لە لەندەن زیاتر لە 100 هەزار كەس رێپێوانێكی فراوانیان دەستپێكردووە دژی پەنابەران لە وڵاتەكەیان و داوای ناردنەوەیان دەكەن، لە بەشێكی تری ئەو شارەش خۆپیشاندانێكی هەزاران كەسی دژی ئەو رێپێوانە بەڕێوەدەچێت.

رێپێوانەكە لەلایەن تۆمی رۆبنسن چالاكوانی دیاری راستڕەوەكانەوە رێكخراوە و  لەناوەڕاستی لەندەن بەڕێوەدەچێت و تێیدا چەندین دروشم دژی كۆچبەران دەوترێـتەوە و چالاكوانە راستڕەوەكانیش وتار پێشكەش دەكەن.

هاوكات، لە بەشێكی تری لەندەن و بە دیاریكراوی لەنزیك باڵەخانەی پەرلەمانی بەریتانیا ، هەزاران كەس دژی ئەو رێپێوانەی راستڕەوەكان گردبوونەوە، هەروەها دروشمی  "بەخێربێن پەنابەرەكان"یان بەرزكردووەتەوە. 

رێپێوانی راستڕەوەكان لەدژی پەنابەران  و خۆپیشاندان دژی رەگەزپەرستی لە لەندەن  تەنها چەند سەد مەترێك دووری نێوانیانە و  بۆكۆنترۆڵكردنی دۆخەكەش نزیكەی هەزار و 500 پۆلیسی لە سەرتاسەری شارەكە بڵاوەیان پێكراوە  و پشتێنەیەكی ئەمنیشی لەنێوان هەردوولا دروستكراوە.

شەقامەکانی ناوەڕاستی لەندەن پڕ بوون لە ئاڵاکانی بەریتانیا، ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. دروشمەکانی سەر ئاڵاکان بریتی بوون لە "بیاننێرنەوە ماڵەوە" و "شانشینی یەکگرتوو یەکبخەن". هەروەها، ژمارەیەک لە چالاکوانانی دژە-ترانسجێندەریش لەنێویاندا ئامادەبوون..

دوای هەڵمەتێکی بەرفراوانی گەڕان کە هەزاران ئەمریکی تیایدا بەشداربوون، گەنجێکی تەمەن22 ساڵ بە ناوی تایلەر رۆبنسن وەک تۆمەتباری سەرەکیی کوشتنی چالاکوانی سیاسیی، چارلی کییەرک، دەستگیرکرا. کلیلی دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکە باوکی خۆی بوو، کە لە رێگەی وێنە و ڤیدیۆی بڵاوکراوەوە کوڕەکەی ناسییەوە و دەسەڵاتدارانی ئاگادارکردەوە.

وەک هەزاران هاوڵاتی دیکە، باوکێک لە ویلایەتی یوتا وێنە و ڤیدیۆی ئەو تۆمەتبارەی بینیبوو کە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە بڵاوکرابووەوە، کە تێیدا گەنجێک بە تی شێرتێکی رەشەوە کە وێنەی هەڵۆ و ئاڵای ئەمریکای لەسەر بوو، دوای تەقەکردنەکە لە سەربانی زانکۆیەکەوە باز دەدات و بەرەو ناوچەیەکی دارستانی هەڵدێت.

هەرچەندە دەموچاوی تۆمەتبارەکە بەهۆی چاویلکەیەکی رەش و کڵاوێکەوە بە باشی دەرنەدەکەوت، بەڵام باوکەکە کوڕەکەی خۆی ناسییەوە.

بەپێی زانیارییەکانی بەرپرسێکی پۆلیس، باوکەکە پرسیاری لە کوڕەکەی کردووە: "تایلەر، ئایا ئەمە تۆیت؟ زۆر لە تۆ دەچێت." دواتر کوڕەکەی، تایلەر رۆبنسنی تەمەن 22 ساڵ، دانی بەوەدا ناوە کە ئەو چارلی کێرکی کوشتووە.

کاتێک باوکی داوای لێکردووە خۆی رادەستی پۆلیس بکات، رۆبنسن لە وەڵامدا وتوویەتی: "پێم باشترە خۆم بکوژم وەک لەوەی خۆم رادەست بکەم."

سەرەڕای ئەمەش، باوکەکە توانیویەتی کوڕەکەی رازی بکات کە متمانە بە قەشەیەکی گەنج بکات کە هاوکاریی لەگەڵ نووسینگەی شێریفی واشنتن کاونتی و پۆلیسی فیدراڵی (US Marshal's Service) دەکرد. لە کۆتاییدا، هاوڕێیەکی خێزانەکە پەیوەندیی بە پۆلیسەوە کردووە و زانیارییەکانی پێداون.

ئەمە لە کاتێکدا بوو کە چەند کاتژمێرێک پێشتر، دەسەڵاتداران لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایانگەیاندبوو کە "هیچ زانیارییەکیان نییە" لەبارەی شوێنی تۆمەتبارەکەوە. بەڵام بەهۆی ئەو زانیارییەوە، رۆبنسن کاتژمێر 10ـی شەوی پێنجشەممە دەستگیرکرا.

سپێنسەر کۆکس، پارێزگاری یوتا، بەیانیی رۆژی هەینی رایگەیاند: "دەستگیرمان کرد." ئەو ئاشکرای کرد کە FBI لەسەر ئەم پرسە، زیاتر لە 7,000 زانیاری و سەرەداوی پێگەیشتووە، کە بە زۆرترین ژمارە دادەنرێت لەدوای تەقینەوەکانی ماراسۆنی بۆستن لە ساڵی 2013، بەڵام تەنها یەک زانیاری لەلایەن باوکی رۆبنسنەوە بووە هۆی کۆتایی هێنان بە کەیسەکە.

دەسەڵاتداران زیاتر لە 30 سەعاتیان پێچوو بۆ دۆزینەوەی رۆبنسن، کە تۆمەتبارە بەوەی لە دووریی نزیکەی 150 یارداوە لە سەربانی بینایەکەوە تەقەی لە کییەرک کردووە و لە ملی داوە، لە کاتێکدا کییەرک بەشداریی لە بۆنەیەکدا دەکرد کە 3,000 کەس ئامادەی بوون.

دوای ئەنجامدانی نزیکەی 200 چاوپێکەوتن و بە هاوکاریی 20 ئاژانسی ئەمنی، دواجار FBI و بەشی ئاسایشی گشتیی یوتا توانیان بکەری ئەو "هێرشە ئامانجدارە" دەستگیر بکەن.

پێشتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کە چارلی کییەرکی بە هۆکاری کۆکردنەوەی دەنگی گەنجان بۆ خۆی دەزانی، رایگەیاندبوو کە لێکۆڵەران "پێشکەوتنی گەورەیان" لە کەیسەکەدا بەدەستهێناوە.

چەندین سەرەداوی دیکەش ئاماژەیان بۆ رۆبنسن دەکرد، لەوانە: جلوبەرگەکانی، گفتوگۆیەک کە لە کاتی نانخواردنی ئێوارەدا لەگەڵ خزمێکی کردبووی، و هەروەها چەند کۆمێنتێک کە لەسەر پلاتفۆرمی "دیسکۆرد" نووسیبووی.

سپێنسەر کۆکس، پارێزگاری یوتا، بە پشتبەستن بەو گرتە ڤیدیۆییانەی کامێرای چاودێریی زانکۆکە، رایگەیاند، کەمتر لە چوار سەعات پێش دەستپێکردنی بۆنەکە کە چارلی کییەرک قسەی تێدا دەکرد، رۆبنسن(بکوژەکە) بە ئۆتۆمبێلێکی جۆری "دۆج چاڵنجەر"ی رەساسی گەیشتووەتە زانکۆی یوتا ڤالی (UVU) و لەو کاتەدا تی شێرتێکی مۆر، شۆرتێکی رەنگ کاڵ، کڵاوێکی رەش و پێڵاوێکی رەنگ کاڵی لەپێدا بووە.

بەپێی بەڵگەنامەیەکی پۆلیس، دواتر لەسەر سەربانی بیناکە جلەکانی گۆڕیوە و پاشان بازی داوەتە خوارەوە، کە ئەمەش بووەتە هۆی بەجێمانی شوێنپەنجەی لەپ، پەڵە (کە دەسەڵاتداران هیوادارن DNAـی لێوەربگرن) و شوێنپێی پێڵاو. لە کاتێکی دواتردا، رۆبنسن هەمان ئەو جلانەی پۆشیوەتەوە کە پێی گەیشتبووە زانکۆ.

بەپێی زانیارییەکان، رۆبنسن خوێندکاری ساڵی سێیەمی بەرنامەیەکی راهێنانی کارەبایی بووە و لە شارۆچکەی واشنتن لە یوتا گەورە بووە. یەکێک لە خزمەکانی بە لێکۆڵەرانی وتووە کە ناوبراو لە ساڵانی رابردوودا زیاتر تێکەڵی بابەتی سیاسی بووبوو.

یەکێک لە خزمەکانی ئاشکرای کردووە کە لە کاتی نانخواردنی ئێوارەی خێزانەکەیاندا، رۆبنسن باسی لەوە کردووە کە چارلی کییەرک لە زانکۆی UVU وتارێکی دەبێت و ئەو لەگەڵ بۆچوونەکانیدا نییە. بەپێی تۆمارەکانی دەنگدەران، رۆبنسن سەر بە هیچ پارتێکی سیاسی نەبووە و لە دوو هەڵبژاردنی رابردوودا دەنگی نەداوە.

بکوژەکە لەسەر فیشەکەکان چی نووسیبو؟

بەپێی بەڵگەنامەکان، چەند نامەیەک کە وا بڕوا دەکرێت رۆبنسن لەسەر پلاتفۆرمی "دیسکۆرد" ناردبێتی، ئاماژە بە پێویستیی هێنانەوەی تفەنگێک لە شوێنێکی دیاریکراو، شاردنەوەی لەنێو دەوەنێک، چاودێریکردنی شوێنەکە، و پێچانەوەی تفەنگەکە بە خاولییەک دەکەن.

هاوژوورەکەی رۆبنسن ئەم نامانەی پیشانی لێکۆڵەران داوە، کە تێیدا ئاماژە بە هەڵکۆڵین لەسەر فیشەک و ناوازەبوونی تفەنگ و دووربینەکەی کراوە. لە نامەیەکی دیکەشدا باسی لەوە کردووە کە جلەکانی گۆڕیوە.

دواتر لێکۆڵەران تفەنگێکی جۆری "بۆڵت-ئاکشن"یان دۆزییەوە کە بە خاولییەک پێچرابووەوە. لەسەر قەوانی فیشەکە نەتەقیوەکان نووسرابوو: "هەی فاشیست! بیگرە!" و "ئەگەر ئەمە دەخوێنیتەوە، ئەوا تۆ هاوڕەگەزبازیت. Lmao".

تۆمەتبارەکە قسە بۆ لێکۆڵەران ناکات:

رۆبنسن ئێستا لە زیندانی یوتا کاونتی راگیراوە و روبەروی چەندین تۆمەتی سەرەتایی بووەتەوە، لەوانە کوشتنی (بە ئەنقەست)، تاوانی تەقەکردن بە چەک، و رێگریکردن لە دادپەروەری. بڕیارە رۆژی سێشەممە بە رەسمی تۆمەتەکانی ئاڕاستە بکرێت و یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی بەڕێوەبچێت.

سەرچاوە ئاگادارەکان بە CNNـیان راگەیاندووە کە دوای دەستگیرکردنی، رۆبنسن سەرەتا هەندێک قسەی بۆ پۆلیس کردووە، بەڵام بەیانیی رۆژی هەینی دوای گرتنی پارێزەرێک، بەخێرایی بێدەنگ بووە.

رۆژی چوارشەممە، پارێزگار کۆکس رایگەیاندبوو کە داوای سزای لەسێدارەدان بۆ تۆمەتباری تەقەکردنەکە دەکەن. ئەو وتی: "تەنها یەک کەس بەرپرسیارە لەوەی لێرە رویدا، ئەو کەسەش ئێستا لە زیندانە و بەم زووانە تۆمەتبار دەکرێت و لێپێچینەوەی لەگەڵدا دەکرێت."

لە کاتی دەستگیرکردنیدا، رۆبنسن هەمان ئەو جلانەی لەبەردا بوو کە لە کامێراکانی چاودێریدا پێش ئەنجامدانی تاوانەکە دەرکەوتبوون، هەروەها یەکێک لە خزمەکانیشی پشتڕاستی کردەوە کە ئۆتۆمبێلێکی جۆری "دۆج چاڵنجەر"ی رەساسیی هەیە.

 

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، ئەگەر ئەوەی من داوای دەکەم وڵاتانی هاوپەیمانی باكوری ئەتلەنتیكە "ناتۆ" جێبەجێی بکەن، بە خێرایی کۆتایی بە جەنگی روسیا و ئۆکراین دەهێنێت.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لەتۆڕی کۆمەڵایەتی تروس نوسیویەتی، ئامادەیە سزای گەورە بەسەر روسیادا بسەپێنێت، بەڵام کاتێک وڵاتانی ناتۆ واز لە کڕینی نەوتی ئەو وڵاتە بهێنن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، سەپاندنی باج بەسەر چین لە 50% بۆ 100% یارمەتیدەر دەبێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین، هەروەها لەدوای کۆتایی هاتنی ئەو جەنگە کوشندەیە دەتوانرێت سزاکان هەڵبگیرێت.

راشیگەیاندووە، ئامادەیە سزای قورس بەسەر مۆسکۆ بسەپێنێت، بەڵام پێویستە هەموو وڵاتانی ناتۆ هەمان بڕیاری ئەو بدەن.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: کوڕە 19 ساڵانەکەی بەهۆی کوژرانی چارلی کرییەرک، چالاکوان و راستڕەو ئازارێکی زۆری پێگەیشتووە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە بەرنامەیەکی تەلەفیزیۆنیدا رایگەیاند، کوڕە بچووکەکەی کە بەم دواییە گەڕاوەتەوە کۆشکی سپی، لەکاتێکدا بەردەوام بووە لە خوێندن لە زانکۆیەکی واشنتۆن دی سی، سەرسام بووە بە کییەرکی تەمەن 31 ساڵ و تەنانەت داوای لێکردووە چاوی پێی بکەوێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، کاتێک کوڕەکەی ساتی کوشتنی چارلی بینیوە بینی، زۆر ئازاری چەشتووە.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، بارۆن هاتووەتە لای و پێی وتووە باوکە حەز دەکەم کەسێک بناسم کە تۆ دەیناسیت، کە ئەویش "چارلی کییەر"ـە، سەرۆکی ئەمریکا دەشڵێت، پێی وابووە کوڕەکەی دەیەوێت شا چارڵز بناسێت.

ترەمپ رونیشیکردەوە، نانی نیوەڕۆی بۆ کوڕەکەی و کییەرک رێکخستووە، راشیگەیاند، دوای رێکخستنی نانی نیوەڕۆی نێوانیان، کوڕەکەی گەڕاوەتەوە و وتیەتی، باوکە ئەم کابرایە سەرسوڕهێنەر، سەرسوڕهێنەر.

چارلی کییەرک، یەکێک لە داکۆکیکارە دیارەکانی گەنجانی لایەنگری ترەمپ بوو هەروەها کەسێکی راستڕەو بوو، رۆژی چوارشەممە لەکاتی بەشداریکردنی لە دیبەیتێکی گشتی لە زانکۆیەکی ویلایەتی یوتا لە رۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تەقەی لێکرا و کوژرا.

ئەمڕۆ بومەلەرزەیەک لە کەناراوەکانی رۆژهەڵاتی روسیا بە 7.4 پلەی رێختەر رویدا، پێشبینیش دەکرێت بومەلەرزەکە ببێتە هۆی دروستبوونی تسۆنامی.

دامەزراوەی جیۆلۆجی ئەمریکا بڵاویکردەوە، بومەلەرزەیەک بە 7.4 پلەی رێختەر لە کەناراوەکانی نیمچە دورگەی کامچاتکا لە رۆژهەڵاتی روسیا رویداوە.

ناوەندی ئاگادارکردنەوەی تسۆنامی زەریای هێمن رایگەیاندووە، بەهۆی بومەلەرزەکەوە ئەگەری دروستبوونی شەپۆلێکی مەترسیدار بە درێژایی کەناراوەکان بە دووری 300 کیلۆمەتر لە ناوەندی بومەلەرزەکەوە هەیە.

هاوکات سەنتەری توێژینەوەی جیۆلۆجی ئەڵمانی ئاشکرایکرد، بوومەلەرزەکە لە قووڵایی 10 کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی رۆژهەڵاتی کامچاتکا رویداوە.

جێگەی ئاماژەیە، سیستمی ئاگادارکردنەوەی تسۆنامی ئەمریکا دوای بوومەلەرزەکە هۆشداری تسونامی بڵاوکردەوە.

کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن' ئاشکرایکرد، دانوستانەکانی نێوان مۆسکۆ و کیێڤ بە تەواوی وەستاون، زیلینسکیش دەڵێت: پوتن دەیەوێت هەموو خاکی ئۆکراین داگیربکات.

دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا کرملن لەلێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاند، هیچ گەشبینییەک نییە دانوستانەکان لەگەڵ ئۆکراین دەستپێبکاتەوە و ئەنجامی دەستبەجێی لێبکەوێتەوە.

وتیشی، دەرفەتی ئەوە هەیە دانوستانەکان بەردەوامی هەبێت، بەڵام لەئێستادا هەموو دانوستانەکان سەبارەت بە راگرتنی ململانێکانی نێوان روسیا و ئۆکراین بە تەواوی وەستاون.

ئەمەش لە کاتێکدایە، ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاندبوو، پوتن دەیەوێت هەموو خاکی ئۆکراین داگیربکات

بەزاندنی ئاسمانی پۆڵەندا لەلایەن درۆنەكانی روسیاوە كاردانەوەی لێكەوتەوە، وارشۆ هێز رەوانەی سەر سنور دەكات، فەرەنسا فڕۆكە دەنێرێًت و  ترەمپیش دەڵێت، لە رەوشی نێوان ئەوروپا و روسیا ناڕازییە. 

رۆژی چوارشەممە دۆناڵد تەسك سەرۆك وەزیرانی پۆڵەندا ئاشكرایكرد، 19 درۆنی روسیا ئاسمانی وڵاتەكەیان بەزاندووە و سەرجەمیان خراونەتە خوارەوە. 

دوای رووداوەكە حكومەتی پۆڵەندا بە رەسمی داوای لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كرد كۆبونەوەیەك لەسەر بەزاندنی ئاسمانی وڵاتەكەی لەلایەن روسیاوە رێكبخات. 

هاوكات مارچین كیرڤێنسكی وەزیری ناوخۆی پۆڵەندا رایگەیاند، بەهۆی ئەو رووداوە و ئەنجامدانی مانۆڕی سەربازی هاوبەشی نێوان روسیا و بیلاروسیا، بڕیارندا بە داخستنی سنورەكانیان لەگەڵ بیلاروسیا. 

چێزاری تۆمچیك جێگری وەزیری بەرگریی پۆڵەنداش وتی، دەبێت سوپای پۆڵەندا و هێزەكانی ناتۆ ئامادە بن بۆ وەڵامدانەوەی گونجاو، چونكە پێیانوایە شەڕی ئۆكراین لە سەر سنوری ئەوان دەستیپێكردووە، بۆیە سوپای پۆڵەندا خۆی بۆ ئەم سیناریۆیە ئامادە دەكات. 
لەو چوارچێوەیەشدا پۆڵەندا دەستی بە جوڵاندنی سوپا كرد و زیاتر لە 40 هەزار سەرباز و تانك و زرێپۆرش و كەلوپەلی سەربازی رەوانەی سەر سنور كرد.

لەبەرانبەردا وەزارەتی دەرەوەی بیلاروسیا بڕیاری داخستنی سنورەكانی پۆڵەندای بە ناڕەوا و دژ بە بەرژەوەندییی هەردولا  لە قەڵەم دا. 
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش رایگەیاند، لەم رەوشەی ئێستای نێوان ئەوروپا و روسیا نا رازییە و رەنگە درۆنەكانی روسیا بە هەڵە ئاسمانی پۆڵەندایان بەزاندبێت. 

جێگری سەرۆك وەزیرانی پۆڵەندا وەڵامی ترەمپی دایەوە و وتە، بەزاندنی ئاسمانی پۆڵەندا بە هەڵە نەبووە و هیواخواز بوون ئەو رووداوە بە هەڵە بوایە، بەڵام بە مەبەست ئەو كارە كراوە.

لە یەكەم كاردانەوەی وڵاتانی ئەوروپاش، ئیمانوێڵ ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا رایگەیاند، بڕیاریانداوە بۆ پاراستنی پۆڵەندا سێ فڕۆكەی جەنگیی جۆری رافال رەوانەی پۆڵەندا بكەن، چونكە پاراستنی كیشوەری ئەوروپا بەلای ئەوانەوە كاری لەپێشینەیە.  

هاوكات حكومەتی ئەڵمانیاش رایگەیاند، كۆمەڵێك رێوشوێنیان گرتووەتەبەر و سوپا و بەرگری ئاسمانی لە حاڵەتی ئامادەباشیدان بۆ بەرپەرچدانەوەی هەڕەشەكانی روسیا. 

مارك روتە سكرتێری گشتی هاوپەیمانی ناتۆ رایگەیاند، كۆبوونەوەیەكی بەپەلە لەگەڵ ئەندامانی هاوپەیمانێتیەكە ئەنجام دەدەن بۆ خۆ ئامادەكردن بۆ وەڵامدانەوەی هەر هەڕەشەیەكی مۆسكۆ. 

بەشێك لە وڵاتانی یەكێتی ئەوروپاش داوایان كردووە سزا بەسەر كەرتی وزەی روسیادا بسەپێنرێت بۆ ئەوەی مۆسكۆ پاشەكشە بكات و نەتوانێت هێرش بكاتە سەر یەكێتی ئەوروپا.

 

وڵاتانی ترۆیكای ئەوروپا بە پێویستی دەزانن بزوتنەوەی حەماس چەك دابنێت و بە هەموو شێوەیەك دوور بكەوێتەوە لە بەڕێوەبردنی غەززە.

وەزارەتەكانی دەرەوەی وڵاتانی ترۆیكا كە پێكدێن لە بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا، لە راگەیەنراوێكی هاوبەشدا جەختیان لە پێویستی چەكداماڵینی بزووتنەوەی حەماس كردووەتەوە و دوپاتیانكردوەتەوە، دەبێت بزوتنەوەكە بۆ هەمیشە لە بەڕێوەبردنی كەرتی غەززە دوور بخرێتەوە، داواش لە هەموو لایەك دەكەن هەوڵەكانیان نوێ و چڕ بكەنەوە بۆ بەدیهێنانی ئاگربەستێكی دەستبەجێ و كاریگەر لە غەززە.

لەبارەی قەتەریشەوە كە لە چەند رۆژی رابردوودا لەلایەن ئیسرائیلەوە هێرش كرایە سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەركردایەتی حەماس لە دەوحە ئاماژەیان بەوە كردووە، پاڵپشتی خۆیان بۆ دەوڵەتی قەتەڕ دووپاتدەكەنەوە، بەتایبەت لە هەوڵەكانیدا بۆ نێوەندگیریكردنی ئیسرائیل و حەماس.

لەلایەكی ترەوە بزووتنەوەی حەماسیش رایگەیاند، بەردەوامیی بێدەسەڵاتی ئاشكرای كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكان و پاڵپشتی و چاوپۆشی ئەمریكا، وایكردووە ئیسرائیل تاوانی جەنگ  و كۆمەڵكوژی دژی خەڵكی غەززە ئەنجام بدات.

 

سەرۆكی لیژنەی ئەمنی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق پێشوازی لە بڕیارەكەی كۆنگرێسی ئەمریكا دەكات لەبارەی هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی بەكارهێنانی هێزی سەربازیی لەلایەن سەرۆكی وڵاتەكەوە دژی عیراق.

كەریم محەمەداوی سەرۆكی لیژنەی ئەمنی و بەرگری ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، بە گەرمی پێشوازیی لە بڕیاری كۆنگرێسی ئەمریكا دەكەن بۆ هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی بەكارهێنانی هێزی سەربازی دژی عیراق كە لە ساڵی  2003 ەوە دەرگای بۆ دەستێوەردانێكی دوورودرێژی دەرەكی لە كاروباری ناوخۆی عیراق كردووەتەوە.

ئاماژەی بەوەشكرد، سەرەڕای دواكەوتنی، بڕیارەكە بە هەنگاوێكی ئەرێنی دەزانن، چونكە سەرەتای دانپێدانانێكی ئاشكرایە كە سەردەمی دەستێوەردانی راستەوخۆی سەربازی لە عیراق كۆتایی هاتووە، هەروەها ئێستا عیراق دەوڵەتێكی سەروەرە، كاروباری ناوخۆ و دەرەوەی خۆی لەڕێگەی بڕیاردانی سەربەخۆی نیشتمانییەوە بەڕێوەدەبات.

دووپاتیشیكردەوە، پێزانینیان هەیە بۆ هەر هەوڵێكی نیشتمانی و دیپلۆماسی كە دەنگی عیراق دەگەیەنێت بە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، پابەندیشن بە كاركردن بۆ سەروەری تەواوەتی و دڵنیابوون لەوەی بڕیارە ئەمنی و سیاسییەكان تەنها لە دەستی دەوڵەتی عیراقدا بمێننەوە.

 

بە زۆرینەی دەنگ، رەشنوسی دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین لە نەتەوە یەكگرتوەكان پەسەند كرا.

رۆژی هەینی كۆبوونەوەی نەتەوەیەكگرتوەكان تایبەت بە چارەسەری كێشەی فەلەستین كرا و رەشنوسی پێشنیازی  فەرەنسا  و سعودیە بۆ چارەسەری كێشەكانی فەلەستین - ئیسرائیل خرایە دەنگدانەوە،  بە زۆرینەی دەنگ  پشتیوانیی لەو رەشنوسە كرا كە جەخت لەسەر دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین دەكاتەوە.

رەشنوسەكە 142 دەنگی ئەرێنیی بەدەستهێنا، لە بەرانبەریشدا تەنها 10 دەنگ  بە نەخێر و 12 دەنگی بێلایەنیش تۆمار كرا.

بڕیارە لە 22 ی ئەم مانگەش كۆبوونەوەیەكی دیكەی نەتەوەیەكگرتوەكان تایبەت بە چارەسەری كێشەی فەلەستین بەڕێوبچێت و ئیمانۆێل ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا وەك  دەوڵەتێكی رەسمی ناوی فەلەستین بهێنێت.

نوێنەری ئەڵمانیا لە نەتەوەیەكگرتوەكان رایگەیاند، بەرلین پشتیوانیی لە چارەسەری دوو دەوڵەتی دەكات، بەڵام پێی وایە هێشتا كاتی راگەیاندنی دەوڵەتی فەلەستین نەهاتوە.

 

پێش بە ئاكامگەیشتنی هەوڵەكان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێكی فەڵەستینی بە سەرۆكایەتی فەرەنسا، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ دوپاتكردنەوەی پاڵپشتیكردنی وڵاتەكەی لە ئیسرائیل سەردانی تەلئەبیب دەكات.

سەرەڕای سەرزەنشتكردنێكی میانڕەوی ئیسرائیل لەلایەن دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بەهۆی بەئامانجگرتنی سەركردایەتی حەماس لە دەوحەی پایتەختی قەتەر، تۆمی پیگۆت وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، ماركۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رۆژی شەممە سەردانی ئیسرائیل دەكات و لەگەڵ سەركردەكانی وڵاتەكە كۆدەبێتەوە  و پرسی پابەندبوونی ئەمریكا دوپاتدەكاتەوە بە دژایەتیكردنی هەوڵە دژە سامییەكان، لە نێویاندا داننانی یەكلایەنە بە دەوڵەتێكی فەڵەستینی كە پاداشتی حەماس دەكات.

پیگۆت باسی لەوەشكرد، روبیۆ لە سەردانەكەیدا جەخت دەكاتەوە لە پابەندبوونی ئەمریكا بە پاراستنی ئاساییشی ئیسرائیل و ئامانجە هاوبەشەكانیان، لەوانە دڵنیاییدان لەبارەی ئەوەی هەرگیز جارێكی تر حەماس حوكمڕانی كەرتی غەززە نەكات و گەڕاندنەوەی سەرجەم بارمتەكان بۆ ناو خێزانەكانیان.

 

وەفدێكی ئەمریكا لەگەڵ ئەحمەد شەرع كۆبوونەوە و نەتەوەیەكگرتوەكانیش داوای رێككەوتنی دەسەڵاتی دیمەشق لەگەڵ ئیدارەی خۆسەر لە رۆژئاوای كوردستان دەكات.

ناوەندنی فەرماندەیی هێزەكانی ئەمریكا سێنتكۆم لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس بڵاویكردەوە رۆژی هەینی ئادەم براد كوپەر فەرماندەی هێزەكانی ئەمریكا و تۆم باراك نێردەی تایبەتی ئەمریكا بۆ سوریا لەگەڵ ئەحمەد شەرع لە كۆشكی سەرۆكایەتی لە دیمەشق كۆبوونەتەوە.

لە پەیامەكەی سێنتكۆمدا هاتوە كە كوپەر و باراك پشتیوانیان دەربڕیوە بۆ تێكەڵكردنی هێزەكانی سوریای دیموكرات - هەسەدە بە سوپای سوریا و هاوكات جەختیان لە پشتیوانیكردنی سوریا  بۆ  بەرەنگاربوونەوەی داعش كردووەتەوە.

وەفدەكەی ئەمریكا لەو كۆبوونەوەدا جەختیان لەوە كردوەتەوە كە ئامانجی واشنتۆن سەقامگیریی سوریا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و سوپاسی سەرجەم ئەو لایەنانەی سوریایان كردوە كە پابەندنی ئامانجەكانی ئەمریكان.

 لە لایەكی دیكەوەی ستێفان دوجاریك، وتەبێژی سكرتێری نەتەوەیەكگرتوەكان لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: ئەوان پشتیوانی لە یەكپارچەیی سوریا دەكەن و نیگەرانن لە پێكدادانەكانی ناوخۆی ئەو وڵاتە، بەڵام پێویستە دەسەڵاتی دیمەشق كێشەكانی بە گفتوگۆ لەگەڵ ئیدارەی خۆسەری لە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا چارەسەر بكات و نەتەوەیەكگرتوەكانیس پشتیوانیی لەو گفتوگۆیانە دەكات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند کە ئارامیی بەرامبەر ڤلادیمیر پۆتن، هاوتا روسییەکەی خەریکە تەواو دەبێت.

لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تۆڕی "فۆکس نیوز"ی ئەمریکی، دۆناڵد ترەمپ هۆشدارییەکی توندی ئاراستەی مۆسکۆ کرد و ئاماژەی بە ئەگەری سەپاندنی سزای توند بەسەر روسیادا کرد بەهۆی بەردەوامیی شەڕی ئۆکرانیاوە.

کاتێک پرسیاری لێکرا ئایا رەتکردنەوەی روسیا بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکە تاقیکردنەوەی ئارامییەتی، ترەمپ وتی: "خەریکە تەواو دەبێت، و زۆر بەخێرایی تەواو دەبێت."

سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە کە پێویستە "هەردوو لا بەشداری بکەن" بۆ گەیشتن بە چارەسەرێک کە کۆتایی بەو شەڕە بهێنێت کە چەندین ساڵە بەردەوامە.

وتیشی: "شتێکی سەرسوڕهێنەرە. کاتێک پۆتن ویستی بیکات (بگاتە رێککەوتن)، زێلێنسکی سەرۆکی ئۆکراین نەیویست. کاتێکیش زێلێنسکی ویستی، پۆتن نەیویست."

لە کۆتاییدا ترەمپ درێژەی پێدا: "ئێستا زێلێنسکی ئارەزووی دەکات، لە کاتێکدا نیشانەیەکی پرسیار لەسەر پۆتن هەیە. ناچار دەبین رێوشوێنی زۆر توند بگرینەبەر."

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز، بە شێوەیەکی سۆزدارانە باسی چارلی کێرکی کرد و ئاشکرای کرد کە پێش چەند خولەکێک لە دەستپێکردنی چاوپێکەوتنەکە هەواڵی دەستگیرکردنی گومانلێکراوی کوشتنی کێرکی پێگەیشتووە.

سەرۆکی ئەمریکا بە فۆکس نیوزی راگەیاند کە تەنها پێنج خولەک پێش دەستپێکردنی چاوپێکەوتنی راستەوخۆ، هەواڵی دەستگیرکردنی گومانلێکراوەکەی بیستووە.

ئەو چارلی کێرکی بە "باشترین کەس" وەسف کرد کە "شایەنی ئەمە نەبوو"، و وتیشی هیوادارە بکوژەکە سزای لەسێدارەدان وەربگرێت.

ترەمپ لە درێژەی ستایشکردنی کێرکدا وتی: "وەک کوڕم وابوو" و "گەنجێکی زیرەک بوو" کە یارمەتی داوە لە بەکارهێنانی تیکتۆکدا، کە ئەمەش یارمەتی سەرۆکی داوە بگاتە دەنگدەرە گەنجەکان.

لە کۆتاییدا ترەمپ وتی: "هەرگیز نەمبینیوە گەنجان بەو شێوەیە رو لە کەسێک بکەن وەک چۆن رویان لە چارلی دەکرد."

 

لەپاش 1،296 رۆژ لە شەڕی روسیا - ئۆکراین  و هەوڵی نێوەندگیرەکان بۆ وەستاندنی ئەو جەنگە، زۆر روداوی خوێناوی تیایدا رویداوە، بەڵام ئەمەی خوارەوە، لیستی گرنگترین ئەو روداوە سیاسی و دبلۆماسییە نوێیانەیە کە رویانداوە.

شەڕ و پێکدادان

• یەکەکانی دژە ئاسمانی حەوت فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینیان خستەخوارەوە کە بەرەو مۆسکۆ دەچوون، ئەمەش بەپێی وتەی سێرگی سۆبیانین، سەرۆکی شارەوانیی پایتەختی روسیا.

• وەزارەتی بەرگریی روسیا رۆژی پێنجشەممە رایگەیاند کە هێزەکانیان کۆنترۆڵی شارۆچکەی سۆسنیڤکایان لە هەرێمی دنیپرۆپێترۆڤسکی ئۆکرانیا کردووە.

• بەپێی وتەی ڤیاچیسلاڤ گلادکۆڤ؛ هێرشێکی "بەرفراوانی" فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینی، دەسەڵاتدارانی لە هەرێمی بێڵگۆرۆدی روسیا ناچار کرد فەرمان بە منداڵان بکەن لە ماڵەوە بمێننەوە، هاوکات قوتابخانە و سەنتەرە بازرگانییەکانیان داخست،

• ئیدارەی دامەزراو لەلایەن مۆسکۆوە لە وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا، ئۆکراینیای تۆمەتبار کرد بە هێرشکردنە سەر سەنتەرێکی راهێنان لە وێستگەکەدا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان.

ئاسایشی ناوچەیی

• وەزارەتی دەرەوەی پۆڵەندا رایگەیاند، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دانیشتنێکی نائاسایی ئەنجام دەدات بۆ تاوتوێکردنی پێشێلکردنی ئاسمانی پۆڵەندا لەلایەن روسیاوە.

• سەرۆکی ئۆکراین، ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، داوای وەڵامدانەوەیەکی توندتری لە هاوپەیمانەکانی کیێڤ کرد بۆ ئەو پێشێلکارییەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە روسییەکە، وتیشی ئەم هەنگاوەی مۆسکۆ ئامانج لێی خاوکردنەوەی گەیاندنی بەرگریی ئاسمانییە بۆ ئۆکراین پێش زستان.

• سەرۆکی پۆڵەندا، کارۆل ناڤرۆتسکی، رایگەیاند کە پێشێلکاریی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە روسییەکە هەوڵێک بووە بۆ تاقیکردنەوەی توانای پۆڵەندا و ناتۆ بۆ وەڵامدانەوەی سەربازی.

• کرملن رایگەیاند کە هیچ لێدوانێکی دیکە نادات لەسەر خستنەخوارەوەی ئەو فڕۆکانەی کە وارشۆ دەڵێت روسی بوون.

• سەرۆکی فەڕەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس رایگەیاند کە فەڕەنسا سێ فڕۆکەی جەنگیی جۆری رافاڵ دەنێرێت بۆ یارمەتیدانی پۆڵەندا لە پاراستنی ئاسمانەکەیدا.

• ئەڵمانیا پابەندبوونی خۆی بە سنووری رۆژهەڵاتی ناتۆ بەهێزتر دەکات، لەنێویاندا فراوانکردنی "چاودێریی ئاسمانی بەسەر پۆڵەندا" لە وەڵامی پێشێلکاریی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکاندا.

هاوکاریی سەربازی:

• کۆمپانیای زەبەلاحی چەکی ئەڵمانی، قاینمێتاڵ، پلانی هەیە گوللەی تۆپ بۆ هێزەکانی ئۆکراین لە کارگەیەکی داهاتوودا لە ئۆکرانیا بەرهەمبهێنێت، ئەمەش بەپێی وتەی وەزیری بەرگریی کیێڤ.

• وەزارەتی بەرگریی سوید پلانی بۆ پشتیوانیی سەربازی بە بڕی 70 ملیار کرۆنی سویدی (7.5 ملیار دۆلار)  لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا راگەیاند.

سیاسەت و دیپلۆماسی

• زیلێنسکی وتی کە رۆژی پێنجشەممە لەگەڵ نوێنەری ئەمریکا، کیث کێلۆگ، لە کیێڤ گفتوگۆیان کردووە لەسەر بەرهەمهێنانی هاوبەشی چەک و سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر روسیادا.

• ئاژانسی هەواڵی بێڵتای حکومی رایگەیاند، نوێنەرێکی سەرۆکی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ، بە سەرۆکی بیلاڕووس، ئەلێکساندەر لوکاشینکۆی وتووە کە ئەمریکا دەیەوێت باڵیۆزخانەکەی لە مینسک بکاتەوە و پەیوەندییەکان ئاسایی بکاتەوە.

• کرملن ریگەیاند کە سەرۆکی روسیا، ڤلادیمیر پوتین، هێشتا بڕیاری نەداوە ئایا مانگی داهاتوو بەشداریی لوتکەی ئاپیک لە کۆریای باشوور دەکات یان نا.

سزاکان

• چەندین ئەندامی یەکێتیی ئەوروپا، لەنێویاندا هۆڵەندا، چیک و ئیسپانیا، باڵیۆز و کاربەڕێکەرانی روسیایان بانگهێشت کرد بۆ دەربڕینی ئیدانەی رەسمی بەرامبەر بە پێشێلکردنی ئاسمانی پۆڵەندا.

• وتەبێژێکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا رایگەیاند کە کاتی سەپاندنی پاکێجی 19هەمی سزاکانی یەکێتیی ئەوروپا بەسەر روسیادا هێشتا دیارینەکراوە.

• رۆژنامەی فاینانشیاڵ تایمز بڵاویکردەوە، ئەمریکا فشار دەخاتە سەر وڵاتانی G7 بۆ سەپاندنی باجی گومرگیی بەرزتر بەسەر هیندستان و چیندا بەهۆی کڕینی نەوتی روسیاوە.

 

لەگەڵ بەردەوامیی خۆپیشاندانە توندوتیژەکانی دژە گەندەڵی لە نیپاڵ، ژمارەی کوژراوان گەیشتە 51 کەس و زیاتر لە 12,500 زیندانی کە لە کاتی ئاڵۆزییەکاندا هەڵاتوون، هێشتا دەستگیر نەکراونەتەوە. لە هەوڵێکدا بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە، پێدەچێت سەرۆکی پێشووی دادگای باڵای وڵاتەکە، سوشیلا کارکی، وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دەستنیشان بکرێت.

بینۆد گیمیرێ، وتەبێژی پۆلیسی نیپاڵ، ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند کە لەم هەفتەیەدا لانی کەم 51 کەس کوژراون، کە پێکهاتوون لە 21 خۆپیشاندەر، نۆ زیندانی، سێ ئەفسەری پۆلیس و 18 کەسی دیکە. هەروەها ئاماژەی بە برینداربوونی 1,300 کەسی دیکە کرد لە کاتێکدا پۆلیس هەوڵی کۆنترۆڵکردنی ئاپۆڕای خەڵکی داوە.

قەیرانی زیندانییە هەڵاتووەکان و ناجێگیریی سیاسی:

گیمیرێ ئاشکراشی کرد کە لە کۆی 13,500 زیندانی کە لە چەندین زیندانی سەرتاسەری وڵاتەوە هەڵاتوون، تا ئێستا زیاتر لە 12,533 کەسیان ئازادن و دەستگیر نەکراونەتەوە. بەشێک لە کوژراوەکان ئەو زیندانیانە بوون کە لە کاتی هەڵاتن یان دوای هەڵاتنیان لە پێکدادان لەگەڵ هێزە ئەمنییەکاندا کوژراون.

لە کاتێکدا سوپای نیپاڵ قەدەغەی هاتوچۆی راگەیاندووە، زیاتر لە 100 چەکی تاڵانکراوی دەستکەوتووەتەوە، کە هەندێک لە خۆپیشاندەران بە تفەنگی ئۆتۆماتیکییەوە دەرکەوتبوون.


شارەزایەکی دەستووری کە راوێژی پێکراوە، بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە: "سوشیلا کارکی وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دادەنرێت. نەوەی نوێ (Gen Z) ئەویان دەوێت."

کارکی وەک "دەنگێکی دژە گەندەڵی" سەیر دەکرێت، بۆیە لەلایەن زۆرێک لەو گروپانەی "نەوەی Z"ەوە قبوڵکراوە کە ئەم بزووتنەوەیەیان هەڵگیرساندووە. رۆب مەکبراید، پەیامنێری ئەلجەزیرە لە کاتماندۆی پایتەختەوە رایگەیاند: "لەکاتێکدا ئەو لەلایەن ئەوانەوە بەناوبانگە، ڕەنگە لەلایەن گروپەکانی دیکەوە بەو شێوەیە نەبێت... بۆیە وەک کاندیدێکی سازان سەیر دەکرێت."

بەڵام، مەکبراید ئاماژەی بەوەش کرد کە نادڵنیایی هەیە سەبارەت بەوەی ئایا کارکی دەتوانێت وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی کاربکات ئەگەر ئەندامی پەرلەمان نەبێت، ئەمەش ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان یان تەنانەت گۆڕینی دەستووریش دەهێنێتە ئاراوە.

هەندێک وردەکاری:

• ڕۆژی دووشەممە: 21 خۆپیشاندەر لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی دژی گەندەڵی و قەدەغەکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا کوژران.

• ڕۆژی سێشەممە: خۆپیشاندەران پەرلەمانیان سووتاند، سەرۆک وەزیران کەی پی شارما ئۆلی دەستی لەکارکێشایەوە، و سوپا کۆنترۆڵی شەقامەکانی کرد.

دۆخی مرۆیی
سەرەڕای کردنەوەی بەشێک لە دوکانەکان لە رۆژی هەینیدا، کە نیشانەی گەڕانەوەی بەشێک لە ژیانی ئاسایی بوو، بەڵام ئازاری خێزانەکان هێشتا قوڵە. کارونا بوداسۆکی، لە کاتێکدا چاوەڕێی وەرگرتنەوەی تەرمی برازا 23 ساڵانەکەی بوو لە نەخۆشخانە، وتی: "لەکاتێکدا هاوڕێکانی لە خۆپیشاندانەکان پاشەکشەیان کرد، ئەو بڕیاریدا بەردەوام بێت. پێیان وتین کاتێک هێنراوەتە نەخۆشخانە، گیانی لەدەستدابوو."