جیهان
کارۆلین مالۆنی سەرۆکی لیژنەکە نیگەرانی خۆی نیشاندا سەبارەت بەو ھەڵسوکەتەی ترامپ، چونکە دوای تەواوبوونی خولی سەرۆکایەتییەکەی لە کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١دا، ئەو بەڵگەنامە ڕادەستی ئەرشیفی نیشتیمانی نەکراون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، پێدەچێت بەشێک لە بەڵگەنامەکان لە کۆشکی سپییەوە گواسترابنەوە، ئەوەش پێشێلکاریی یاسای تۆمارەکانی سەرۆکایەتییە لە ئەمریکا.
بە گوێرەی ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکان ترامپ لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا بەردەوام ھەوڵی لەناوبردنی تۆمارەکانی سەرۆکایەتی داوە، ئەو کارەش پێشێلکارییەکی ڕەھای یاسایە، کە پێویستە پارێزگاری بکرێت لە پەیوەندییە نوسراوەکانی تایبەت بە ئەرکی فەرمی سەرۆکایەتی.
ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست بڵاویکردەوە، لە ماوەی سەرۆکایەتی ترامپدا، کارمەندانی کۆشکی سپی، چەندین جار بەڵگەنامەی دڕاویان لە سەرئاوی کۆشکی سپی بینووە، کە گوایە ترەمپ لەناویبردوون، لە کاتی تەواوبوونی ماوەی سەرۆکایەتییەکەشی، ھەندێک بەڵگەنامەی لەگەڵ خۆی بردووە.
مونتانییە لە ساڵی ١٩٣٢ لە دایک بووە و پسپۆڕی بواری ڤایرۆسەکان بووە، لە ساڵی ١٩٨٣ بۆ یەکەمجار ڤایرۆسی ئایدزی ئاشکراکرد.
لە پاداشتی ئەو داھێنانە پزیشکییەیدا لە ساڵی ٢٠٠٨ بە ھاوبەشی لەگەڵ دوو زانای دیکە،خەڵاتی نۆبڵی پزیشکییان وەرگرتووە.
مونتانییە یەکێک بووە لەو زانایانەی دژی وەرگرتنی ڤاکسینی کۆرۆنا بووە و پێی وابووە، سەرھەڵدانی جۆرەکانی دیکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، بەھۆی وەرگرتنی ڤاکسینەوە بووە.
ئەو زانا فەڕەنسیە لە پەیمانگای باستیر لە پاریس کاریکردووە و ماوەیەکیش لە زانکۆی شانگەھای چین مامۆستا بووە.
دوای ئەوەی روسیا و بێلاڕوس مانۆڕێکی سەربازیی ھاوبەشیان لە خاکی بێلاروس دەستپێکرد، لە وەڵامی ئەو مانۆڕە سەربازییە، ئەمریکا ھێزی سەربازی لە ئەڵمانیاوە بۆ سنورەکانی رۆمانیا و پۆڵەندا رەوانە کردووە.
رۆژی پێنجشەممە یەنس ستۆلتنبێرگ ئەمینداری گشتیی ناتۆ لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانی ھاوبەش لەگەڵ بۆریس جۆنسن سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا رایگەیاند، جێگیربوونی ھێزەکانی روسیا لە خاکی بێلاڕوس بەبیانوی ئەنجامدانی مانۆڕی سەربازیی، ئاسایشی ئەوروپا روبەڕوی مەترسی دەکاتەوە.
وتیشی، ناتۆ ھێزی زیاتر رەوانەی خۆرھەڵاتی ئەوروپا دەکات.
وەزارەتی ئابوری ئێران رایگەیاند، لە ماوەی ١٠ مانگی رابردوودا بەبڕی حەوت ملیار و ٢٩٥ ملیۆن دۆلار کاڵا و پێداویستی ھەناردەی عێراق کردووە، لە بەرامبەریشدا عێراق بەبڕی ٩٢٠ ملیۆن دۆلار کاڵای ھەناردەی ئێران کردووە.
راشیگەیاندووە، ھەر لەو ماوەیەدا بەبڕی ٤٠ ملیار و ٩٣٢ ملیۆن دۆلار بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێیدا ئەنجامداوە، بە بەراورد بە ساڵی رابردووش ٤٠٪ی رێژەی بازرگانیکردن لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی زیادی کردووە.
جاک سۆلیڤان راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا رایگەیاند، وا دەردەکەوێت ڤلادمیر پوتن سەرۆکی روسیا بڕیاریدابێت ئۆکراین داگیر بکات، ھەربۆیە لە ھەر ساتێکدا بێت رەنگە سوپای روسیا ھێرشبکاتە سەر ئەو وڵاتە.
راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا وتیشی، ژمارەی کارمەندانی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئۆکراین کەمدەکەینەوە و داواشی لە ھاوڵاتیانی وڵاتەکەی کرد لە ماوەی ٢٤ سەعاتدا ئۆکراین جێبھێڵن.
ئاشکراشیکرد، روسیا سەرەتا ھێرشی ئاسمانی دەستپێدەکات و دواتر دەست بە ھێرشی زەمینی بۆ سەر ئەو وڵاتە دەکات.
لای خۆشییەوە جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا بە سەرکردەکانی ناتۆی راگەیاندووە، پوتن بڕیاریداوە ئۆکراین داگیر بکات و ئەو بڕیارەشەی گەیاندووەتە سوپای وڵاتەکەی.
لیژنەکە دوای کۆبوونەوەی لە ژنێف ئاماژەی بەوەکردووە، عێراق لە ١٣ی کانوونی دووەمی ئەمساڵەوە ئەو قەرەبووەی تەواوکرد کە لیژنەکە بڕیاری لەسەر داوەو پابەند بووە بە قەرەبووکردنەوەی ھەموو ئەو کەس و قەوارانەی لەکاتی داگیرکردنی کوەیت زیانیان بەرکەوتووەو لیژنەکە رەزامەندی داوە لەسەر قەرەبووکردنەوەیان.
لەدوای داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە لە ساڵی ١٩٩٠، ٢.٧ ملیۆن سکاڵا پێشکەش بە لیژنەی قەرەبووی نەتەوەیەکگرتوەکان کراو داوای زیاتر لە ٣٥٢ ملیار دۆلار قەرەبوو لە عێراق کرا، بەڵام لیژنەکە رەزامەندی لەسەر ١.٥ ملیۆن سکاڵا پیشانداو کۆی ئەو قەرەبووەی کەوتە سەر عێراق بە ٥٢.٤ ملیار دۆلار دیاری کرا.
ئاژانسی ھەواڵی ئیمارات رایگەیاند، بوتڵێکی غاز لە باڵەخانەیەک لە شەقامی "حەمدان" لە شاری "ئەبوزەبی" تەقیوەتەوە و ئاگرێکی زۆر کەوتۆتەوە، تیمەکانی ئاگرکوژێنەوەش توانیویانە ئاگرەکە کۆنترۆڵ بکەن.
دوای ئەو رووداوەش، باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئیمارات ھۆشداری داوە لە ئەگەری ھێرشی مووشەکی یاخود فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ سەر ئیمارات، داواشی لە ھاووڵاتیانی ئەمریکی کردووە رێکارەکانی سەلامەتی بگرنە بەر و بۆ ھەر ئەگەرێک ئامادە بن.
لە چەند ھەفتەی رابردووشدا، ھێزە حوسییەکانی یەمەن "ئەبوزەبی" پایتەختی "ئیمارات"یان بە مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کردە ئامانج و بەھۆیانەوە سێ کەس کوژران و بەشێوەیەکی کاتی جموجۆڵ لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئەبوزەبی راگیرا.
ئاژانسی ھەواڵی "سانا"ی سوری بڵاویکردەوە، سەعات ١ی بەیانی ئەمڕۆ ئیسرائیل لە بەرزاییەکانی "جۆلان"ەوە چەند مووشەکێکی ئاراستەی دەوروبەری "دیمەشق"ی کردووە و بەھۆیەوە سەربازێک کوژراوە، و ٥ی تریش برینداربوون و زیانی ماددیشی لێکەوتۆتەوە.
ئاژانسی "فرانس پرێس"یش رایگەیاندووە، سیستمی بەرگری مووشەکی سوریا بەرپەرچی چەند مووشەکێکی خستووەتە خوارەوە.
حکومەتی روسیا رایگەیاندووە، پڕۆژەیەکیان داناوە بۆ ناردنی ھێزی بێلاڕوس بۆ سوریا و سەرۆک وەزیران و وەزارەتەکانی بەرگری و دەرەوەی روسیای راسپاردووە دانوستان لەگەڵ بێلاڕوس بکەن بۆ ئیمزا کردنی رێککەوتنەکە.
ئەو پڕۆژەیە لە ٣ی ئەم مانگەوە ئیشی لەسەر کراوە و لەسەر پێگەی ئەلکترۆنی حکومەتی روسیا بڵاوکراوەتەوە، باسیش لە ھەڵوێستی سوریا سەبارەت بە ناردنی ئەو ھێزانە نەکراوە، بەڵام ئاماژە بەوە دراوە "دیمەشق" داوای کردووە ھێزەکانی بێلاڕوس بۆ ئەرکی مرۆیی بێنە سوریا.
شارەزایانیش رایگەیاندووە، ئەو رێککەوتنەی روسیا و بێلاڕوس بۆ ناردنی ھێز بۆ وڵاتی سێیەم یاسایی نییە، چونکە لە رێککەوتنەکەی ساڵی ٢٠١٥ ھیچ دەسەڵاتێک نەدراوە بە "مۆسکۆ" بۆ ناردنی ھێزی بیانی بۆ سوریا.
سوپای پاسداران لە رێورەسمێکدا و بە ئامادەبوونی محەمەد باقری سوپا سالاری ئێران و عەلی حاجی زادە فەرماندەی ھێزی ئاسمانی سوپای پاسداران، پەردەی لەسەر موشەکێکی بالیستی بەناوی "خەیبەر شکێن" لادا.
میدیای ئێران بڵاویکردەوە، موشەکەکە لەلایەن شارەزایانی سوپای پاسدارانەوە دروستکراوە، خێراییەکی بێوێنەی ھەیە و سەرەڕای ئەوەی بەراورد بە موشەکەکانی تر کێشی کەمترە، توانای لێدانی ئامانجەکانی بەدوری ھەزار و ٤٥٠ کیلۆمەتر ھەیە.
ناوەندی نێودەوڵەتی بۆ زانیارییەکان لە لوبنان، ئاماری کۆچی ھاووڵاتیانی لوبنانی بەرەو دەرەوەی وڵات بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، بە پێی لێکۆڵینەوەکان لە ساڵی ٢٠٢١دا ٧٩ ھەزار ١٣٤ کەس بەرەو دەرەوەی لوبنان کۆچ یاخود گەشتیان کردووە.
ئامارەکە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٠، ٣٤٦٪ زیادیکردووە، کە لەو ساڵەدا ١٧ ھەزار و ٧٢١ کەس لوبنانیان بەجێھێشتووە.
لە لێکۆڵینەوەکەدا ھاتووە، لە ساڵی ٢٠٢١دا گەورەترین ڕێژەی کۆچ و گەشتکردن لە لوبنان بەرەو دەرەوەی وڵات تۆمار کراوە، بەراورد بە چوار ساڵی ڕابردوو.
لێکۆڵینەوەکە ھۆکارەکانی زیادبوونی دیاردەی کۆچکردنی بۆ قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی و گرانی و دابەزینی ئاستی خزمەتگوزارییەکان گەڕاندووەتەوە، کە پاڵنەربوون بۆ کۆچی ھەزاران لوبنانی بە مەبەستی گەڕان بە دوای دەرفەتی کار و ژیانێکی باشتر.
مەولود چاوش ئۆغڵو وەزیری دەرەوەی تورکیا لە کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕاگەیاند، مانگی ئاداری داھاتوو ئیسحاق ھێرزۆگ سەرۆکی ئیسڕائیل سەردانی ئەنقەرەی پایتەختی تورکیا دەکات.
وتیشی، چاوەڕوان دەکرێت لە سەردانەکەی سەرۆکی ئیسڕائیلدا بۆ تورکیا، نوێنەرایەتی تایبەتی ھەردوو وڵات دیاری بکرێن و بە ھەنگاوی دوو لایەنە پەیوەندییەکانی ئەنقەرە و تەلئەبیب ئاسایی بکەنەوە.
ڕاشیگەیاند، ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسڕائیل لەسەر حسابی کێشەی فەڵەستین نابێت، بەڵکو ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکانی تورکیا و ئیسڕائیل، ڕۆڵی ئەنقەرە لە چارەسەرکردنی کێشەکانی فەڵەستین و ئیسڕائیل زیاتر دەکات.
لە چوارچێوەی ھەوڵە دیپلۆماسییەکانی ئەوروپا بۆ چارەسەرکردنی ڕەوشی "ئۆکراین"، "ماکرۆن" لە "مۆسکۆ" لەگەڵ "پوتن" کۆبووەوە و کۆبوونەوەکەیان زیاتر لە پێنج سەعاتی خایاندووە.
دواتریش لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ھیواخوازە ئاڵۆزییەکان سەبارەت بە "ئۆکراین" لەگەڵ وڵاتانی خۆرئاوا کەمبکرێتەوە و ڕێگری بکرێت لە سەرھەڵدانی جەنگ. جەختیشی کردەوە لە گرنگی گەڕانەوەی متمانە و ھەڵگرتنی بەرپرسیاریەتی لەلایەن ھەمووانەوە.
ھاوکات "پوتن" ڕایگەیاندووە، "مۆسکۆ" و پاریس" مەترسی ھاوبەشیان ھەیە سەبارەت بە ئەمنییەتی ئەوروپا.
بڕیاریشە ئەمڕۆ "ماکرۆن" بچێتە "کییڤ"ی پایتەختی "ئۆکراین" و لەگەڵ سەرۆکی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە.
"خەتیب زادە" ڕایگەیاندووە، دانوستانەکانی ئێران و سعودیە لە "بەغداد" بەردەوامییان دەبێت و ئامادەن بۆ خولێکی نوێ، بەڵام وادەی دیاری کردنی ئەو خولە دەکەوێتەوە سەر "ڕیاز".
چەند ڕۆژێک لەمەوبەریش "ئیبراھیم ڕەئیسی" سەرۆکی ئێران لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ "مستەفا کازمی" سەرۆک وەزیرانی عێراق جەختی کردەوە لەوەی، دەبێت سعودیە ھێندەی ئێران ئامادەبێت بۆ دانوستانەکان بۆ ئەوەی بگەنە ئەنجامێکی باش و لێکتێگەیشتنی ھاوبەش.
"ڕەئیسی" ئاماژەشی کردبوو بۆ ئەوەی، "تاران" ھەمیشە ھەوڵدەدات پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتان زیاتر بکات و عێراقیش پێگەیەکی گرنگی ھەیە لە سیاسەتی دەرەوەی حکومەتی ئێراندا.
میدیاکانی یۆنان بڵاویانکردەوە لە کەناراوەکانی دوورگەی کریت تەرمی کۆچبەرێک دۆزراوەتەوە کە چەند ئەندامێکی جەستەی نەماوە و لێکۆڵینەوەکان بۆ ناسینەوەی دەستی پێکردووە.
ھەروەھا ڕەنج پشدەری ڕۆژنامەنوس لە یۆنان بە کوردسات نیوزی ڕایگەیاند، ڕۆژانە لە دوورگەکانی یۆنان تەرمی کۆچبەران دەدۆزرێنەوە و پێدەچێت ئەو تەرمەشی دۆزراوەتەوە تەرمی ئەو کۆچبەرانە بێت کە مانگی تشرینی دووەمی ڕابردوو بەلەمەکەیان بە ٧٠ کۆچبەرەوە ژێر ئاو کەوت.
بڕیاریشە لە کۆتایی ئەم ھەفتەیە ڕێوار ڕێبوار تاکە ڕزگاربووی خێزانێکی پێنج کەسی، کە دەریای ئیجە یەختەکەیان ژێر ئاو کەوت بگەڕێنرێتەوە بۆ ھەرێمی کوردستان.
مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ڕابردوو، یەختێک بە نزیکەی ١٠٠ کۆچبەرەوە لە کەناراوەکانی یۆنان ژێرئاوکەوت، زۆرینەی کۆچبەرە خنکاوەکان کورد بوون، خێزانێکی کوردی دانیشتووی شاری کۆیە، کە لە سێ منداڵ و دایک و باوکێک پێکھاتبوون لەناو ئەو کۆچبەرانەدا بوون، بەڵام لە ڕووداوەکەدا چوار کەسیان خنکان و تەنھا ڕێوار ڕزگاری بوو.
میدیاکانی مەغریب بڵاویانکردەوە، ئەو منداڵە مەغیریبە تەمەنی پێنج ساڵە و خۆی ھەڵداوەتە ناو بیرێکی ٥٧ مەتریییەوە و پێی وابووە مەترسی لەسەر گیانی دروست نابێت، بەڵام دەستبەجێ گیانی لەدەستداوە.
میدیاکانی مەغریب لە زاری ھاوڵاتییەکی شاری (تفلیت)ی ئەو وڵاتەوە بڵاویکردەوە، منداڵەکە لە کاتێکدا لەگەڵ ھاوڕێکانی یاریکردووە، پێی وتوون ئێستا لاسایی ڕەیان دەکاتەوە، دوای ڕوداوەکەش دەسەڵاتدارانی ناوچەکە چوونەتە شوێنی ڕوداوەکە و دوای چوار کاتژمێر تەرمی منداڵەکەیان دەرھێناوەتەوە و دەرکەوتووە سەری بە توندی بەر تروپای ناو بیرەکە کەوتووە و دەستبەجێ گیانی لە دەستداوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە، دوێنێ لە ڕێوڕەسمێکی فراواندا دەسەڵاتدارانی مەغریب، تەرمی ڕەیانی ٥ ساڵانیان بە خاکسپارد، دوای ئەوەی ماوەی ٥ ڕۆژ لە بیرێکدا گیری خواردبوو. ڕوداوەکە دەنگدانەوە و ھاوسۆزییەکی جیھانی بۆ دروست بوو.