێكدادان توركیا بەرەو پارچەبوون دەبات، هەموو توركیا باجی هەڵە سیاسیەكانی رابردووی داوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران داوا لە وڵاتانی ناوچەكە دەكات متمانە و ئاسایش لە نێوان خۆیاندا بەبێ دەستوەردانی دەرەكی بەهێز بكەن، هاوكات هۆشداریش دەدات كە نابێت خاكی وڵاتانی دراوسێ ببێتە سەكۆیەك بۆ هێرشكردنە سەر ئێران.
ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وڵاتانی ناوچەكەش گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی كە چیتر ئەمریكا ناتوانێت ئاسایشیان بۆ دابین بكات.
ئاماژەی بەوەكرد، دەبێت دەوڵەتانی ناوچەكە پەیوەندییەكانیان بە بێ لایەنی دەرەكی رێكبخەنەوە و رێگری بكەن لەوەی خاكەكەیان بۆ لێدانی ئێران بەكاربهێنرێت.
سەبارەت بە گەروی هورمز رایگەیاند، داخستنی گەروەكە كارێكی سروشتییە بۆ پاراستنی ئاسایشی وڵاتەكەیان و جەختی كردەوە؛ تا ئەو كاتەی شەڕ بەردەوام بێت، رێگە بە هاتوچۆی كەشتییەكان لەو رێڕەوەوە نادەن.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، تیشكی خستەسەر دانوستانەكانیان لەگەڵ عوممان و ئاشکرایکرد، گفتوگۆكان تەنها بۆ دیاریكردنی رێڕەوی كەشتیوانییە لە گەووی هورمز.
ئەوەشی خستەڕوو، وەرگرتنی باج لە بەرانبەر پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە دەریاییەكان مافێكی سروشتیی وڵاتەكەیەتی.
كۆبوونەوەی پەرلەمانی توركیا لە بارەی رەشنوسی یاسایی چوارچێوە دەستیپێكرد و دەنگ لەسەر یاساکە دەدرێت.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، ئەگەر ئەمڕۆ رەشنوسی یاسایی چوارچێوە پەسەندبكرێت پاشان رەوانەی سەرۆك كۆمار دەكرێت.
وتیشی، لە كۆبوونەوەی پەرلەمانی توركیادا نزیكەی 600 پەرلەمانتار ئامادەن.
پەیامنێری كوردسات نیوز ئەوەشی خستەڕوو، پەسەندكردنی رەشنوسی یاسایی چوارچێوە پێویستی بە دەنگی نیوەی زیاتری پەرلەمانتاران هەیە.
ئەمڕۆ پەرلەمانی توركیا بۆ دەنگدان لە سەر پڕۆژەیاسای چوارچێوە كۆدەبێتەوە، پەكەكەش رەخنەی توند لەپرۆژە یاساكە دەگرێت و دەلێت كەموكوڕی تێدایە.
بڕیارە ئەمرۆ پەرلەمانی توركیا بۆ دەنگدان و پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای پتەوكردنی یەكگرتنی نەتەوەیی و یەكپارچەیی كۆمەڵایەتی كۆببێتەوە، كە بە یاسای چوارچێوە ناسراوە.
سەركردایەتیی تەڤگەری ئازادییش لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكرد، پڕۆژەیاسای چوارچێوە كەموكورتیی جدیی تێدایە و پێویستە پڕۆسەی ئاشتی لە لایەن عەبدوڵا ئۆجەلانەوە بەڕێوە ببرێت و دیموكراتیزەكردن بكرێتە بنەمای سەرەكیی یاساكە.
جەختی كردەوە، ئەگەر ویستێكی جدی بۆ ئاشتی لە ئارادا بێت، دەبێت ئەم هەنگاوە رێگە بۆ دەركردنی یاسای نوێی دیموكراتی و ئازادیی بیروڕا و رێكخستنی سیاسی بۆ ئەندامان و سیاسەتمەدارانی پەكەكە لە ناوخۆی توركیادا خۆش بكات.
لای خۆشییەوە، سەرهات ئەرەن، پەرلەمانتاری دەم پارتی رایگەیاند، سێ هەزار و 900زیندانی یاسای چوارچێوە دەیانگرێتەوە و ئازاد دەكرێن.
سوپای یەمەن رایگەیاند، كە بەرپەرچی شەپۆلێكی توندی هێرشە موشەكی و درۆنییەكانی حوسییەکانیان داوەتەوە بۆ سەر شاری مۆخا لە رۆژئاوای وڵات، كە بەهۆیەوە حەوت كەس كوژران و 30 كەسی تریش بریندار بوون.
عەمید ماجد عەبدوڵا نزیلی، وتەبێژی رەسمیی هێزە چەكدارەكانی یەمەن لە راگەیەنراوێكدا ئاشكرایكرد، حوسییەکان هێرشێكی فراوانیان كردووەتە سەر بەندەری مۆخا و چەندین ناوچەی نیشتەجێبوون و وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبا. بەپێی ئامارە پزیشكییەكان، لەم هێرشانەدا حەوت كەس كوژراون و 30 كەسی تریش بریندار بوون، كە زۆربەیان خەڵكی مەدەنی و كارمەندی دامەزراوە خزمەتگوزارییەكانن.
سەرچاوە سەربازییەكان ئاماژەیان بەوەكردووە، كە حوسییەكان 30 موشەكی بالیستییان ئاراستەی ناوەندە مەدەنییەكان و نەخۆشخانەكانی مۆخا كردووە، هاوكات سیستمی بەرگریی ئاسمانیی یەمەن توانیویەتی 11 درۆنی حوسییەكان بەر لە گەیشتن بە ئامانجەكانیان تێكبشكێنێت و ئەم هێرشانەی بە پێشێلكردنی روونی یاسا نێودەوڵەتییەكان ناوبرد و جەختی كردەوە كە هێزەكانیان لەوپەڕی ئامادەییدان بۆ وەڵامدانەوەی هەر جۆرە دەستدرێژییەك.
ئەم پەرەسەندنە سەربازییە لە كاتێكدایە، كە پێكدادانەكان لە بەرەكانی جەنگ لە پارێزگاكانی تەعز و زالـع رویان لە زیادبوون كردووە و سوپای یەمەن یەكەی سەربازیی زیاتری بۆ ئەو ناوچانە رەوانە كردووە. مۆخا وەك یەكێك لە شارە ستراتیژییەكانی سەر گەرووی بابولمەندەب بایەخێكی زۆری هەیە و حوسییەكان لەرێگەی ئەم هێرشانەوە دەیانەوێت ئاسایشی كەشتیوانی لە ناوچەكەدا تێكبدەن.
تاران دەستپێکردنەوەی هاتوچۆی ئاسایی لە گەروی هورمز دەبەستێتەوە بە قبووڵکردنی مەرجەکانی و قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگ لەلایەن واشنتۆنەوە.
سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، دەستپێکردنەوەی هاتووچۆ لە گەروی هورمز بەستراوەتەوە بە قبووڵکردنی سەرجەم مەرجەکانی تاران لەلایەن ئەمریکاوە، لێپرسراوانی ئێرانیش جەخت دەکەنەوە، یەکێک لە مەرجە سەرەکییەکانیان، قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگە لەلایەن واشنتنۆەوە.
لە سەرەتای هەڵگیرسانی جەنگەکەوە، ئێران دەستەڵاتی کرداریی بەسەر گەروی هورمزدا سەپاندووە و سەرجەم کەشتییەکانی ناچار کردووە تەنها لە رێگەی هاوئاهەنگیپێشوەختە و لە رێڕەوێکی دیاریکراوی نزیک کەناراوەکانی خۆییەوە تێپەڕ ببن.
لە بەرانبەردا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ماڵپەڕی 'ئەکسیۆس' سەبارەت بە داواکارییەکانی ئێران رایگەیاند: "ئێمە بە هێمنییەوە مامەڵە لەگەڵ بابەتەکەدا دەکەین و دانوستاندنێکی سنووردارمان لەگەڵدا دەکەن. تەنها چاودێری ئێران دەکەین لە سایەی ئەو هەڵاوسانە ئابورییە گەورەیەی تێیکەوتووە و نەبوونی هیچ داراییەک لە بەردەستیاندا."
ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، بەهۆی ئەو گۆشەگیری و گەمارۆیەی لە تەمموزی رابردووەوە ئەمریکا خستوویەتییە سەر بەندەرەکانی ئێران، قەیرانی ئابوریی تاران قوڵتر بووەتەوە. وتیشی: "بابەتەکە چارەسەر دەبێت، هەروەها ئەمەی رودەدات زۆر لە یاری شەترەنج دەچێت."
میدیاکانی ئێران بڵاویان کردوەتەوە، لێژنەی ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران پڕۆژەیاسایەکی بۆ رێکخستنی کەشتیوانی لە گەروی هورمز پەسەند کرد، کە تێیدا رەتبوونی کەشتییە سەربازی و بازرگانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل و وڵاتانی دوژمن لە گەروەکە قەدەغە دەکات.
بەپێی دەستەی رادیۆ و تەلەڤزیۆنی رەسمی ئێران، لە پەرلەمانی ئێران پڕۆژەیاسایەکیان پەسەند کردوە دژی تێپەربونی کەشتییە سەربازی و بازرگانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل و وڵاتانی دوژمن بە گەروی هورمزدا.
پڕۆژەکە گواستنەوەی هەر بارێکی سەربازی یان مەدەنی پەیوەندیدار بە ئیسرائیل و ئەمریکا لە رێگەی گەروی هورمزەوە قەدەغە دەکات، بە شێوەیەک کە سزای دارایی بەسەر سەرپێچیکاراندا دەسەپێندرێت کە دەگاتە 20٪ی کۆی بەهای بارەکان.
پڕۆژەیاساکە جەخت لەوە دەکاتەوە، حکومەتی ئێران، بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزە چەکدارەکان، بەرپرسیارێتیی بەڕێوەبردن، رێکخستنی هاتوچۆی کەشتیوانی، چاودێریکردنی کەشتییەکان و دابینکردنی ئاسایشی گەروەکە و کەنداو دەگرێتە ئەستۆ.
بڕیاریشە پڕۆژەکە لە چوارچێوەی رێکارە یاساییەکاندا تێپەڕێنرێت تاوەکو بە تەواوی دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.