15ـی 8، ساڵیادی سەربەخۆیی هیندستانە، ئەو وڵاتەی زۆرترین دانیشووانی لەسەر زەوی هەیە و بە وڵاتی فرە ئایین ناسراوە.

ساڵی 1947 هیندستان سەربەخۆیی وەرگرت و هەموو ساڵێک لە رۆژی 15ـی 8 لە نیودلهی پایتەختی ئەو وڵاتە و شوێنەکانی دیکەی هیندستان یادی سەربەخۆیی دەکرێتەوە و ئاهەنگ دەگێڕن.

ژمارەی دانیشتووانی هیندستان نزیکەی یەک ملیار و 450 ملیۆن کەسە، بەمەش بووەتە ئەو وڵاتەی کە زۆرترین دانیشتووانی هەیە لە جیهاندا، دوای ئەویش وڵاتی چین دێت کە ژمارەی دانیشووانەکەی نزیکەی یەک ملیار و 400 ملیۆن کەسە.

هیندستان یەکێکە لە کۆنترین شارستانێتییەکانی زەوی، گەورەترین شاری 'مۆمبای'ـە و زمانی رەسمی وڵاتەکە هیندی و ئینگلیزییە؛ تاج محەلیش یەکێکە لە بەناوبانگترین شوێنی وڵاتەکە.

لە رۆژی 15ـی 8ـی 1947، واتە 79 ساڵ پێش ئێستا، هیندستان سەربەخۆیی لە بەریتانیا وەرگرت و مهاتما گاندیش یەکێک بوو لەو کەسانەی کە رۆڵێکی گرنگی لە بەدەستهێنانی ئەو سەربەخۆییەدا هەبوو.

هیندستان یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین ئایینی تێدایە و بە وڵاتی فرە ئایین ناسراوە؛ هەروەها هیندستان وڵاتی بۆڵیودە کە هەوادارێکی زۆری لە جیهاندا هەیە.

لە ئێستا 'نارێندرا مودی' سەرۆک وەزیرانی هیندستانە و تەمەنی 75 ساڵە.

هیندستان یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین فێستیڤاڵی تێدا ئەنجام دەدرێت ، Diwali و Holi دیارترینیانن.

هیندستان لە ساڵی 1947، پاکستانی لێ جیابووەوە و لەوکاتەوە تا ئێستا ناکۆکی زۆریان لە نێواندا هەیە.

وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، تا ئێستا هیچ بڕیارێك بۆ دەستپێكردنەوەی دانوستان لەگەڵ ئەمریكا نەدراوە.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئەمریكا یاداشتنامەی لێكتێگەیشتنی پێشێلكردووە، جارێكی تر شاهیدی دەستپێكردنەوەی ململانێكان بوون، بەڵام شتێك نەبوو بە ناوی ئاگربەست تائێستا پێویستی بە درێژكردنەوە هەبێت، بەڵكوو كۆتایی شەڕەكە شێوازێكی نوێی وەرگرتووە.

وتیشی، نێوەندگیرەکان، قەتەر و پاكستان، پەیام ئاڵوگۆڕ دەكەن و لە پەیوەندیدان، بەڵام ئەوە بە هیچ شێوەیەك بە واتای دانوستان نییە. تا ئێستا هیچ بڕیارێك نەدراوە بۆ دەستپێكردنەوەی دانوستانەكان لەگەڵ ئەمریكا.

سەبارەت بە دانوستانی نێوان ئێران و عومان ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، دانوستان لەگەڵ عومان بەردەوامە، ئەوە گفتوگۆیەكی تەواو جیاوازە، باسێكی تەكنیكی پەیوەست بە دیاریكردنی رێگە دەریاییەكانی گەروی هورمزە بۆ هاتوچۆی كەشتی، دەبێت رێگایەكی نوێ دیاری بكرێت. لە ئێستادا سەرقاڵی كردنەوەی رێگایەكی كاتیین و لە قۆناغەكانی داهاتوودا دەبێتە رێگای كۆتایی.

راپۆرتێکی ئەنجومەنی کرێکارانی تورکیا بڵاوکراوەتەوە و تێیدا هاتووە، تەنها لە مانگی حەوتی ئەمساڵدا لانیکەم 214 کرێکار لە باکوری کوردستان و تورکیا گیانیان لەدەستداوە.

ئەنجوومەنی ئاسایشی کار و تەندروستیی کرێکاران رایگەیاند، لە مانگی تەممووزی ئەمساڵدا لە تورکیا لانی کەم 214 کرێکار لە کاتی کارکردندا گیانیان لەدەستداوە و لەو ژمارەیەش 23 کەسـیان ژن و منداڵن.

لە راپۆرتەکەدا ئەوەش روونکراوەتەوە، لەناو ئەو ژمارەیەی گیانلەدەستدانی کرێکاراندا، 11کەسیان ژن و 12یان منداڵ و 14ـی دیکەشیان پەنابەر بوون.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، کرێکارەکان زیاتر بەهۆی روداوی هاتوچۆ، کەوتنە ژێر دارپەردووی باڵەخانەکان و کەوتنەخوارەوە لە بەرزاییەوە، گیانیان لەدەستداوە.

فەرماندەی گشتی هەسەدە لەگەڵ وەفدێكی حكومەتی سوریا كۆبووەتەوە و دەشڵێت لەسەر چەند پرسێكی گرنگ گەیشتوونەتە رێكەوتن.

مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتیی ئێكس (X) راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە و تێیدا ئاشكرای كرد كە پێشوازی لە وەفدێكی حكومەتی سوریا كردووە.

مەزڵووم عەبدی لە راگەیەنراوەكەیدا نووسیویەتی: شانازی دەكەم بە پێشوازیكردن لە نوێنەری سەرۆكایەتی، زیاد عاییش و فەرماندەی فەیلەقی دووەم، بەڕێز عەواد جاسم.

فەرماندەی گشتیی هەسەدە ئاماژەی بەوەش كرد كە لە كۆبوونەوەكەدا گفتوگۆیان لەسەر چەندین دۆسیە و پرسی گرنگی پەیوەندیدار بە ئاسایش و سەقامگیریی پارێزگای حەسەكە كردووە. 

عەبدی ئاماژەی بەوەش دا كە راوێژیان كردووە دەربارەی "چارەسەركردنی زێدەڕۆییەكانی سەر دامودەزگاكانی دەوڵەت، دۆسیەی ئاوارەكان و هەروەها خێراكردن و تەواوكردنی پرۆسەكانی تێكەڵبوونەوە .

مەزڵووم عەبدی جەختی لەوە كردەوە كە گەیشتوونەتە چەند چارەسەرێك و وتی: هەستمان بە كەشوهەوایەكی ئەرێنی كرد و لەسەر چەند پرسێكی گرنگ گەیشتووینەتە رێكەوتن

میدیاکانی تورکیا رایانگیاند، وەزارەتی ناوخۆی وڵاتەکەیان ناوی سیپان حەمۆ، یاریدەدەری وەزیری بەرگریی سوریا بۆ ناوچەی رۆژهەڵاتی لە لیستی کەسایەتییە داواکراوەکان بە تۆمەتی تیرۆر سڕیوەتەوە.

ئەنکەرە هیچ هۆکارێکی رەسمیی لەبارەی لادانی ناوی ئەم فەرماندە دیارەی پێشووی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) بڵاونەکردووەتەوە، بەڵام چاودێران ئەم هەنگاوە دەبەستنەوە بە گۆڕانکارییە سیاسی و سەربازییە گەورەکانی سوریا، بەتایبەت دوای دەستبەکاربوونی وەک یاریدەدەری وەزیری بەرگری لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی رێککەوتنی تێکەڵکردنی پێکهاتەکانی هەسەدە لەناو دامەزراوەکانی دەوڵەت و سوپای سوریادا.

سیپان حەمۆ - کە لە تۆمارە ئەمنییەکانی تورکیادا بە ناوی "سەمیر عەلی ئەسۆ" ناسراوە - ئەرکی یاریدەدەری وەزیری بەرگریی سوریا بۆ ناوچەی رۆژهەڵاتی وەرگرتووە، ئەوەش لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی رێککەوتنی 29ی کانونی دووەمی 2026 بۆ ئاوێتەکردنی هەسەدە و یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لەناو دامەزراوەکانی سوپا و ئاسایشی دەوڵەتدا.

دوو كەشتی نەوتهەڵگریی ئیمارات لە گەرووی هورمزدا كرانە ئامانج، حكومەتی ئەبوزەبیش بە پێشێلكردنی بریارەكانی ئەنجوومەنی ئاسایشی لە قەڵەمی دەدات.

بەپێی ئاژانسی هەواڵی رەسمی ئیمارات لە گەروی هورمز دوو كەشتی نەوتهەڵگری سەربە كۆمپانیای نەوتی نیشتمانیی ئەندنیكۆ كراونەتە ئامانج.

وەزارەتی دەرەوەی ئیماراتیش، لە راگەیەندراوێكدا ئیدانەی هێرشەكە كرد و ئاماژەی بەوەكرد، هێرشەكە پێشێلكارییەكی روونی  بریاری ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكانە، كە جەخت لە ئازادی گواستنەوەی دەریایی دەكاتەوە.

لە راگەیاندراوەكەدا باس لەوە شكراوە، بەكارهێنانی گەروی هورمز وەك ئامڕازی فشار یان وەرگرتنی باجی ئابووریی، هەڕەشەیەكی راستەوخۆیە لەسەر سەقامگیریی ناوچەكە، ئاسایشی گەلان و ئاسایشی وزەی جیهانی.

ئیمارات داوای لە ئێران كرد كۆتایی بەو كردەوە شەڕانگێزیانە بهێنێت و جەختی لەسەر ئەوە كردەوە پێویستە گەروی هورمز سەرلەنوێ بە تەواوی و بەبێ مەرج بكرێتەوە.

 

ئەمڕۆ پێنجشەممە، محەمەد موخبەری راوێژکاری موجتەبا خامنەیی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و هۆشداری دەدات لە جێبەجێنەکردنی مەرجەکانی ئێران لە دانوستانەکاندا.

ناوبراو لە پەیامەکەیدا نوسیویەتی،  ئەگەر مەرجەکانی ئێران جێبەجێ نەکرێت، هاوکێشەکانی دەسەڵات لە جیهاندا دەگۆڕێت.

راوێژکاری موجتەبا خامنەیی  بانگەشەی ئەوەدەکات، ئەمریکا لە پاراستنی هاوپەیمانەکانی لە کەنداوی فارس بێتوانا بووە و جێیهێشتوون.

ناوبراو جەختیکردوەتەوە، جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا بە تایبەت  (میکانیزمی ئابووری-ئاسایشی هۆرموز) دەبیتە هۆی دروستکردنی ئاڵۆزییەکی تر لە ناوچەکەدا.

لە ئێران قەیرانی ئابوری رۆژ لەدوای رۆژ کاریگەرییەکانی لەسەر هاووڵاتیان زیاتر دەبێت، سەرەڕای گرانی خۆراک و پێداویستی رۆژانە، بەهۆی بەرزبونەوەی نرخەکەیەوە هاووڵاتیان وازیان لە بەکارهێنانی ئەو ئامێرە ساردکەرەوانە هێناوە کە بە غاز کاردەکەن.

مەهدی بستانچی، بەڕێوەبەریی ئەنجومەنی دروستکەرانی سیستمەکانی فێنککەرەوە لە ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە، لە ئێستادا نرخی ئەو ئامێرە ساردکەرەوانەی بە غار کاردەکەن بە رێژەی %10 بۆ %30 بەرز بونەتەوە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، ئەم بەرزبونەوەی نرخە بوەتە هۆی ئەوەی بەشێک لە هاووڵاتییان و بەکارهێنەران توانای کڕینی ئەو ئامێرانەیان نەمێنێت و رو لە جۆرە هەرزانەکانی تری وەک پانکەی ئاسایی بکەن.

بەوتەی بستانچی، سنورداربونی توانای دارایی خێزانەکان هۆکاری سەرەکییە بۆ روکردنە ئامێرە فێنککەرەوە هەرزانەکان لە بازاڕدا.

ئەمەش لە کاتێکدایە، لێپرسراوی ژوری بازرگانی ئێران و چین پێشتر رایگەیاندبوو، ئابوری وڵات لە رەوشێکی تەواو خراپدایە و گەمارۆکانی ئەمریکا کاریگەری لە جەنگکە زیاتر بووە لەسە ئێران.

بارەگای خاتەمولئەنبیا رایگەیاند هیچ کەشتییەک بە بێ مۆڵەتی ئێران ناتوانێت بە سەلامەتی گەروی هورمز تێپەرێنێت و بانگەشەکانی واشنتۆن بۆ گەروەکە دورە لە راستییەوە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئیبراهیم زولفەقاری، وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیا رایگەیاند هیچ کەشتییەک بەبێ مۆڵەت و چاودێری ئێران ناتوانێت بە سەلامەتی بە گەروی هورمزدا ​​تێپەڕێت.

ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، بانگەشەی واشنتۆن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی گەروی هورمز دورە لە راستییەوە  و بێ بنەمایە.

جەختیشیکردوەتەوە، کە گەروی هورمز لەژێر کۆنترۆڵی ئەواندایە و  بۆ تێپەربون بە گەروەکەدا، پێشتر دەبێت کەشتییەکان  مۆڵەت لە ئێران وەربگرن.

وەفدی ئیمراڵیی دەم پارتی لە كۆشكی سەرۆكایەتی كۆمار لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان كۆدەبێتەوە.

نوسینگەی راگەیاندنی دەمپارتی رایگەیاند، ئەندامانی وەفدی ئیمراڵی، پەروین بووڵدان و میدحەت سنجار، ئەمڕۆ لە كۆشكی بێشتەپە لە ئەنکەرە لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغاندا، سەرۆك كۆماری توركیا كۆدەبنەوە.

ئەم دیدارە گرنگە بە شێوەیەكی راستەوخۆ پاش پەسەندكردنی یاسای چوارچێوە لە پەرلەمانی توركیا بەڕێوەدەچێت.

چاوەڕوان دەكرێت دوای تەواوبوونی ئەم كۆبوونەوەیە، ئەردۆغان بەرەسمی بەندەكانی یاساكە پەسەند و ئیمزا بكات، تاوەكو رێگە بۆ هەنگاوەكانی داهاتووی پڕۆسەی ئاشتی هەمواربكرێت.

شارەوانیی تاران، وردەكاریی نوێی لە سەر هێرشەكەی 28ـی شوبات ئاشكرا كرد كە لەلایەن ئەمریكاوە بۆسەر ماڵی عەلی خامنەیی و موجتەبا خامنەیی ئەنجامدرا.

عەلی رەزا زاكانی، شارەوانیی تاران ئاشكرای كرد، لە یەكەم رۆژی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێران، موشەكێك بە شێوەیەكی راستەوخۆ بەر ئەو نهۆمەی ماڵی موجتەبا خامنەیی كەوتووە كە خۆی و هاوسەرەكەی تێیدا بوون.

ئاماژەی بەوەش كرد، ئامانجی هێرشەكە كوشتنی موجتەبا خامنەیی بووە، بەڵام ناوبراو لە هێرشەكەدا برینداربووە و هاوسەرەكەشی كە ناوی زەهرا حەداد عادل بووە، گیانیلەدەستداوە.

باسی لەوەش كردووە، هەردوو هێرشەكەی سەر عەلی خامنەیی و موجتەبا خامنەیی لە یەك كاتدا ئەنجامدراوە، بەڵام بە دوو مووشەكی جیا.

 

سوپای پاسداران هۆشداری دەداتە سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند هەر هێرشێكی نوێ بۆ سەر ئێران لێكەوتەی توندی  دەبێت.
عەمید حسێن میحبی، وتەبێژی سوپای پاسدارانی ئێران، لە لێدوانێكیدا رایگەیاند، ئامادەیی سەربازیی ئەمریكا لە ناوچەی كەنداو بە شێوەیەكی بەرچاو كەمی كردووە.

راشیگەیاند: ئەمریكا خاوەنی 30 بۆ 40 كەشتیی جەنگی بوو لە ناوچەكەدا، بەڵام رەوشی سەربازیی ئەمریكا لە كەنداو گۆڕانكارییەكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

ئەو فەرماندەیەی سوپای پاسداران هۆشداریدا، هەر هەڕەشەیەكی نوێ بۆ سەر ئێران لێكەوتەی زۆر بەرفراوانی دەبێت و سەدان هەزار میل هێڵی گواستنەوەی وزە، هەزاران وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبا، هەموو سیستەمە ئەمریكییەكان، و تەنانەت ژێرخانی جیهانیی ئینتەرنێتیش رووبەڕووی هەڕەشە دەبنەوە.

ئاماژەی بەوەشكرد، كەمبوونەوەی توانای چەكداریی ئەمریكا لە زەریای هێمن و لە بەرانبەر روسیا و چیندا، مەترسییەكی گەورەیە بۆ سەر واشنتۆن دروستكردوە.

 

ئاژانسی رویترز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، هیچ دانوستانێک لەبارەی درێژکردنەوەی راگرتنی ئاگربەستی لە نێوان ئێران و ئەمریکادا نییە.

سەرچاوەکە ئاماژەی بەوە کردووە: لە روانگەی تارانەوە هیچ رێکەوتێک بۆ دەستپێکردنی ئاگربەست بوونی نییە، بۆیە دەستەواژەیەک نییە بە ناوی درێژکردنەوە، هەروەها روونیشیکردەوە کە ئەمریکا تەنها 48 سەعات دوای ئیمزا کردنی رێککەوتنە کاتییەکە پێشێلی کردووە و دوای چەند رۆژێکیش بە تەواوی لێی کشانوەتەوە.

سەرچاوە ئێرانییەکەنیش ئاماژەبەوەدەکەن: یەکێک لەو باباتانەی کە دانوستانی لەسەر دەکرێت، گەڕانەوەی ئەمریکایە بۆ یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن و دیاریکردنی چوارچێوەیەکی کاتی بۆ جێبەجێکردنی پابەندبوونەکانی، جەختیشیان کردەوە کە تا ئێستا هیچ پێشکەوتنێک لەسەر ئەم دوو پرسە بەدەستنەهاتووە.

هێرشێكی حوسیەكان بۆ سەر كەشتییەك لە دەریای سوور، كوژرانی شەش كەشتیوانی لێكەوتەوە.

وەزارەتی گواستنەوەی یەمەن رایگەیاند، لە هێرشێكدا بۆ سەر كەشتیەكی میسری، چوار ئەندامی كەشتیەكە، كە سیانیان پاكستانی و یەكێكیان ئیندۆنیزییە لەگەڵ دوو لە ئەندامانی هێزی نیشتمانی كە بەشدارییان لە ئۆپراسیۆنی رزگاركردندا  كوژراون، ئەمە جگە لەوەی حەوت  ئەندامی  تیمی كەشتییەكە، دوو پاسەوانی سنوور، و ئەندامێكی هێزەكانی بەرگری نیشتمانی برینداربوون، ئەمەش بە یەكەم هێرشی حوسیەكان دادەنرێت لە بابولمەندەب كە كوژراوی لێبكەوێتەوە.

هاوكات، حوسییەكان رایانگەیاندووە، كەشتییەكی گواستنەوەی كەرەستەی سەربازیی سعودییەیان لە بابولمەندەب كردووەتە ئامانج، بەڵام ناوی كەشتییەكەیان ئاشكرا نەكردووە.

ئەم هێرشەش دوای ئەوە دێت كە حوسییەكان لە 20ی تەمووزدا رایانگەیاندبوو گەمارۆی دەریایی دەخەنە سەر سعودییە لە دەریای سووردا.

 

هەڵسەنگاندنێكی هەواڵگریی ئەمریكا ئاشكرایكردووە، ئێران ئەولەویەتی ستراتیژیی خۆی لە بەرنامەی ئەتۆمیەكەوە گۆڕیوە بۆ گەروی هورمز.

تۆڕی "ئێن بی سی نیوز"ی ئەمریكی لە سەرچاوەكانەوە گواستوویەتییەوە، تاران گەروی هورمز وەك كارتی پەستانێكی بەهێزتر و كاریگەرتر دەبینێت بەراورد بە دۆسیە ئەتۆمییەكەی، بەتایبەت دوای ئەو لێدانانەی لە قۆناغەكانی پێشووی ململانێكاندا ئاڕاستەی دامەزراوە ئەتۆمیەكانی كرابوون.

تۆرەكەی ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەنجامی هەڵسەنگاندنێكی هەواڵگریی سەربازیی ئەمریكا ئاشكرای دەكات كە ئەولەویەتی ستراتیژیی ئێران لە بەرنامە ئەتۆمیەكەیوە  گۆڕاوە بۆ كۆنترۆڵكردنی گەروی هورمز.

تۆرەكە راشیگەیاندووە، لێپرسراوانی سەربازی، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكایان ئاگاداركردووەتەوە، هەر ئۆپراسیۆنێكی سەربازیی ئەمریكا بۆ سەپاندنی كۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر كەروەكەدا، پڕۆسەیەكی درێژخایەن، تێچووبەرز و خوێناوی دەبێت و هیچ گەرەنتییەكی سەركەوتنیشی نییە، ئەمەش بووەتە هۆكارێكی سەرەكی لە دانوستانەكانی ترەمپ لەگەڵ راوێژكارەكانی بۆ بڕیاردان لەسەر هەنگاوەكانی داهاتوو سەبارەت بە ئێران.

 

سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران دەڵێت،  دەبێت واشنتۆن کۆتایی بە جەنگ بهێنێت و سەرجەم سەرمایە بلۆکراوەکانی ئێران بگەڕێنێتەوە.

موحسین رەزایی سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، رایگەیاند "تا ئەو کاتەی ئەمریکا رەفتارەکانی نەگۆڕێت و مەرجەکانی ئێران قبوڵ نەکات، تەنگەی هورمز ناکرێتەوە."

سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران ئەوەشی خستەڕوو، دەبێت ئەمریکا جەنگ رابگرێت، سەرمایە بلۆکراوەکان ئازاد بکات، و کۆتایی بە ئاڵۆزییەکان لە تەواوی ناوچەکە لەوانەش لە لوبنان و غەززە بهێنێت. جەختیشی کردەووە کە هەر رێککەوتنێک لەگەڵ عوممان دەربارەی هێڵی کەشتیوانی لە گەروی هورمز، بابەتییەکی سەربەخۆ دەبێت لە پرسی داخستنی گەروەکە.