جیهان
سەرۆکی ئۆکراین رایدەگەیەنێت، رەزامەندیی لەسەر ئەنجامدانی زنجیرەیەک هێرشی نوێی دوورمەودا داوە، وەک وەڵامێک بۆ هێرشە بەردەوامەکانی روسیا بۆ سەر وڵاتەکەی.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین ئاماژەی بەوەشکرد، ئۆکراین لە ئامادەکاریدایە بۆ بەهێزکردن و فراوانکردنی توانا سەربازییە دوورمەوداکانی، بێ ئەوەی هیچ زانیارییەک لەسەر ئامانج و وردەکاریی ئۆپراسیۆنە نوێیەکان ئاشکرا بکات.
جەختیشی کردەوە، کە کیێڤ کار بۆ جێبەجێکردنی ئەو تەکنیکییانە دەکات کە کاریگەریی لە خستنەخوارەوەی درۆنی جۆری "شاهد" هەیە، لە هەوڵیشدان بۆ زیادکردنی ئاستی بەرهەمهێنانیان بۆ مەیدانەکانی جەنگ.
ئەوەش لە کاتێکدایە، کە ئاستی رووبەڕووبوونەوە سەربازییەکانی نێوان هەردوو وڵات گەیشتووەتە لوتکە، وەزارەتی بەرگریی روسیاش رایگەیاندووە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە دەستیان بەسەر زیاتر لە پێنج هەزار و 300 کیلۆمەتر دووجا زەوی و 220 شارۆچکە و گونددا گرتووە.
هاوکات، ئەوەشی خستەڕوو، "لە شەوی رابردوودا 344 درۆنی ئۆکراینیان خستووەتە خوارەوە و هێرشیان کردووەتە سەر چەندین کەشتیی و دامەزراوەی لۆجیستی لە بەندەرەکانی دەریای رەش"، لە بەرانبەریشدا، ئۆکراین ئاشکرایکردووە، لە 24 سەعاتی رابردوودا نزیکەی هەزار و 500 سەربازی روسی کوژراون و برینداربوون.
جێی ئاماژەیە، لە چەند مانگی رابردوودا هەردوو وڵات هێرشە ئاسمانییە دوورمەوداکانیان چڕتر کردووەتەوە، کیێڤ بەردەوام ژێرخانی نەوتی روسیا و کۆگا بازرگانییەکان دەکاتە ئامانج، بەمەبەستی دروستکردنی فشاری ئابوری و بەرزکردنەوەی تێچووی بەردەوامیی جەنگ لەسەر موسکۆ.
پێشبینی دەكرێت ناردنی چەكی ئەمریكا بۆ وڵاتانی ئەوروپا بەهۆی بەردەوامیی جەنگی ئێرانەوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ دوابكەوێت.
ئاژانسی بلومبێرگ بڵاویكردەوە، ئەمریكا هۆشداریی بە هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی داوە كە پێشبینی دواكەوتنی ناردنی چەك بكەن بۆ ماوەی پێنج ساڵی داهاتوو.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەمریكا هەوڵی پڕكردنەوەی كۆگا بەتاڵبووەكانی تەقەمەنی دەدات كە لە جەنگی ئێراندا بەكارهاتوون و كەمبوونەتەوە.
ئاژانسەكە باسی لەوەشكردووە، ئەو كورتهێنانە كاریگەریی كردووەتەسەر ئۆكراین كە داوای موشەكی پاتریۆتی زیاتری لە ئەمریكا كردووە بۆ بەرگریی ئاسمانیی.
بڵاویشیكردووەتەوە، سەرۆكی ئەمریكا وتویەتی گفتوگۆ دەكەن لەسەر پێشكەشكردنی نەوەیەكی نزمی سیستمی پاتریۆت بە ئۆكراین یان مۆڵەتی دروستكردنی ئەو چەكە بە ئەوروپا دەدات.
ئەوەش لەكاتێكدایە، ئەڵمانیا داوای لە ئەمریكا كردووە پەلە بكات لە ناردنی موشەكی تۆماهۆك و تایفۆن، چونكە وڵاتانی ئەوروپا پەلەیانە بۆ وەرگرتنی چەكی نوێی ئەمریكا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رێنمایی نوێی لەبارەی پڕۆسەی کشانەوەی هێزەکانی وڵاتەکەی لە عیراق دەرکرد و جەختی لەسەر رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی سناریۆکەی ئەفغانستان کردەوە.
میدیا جیهانییەکان لە زاری بەرپرسێکی باڵای ئەمریکییەوە بڵاویانکردەوە، واشنتۆن بڕیاری داوە لە دوای پڕۆسەی کشانەوەی لە عیراق، هیچ جۆرە چەک و کەرەستەیەکی سەربازی لە دوای خۆی بەجێنەهێڵێت.
بەپێی وتەی سەرچاوەکە، ترەمپ فەرمانی راستەوخۆی داوە بۆ ئەوەی رێگری لە دووبارەبوونەوەی ئەو کەموکوڕی و ئاڵۆزییانە بکرێت کە لە کاتی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئەفغانستان روویان دا.
خەونەکەی ترەمپ بە شێوازێکی تر هاتەدی؛ ئەمریکا بێکڕینی گرینلاند، هەژموونی سەربازی و ئەمنیی خۆی لە جەمسەری باکور بەهێزتر دەکات.
ئەمریکا، دانیمارک و گرینلاند گەیشتنی خۆیان بە تێگەیشتنێکی ئەمنیی نوێ راگەیاند کە ئامادەیی سەربازیی ئەمریکا لە دورگە ستراتیژییەکەدا فراوانتر دەکات، لە هەمان کاتدا سەروەریی دانیمارک بەسەر دورگەکەوە وەک خۆی دەهێڵێتەوە، ئەم هەنگاوەش کۆتایی بە چەندین مانگ لە گرژیی دیپلۆماسی دەهێنێت کە بەهۆی داواکارییەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا بۆ دەستبەسەرداگرتنی گرینلاند دروست ببوو.
ئاژانسەکانی هەواڵ بڵاویانکردووەتەوە، رێککەوتنەکە بوارێکی بەرفراوانتر دەداتە واشنتۆن بۆ بەهێزکردنی ئامادەیی سەربازی، بەکارهێنانی ئاسمانی دورگەکە و چوونە ناوچەکە، هاوکات ئامانج لێی رێگریکردنە لە نەیارانی ئەمریکا لە دروستکردنی بنکەی سەربازی یان ئەنجامدانی وەبەرهێنانی هەستیار لە دورگەکەدا.
بەپێی زانیارییەکان ئاژانسەکان، بڕیارە ئەمریکا، دانیمارک و گرینلاند لە کاتی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک رێککەوتنەکە ئیمزا بکەن، بەرپێش ئەوەی رەوانەی پەرلەمان بکرێت بۆ پەسەندکردن و چوونە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئەمریکا دەستکەوتی چی بووە؟
بەپێی ئەو وردەکارییانەی تا ئێستا راگەیەنراون، رێککەوتنەکە رێگە بە ئەمەریکا دەدات ئامادەیییەکی سەربازیی گەورەتر لە گرینلاند پەرە پێبدات، کە ناوچەیەکی ستراتیژیی گرنگە لە نێوان ئەمریکای باکور و ئەوروپادا و لە دڵی جەمسەری باکوردایە.
لەلای خۆشیەوە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە، رێککەوتنەکە گەرەنتی ئەوەدەکات واشنتۆن بتوانێت هەر کارێک بە پێویستی بزانێت بۆ بەرگریکردن لە ئاسایشی گرینلاند و ئەمەریکا ئەنجامی بدات، هاوکات لێپرسراوانی ئەمریکا ئاشکرایانکردووە، رێککەوتنەکە مافی بەردەوامی جوڵەی هێزەکان و بەکارهێنانی ئاسمانی دورگەکەیان پێدەبەخشێت، لەگەڵ ئەگەری زیادکردنی دامەزراوە و بنکە سەربازییەکان.
جگە لەوەش، رێککەوتنەکە رێگری لە وڵاتانی دەرەوەی هاوپەیمانی ئاتڵانتیکی باکور 'ناتۆ' دەکات لە دروستکردنی بنکەی سەربازی، هەروەها سنوردارکردنی وەبەرهێنانی هەستیار لەلایەن نەیارانی واشنتۆنەوە، بەتایبەتی چین و روسیا، لەخۆدەگرێت.
لەلایەکی ترەوە مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند؛ گرینلاند وەک بەشێک لە ناوچەی بەرگریی ستراتیژیی ئەمریکای باکور دەمێنێتەوە و رێگە بە هیچ نەیارێک نادرێت پێگەی سەربازی لە دورگەکەدا دروست بکات.
"کۆنترۆڵی بەردەوام".. بەڵام بە مەرج
گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە هەرچەندە ترەمپ رێککەوتنەکەی بەوە وەسفکرد کە "کۆنترۆڵی بەردەوام" بە واشنتۆن دەبەخشێت و هیچ وادەیەکی کۆتایی نییە، بەڵام هەڵوێستی دانیمارک و گرینلاند بەڕاشکاوی جیاواز بوو.
میته فرێدریكسن، سەرۆک وەزیرانی دانیمارک جەختی کردەوە، رێککەوتنەکە ئاسایشی هاوبەش لە جەمسەری باکور بەهێز دەکات، بەڵام لە هەمان کاتدا دان بە سەروەریی پاشایەتی دانیمارک و مافی گەلی گرینلاند لە بڕیاردانی چارەنووسی خۆیاندا دەنێت، لەلایەکی دیکەشەوە، یەنس فریدریك نیلسن، سەرۆک وەزیرانی گرینلاند رایگەیاند، رێککەوتنەکە رێز لە بەرژەوەندییەکان و پێگەی گرینلاند دەگرێت.
بەپێی ئەمە، رێککەوتنەکە داواکارییەکەی پێشووتری ترەمپ بۆ کڕین یان خاوەندارێتی کردنی گرینلاند جێبەجێ ناکات، بەڵام لە رووی ئەمنییەوە پێگەی واشنتۆن بۆ ماوەیەکی درێژخایەن دەستەبەر دەکات.
دورگەی گرینلاند بۆ ئەوەندە گرنگە؟
گرینلاند بایەخێکی ستراتیژیی گەورەی هەیە بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لە جەمسەری باکور، لەگەڵ نزیکیی لە رێڕەوە ئاسمانی و دەریاییەکانی نێوان روسیا و ئەمریکای باکور، جگە لە هەبوونی یەدەگێکی زۆری کانزا و سەرچاوە سروشتییەکان.
ئەمریکا لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمەوە ئامادەیی سەربازی لە گرینلاند هەیە، لە ساڵی 1951 رێککەوتنێکی بەرگری لە نێوان واشنتۆن و کۆپنهاگن ئیمزا کرا کە دەسەڵاتی بەرفراوانی بە هێزەکانی ئەمەریکا دەدا، لە ئێستاشدا بنکەی ئاسمانیی "پیتۆفیک" لە باکوری رۆژئاوای گرینلاند گرنگترین پێگەی سەربازیی ئەمەریکایە لە دورگەکەدا بۆ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە و بەرگریی موشەکی.
گرینلاند گەورەترین دورگەی جیهانە کە دەکەوێتە نێوان تەوەری باکوری زەوی و ئۆقیانوسی ئەتڵەسییەوە، لە خۆرهەڵاتی دورگەی جەمسەری کەنەدی، گرینلاند ناوچەیەکی سەربەخۆیە لە ناو شانشینی دانیمارک، هەرچەندە لەڕووی فیزیۆگرافییەوە بەشێکە لە کیشوەری باکووری ئەمریکا، بەڵام گرینلاند لە رووی سیاسی و کولتوورییەوە پەیوەندی بە ئەوروپاوە هەیە بەتایبەتی نەرویج و دانیمارک.
دانیشتوانی دورگەکە لە 57 هەزار کەس پێکدێن، پایتەختەکەی ناوی "نوک"ە و نزیکەی 17,000 دانیشتووی هەیە، دورگەکە هیچ رێگایەکی وشکانی نییە و ژمارەی بەلەمەکان لە ژمارەی ئۆتۆمبێلەکان زیاترە، هەر بۆیە بەلەم و رێگای ئاسمانی هۆکاری گواستنەوەی سەرەکین لە دورگەکە.
راپۆرتێکی رۆژنامەی واشنتۆن پۆست، لە زاری بەڵگەنامەیەکی نەبینراوی فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکاوە (سێنتکۆم) ئاشکرای کردووە کە تێچووی جەنگ لەدژی ئێران تاوەکو سەرەتای مانگی ئەیلوول گەیشتووەتە نزیکەی 43.6 ملیار دۆلار.
بەپێی زانیارییەکانی رۆژنامەکە، ئەم ژمارەیە زۆر لەوە زیاترە کە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ پێشتر بە رەسمی لێدوانی لەبارەوە دابوو، هاوکات تێچووەکانی دواڕۆژ و خەرجی نۆژەنکردنەوەی بنکە سەربازییە وێرانبووەکانی ئەمریکاش لەخۆ ناگرێت.
بەپێی وردەکاریی بڵاوکراوەکە، 28 ملیار دۆلار لەو کۆی گشتییە بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو تەقەمەنییانە تەرخانکراوە کە لە سەرەتای دەستپێکردنی بەیەکدادانەکانەوە بەکارهێنراون، جگە لە 4.3 ملیار دۆلاری تر وەک زیانی راستەوخۆی ئەو کەلوپەل و کەرەستە سەربازییانەی لەدەستدراون.
لەسەر ئاستی بەشە سەربازییەکانیش، هێزی ئاسمانیی ئەمریکی بە خەرجکردنی زیاتر لە 6.6 ملیار دۆلار لە پێشەنگی تێچووە ئۆپراسیۆنییەکاندا هاتووە، لەکاتێکدا هێزی دەریایی 2.2 ملیار و هێزی وشکانیش 1.6 ملیار دۆلاریان خەرجکردووە.
ئەم ئامارانەی فەرماندەیی ناوەندی لەکاتێکدایە کە نوسینگەی بودجەی کۆنگرێس لە راپۆرتێکی سەربەخۆدا خەمڵاندوویەتی تێچووی مانگانەی جەنگەکە روو لە هەڵکشانە و بەپێی توندی بەریەککەوتنەکان گەیشتووەتە 2 تا 3 ملیار دۆلاری مانگانە.
هاوکات سەرچاوە رۆژنامەوانییەکان سەرنجیان بۆ ئەوەش راکێشاوە کە ژمارەی راستەقینەی کوژراوانی هێزەکانی ئەمریکا لەم جەنگەدا زیاترە لەوەی پنتاگۆن پێشتر بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاندبوو.
لە چین بۆ یەکەمجار پرۆسەی رێککردنەوەی ددان بۆ پاندایەک بە سەرکەوتوویی ئەنجامدرا کە لە چارەسەری مرۆڤەوە وەرگیراوە.
ئاژانسی هەواڵی "شینخوا" ئاشکرایکرد، پسپۆڕان لە چین یەکەمین نەشتەرگەری و پرۆسەی رێککردنەوەی ددانیان بۆ ئاژەڵی پاندا ئەنجامدا، بە بەکارهێنانی تەکنیکێک کە لە پزیشکیی ددانی مرۆڤەوە وەرگیراوە.
پاندایەکی نێری زەبەلاح بە ناوی "بیکسیا" کە لە ساڵی 2022 لەدایکبووە، کەمێک دوای لەدایکبوونی تووشی پێکان لە شەویلکەیدا بووەتەوە، پسپۆڕان نیگەران بوون لەوەی ئەم پاندایە لە داهاتوودا تووشی کێشە ببێت لە جوینی داری خۆراکییەکەی 'حەیزەران'، کە ئەوەش مەترسییەکی جدی لەسەر ژیانی دروست کردبوو.
ئاژانسەکە رایگەیاندووە: "پسپۆڕانی چین سەرکەوتوو بوون لە چاککردنەوەی ناڕێکیی شەویلکەی خوارەوەی پاندایەکە، بە بەکارهێنانی رێکارەکانی رێککردنەوەی ددان کە لە چارەسەری مرۆڤەوە وەرگیراون."
ئاماژە بەوەشکراوە، ئەمە "یەکەمین پرۆسەی لەو شێوەیەیە کە بۆ ئەم جۆرە دەگمەنەی ئاژەڵان ئەنجام بدرێت."
پرۆسەی چارەسەرکردنەکە لەلایەن پسپۆڕانی سەنتەری "چێنگدو" بۆ توێژینەوە و بەخێوکردنی پاندا و نەخۆشخانەی رۆژئاوای چین بۆ پزیشکیی ددان ئەنجامدراوە.
ئاژانسی شینخوا ئەوەشی خستەڕوو، ئەم چارەسەرە بووە هۆی گەڕانەوەی توانای جوین و گەستنی ئاژەڵەکە بۆ باری سروشتیی خۆی.
ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی داوایان لە لایەنە یەمەنی و هەرێمییەکان کرد بە شێوازێکی بونیاتنەرانە بەشداربن لە هەوڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی سیاسیی هەمەلایەنە و بەردەوام بۆ قەیرانی یەمەن.
ئەنجومەنەکە لە بەیاننامەیەکی رۆژنامەوانیی هاوبەشدا، هانی لایەنەکانی دا بۆ راگرتنی کردەوە سەربازییە دوولایەنەکان و گەڕانەوە بۆ رێڕەوی دانوستانەکان بە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، و جەختی کردەوە کە چارەسەری سیاسی تاقە رێگەیە بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان و بەدیهێنانی سەقامگیری لە وڵاتدا.
ئەندامانی ئەنجومەنەکە سەرکۆنەی هێرشە بەردەوامەکانی حوسییەکانیان بۆ سەر سعودیە کرد، لەگەڵ پەرەسەندنی سەربازی لە نزیک گەروی باب مەندەب، و نیگەرانی خۆیان دەربڕی لە لێکەوتەکانی پێشهاتەکانی مەیدانی لەسەر ئاسایشی کەشتیوانی نێودەوڵەتی و جووڵەی بازرگانی و دابینکردنی وزەی جیهانی.
ئەم هەڵوێستە دوای زنجیرەیەک کۆبوونەوەی بەپەلەی ئەنجومەنی ئاسایش لە مانگی ئەیلولدا دێت بۆ تاوتوێکردنی تێکچوونی دۆخی یەمەن و زیادبوونی مەترسییەکان لە رێڕەوە ئاوییە حەیاتییەکانی دەوروبەری، لە ژێر رۆشنایی هۆشدارییە نێودەوڵەتییەکان لە بەرفراوانبوونی رووبەڕووبوونەوەکان و لێکەوتە هەرێمییەکانی.
ئەنجومەنەکە پشتیوانی خۆی بۆ هەوڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بە مەبەستی هێورکردنەوەی ئاڵۆزییەکان دووپاتکردەوە و داوای لە هەموو لایەنەکان کرد خۆیان لەو هەنگاوانە بپارێزن کە دەبنە هۆی تێکدانی دەرفەتەکانی هێورکردنەوە و دەستپێکردنەوەی پرۆسەی سیاسی.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس سۆشیال نووسیویەتی؛ بەهۆی بڵاوکردنەوەی هەواڵی ناراست و رووماڵی نەگونجاو، بە شێوەیەکی دەستبەجێ چوونەژوورەوەی پەیامنێر و ستافی هەریەک لە دەزگا راگەیاندنەکانی 'CNN'، 'POLITICO' و 'MSNOW' بۆ ناو کۆشکی سپی قەدەغە دەکات.
ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردووە، دەزگاکانی راگەیاندن نابێت زانیاری دروستکراو و ناراست لەسەر ئیدارەکەی و سەرۆکی ئەمریکا بڵاوبکەنەوە.
هاوکات ئەوەشی خستەڕوو، لە ئایندەیەکی نزیکدا هەمان رێکار بەرانبەر چەندین دەزگای راگەیاندنی تریش دەگرێتەبەر.
سەرۆكی فەرەنسا دەڵێت، كار لەسەر بنیادنانی بۆرییەك دەكەن بە مەبەستی گواستنەوەی غاز و نەوتی عیراق بۆ بازاڕەكانی یەكێتی ئەوروپا.
ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، بە هەماهەنگی لەگەڵ عیراق و ئوردن، پاریس كار لەسەر بنیادنانی بۆرییەك دەكات بۆ گواستنەوە و گەیاندنی نەوت و غازی عیراق بە بازاڕەكانی یەكێتی ئەوروپا.
وتیشی، كاركردن لە پرۆژەی كۆگاكردنی غاز لە یەكێتی ئەوروپا خێراتر دەكەن بۆ پڕكردنەوەی ئەو كورتهێنانی وزەیەی بەهۆی جەنگ و ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە دروستبووە.
ماكرۆن ئاماژەی بەوەشكرد، شەڕ و پێكدادانەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست قەیرانی وزەی قوڵتركردووەتەوە، بەشێوەیەك ئەو پەیرانە قەیرانە سەرتاسەری جیهانی گرتووەتەوە، جەختیشیكردەووە، تەنها بە رێگەی دیپلۆماسی گرەنتی كردنەوەی گەروی هورمز بە روی كەشتییەكانی سەرجەم وڵاتانی جیهاندا دەكرێت.
لە هێرشێكی خۆكوژیدا بۆسەر مزگەوتێك لەناو بارەگای پۆلیسی شاری كۆهات لە پاكستان 17 كەس كوژران و 40 كەسیش برینداربوون.
بەڕێوەبەری پۆلیسی پارێزگای خەیبەر لە پاكستان رایگەیاند، تەقینەوەیەكی خۆكوژیی لە كاتی نوێژی هەینیدا مزگەوتێكی ناو بارەگای سەرەكیی پۆلیسی لە شاری كۆهات كردووەتە ئامانج و بەهۆیەوە 17 كەس كوژران كە شەشیان ئەفسەری پۆلیسی پارێزگاكەن.
سوپای پاكستانیش كوژرانی شەش سەربازی وڵاتەكەی لە هەمان پارێزگا بەهۆی بۆمبێكی چێنراوەوە پشتڕاستكردەوە.
لێپرسراوانی پاكستانیش دەڵێن، گروپە چەكدارەكان لە ناوچە سنوورییەكان و ناو خاكی ئەفغانستان دەرفەتی خۆڕێكخستنەوە و راهێنانیان بۆ هێرشكردنەسەر هێزە ئەمنییەكانی پاكستان قۆستووەتەوە، لە بەرانبەریشدا حكومەتی ئەفغانستان ئەو تۆمەتانە رەتدەكاتەوە كە خاكی وڵاتەكەی لە دژی هیچ لایەنێك بەكارهێنرابێت.
سەرۆكی كۆریای باشور دەڵێت، ئەگەری بەڕێوەچوونی كۆبوونەوەی لوتكە لە نێوان دۆناڵد ترەمپ و كیم جۆنگ ئون لە چەند مانگی داهاتوودا بەدوور نازانێت.
لی جای میۆنگ سەرۆكی كۆریای باشور لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئەگەری كۆبوونەوەی لوتكە لە نێوان دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و كیم جۆنگ ئون سەرۆكی كۆریای باكوور لە چەند مانگی داهاتوودا لە ئارادایە.
ئاماژەی بەوەشكرد، كۆریای باشور هەوڵەكانی چڕكردووەتەوە بۆ ئاسانكاریكردن لە دەستپێكردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و كۆریای باكوور، چونكە دەستپێكردنەوەی ئەو گفتوگۆیانە لەئێستادا ئاسانترە لە دانوستانی راستەوخۆی نێوان هەردوو كۆریا و رەنگە رێگەخۆشكەریش بێت بۆ ئاساییكردنەوەی گرژییەكان.
ئەو لێدوانانەی سەرۆكی كۆریای باشور لە كاتێكدایە، كیم یۆ جۆنگ خوشكی سەرۆكی كۆریای باكوور رەخنەی توندی لە مانۆڕە سەربازییە هاوبەشەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا گرت و وتی، ئەو مانۆڕانەی ئەمریكا هۆكاری زیادبوونی گرژیی و ئاڵۆزییە ئەمنییەكانن.
لە سەرەتای ئەم مانگەوە و بەهۆی هەڵگیرسانەوەی شەڕ و پێكدادانەكان لە یەمەن زیاتر لە 125 هەزار كەس ئاوارە بوون.
نووسینگەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ هەماهەنگیی كاروباری مرۆیی رایگەیاند، لە سەرەتای مانگی ئەیلوولی 2026ەوە بەهۆی سەرهەڵدانەوەی شەڕ و پێكدادانەكان 125 هەزار كەس ئاوارەبوون.
ئاماژەی بەوەشکردوە، زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی یەمەن پێویستییان بە هاوكاریی مرۆیی هەیە كە دەكاتە نزیكەی 22 ملیۆن كەس و لەو ژمارەیەش نزیكەی 5 ملیۆن كەسیان ئاوارەن.
رێكخراوی منداڵ پارێزانیش ئاماژەی بەوەكردووە، 117 هاووڵاتیی مەدەنی گیانیانلەدەستداوە و 206 كەسی دیكە برینداربوون لە نێو قوربانیەكاندا 19 منداڵ گیانیان لەدەستداوە و 49 منداڵی دیكەش بریندار بوون.
خوشكی سەرۆكی كۆریای باكور جەخت لەوە دەكاتەوە، بڕیاری كۆتاییان لەبارەی بەرنامەی ئەتۆمی كۆریای باكور داوە و بڕیارەكە گەڕانەوەی تێدا نییە.
كیم یۆ جۆنگ خوشكی سەرۆكی كۆریای باكور وەڵامێكی توندی ئەو كەسانەی دایەوە كە داوا دەكەن پیۆنگیانگ دەستبەرداری دۆسیەی ئەتۆمی بێت و رایگەیاند: خاوەندارێتی چەكی ئەتۆمی لەلایەن كۆریای باكورەوە دۆسیەیەكی داخراوە و گەڕانەوەی تێدا نییە.
ئاماژەی بەوەشكرد، پێگەی وڵاتەكەی وەك هێزێكی ئەتۆمی، كە لە دەستوری ساڵی 2023ی كۆریای باكوردا چەسپێنراوە، بە هیچ شێوەیەك نەك ناگۆڕێت، بەڵكو دەبێتە هۆی پاراستنی ئاشتی و ئاسایش.
پێشتریش دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندبوو، كۆریای باكور خاوەنی 57 چەكی ئەتۆمی بەهێزە، لە كاتێكدا سیئۆل مەزەندە دەكات ژمارەكە لە نێوان 80 بۆ 120 چەكدا بێت.
دەستەی تەندروستیی گشتیی فەرەنسا رایگەیاند، بەهۆی شەپۆلی گەرمای هاوینی ئەمساڵەوە زیاتر لە هەشت هەزار كەس لە وڵاتەكەدا گیانیانلەدەستداوە، ئەوەش بە گەرمترین هاوین دادەنرێت لە دوو سەدەی رابردوودا.
دەستەی تەندروستی گشتیی فەرەنسا لە ئامارێكی سەرەتاییدا ئاشكرایكرد، لە كۆتایی مانگی ئەیلولەوە تا 20ـی ئاب، حەوت هەزار و 919حاڵەتی گیانلەدەستدان بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەكانی گەرماوە تۆمار كراون، لە كاتێكدا ساڵی رابردوو تەنها پێنج هەزار و 722حاڵەت بووە.
گیۆم بولانجێ لێپرسراوی دەستەی تەندروستیی فەرەنسا رایگەیاند، هاوینی 2026 هاوینێكی بێ وێنە بووە، دەستەی كەشناسیی فەرەنسا جەختی كردەوە كە ئەم هاوینە گەرمترین هاوین بووە لە ساڵی 1900ەوە لە وڵاتەكەدا و ژمارەی پێوانەیی هاوینەكانی 2003 و 2022ی تێپەڕاندووە.
گڕیگۆری میكس، ئەندامی دیاری دیموكراتەكان لە كۆمیتەی كاروباری دەرەوەی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا رایگەیاند، پشتگیری لە فرۆشتنی بۆمبە قورسەكان بە ئیسرائیل ناكات، بەهۆی نیگەرانی لەبارەی بەكارنەهێنانیان بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكان.
مێكس، كە نوێنەری ویلایەتی نیویۆڕك دەكات، ئاماژەی بەوەشكرد، ئەو رێككەوتنەی ئیدارەی ترەمپ پێشنیاری كردووە بۆ فرۆشتنی 40 هەزار بۆمبی دوو هەزار پاوەندی كە لە وێرانكەرترین تەقەمەنییەكانی كۆگاكانی ئەمریكایە نیگەرانی جدیی دروست دەكات لەسەر شێوازی بەكارهێنانیان لە ناوچە ئاوەدانەكانی غەززە و لوبنان.
پێشتر ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ رەزامەندی لەسەر پێشنیاری رێككەوتنێكی چەك بە بڕی 2.8 ملیار دۆلار بۆ ئیسرائیل دەربڕی بوو، كە رەوانەكردنی ئەو 40 بۆمبی دوو هەزار پاوەندی گەورەیە لەخۆدەگرێت.
سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، لە كۆتایی قۆناغی جەنگدان لەگەڵ ئێران و جەخت لەوەشدەكاتەوە، ئێران بە هەموو توانایەوە دەیەوێت لەگەڵیاندا رێكبكەوێت.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، لە قۆناغەكانی كۆتایی جەنگدان لەگەڵ ئێران و تاران بە هەموو ویستێكیەوە دەیەوێت لەگەڵ واشنتۆندا رێكبكەوێت.
دۆناڵد ترەمپ ئاشكراشیكرد، كۆمەڵێك پەیام و پەیوەندییان بەدەست گەیشتووە لە ئێرانەوە و هیواشی خواست، ئەم دۆخە سەربازییە زوو كۆتایی پێبێت.
لەلایەكی ترەوە بەپێی راپۆرتێكی ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی، دۆناڵد ترەمپ لە پەراوێزی كۆبوونەوەكانی كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرك، چاوەڕوان دەكرێت سێشەممەی داهاتوو لەگەڵ سەركردە و وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو كۆببێتەوە و ئامانجی سەرەكی كۆبوونەوەكە تاوتوێكردنی پلانەكانی ئەمریكا دەبێت بۆ قۆناغی دوای جەنگ لەگەڵ ئێران و داڕشتنی ستراتیژییەكی نوێی ناوچەیی.