تاران هەوڵە دیپلۆماسییەکانی پاکستان بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە بەرز دەنرخێنێت و ئامادەیی هێزە چەکدارەکانی بۆ هەر ئەگەرێکی تر دووپات دەکاتەوە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، تاران بە رەسمی ستایشی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی وڵاتی پاکستانی دەکات بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ و چەسپاندنی ئاشتی لە ناوچەکەدا.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختی کردەوە، وڵاتەکەی دەسپێشخەری جەنگی نەکردووە، بەڵکو هەنگاوەکانی لە چوارچێوەی مافی "بەرگری رەوا"دایە.

ئاماژەشکرد، ئێران هەموو رێکارێکی پێویست دەگرێتە بەر بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان و دابینکردنی ئاسایشی نەتەوەیی.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەوەشی خستەڕوو، هێزە چەکدارەکانی ئێران لە "ئەوپەڕی ئامادەباشی"دان بۆ بەرگریکردن لە گەلی ئێران بەرانبەر بە هەر هەڕەشەیەکی دەرەکی.

ئەم پەیامانەی تاران لە کاتێکدایە کە هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ رێگریکردن لە هەڵگیرسانەوەی جەنگ لە نێوان واشنتۆن و تاراندا گەیشتوونەتە لوتکە.

بە ئامانجی دەستپێکردنی دانوستانی راستەوخۆ لە واشنتۆن، ئیسرائیل حزبوڵا وەک رێگر لەبەردەم سەروەریی لوبنان و ئاشتی ناوچەکە ناو دەبات.

گیدۆن سەعر، وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل رایگەیاند، ئیسرائیل "بڕیارێکی مێژوویی" داوە بۆ ئەنجامدانی دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ لایەنی لوبنانی، کە ئەمە لە ماوەی 40 ساڵی رابردوودا یەکەمین هەنگاوە لەو ئاستەدا بنرێت.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل حزبوڵای بە "کۆسپ" لەبەردەم ئاشتی و ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکان دانا و تۆمەتباری کرد بەوەی سەروەریی لوبنانی تێکداوە و وەک "دەوڵەتێکی تیرۆر" لە ناو خاکی ئەو وڵاتەدا کار دەکات.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئیسرائیل هیچ کێشەیەکی گەورەی لەگەڵ دەوڵەتی لوبنان نییە و ئەو ناکۆکییانەی لەسەر سنوورەکان هەن، زۆر کەمن و دەکرێت بە ئاسانی چارەسەر بکرێن.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل داوای لە حکومەتی لوبنان کرد "ئازایەتی" بنوێنێت و وڵاتەکەی لەژێر دەسەڵاتی "داگیرکاریی ئێران" رزگار بکات، جەختیشی کردەوە کە ئەمە لە بەرژەوەندی سەروەری و سەربەخۆیی لوبناندایە.

ئەم پێشهاتە دیپلۆماسییە هاوکاتە لەگەڵ هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی ناوچەکە، کە بڕیارە لە واشنتۆن وردەکارییەکان بخرێنە سەر مێزی گفتوگۆ.

سەبارەت بە درێژكردنەوەی ئاگربەست، میدیاکانی ئەمریكا دەڵێت: ئەگەر ئێران هەنگاوی نوێ نەنێت ئاگربەست زۆر ناخایەنێت، سوپای پاسدارانیش دەڵێت بەپێی بەرژەوەندی خۆیان مامەڵە دەكەن

چەند سەرچاوەیەك بە تۆڕی "فۆكس نیوز"یان راگەیاند، ئەو ئاگربەستەی سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندووە رەنگە بۆ ماوەیەكی كورت بێت، ئەگەر بە خێرایی رێككەوتن نەكرێت. 

راشیگەیاند، ئەم هەنگاوە كۆتا هەوڵە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە پێناو گەلی ئێران كە بەهۆی جەنگەوە لە نەهامەتیدان، هەروەها دەرفەتێكە بۆ حكومەتی ئێران كە لەناوخۆی خۆیاندا بگەنە رێككەوتن. 

لە بەرامبەردا، تەلەفزیۆنی ئێرانی رایگەیاند، رەنگە تاران پابەندی ئاگربەست نەبێت و بەپێی بەرژەوەندی خۆی بجوڵێتەوە. 
تەلەفزیۆنی ئێران لە زاری سوپای پاسدارانەوە بڵاویكردەوە، سوپای پاسداران ئامادەیە بۆ روبەڕوبوونەوەی هەر دوژمنكارییەكی نوێ، هەروەها گورز ئاڕاستەی بەرژەوەندییەكانی دوژمن دەكەن ئەگەر جەنگ سەرهەڵبداتەوە. 

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند کە وڵاتەکەی هێشتا بڕیاری کۆتایی نەداوە سەبارەت بە بەشداریکردن لە خولی نوێی دانوستانەکان.

بەقایی ئاماژەی بەوە کرد: ئێران هێشتا بڕیاری نەداوە ئایا بەشداری لە خولی نوێی وتوێژەکانی ئاشتی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات یان نا.

وتیشی: ئێمە بە نیازپاکی و بە جیدییەوە چووینە ناو وتوێژەکان، بەڵام لایەنی بەرامبەر بێباکی و بێخەمیی خۆی نیشان داوە.

بەقایی لە درێژەی قسەکانیدا وتی: هێرشکردنە سەر کەشتییە ئێرانییەکان پێشێلکارییەکی زەقی یاسا نێودەوڵەتییەکان و چەتەیی دەریاییە، هەر کاتێکیش دانوستانەکان بەرەو بەدەستهێنانی ئەنجامێکی دیاریکراو ئاراستە کران، ئەو کاتە ئێران بڕیار دەدات کە ئایا بەشداری تێدا دەکات یان نا.

سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئێران لە لێواری داڕماندایە و داوای كردنەوەی دەستبەجێی گەروی هورمز دەكات چونکە موچەی سلکی سەربازیی وڵاتەکەی بۆ نادرێت

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پۆستێكیدا لە سۆشیال تروس نووسویەتی، ئێران ەوبەڕووی قەیرانێكی دارایی بێپێشینە بووەتەوە و ئابوریی وڵاتەكە بەرەو داڕمانی تەواوەتی دەچێت.

ئاماژەی بەوەشكردوە، ئێران بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز و گەمارۆ دەریاییەكانەوە، رۆژانە بڕی 500 ملیۆن دۆلار زیانی پێدەگات.

ئەوەشی روونکردەوە، تاران بەدەست نەبوونی نەختینەوە دەناڵێنێت و هەموو هەوڵێكی خۆی خستووەتەگەڕ بۆ ئەوەی گەروی هورمز بەڕووی بازرگانیدا بكرێتەوە، تاكو بتوانێت دووبارە دەست بە هەناردەكردنەوەی نەوت بكات.

لەلایەکی دیکەشەوە ئاماژەی بەوەداوە، هێزە سەربازییەكان و پۆلیسی ئێران چەندین مانگە مووچەیان وەرنەگرتووە، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی شەپۆلێكی ناڕەزایەتی و دابەزینی ورەی هێزە ئەمنییەكان.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێران کردەیەکی جەنگییە و بەو هۆیەشەوە پێشێلکردنی راشکاوانەی ئاگربەستە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانییەکان و بە بارمتەگرتنی کارمەندەکانیان، پێشێلکارییەکی گەورەترە کە ئەمریکا ئەنجامی دەدات.

عەباس عراقچی وتیشی، "ئێران دەزانێت چۆن کۆت و بەندەکان پووچەڵ بکاتەوە، چۆن بەرگری لە بەرژەوەندییەکانی بکات و چۆنیش بەرەنگاری سیاسەتی فشار و زۆرداری ببێتەوە."

ئەم قسانەی عراقچی لە کاتێکدایە کە تەنها چەند سەعاتێکی کەم ماوە بۆ کۆتاییهاتنی ئاگربەست و پاکستان وەک ناوبژیوان هێشتا چاوەڕێی وەڵامی کۆتایی تارانە بۆ بەشداری لە دانوستانەکان، چاودێران پێیان وایە ئەم هەڵوێستەی وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەیەکی روونە بۆ ئەوەی کە تاران لەژێر گوشاری سەربازی و گەمارۆی دەریاییدا ئامادەی سازشکردن نییە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، بریاریان نەداوە لە بەشداریكردن لە دانوستانەكان و ئەمریكاش بەردەوامبووە لە پێشێلكدنی مەرجەكانی ئاگربەستەكە

ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بریاریان لە بەشداریكردن یان بەشدارینەكردن لە دانوستانەكانی ئیسلام ئاباد نەداوە و هۆكارەكەشی ئاماژە و پەیامە دژ یەكەكان و رەفتار و سیاسەتە قبوڵنەكراوەكانی ئەمریكایە.

راشیگەیاند، ئەمریكا یەكەمجار جەنگی دژی ئێران راگەیاندووە و بەردەوام مەرجەكانی ئاگربەستەكەشیان پێشێلكردووە، بەردەوامی گەمارۆی دەریایی سەر ئێران لەلایەن ئەمریكاوە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە و لە بەرانبەردا ئێران هەمیشە پابەندبووە بە مەرجەكانی ئاگربەستەكە.

ململانێی واشنتۆن و تاران لەسەر پیتاندنی یۆرانیۆم و رادەستکردنی خاڵێکی بنەڕەتییە لە ناکۆکییەکان، لە ئێستادا رەوشی نێوان ئێران و ئەمریکا گەیشتووەتە قۆناغێکی هەستیار کە راستەوخۆ بە پرسی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی تارانەوە بەستراوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ چەند جارێک وتویەتی دەبێت بە دەستی بهێنین و لێپرساراوانی ئێرانیش بەردەوام ئەو داوایەیان رەتکردوەتەوە.

بەپێی خەمڵاندنە نوێیەکانی شارەزایان و بەرپرسانی سەربازی،  تاران خاوەنی زیاتر لە 400 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێندراوە و ئەو بڕەش  ئەوەندە زۆرە، کە دەتوانێت نزیکەی 10 بۆمبی ئەتۆمی لێ بەرهەم بهێنرێت.

ئەمە لە کاتێکدایە کە لە دوای مانگی حوزەیران(شەش)ـی ساڵی رابردووەوە و بەهۆی هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر سێ پێگەی ئەتۆمی و بۆردومان کردنی، پشکنەرە نێودەوڵەتییەکان رێگرییان لێکراوە و نەیانتوانیوە راستی و دروستی بڕی کۆگاکراوی یۆرانیۆم لەو وڵاتەدا بپشکنن و پشتڕاست بکەنەوە.

دۆناڵد ترەمپ چاوی لە یۆرانیۆم پیتێندراوەکی ئێرانە

دۆناڵد ترەمپ لە میانی گەرمەی ئەم جەنگەدا، چەندین جار جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە، کە ئەمریکا رێگە نادات ئەو مادە ئەتۆمییانە لە دەستی ئێراندا بمێننەوە و ئەو پرسە جێی گفتوگکردن نییە، لە ئێستاشدا یەکێکە لە خاڵە ناکۆکەکانی نێوان دانوستانەکانی واشنتۆن و تاران.

 ستراتیژی واشنتۆن لەم قۆناغەدا لە نێوان دوو بژاردەدایە؛ یان لە رێگەی فشار و ئۆپەراسیۆنی سەربازی راستەوخۆوە دەست بەسەر ئەو ماددانەدا دەگیرێت، یان لە رێگەی فشاری دیپلۆماسییەوە تاران ناچار دەکرێت بە رێککەوتنێک بۆ گواستنەوەی سەرجەم یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە بۆ ناو خاکی ئەمریکا، کە ئەمەی دووەمیان بەردەوام تاران رەتی کردوەتەوە.

هەڵوێستی تاران لە نێوان رادەستکردن و پاراستنی یۆرانیۆمەکە

گەرچی رۆژی یەکشەمەی رابردوو، لە راپۆرتێکی رۆژنامەی ئیسرائیل هیۆم  ئەوەی خستبوەڕوو، ئێران بە مەرجی رادەستکردنی یۆرانیوەمە پیتێندراوەکەی رازی بووە، بەڵام نایەوێت رادەستی ئەمریکای بکا و دەیەویط بیدات بە وڵاتێکی تر.

بەڵام ئەم زانیاریانەی رۆژنامە ئیسرائیلییەکە، تا ئێستا لەلایەن ئێرانەوە پشتراستنەکراوەتەوە و بەردەوام ئەو لێدوانە زانیاریانە رەتدەکەنەوە.

 تا ئێستا  تاران ئامادە نییە لە رێگەی دیپلۆماسییەوە یۆرانیۆمەکەی رادەست بکات و ئەوان پێیان وایە پیتاندنی یۆرانیۆم مافی خۆیانە، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆمار، لە نوێترین لێدوانیدا رایگەیاند کەس ناتوانێت ئەو مافەیان لێ وەرگرێتەوە و ئەوان ناچنە ژێر فشاری هێزەوە و گەلی ئێران خۆی نادات بەدەستەوە.

لە شکستی دیپلۆماسیدا، لە رێگەی هێزەوە دەتوانرێت دەست بەسەر یۆرانیۆمکەی ئێراندا بگیرێت؟

سەبارەت بە پرسی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکە، جێگری پێشووی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (CENTCOM) ئاماژە بەوە دەکات، کە کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە کارێکی پڕ مەترسییە، بەڵام ئەمریکا توانای ئەنجامدانی هەیە، هاوشێوەی ئەزموونی ئەفغانستان کاتێک لە ناو جەرگەی بیاباندا رێگەی فڕینیان دروست کرد بۆ نیشتنەوەی فڕۆکە زەبەلاحەکانی (C-17)  .

ئەزموونی(پڕۆژەی سەفایر) کە بە مانای یاقوتی شین دێت وەک نموونەیەکی مێژویی بۆ گواستنەوەی یۆرانیۆم لە ئێران، ئەمریکا چاوی لە ئەزمونێکی مێژوویی ساڵی 1994ە لە وڵاتی کازاخستان.

ئەندرۆ وبەر، بەرپرسی پێشووی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە ، کە چۆن دوای روخانی یەکێتی سۆڤیەت، نیگەران بوون و ترسیان هەبووە، ئێران دەستی بگات بە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئەو وڵاتە، کە چوارەم گەورەترین جبەخانەی ئەتۆمی جیهانی تێدابوو ئەو کات.

ئەو بەرپرسەی ئەمریکا وتویەتی؛ لە ئۆپەراسیۆنێکی نهێنیدا، دیپلۆماتکار و شارەزایانی ئەمریکی توانییان بڕێکی زۆر لە یۆرانیۆمی پیتێنراو، کە لە کارگەیەکدا شاردرابووەوە، بدۆزنەوە و بیگوازنەوە بۆ ئەمریکا پێش ئەوەی بکەوێتە دەستی وڵاتانی تر.

بەرپرسانی ئەمریکا پێیان وایە، ئەم مۆدێلە لە ئێستادا وەک نەخشەڕێگایەک دەبینرێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی ئەتۆمی ئێران.

لێدوانە دژبەیەکەکانی دۆناڵد ترەمپ پرۆسەکەی ئاڵۆزتر کردوە

گەرچی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، لە رابردودا چەندین جار دوپاتیکردوەتەوە، دەبێت ئێران یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی رادەست بکات و واز لە بەدەسهێنانی چەکی ئەتۆمی بهێنێت، سەرۆکی ئەمریکا ئەو پرسەی لای خۆیەوە یەکلای کردوەتەو ە ودڵنیای داوە ئێران نابێت ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، بەڵام ئەمڕۆ سێشەممە لێدوانێکی تریداوە و دەڵێت؛ بەدەستهێنانی یۆرانیۆمەکەی ئێران ئاسان نییە.

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین پەیامیدا، کە رۆژی سێشەممە، بڵاویکردوەتەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس سۆشیال، کە خۆی خاوەنداریتی دەکات نوسیویەتی؛ بەدەستهێنان و وەرگرتنی یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران پرۆسەیەکی سەخت و و دورودرێژە.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، لە دوای هێرشەکانمان بۆ سەر پێگە ئەتۆمییەکانی ئێران و وێرانکردنیان بەدەستهێنانی یۆرانیۆمەکەی ئێران قورسە و کاتی زۆری دەوێت.

کۆتاییەکی نادیار؛ رادەستکردن یان دەستبەسەرداگرتن؟

بڕیارە ئەمرۆ سێشەممە وەفدی هەردوو وڵاتی ئەمریکا  و ئێران بگەنە پاکستان و سبیەنێ چوارشەممە گەڕێکی تری دانوستانی واشنتۆن و تران لە ئیسالام ئابادی پایتەختی پاکستان بەڕێوەبچێت، لە ئێستادا هەموو چاوەکان لەسەر تارانن بۆ ئەوەی بزانرێت کاردانەوەی بەرانبەر ئەم گوشارە چڕانەی واشنتۆن چی دەبێت؟

ئایا ئێران لەژێر فشاری هەڕەشەکاندا مل دەدات و یۆرانیۆمە پیتێنراوەکەی بە رێککەوتنێکی سیاسی رادەستی ئەمریکا دەکات، یان سوور دەبێت لەسەر هەڵگرتنی و ئەمریکاش پەنا بۆ بژاردەی سەربازی و ئۆپراسیۆنی راستەوخۆ دەبات بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو مادە مەترسیدارانە؟

لە کۆتایدا، یەکلاکردنەوەی ئەم پرسە نەک تەنها چارەنوسی جەنگی ئێستا، بەڵکو نەخشەی نوێی هێز لە ناوچەکەدا دیاری دەکات و کاریگەری لەسەر تەواوی جیهانیش دەبێت.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ سێشەممە، رایگەیاند کە هێرشی ئەمریکا بۆ سەر کەشتیی (تۆسکا) بە پێشێلکردنی ئاگربەست دادەنرێت.

وەزارەتەکە لە بەیاننامەیەکدا  وتی: بە توندی سەرکۆنەی هێرشی سوپای ئەمریکا بۆ سەر کەشتیی تۆسکا و بە بارمتەگرتنی تاقمەکەی دەکەین، ئاماژەی بەوەش کرد کە: ئەم هێرشە چەتەگەریی دەریایی، کارێکی تیرۆریستی و پێشێلکردنی ئاگربەستە.

هەر لە بەیاننامەکەدا وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت: هۆشداری دەدەین لە ئەنجامە مەترسیدارەکانی دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکە و جەخت لەسەر پێویستی ئازادکردنی کەشتییەکە و تیمەکەی دەکەینەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێران تەواوی تواناکانی خۆی بۆ بەرگری لە بەرژەوەندییەکان، ئاسایشی نەتەوەیی و کەرامەتی گەلەکەی بەکاردەهێنێت.

هەروەها جەختیکردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرپرسیارێتی تەواوی تێکچوونی دۆخی ناوچەکە لە ئەستۆ دەگرێت.

ئاژانسی هەواڵی تەسنیمی ئێران بڵاویکردوەتەوە، هەڵوێستی ئێران سەبارەت بە بەشدارینەکردن لە دانوستانەکان تا ئێستا هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهاتووە و مەرجی بەشداریکردنی گرێدراوە بە لابردنی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران.

سەرەڕای لێدوانەکانی ئەمڕۆی دۆناڵد ترەمپ، کە رایگەیاند جەی دی ڤانس و تیمی دانوستانکاری ئەمریکا بەرەو پاکستان بەڕێکەوتوون، بەڵام تا ئێستا ئێران رەتیدەکاتەوە بەشداری گەرێکی تری دانوستانەکان ببێت لەگەڵ ئەمریکا.

بە گوێرەی ئاژانسەکە، سەرچاوە ئاگادارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە گەمارۆی دەریایی یەکێکە لە کۆسپە سەرەکییەکانی بەردەم دەسپێکردنەوەی گفتوگۆکان، کە لە رێگەی نێوەندگیری پاکستانەوە بە لایەنی ئەمریکی گەیەندراوە. 

تەسنیم ئاماژەی بەوەکردوە، بەرپرسانی ئێران پێیان وایە، ئەمریکا هێشتا بە دیدێکی زیادەڕۆیانە و بە هەمان ئەو هەڵە سەربازییانەی پێشوتری سەیری مێزی دانوستان دەکات، بۆیە تاران ئامادە نییە ببێتە بەشێک لەوەی کە ناوی ناوە شانۆگەری و کات کوشتنی ئەمریکی.

ئاژانسەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، ئێران ئەگەری فریودانی میدیایی لەلایەن واشنتۆنەوە لەبەرچاو دەگرێت و هاوکات ئامادەکاری بۆ هەر روبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی دەکات و  مەرجی گەڕانەوە بۆ دانوستانیش لابردنی گەمارۆ دەریاییەکانە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند کە هیچ پلانێک بۆ ئەنجامدانی گەڕی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا لە ئارادا نییە.

ئیسماعیل بەقایی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند: لە ئێستادا هیچ بەرنامەیەک بۆ گەڕی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا نییە و جەختی کردەوە کە واشنتن نیشانی داوە لە پرۆسەی دیپلۆماسیدا جدی نییە و چەندین کردەوەی شەڕەنگێزانەی ئەنجامداوە و بەندەکانی رێککەوتنی ئاگرەبەستی پێشێل کردووە.

هاوکات ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، کە بەردەوامی گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر دەربەندی هورمز دەبێتە هۆی تێکدانی گفتوگۆکانی ئاشتی لە نێوان هەردوو وڵاتدا و ئەو سەرچاوەیە جەختیشی کردەوە کە تواناکانی بەرگری ئێران لە نێویشیاندا بەرنامەی موشەکی بە هیچ شێوەیەک جێگەی وتووێژ و دانوستان نین.

ئێران جەختدەكاتەوە لەوەی گەرووی هورمز رێڕەوێكی سەلامەت نییە و دەشڵێت: دەبێت بازاڕی نەوت بۆ هەمووان وەك یەك بێت، روسیاش هۆشداری دەدات لە مەترسییەكانی زیاتر داخستنی گەرووەكە.

محەمەد رەزا عارف جێگری سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاندووە، یان بازاڕی نەوت بۆ هەمووان دەبێت وەك یەك بێت، یان دەبێت هەمووان وەك یەك بەرپرسیارێتی تێچوو و مەترسییەكەی هەڵبگرن.
جەختی لەوەشكردووەتەوە، لە ئێستادا گەرووی هورمز رێڕەوێكی سەلامەت نییە و سەقامگیری وزەی جیهانیش پەیوەستە بە كۆتاییهێنان بە فشارە ئابوریی و سەربازییەكانی سەر ئێران.
لەلایەكی ترەوە وەزارەتی دەرەوەی روسیا رایگەیاندووە، ئەو قەیرانەی لە ئێستادا روودەدات و داخرانی بەردەوامی گەرووی هورمز هەڕەشەی جدی لەسەر یەكێتی ئەوروپا دروست دەكات و هەڵئاوسانی گەورە بەدوای خۆیدا دەهێنێت.

سەرۆک کۆماری ئێران ستایشی هەوڵەکانی ئیسلام ئابادی کرد بۆ چەسپاندنی ئاشتی و جەختی لەوە کردەوە، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ بەرگریکردن لە سەروەریی خاکەکەی لە بەرانبەر هەر سەرکێشییەکی ئەمریکا و ئیسرائیل. پزشکیان ئاماژەی بەوەش کرد، تاران دەیەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی کەنداو پەرەپێ بدات، بەڵام بە مەرجێک دوور بێت لە دەستێوەردانی دەرەکی و ئەو وڵاتانەی دەبنە هۆی تێکدانی ئاسایشی ناوچەکە.

لای خۆیەوە، شەهباز شەریف سەرۆک وەزیرانی پاکستان هاوڕای تاران بوو لەسەر پێویستی کۆتاییهێنان بە شەڕ و پێکدادانەکان و پزیشکیانی لە ئەنجامی دوواین راوێژە دیپلۆماسییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە ئاگادار کردەوە. شەریف ئاماژەی بەوە کرد، پاکستان بەردەوام دەبێت لە هەوڵە راستگۆیانەکانی بۆ پاراستنی سەقامگیریی ناوچەیی و لەو چوارچێوەیەشدا سوپاسی هەماهەنگییەکانی ئێرانی کرد.

لە کۆتایی پەیوەندییەکەدا، هەردوولا جەختیان لە گرنگیی بەردەوامیی گفتوگۆکان کردەوە، بەتایبەت دوای سەردانەکەی ئەم دواییەی سوپاسالاری پاکستان بۆ تاران.

سەرۆکوەزیرانی پاکستان دووپاتی کردەوە، ئیسلام ئاباد بە پشتیوانی هاوبەشەکانی پابەند دەبێت بە دۆزینەوەی رێگەچارەی ئاشتییانە، لە کاتێکدا تاران هۆشداری دەدات، هەر جۆرە هەڵەیەکی سەربازی لە ناوچەکەدا لێکەوتی مەترسیداری بۆ ئاسایشی جیهانی دەبێت.

رۆژنامەی ئیسرائیل هیۆم بڵاویکردوەتەوە، ئێران رەزامەندی دەربڕیوە بە رادەستکردنی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکە بە وڵاتێکی تر، بەڵام  ئەو وڵاتە ئەمریکا نییە.

ئەمڕۆ یەکشەممە لە راپۆرتێکی رۆژنامە ئیسرائیلیەکەدا هاتووە، ئێران بە مەرجی رادەستکردنی یۆرانیوەمە پیتێندراوەکەی رازی بووە، بەڵام نایەویت رادەستی ئەمریکای بکات.

رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، پێدەچێت یەکێک لە ناکۆکییە گەورەکانی نێوان لایەنەکان چارەسەر بکرێت، بەڵام هێشتا ئێران هیچ نیشانەیەکی ئامادەیی نیشان نەداوە بۆ دەستبەرداربوون لە بەرنامەی موشەکی بالیستیکی خۆی.

ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەگەر ئەم نەرمی نواندنەی ئێران بەردەوام بێت، رەنگە ئەمریکا ماوەی ئاگربەست درێژ بکاتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، دەستپێکردنەوەی گەڕێکی نوێی دانوستانەکانی لەگەڵ ئێران راگەیاند، ئاماژەی بەوە کرد کە ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی بۆ کاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە مەبەستی کۆتاییهێنان بە گرژییەکان رەوانەی پاکستان دەکات و  بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندوە، ئەگەر ئێران رازی نەبێت بـە رێککەوت هەموو وڵاتـەکە دەتەقێتـەوە.

بە گوێرەی لێدوانەکانی سەرۆکی ئەمریکا، بڕیارە ویتکۆف ئێوارەی دووشەممە بگاتە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان و رۆژی سێشەممە بەشداریی لە گەڕێکیتری گفتوگۆکان بکات لەگەڵوەفدی ئێراندا.

سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، کە زاواکەی، جارێد کۆشنەر، وەک شارەزایەکی دێرین لە دانوستانەکانی ئاشتیدا، هاوشانی ویتکۆف بەشداری کۆبوونەوەکان دەبێت، لە کاتێکدا جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک کە پێشتر سەرپەرشتی گەڕی یەکەمی کردبوو، لەم گەشتەدا ئامادە نابێت.

لەلایەکی دیکەوە، دۆناڵد ترامپ لە ڕێگەی پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵەوە، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات، هۆشدارییەکی توندی ئاراستەی تاران کرد و رایگەیاند؛ هەرچەندە پێشنیازێکی "دادپەروەرانە"ی بۆ رێککەوتن خستووەتەڕوو، بەڵام ئەگەر رێگەچارەی دیپلۆماسی سەرنەگرێت، واشنتۆن پەنا بۆ هەنگاوی سەربازی دەبات و هەموو وێستگەکانی وزە و پردەکان لە ئێران دەکاتە ئامانج.

سەبارەت بە ئەگەری بەشداریی خۆشی لەو کۆبونەوانەدا، ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە رەنگە لە قۆناغەکانی داهاتوودا سەردانی پاکستان بکات، بەڵام ئێستا چاوەڕێی دەرەنجامی گفتوگۆکانی نێردە تایبەتەکانی دەکات.

ئەمە لە کاتێكدایە تا ئێستا لایەنی ئێران، هیچ ئاماژەیەکیان بە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان لەگەڵ ئەمریکادا نەکردوە و لە گەری یەکەمدا داوایان کردبوو جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا بەشداری بکات لە گفتوگۆکاندا. 

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، ئەمڕۆ یەکشەممە جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی هەوڵی فراوانکردنی بازنەی شەڕ نادات و هێرشی نەکردووەتە سەر هیچ وڵاتێک.

پزیشکیان لە لێدوانێکدا، رایگەیاند: "هەڵوێستی بنەڕەتیی ئێمە لەسەر بنەمای پاراستنی ئاشتی، سەقامگیری و ئاسایشی ناوچەکە داڕێژراوە، ئێران بەدوای فراوانکردنی شەڕدا ناگەڕێت، دەسپێشخەری هیچ جەنگ و ململانێیەک نەبووە و هێرشی نەکردووەتە سەر هیچ دەوڵەتێک.

پزیشکیان باسی لەوە کرد کە دوژمن لە بەدیهێنانی ئامانجەکانی شکستی هێناوە و پەنای بۆ هێرشکردنە سەر قوتابخانە، نەخۆشخانە و ژێرخانی وڵات بردووە.

لە کاردانەوەیەکدا بۆ هەڕەشەی گەڕاندنەوەی ئێران بۆ "سەردەمی بەردین"، سەرۆک کۆماری ئێران ڕایگەیاند کە ئەم لێدوانانە نییەتی ڕاستەقینەی داگیرکەران بەرامبەر شارستانیەتی ئێران دەردەخەن.

ئەم وتانەی پزیشکیان لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە دۆخێکی توندی سەربازی و دیپلۆماسیدا تێپەڕ دەبێت.