پسپۆڕانی تەندروستی هۆشداریی دەدەن لە بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی هانتا
لازیا عەلی
٩ی ئایاری ٢٠٢٦
چەند رۆژێكە زەریای ئەتڵەسی بووەتە جێی سەرنجی ناوەندە پزیشكییە نێودەوڵەتییەكان، دوای ئەوەی ڤایرۆسی هانتا لەناو سەرنشینانی كەشتییەكی گەشتیاریی بە ناوی ئێم ڤی هۆندیۆس بڵاوبووەوە و گیانلەدەستدانی سێ سەرنشینی لێكەوتەوە، زەنگی مەترسیی لە ناوەندەكانی سەر رێكخراوی تەندروستی جیهانیش لێدراوە و نیگەرانییەكی زۆری لەسەر ئاستی جیهان دروستكردووە، لە كاتێكدا كەشتییەكە لە ناو جەرگەی ئاودایە و چاوەڕێی گەیشتن بە كەناراوەكان دەكات بۆئەوەی رێگری لە كارەساتێكی مرۆیی گەورەتر بكرێت.
كریستیان لیند مایەر وتەبێژی رەسمی رێكخراوی تەندروستی جیهانیی لە ژنێف، پەیامێكی دڵنیایی بڵاوكردەوەو پسپۆڕانی تەندروستیش دەڵێن، هەرچەندە ڤایرۆسەكە مەترسیدارە، بەڵام رەوشەكە لەژێر كۆنترۆڵدایە و نابێتە هەڕەشەیەكی گشتگیر بۆسەر تەندروستی مرۆڤایەتی، ئەو كەشتییە كە 150 سەرنشینی هەڵگرتووە، لە ئەرجەنتینەوە بەڕێكەوتووە و بڕیارە رۆژی یەكشەممە بگاتە دوورگەكانی ئیسپانیا بۆ وەرگرتنی رێكاری پزیشكیی پێویست و كەرەنتینەكردنی گەشتیارەكانی.
سەرەتای ئەو قەیرانە تەندروستییە بۆ مانگی چواری رابردوو دەگەڕێتەوە، كاتێك پیاوێكی هۆڵەندی تەمەن 70 ساڵ وەك یەكەم قوربانی نیشانەكانی لێ دەركەوت و گیانی لەدەستدا، بەپێی زانیارییە پزیشكییەكانیش نیشانەكانی ئەو نەخۆشییە لە ماوەی یەك بۆ شەش هەفتەدا لە جەستەی مرۆڤدا دەردەكەون، ئەوەش وایكردووە چاودێرییەكی وردی سەرجەم سەرنشینەكانی تر بكرێت بۆئەوەی دڵنیا بنەوە لە تەندروستییان پێشئەوەی فشار بخرێتەسەر سیستمی تەندروستی وڵاتانی تر و ڤایرۆسەكەش بگاتە وشكانی.
ئەوەی بووەتە مایەی سەرسوڕمانی پسپۆڕان، دۆزینەوەی ڤایرۆسی جۆری هانتا ئەندیسە لەسەر كەشتییەكە، كە جۆرێكی دەگمەنە و توانای گواستنەوەی لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤێكی تر هەیە، پزیشكەكان جەختدەكەنەوە ئەو گواستنەوەیە پێویستی بە بەركەوتنی زۆر نزیك هەیە و وەك ڤایرۆسی كۆڤید19 یان سورێژە بە ئاسانی لە هەوادا بڵاونابێتەوە، ئەو تایبەتمەندییەش رێگە دەدات رێكارەكان كاریگەرتر بن و رێگری لە تەشەنەسەندنی زیاتری ڤایرۆسەكە بكرێت، بەو مەرجەی سەرجەم رێنماییە تەندروستییەكان لەناو كەشتییەكەدا بە وردی جێبەجێ بكرێن،
ڤایرۆسی هانتا بۆ یەكەمجار لە ساڵانی پەنجاكان و لە كاتی جەنگی كۆریادا دۆزرایەوە و سێ هەزار سەربازی تووشكرد و سەدان كەسی كوشت، ئەو ڤایرۆسە بە شێوەیەكی سەرەكی هێرش دەكاتە سەر سی و گورچیلە و دەبێتە هۆی خوێنبەربوونی ناوەكی، كە رێژەی مردن تێیدا دەگاتە 40%ی تووشبووان، تائێستاش هیچ ڤاكسینێك بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ڤایرۆسە نییە و گواستنەوەی سەرەكیشی لە رێگەی لۆكە و پاشەڕۆی مشك و جرجەوە دەبێت بۆ مرۆڤ، ئێستا ئەو ڤایرۆسە لە زۆربەی وڵاتانی جیهان وەك مەترسییەكی بەردەوام ماوەتەوە و ناوبەناو لە ناوەندە داخراوەكاندا سەرهەڵدەداتەوە.



