بڕیارە رۆژی چوارشەممەی داهاتوو، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا سەردانێکی رەسمی بۆ چین ئەنجام بدات و لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین کۆببێتەوە.

بەرپرسێکی باڵای ئیدارەی ئەمریکا رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ، بە نیازە لەم لوتکەیەدا گوشارێکی توند بخاتە سەر هاوتا چینییەکەی سەبارەت بە پەیوەندییەکانی پەکین لەگەڵ تاران، هەروەها دەیەوێت چین ناچار بکات کڕینی نەوت لە ئێران و روسیا رابگرێت، کە وەک سەرچاوەیەکی سەرەکیی داهات بۆ ئەو دوو وڵاتە دەبینرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، پرسی فرۆشتنی ئەو کەلوپەلانەی کە لە هەردوو بواری مەدەنی و سەربازیدا بەکاردێن لەلایەن چینەوە بە ئێران، تەوەری گفتوگۆکان دەبێت.

هاوکات چین سەردانەكەی سەرۆکی ئەمریکای لە 13 تا 15ـی ئەم مانگە پشتڕاست دەكاتەوە، کە وابڕیارە تا رۆژی هەینی بەردەوام بێت.

جێی ئاماژەیە، ئەم سەردانەی دۆناڵد ترەمپ لە دوای ساڵی 2017ـەوە، یەکەم سەردانیەتی بۆ چین، کە بڕیار بوو لە مانگی ئاداری رابردوو ئەنجام بدرێت، بەڵام بەهۆی جەنگی دژی ئێران دواخرا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ یەکشەممە، جەختی کردەوە کە ئێران لە رووی سەربازییەوە تێکشکاوە، هاوکات روونیشی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنە شەڕکەرەکان دژی ئێران کۆتایییان نەهاتووە.

ترەمپ لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: لە قۆناغێکدا دەگەینە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران کە لە قووڵایی ژێر وێرانەکاندا نێژراوە و دەیخەینە ژێر چاودێرییەوە، هێزی بۆشایی ئاسمانی ئەمریکاش ئەرکی ئەو کارەی لە ئەستۆیە.

هەروەها وتی: هەرگیز ناتوانین رێگە بدەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی،"

و ئاماژەی بەوەش کرد: نەموتووە ئۆپەراسیۆنە شەڕکەرەکان دژی ئێران کۆتایییان هاتووە، بەڵکوو گوتم کە ئەوان تووشی شکست بوون.

لە بەردەوامی قسەکانیدا ترامپ وتی: ئێران نە هێزی دەریایی، نە هێزی ئاسمانی و نە چەکی دژە فڕۆکەی ماوە،"

 تیشکی خستە سەر ئەوەش کە "سێ چینی سەرکردایەتی ئێران لەناو براون، بەڵام پێموایە ئێمە مامەڵە لەگەڵ کەسانێکدا دەکەین کە جۆرە هێزێکی دیاریکراویان هەیە.

وەزارەتی بەرگریی بەریتانیا رایگەیاند، پزیشکانی سوپاکەیان بە پەڕەشووت دابەزیونەتە سەر دوورگەی 'تریستان دا کۆنها'، چونکە هاووڵاتییەکی سەر دوورگەکە گومانی لێدەکرێت تووشی ڤایرۆسی 'هانتا' بووبێت.

وەزارەتی بەرگریی بەریتانیا ئاماژەی بەوەش کردووە، تیمێک کە لە شەش پەڕەشووتەوان و دوو پزیشک پێکهاتوون، لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی هێزی ئاسمانیی شاهانەوە خۆیان هەڵداوەتە خوارەوە بۆسەر دوورگەکە، هەر بە هەمان فڕۆکەش؛ ئۆکسجین و کەلوپەلی پزیشکییان بۆ دوورگەکە رەوانە کردووە.

ناوچەی "تریستان دا کۆنها" لە باشوری ئۆقیانووسی ئەتڵەسی، کە ناوچەیەکی دوورەدەستە و یەکێک لە 221 دانیشتووانەکەی گومانی تووشبوونی بە ڤایرۆسی 'هانتا'ـی لێ دەکرێت و نەخۆشەکە سەرنشینی کەشتیی (MV Hondius) بووە و مانگی رابردوو لە کەشتییەکە دابەزیوە.

راپۆرتێکی رۆژنامەوانی ئاشکرای کردووە کە کۆریای باکوور دەستوورەکەی هەموار کردووەتەوە، بە شێوەیەک پابەندی دەکات بە وەشاندنی لێدانێکی ئەتۆمی تۆڵەسێنەرەوە لە ئەگەری کوشتنی "کیم جۆنگ ئون"ی رێبەری ئەو وڵاتە.

بەگوێرەی راپۆرتەکەی رۆژنامەی "تێلێگراف"ی بەریتانی، ئەم هەموارکردنە دەستوورییە لە میانی هەڵکشانی گرژییە جیهانییەکاندا هاتووە، دوای کوژرانی "عەلی خامنەیی" رێبەری ئێران و ژمارەیەک لە لێپرسراوانی ئەو وڵاتە لە هێرشێکی سەربازیدا کە سەرەتای ئەمساڵ تاران-ی کردە ئامانج.

هەموارکردنەکە لە 22ی ئازاردا و لە کاتی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی گەلی باڵا لە پیۆنگ یانگ، کە بەرزترین دەسەڵاتی یاسادانان و دەستوورییە لە وڵاتدا، پەسەند کراوە.

 هاوکات دەزگای هەواڵگریی کۆریای باشوور لێپرسراوانی باڵای حکومەتی وڵاتەکەی لە وردەکارییەکانی ئەم نوێکردنەوە دەستوورییە ئاگادار کردووەتەوە.

دەقە هەموارکراوەکە میکانیزمەکانی وەڵامدانەوە لە کاتی پەککەوتن یان بە ئامانجگرتنی سیستەمی سەرکردایەتی لە کۆریای باکور دیاری دەکات و تێیدا هاتووە: ئەگەر سیستەمی فەرماندەیی و کۆنترۆڵکردنی هێزە ئەتۆمییەکانی دەوڵەت بەهۆی هێرشی هێزە دوژمنەکانەوە رووبەڕووی مەترسی بێتەوە، لێدانێکی ئەتۆمی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی و دەستبەجێ ئەنجام دەدرێت.

کۆریای باکور پێشتریش چەند هەموارێکی تری دەستووریی ئەنجامداوە، لەوانە پێناسەکردنی سنوورەکانی لەگەڵ کۆریای باشور و سڕینەوەی هەر ئاماژەیەک بۆ یەکگرتنەوەی هەردوو کۆریا؛ ئەمەش رەنگدانەوەی سیاسەتی کیم جۆنگ ئون-ـە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کۆریای باشور وەک دەوڵەتێکی جیاواز و نەیار.

هەروەها رێبەری کۆریای باکور مانگی رابردوو بەڵێنیدا بەردەوام بێت لە بەهێزکردنی توانای ئەتۆمی وڵاتەکەی و هەڵوێستێکی توندی بەرامبەر کۆریای باشوور وەرگرت کە بە "دوژمنترین دەوڵەت" ناوزەندی کرد.

کیم جۆنگ ئون ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاشی بە ئەنجامدانی "تیرۆر و دەستدرێژی رەسمی" تۆمەتبار کرد و ئاماژەی بەوە کرد کە رەنگە وڵاتەکەی لە بەرەوڕووبوونەوەی واشنتۆن-دا دەورێکی چالاکتر بگێڕێت.

تەندروستی جیهانی دڵنیایی دەدات، ڤایرۆسی "هانتا" مەترسییەکی گەورە نییە و وەک کۆرۆنا بڵاونابێتەوە.

تیدرۆس ئەدهانۆم بەڕێوەبەری گشتی رێكخراوی تەندروستیی جیهانیی، پەیامێکی دڵنیایی ئاراستەی دانیشتوانی دوورگەکانی کەناری و گەشتیارانی ناو کەشتی "MV Hondius" کرد، جەختی لەوە کردەوە کە هێشتا مەترسییەکانی ڤایرۆسی "هانتا" لە ئاستێکی نزمدا ماونەتەوە.

تیدرۆس ئەدهانۆم رایگەیاند، "ئەم نەخۆشییە کۆرۆنا نییە، ئەوان وەک رێکخراوی تەندروستی جیهانی چەندین جار ئەوەیان دووپات کردووەتەوە." ئاماژەی بەوەش کرد کە نیگەرانییەکانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەهۆی ئەزموونی تاڵی جیهان لەگەڵ پەتای کۆرۆنا "بڕ پاساوە"، بەڵام رەوشی ئێستا زۆر باشترە.

بەڕێوەبەری گشتی رێكخراوی تەندروستیی جیهانیی ئەوەشی خستەڕوو، ئەم جۆرە ڤایرۆسە بە ئاسانی کۆرۆنا ناگوازرێتەوە، هەروەها هەنگاوی پێویست نراوە بۆ گرتنەبەری رێکاری پێویست بۆ هەر ئەگەرێکی نەخوازراو.

گومان دەکرێت تووشبووانی سەر کەشتییەکە تووشی ڤایرۆسی "ئەندێز" (Andes virus) بووبێتن، کە تەنها جۆری "هانتا"یە توانای گواستنەوەی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تری هەبێت، بەڵام پسپۆڕان دەڵێن ئەمە تەنها لە حاڵەتی "بەرکەوتنی زۆر نزیک و درێژخایەن"دا رودەدات، وەک ئەندامانی یەک خێزان یان کارمەندانی تەندروستی.

بڕیارە ئەمڕۆ یەکشەممە، کەشتییەکە بگاتە دوورگەی "تێنێریف"ی ئیسپانی و نزیکەی 150 سەرنشین دابەزێنرێن. وەزیرانی تەندروستی و ناوخۆی ئیسپانیا دڵنیایییان داوە کە "هیچ بەرکەوتنێک" لە نێوان گەشتیاران و دانیشتوانی ناوچەکەدا رونادات و گەشتیارەکان راستەوخۆ بە پاسی تایبەت بۆ فڕۆکەخانە دەگوازرێنەوە تا بگەڕێنەوە وڵاتەکانی خۆیان.

جێگەی ئاماژەیە، تا ئێستا سێ کەس (ژنێکی ئەڵمانی و ژن و مێردێکی هۆڵەندی) لەسەر کەشتییەکە گیانیان لەدەستداوە، هاوکات گەشتیارێکی بەریتانی بەهۆی ناجێگیری باری تەندروستییەوە بە فڕۆکە بۆ ئەفریقای باشور گواستراوەتەوە.

بەپێی راپۆرتە تەندروستییەکان، ماوەی مانەوەی ڤایرۆسەکە لە جەستەدا (Incubation period) لە نێوان یەک بۆ هەشت هەفتە دەخایەنێت، تا ئێستاش هیچ ڤاکسین یان چارەسەرێکی تایبەت بۆ ئەم ڤایرۆسە نییە و تەنها چارەسەری پاڵپشتیکار بۆ نەخۆشەکان دەکرێت.

سەرۆکی روسیا دەڵێت: ئامادەن ئاگربەست لەگەڵ ئۆکراین درێژبکەنەوە، ئامادەی وڵاتەکەشی بۆ گواستنەوەی یۆرانیۆمەکەی ئێران نیشاندا.

ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا نوێترین لێدوانیدا، هەڵوێستی وڵاتەکەی لەبارەی دوو گەورەترین قەیرانی جیهانیی (ئۆکراین و ئێران) ئاشکرا دەکات و رایدەگەیەنێت، جەنگی ئۆکراین لە کۆتایی نزیک بووەتەوە.

سەرۆکی روسیا ئاشکرای کرد، مۆسکۆ دەستبەجێ پێشنیازەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست و ئاڵوگۆڕی دیلەکان لەگەڵ ئۆکرانیا قبوڵ کردووە، پوتن جەختی لەوە کردەوە کە ئەوان بۆ دانوستان داخراو نین و ئامادەیە لەگەڵ سەرۆکی ئۆکراین کۆببێتەوە، بەڵام بە مەرجی هێنانەدی "ئاشتییەکی بەردەوام".

سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پوتن ئاماژەی بەوەکرد، ململانێی نێوان تاران و واشنتۆن ئاڵۆزە و روسیای خستووەتە رەوشێکی سەختەوە، چونکە مۆسکۆ پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ ئێران و وڵاتانی کەنداودا هەیە.

سەرۆکی روسیا دڵنیایی دا کە "ئێران نایەوێت ببێتە خاوەن بۆمبی ئەتۆم" و رایگەیاند، مۆسکۆ ئامادەیە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بگوازێتەوە بۆ روسیا، چونکە تاران لە بواری ئەتۆمیدا متمانەی تەواوی بە مۆسکۆ هەیە.

پوتن هۆشداریشی دا کە بەردەوامیی ئەم ململانێیە لە بەرژەوەندیی هیچ لایەکدا نییە.

فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا رێگریكردنی لە 58 كەشتی و تێكشكاندنی 4 كەشتی ئێرانی لە سەرەتای گەمارۆی دەریاییەوە راگەیاند.

فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا رایگەیاند، لە سەرەتای گەمارۆی دەریایی سەر ئیران تا ئێستا رێگرییان لە 58 كەشتی بازرگانی ئێران كردووە بەندەرەكانی ئێران جێبهێڵن یان لەنگەر بگرن و 4 كەشتیشیان تێكشكاندووە كە ویستویانە لە گەمارۆی دەریایی دەرباز ببن

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا ئەوەشی راگەیاند، بە تەواوەی هێزەوە گەمارۆی دەریایی دژی ئێران بەردەوام دەبێت

ئەوەش لە كاتێكدایە، وەزارەتی بەرگری بەریتانیا رەوانەكردنی كەشتی جەنگی ئیچ ئێم ئێس دراگۆنی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست راگەیاند، لە ئەگەری بەشداریكردنیان لە هەر ئەركێكی نێودەوڵەتی بۆ كردنەوەی گەروی هورمز و بەردەوامبوونی هاتوچۆی ئازادی كەشتییەكان

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: ئێران دەیەوێت رێککەوتن بکات و لە ئایندەیەکی نزیکدا چاوەڕێی وەڵامێکیان دەکەین.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی ئێڵ سی ئای فەرەنسی راگەیاند، تاران ئارەزووی جددی بۆ رێککەوتن هەیە و واشنتۆنیش چاوەڕێی وەڵامە.

ئاماژەی بەوەشکرد، پێشبینی دەکەن لە ئایندەیەکی نزیکدا وەڵامێکمان لەلایەن ئێرانەوە پێ بگات.

سەبارەت بە ئاگربەستی نێوان روسیا و ئۆکراین، سەرۆکی ئەمریکا راشیگەیاند، ئەو لایەنی سەرەکی بووە لە بەدەستهێنانی ئاگربەستە کاتییەکەی نێوان کیێڤ و مۆسکۆ، ئەوەشی خستەڕوو، "ئەوە من بووم ئاگربەستەکەم بەدەستهێنا".

ترەمپ جەختی لەوەش کردەوە، درێژکردنەوەی ئەو ئاگربەستە "کارێکی زۆر باش دەبێت"، هەرچەندە ئامادە نەبوو لێدوان لەسەر ئەو هەواڵانە بدات کە باس لە پێشێلکاریی ئاگربەستەکە دەکەن لەلایەن روسیاوە.

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە بەهۆی ململانێکانی واشنتۆن و تاران، هاتوچۆی دەریایی لە تەنگەی هورمز پەکیکەوتووە و نرخی نەوت روی لە بەرزبوونەوە کردووە، هاوکات مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا داوای لە ئەوروپییەکان کردووە هاوکاری ئەمریکا بکەن بۆ پاراستنی ئاسایشی دەریاوانی، بەڵام وڵاتانی ئەوروپا تا ئێستا مەرجی رێککەوتنی ئەمریکا و ئێرانیان داناوە بۆ هەر دەستوەردانێک.

چەند رۆژێكە زەریای ئەتڵەسی بووەتە جێی سەرنجی ناوەندە پزیشكییە نێودەوڵەتییەكان، دوای ئەوەی ڤایرۆسی هانتا لەناو سەرنشینانی كەشتییەكی گەشتیاریی بە ناوی ئێم ڤی هۆندیۆس بڵاوبووەوە و گیانلەدەستدانی سێ سەرنشینی لێكەوتەوە، زەنگی مەترسیی لە ناوەندەكانی سەر رێكخراوی تەندروستی جیهانیش لێدراوە و نیگەرانییەكی زۆری لەسەر ئاستی جیهان دروستكردووە، لە كاتێكدا كەشتییەكە لە ناو جەرگەی ئاودایە و چاوەڕێی گەیشتن بە كەناراوەكان دەكات بۆئەوەی رێگری لە كارەساتێكی مرۆیی گەورەتر بكرێت.

كریستیان لیند مایەر وتەبێژی رەسمی رێكخراوی تەندروستی جیهانیی لە ژنێف، پەیامێكی دڵنیایی بڵاوكردەوەو پسپۆڕانی تەندروستیش دەڵێن، هەرچەندە ڤایرۆسەكە مەترسیدارە، بەڵام رەوشەكە لەژێر كۆنترۆڵدایە و نابێتە هەڕەشەیەكی گشتگیر بۆسەر تەندروستی مرۆڤایەتی، ئەو كەشتییە كە 150 سەرنشینی هەڵگرتووە، لە ئەرجەنتینەوە بەڕێكەوتووە و بڕیارە رۆژی یەكشەممە بگاتە دوورگەكانی  ئیسپانیا بۆ وەرگرتنی رێكاری پزیشكیی پێویست و كەرەنتینەكردنی گەشتیارەكانی.

سەرەتای ئەو قەیرانە تەندروستییە بۆ مانگی چواری رابردوو دەگەڕێتەوە، كاتێك پیاوێكی هۆڵەندی تەمەن 70 ساڵ وەك یەكەم قوربانی نیشانەكانی لێ دەركەوت و گیانی لەدەستدا، بەپێی زانیارییە پزیشكییەكانیش نیشانەكانی ئەو نەخۆشییە لە ماوەی یەك بۆ شەش هەفتەدا لە جەستەی مرۆڤدا دەردەكەون، ئەوەش وایكردووە چاودێرییەكی وردی سەرجەم سەرنشینەكانی تر بكرێت بۆئەوەی دڵنیا بنەوە لە تەندروستییان پێشئەوەی فشار بخرێتەسەر سیستمی تەندروستی وڵاتانی تر و ڤایرۆسەكەش بگاتە وشكانی.

ئەوەی بووەتە مایەی سەرسوڕمانی پسپۆڕان، دۆزینەوەی ڤایرۆسی جۆری هانتا ئەندیسە لەسەر كەشتییەكە، كە جۆرێكی دەگمەنە و توانای گواستنەوەی لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤێكی تر هەیە، پزیشكەكان جەختدەكەنەوە ئەو گواستنەوەیە پێویستی بە بەركەوتنی زۆر نزیك هەیە و وەك ڤایرۆسی كۆڤید19 یان سورێژە بە ئاسانی لە هەوادا بڵاونابێتەوە، ئەو تایبەتمەندییەش رێگە دەدات رێكارەكان كاریگەرتر بن و رێگری لە تەشەنەسەندنی زیاتری ڤایرۆسەكە بكرێت، بەو مەرجەی سەرجەم رێنماییە تەندروستییەكان لەناو كەشتییەكەدا بە وردی جێبەجێ بكرێن،

ڤایرۆسی هانتا بۆ یەكەمجار لە ساڵانی پەنجاكان و لە كاتی جەنگی كۆریادا دۆزرایەوە و سێ هەزار سەربازی تووشكرد و سەدان كەسی كوشت، ئەو ڤایرۆسە بە شێوەیەكی سەرەكی هێرش دەكاتە سەر سی و گورچیلە و دەبێتە هۆی خوێنبەربوونی ناوەكی، كە رێژەی مردن تێیدا دەگاتە 40%ی تووشبووان، تائێستاش هیچ ڤاكسینێك بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ڤایرۆسە نییە و گواستنەوەی سەرەكیشی لە رێگەی لۆكە و پاشەڕۆی مشك و جرجەوە دەبێت بۆ مرۆڤ، ئێستا ئەو ڤایرۆسە لە زۆربەی وڵاتانی جیهان وەك مەترسییەكی بەردەوام ماوەتەوە و ناوبەناو لە ناوەندە داخراوەكاندا سەرهەڵدەداتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند کە پەرەسەندنەکانی ئەم دواییەی عیراق "زۆر باشن" و خۆشحاڵی خۆی نیشاندا بەرامبەر بە دەستنیشانکردنی عەلی زەیدی وەک سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو.

ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان وتی: ئەو روداوانەی لە ماوەی رابردوودا لە عێراق رویان دا زۆر باشن، و من بە سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو دڵخۆشم.

لەسەر پرسی ئێران، ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد: چاوەڕوان دەکەین لە ماوەیەکی نزیکدا وەڵامی ئێرانمان لەسەر رەشنووسی رێککەوتنەکە پێ بگات، چاوەڕێ دەکەین بزانین چی رودەدات.

 هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە کارەکان لەگەڵ ئێران بە باشی بەرەوپێش دەچن و ئەنجامە سەربازییەکانیش نایابن.

سەبارەت بە شەڕی نێوان رووسیا و ئۆکرانیا، سەرۆکی ئەمریکا داوای کرد ئاگربەستی راگەیەندراو درێژ بکرێتەوە و وتی: ئەگەر یارمەتیدەر بێت بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان لە ئۆکرانیا، ئامادەین نوێنەرانی خۆمان بنێرین بۆ مۆسکۆ.

ترەمپ لە کۆتایی لێدوانەکانیدا ئاماژەی بەوە کرد کە هەردوو لایەنی ململانێکە لە ئۆکرانیا، بەو ئاگربەستەی کە راگەیەندراوە رازین.

ترەمپ ئاگربەستی نێوان روسیا و ئۆکراین رادەگەیەنێت و دەڵێت؛ بۆ ماوەی سێ رۆژ بەردەوام دەبێت.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هەردوو وڵاتی روسیا و ئۆکراین رێککەوتوون لەسەر راگەیاندنی ئاگربەستێکی کاتی بۆ ماوەی سێ رۆژ.

وتیشی، بڕیارە ئاگربەستەکە لە رۆژی شەممەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەم هەنگاوەش وەک دەرفەتێک دەبینرێت بۆ رەخساندنی زەمینە بۆ گفتوگۆ و کۆتاییهێنان بە جەنگ.

سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، ئەم ململانێیەی نێوان روسیا و ئۆکراین گەورەترین جەنگە کە جیهان لە دوای جەنگی جیهانیی دووەمەوە بەخۆیەوە بینیبێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئاگربەستەکە جگە لە راگرتنی تەواوی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، پڕۆسەی ئاڵوگۆڕکردنی هەزار دیل لە لایەن هەریەک لەو دوو وڵاتە لەخۆ دەگرێت.

فەرماندیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، گەمارۆی زیاتر لە 70 کەشتیی نەوتهەڵگری ئێران دراوە و رێگری لە چوونەناوەوە و چوونەدەرەوەیان دەکرێت.

فەرماندەیی ناوەندی هێزەکانی ئەمریکا'سێنتکۆم' لە نوێترین راگەیەندراویدا ئامارێکی نوێی سەبارەت بە گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران بڵاوکردەوە و رایگەیاند، لە ئێستادا هێزەکانیان رێگری لە هاتووچۆی زیاتر لە 70 کەشتی نەوتهەڵگر نەوت دەکەن لە بەندەرەکانی ئەو وڵاتەدا.

سێنتکۆم ئاشکرایکرد، ئەو ئەو کەشتی نەوتهەڵگرانەی لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە پەکخراون، توانای گواستنەوەی زیاتر لە 166 ملیۆن بەرمیل نەوتی ئێرانییان هەیە.

ئەوەشی خستەڕوو، بەهای ئەو بڕە نەوتەی لەناو کەشتیانەدا دەستبەسەرە، بە زیاتر لە 13 ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.

ئەم هەنگاوەی واشنتۆن، کە وەک بەشێک لە فشارە چڕەکانی سەر تاران هەژمار دەکرێت، ئامانج لێی بڕینی سەرچاوە داراییەکانی ئێرانە لە رێگەی هەناردەی نەوتەوە، سێنتکۆم جەختی کردووەتەوە کە هێزەکانیان بەردەوام دەبن لە رێگریگرتن لە هەر هەوڵێکی تێپەڕاندنی گەمارۆکان لە بەندەرەکانی ئێراندا، ئەمەش لە کاتێکدایە کە گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکە گەیشتوونەتە ئاستێکی نوێ.

لە ئەنجامی تەقینەوەی بەهێزی گڕکانی "دوکۆنۆ" لە رۆژهەڵاتی ئیندۆنیزیا، مەترسی لەسەر ژیانی دانیشتوانی ناوچەکە دروستبووە و بەهۆیەوە تا ئێستاش 20 کەس بێسەروشوێنن.

ئیوان رەمدانی لێپرسراوی دەزگای گەڕان و فریاگوزاری ئیندۆنیزیا رایگەیاند، تیمەكانیان سەرقاڵی گەڕانن بە مەبەستی دۆزینەوەی 20 شاخەوان كە بەهۆی تەقینەوەی گڕكانێك بێسەرشوێن بوون پێكهاتوون لە نۆ كەسی خەڵكی سەنگافورە و 11 كەسی تر كە خەڵكی ئیندۆنیزیان و تائێستا چارەنووسیان نادیارە.

وتیشی، هۆشداری دراوە كەس لە دووری چوار كیلۆمەتر لە گڕكانەكە نزیك نەبێتەوە و رەوشەكەش لە ژێر چاودێریدایە و هۆشداریش دراوە لە مەترسی دروستبوونی لێشاوی قوڕ لە كاتی بارانباریندا.

سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت، ئاگربەست لەگەڵ ئێران بەردەوامە و هێرشەكانیشیان تەنها گورزێكی سوك بوون و وەڵامی هێرشەكانی ئەو وڵاتەشیان داوەتەوە.

دوای هێرشە ئاسمانییەكانی سوپای ئەمریكا بۆسەر چەند ئامانجێكی سەربازیی لە ناوخۆی ئێران، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئاگربەست لەگەڵ تاران هێشتا بەردەوامە و چووەتە بواری جێبەجێكردنەوە، هێرشەكانی شەوی رابردووشیان تەنها گورزێكی سوك بووە و نابێتە هۆی تێكدانی ئاگربەست.

وتیشی، سێ كەشتی جەنگی ئەمریكی بە سەركەوتوویی لە هێرشی هێزەكانی ئێران لە گەروی هورمز رزگاریان بووە و هیچ زیانێكیان بەرنەكەوتووە، سەرجەم ئەو كەشتییانەش تێكشكێنراو كە تەقەیان لە كەشتییەكانیی ئەمریكا كردووە.

ترەمپ جەختیشیكردەوە، گەمارۆیەكی دەریایی پۆڵاین دەخەنە سەر ئێران و ئەگەر بە خێرایی رێككەوتنێكی نوێش ئیمزا نەكەن، هێرشی زۆر توندتر دەكەنە سەر ئەو وڵاتە.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' ئاشکرایکرد، هێزەکانیان لە دەریای عومان رێگرییان لە کەشتییەکی نەوتهەڵگری ئێرانی کردووە کە ویستوویەتی گەمارۆ دەریاییەکان بشکێنێت.

سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ سەعات 9ـی بەیانی، کەشتییەکی نەوتهەڵگری ئێرانی بە ناوی  ' M/T Hasnaحەسنا'، کە هەوڵیداوە بەرەو یەکێک لە بەندەرەکانی ئێران بڕوات، بەڵام لەلایەن هێزە دەریاییەکانی ئەمریکاوە چاودێری کراوە.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ دوای ئەوەی چەندین جار ئاگاداری درایە کەشتییەکە کە سەرپێچی گەمارۆکانی ئەمریکا دەکات و تیمی کەشتییەکەش پابەند نەبوون، فڕۆکەیەکی جەنگی لە جۆری (F/A-18 Super Hornet) کە لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Abraham Lincoln)ـەوە فڕیبوو، بە تۆپی 20 ملم هێرشی کردە سەر سوکانی کەشتییەکە و لەکاریکست."

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختی کردەوە، کەشتییەکە ئێستا پەککەوتووە و ناتوانێت بەرەو ئێران بڕوات، هەروەها دوپاتی کردەوە کە گەمارۆی دەریایی بۆ سەر هەموو ئەو کەشتییانەی دەیانەوێت بچنە ناو بەندەرەکانی ئێران یان لێی بچنە دەرەوە، بە توندی بەردەوامە.

لە چوارچێوەی هەوڵە نوێیەکانی واشنتۆن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان لەگەڵ تاران، سەرۆکی ئەمریکا ئومێدی زۆری هەیە رێککەوتنێکی نوێ لە نێوان هەردوو وڵاتدا ئیمزا بکرێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانکدا بۆ کەناڵی 'پی بی ئێسPBS'، گەشبینی خۆی بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێ لەگەڵ ئێران نیشاندا و رایگەیاند، هەست دەکات واشنتۆن لە ئیمزاکردنی ڕێککەوتنەکە نزیک بووەتەوە.

ترەمپ لە لێدوانەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە: هەست دەکات زۆر نزیکن لە رێککەوتن، بەڵام پێشتریش هەمان هەستی هەبووە، بۆیە دەبێت چاوەڕێ بکەن بزانن چی رودەدات.

لە لایەکی ترەوە و سەبارەت بە تیمی دانوستانکار، سەرۆکی ئەمریکا ئەوەی خستەڕوو، رەنگە ئەمجارە پەنا بۆ نێردە تایبەتەکانی وەک 'ستێڤ ویتکۆف' و 'جارید کۆشنەر'ـی زاوای نەبات و ئاشکرایکرد، لە ئێستادا تاوتوێ ئەوەی نەکردووە، کە ئەوان بنێرێت بۆ دانوستانەکان لەگەڵ ئێران.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر بگەنە رێککەوتن لەگەڵ ئێران سزاکان لەسەر ئەو وڵاتە کەمدەکەنەوە و بەشێکی هەڵدەگرن.

"ئەگەر رێککەوتن بکرێت لە ئێران نادەین، بەڵام ئەگەر رێککەوتن نەکرێت زۆر بەهێزتر لە پێشتر بۆردومانی ئێران دەستپێدەکەینەوە" سەرۆکی ئەمریکا وا دەڵێت.