وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە تەواوکاری موچەی مانگی شەش خرایە سەر هەژماری وەزارەت.

بەپێی راگەیەندراوەکە؛ بڕی یەک تریلیۆن و حەوت ملیار و سێسەد و پەنجا و دوو ملیۆن دینار وەک تەمویلی مووچەی مانگی حوزەیرانی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان خراوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەت لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق.

سەرچاوەیەکی ئاگادار لە دەزگای ئاسایشی هەرێمی كوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند؛ بەرەبەیانی ئەمڕۆ چەند درۆنێک لە سلێمانی خرانەخوارەوە. 

سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دارایی هەرێم ئاشکرای کردووە کە گومانیان هەیە لەوەی کە حکومەتی عیراق  پارەی تەواوکاری موچەی مانگی شەش بنێرێت.

بڕیار محەمەد، پەیامنێری کوردسات نیوز لە هەولێر رایگەیاند، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دارایی هەرێم پێی وتووە؛ "ترسمان هەیە حکومەتی عیراق ئەو بڕە پارەیەی کە ماوە نەنێردرێت، بۆیە دەستمان بە دابەشکردنی موچە نەکردووە."

هەمان سەرچاوە رایگەیاندووە: "گومانمان هەیە لەوەی کە ئەمڕۆش تەواوکاری موچە بێت."

ئەم لەدوای ئەوە دێت، کە دوێنێ وەزارەتی دارایی عیراق بەشێک لە پارەی موچەی مانگی شەشی خستەسەر هەژماری وەزارەتی دارایی هەرێم و بڕیاربووە ئەمڕۆ تەواوکارییەکەی بنێرێت.

وەزارەتی دارایی هەرێم هێشتا دەستی بە دابەشکردنی موچەکان نەکردووە و چاوەڕوانی تەواوبوونی گواستنەوەی پارەکەیە لەلایەن بەغدادەوە.

لە سلێمانی پڕۆسەی وەرگرتنی سکاڵا دژی تۆمەتبار "عەجاج" جەلادەکەی ئەنفال دەستیپێکرد، دوای تەواوکردنی رێکارەکان ئاراستەی دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق دەكرێت

دوای ئەوەی سەرۆکایەتی دادگای تێهەڵچونەوەی ناوچەی سلێمانی، دادگای لێكۆڵینەوەی سلێمانی/٥ی دیاریكرد بۆ وەرگرتنی سكاڵای یاسایی كەسوكاری ئەنفالكراوان دژی تۆمەتبار (عجاج احمد حردان)، ئەمڕۆ دەستکرا بەڕێکاری یاسایی وەرگرتنی وتەی سکاڵاکاران و ژمارەیەکشیان وتەیان وەرگیرا.

جێگەی ئاماژەیە، پرۆسەكە بەردەوام دەبێت لە رۆژانی داهاتوودا و پاش تەواوكردنی رێكارەكان، وتە و سكاڵاكان ئاراستەی دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق دەكرێت.

شارەوانی سلێمانی ئاشکرایدەکات، وردبینیکردن لە دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەران دەستیپێکردووە، هاوکات هەر فەرمانبەرێک پێشتر سودمەند بووبێت یاخود دوو فەرمانبەر هاوسەربن و هەردوولا فۆڕمیان پڕکردبێتەوە، ئەگەر شارەوانی ئاگادار نەکەنەوە تووشی لێپیچینەوەی یاسایی دەبنەوە.

سەرۆکایەتی شارەوانی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەووە، دوای ئەوەی دەستکرا بە دابەشکردنی زەوی بەشێوەی تیروپشکی ئەلیکترۆنی لە رۆژی 28-8-2025، لە ئێستادا لیژنەکانی دابەشکردنی زەوی هەڵدەستن بە کاری وردبینیکردن بۆ داواکاری سەرجەم فەرمانبەران.

شارەوانی سلێمانی ئاماژەی بەم خاڵانەی خوارەوە کردووە و دەڵێت هەر فەرمانبەرێک پێچەوانەی ئەم خاڵانە فۆڕمەکەی پڕکردووەتە دەبێت ئاگاداریان بکاتەوە بە پێچەوانە تووشی لێپێچینەوەی یاسایی دەبنەوە.

یەکەم؛ ئەگەر فەرمانبەر پێشتر سوودمەند بووە و فۆڕمی پڕکردۆتەوە و زانیاری دروستی نەداوە.

دووهەم؛ ئەگەر فەرمانبەری گرێبەست فۆڕمی پڕکردۆتەوە و بەهەڵە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتییەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ وەزارەتەکەی خۆی.

سێیەم؛ ئەگەر فەرمانبەر خزمەتی فعلی هەشت ساڵ کەمتر بێت و فۆڕمی پڕکردبێتەوە بە هەڵە و بەسەر لیژنەی بەڕێوەبەرایەتییەکەیاندا تێپەڕیبێت.

چوارەم؛ ئەگەر هاتوو هەردوو هاوسەر فەرمانبەربن و هەردوولا فۆڕمیان پڕکردبێتەوە.

 شارەوانی سلێمانی راشیگەیاندووە، پێویستە بە نوسراوی رەسمی فەرمانگەی پەیوەندیدار ئاگاداریان بکاتەوە بە پێچەوانەوە بەپێی ئەو بەڵێننامەیەی کە پڕی کردوەتەوە لە کاتی پێشکەشکردنی فۆڕمی وەرگرتنی زەوی تووشی لێپێچینەوەی یاسایی دەبن، هەروەها پێویستە فەرمانبەرانی فەرمانگەکان راستەوخۆ سەردانی سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی نەکەن بۆلای لیژنەی دابەشکردنی زەوی، بەڵکو هەر داواکارییەک یاخود پرسیارێک یاخود کێشەیەکیان هەبێت لیژنەکانی خۆیان ئاگادار بکەنەوە و ئەوانیش بەرزی بکەنەوە بۆ سەرۆکایەتییان، چونکە دەبێتە هۆی لۆد و قەرەباڵغی لە فەرمانگەکەیان.

وەزارەتی دارایی هەرێم ئاشكرایكرد، كۆی قەرز و سودە كەڵەكەبووەكانی كۆمپانیای نالیا و چاڤی لەئێستادا گەیشتووەتە نزیكەی 92 ملیار دینار، ئەوەش 76%ی ئەو بڕە پارەیەیە كە عیراق مانگانە داوا دەكات هەرێمی كوردستان وەك داهاتی ناوخۆ رادەستی بكات.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی بانكە بازرگانییەكان لە وەزارەتی دارایی هەرێم لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، لەسەر داوای وەزارەتی دارایی و ئابوری دەستگیرا بەسەر ژمارەیەك موڵكی كۆمپانیای نالیا و چاڤی و لە زیادكردنێكی ئاشكرادا هەموو ئەو موڵكانە دەفرۆشرێن كە دەستیانبەسەرداگیراوە و ژمارەیان 60 موڵكە.

لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە، پاڵپشت بە بڕیاری سەرۆكایەتی دادگای پێداچوونەوەی هەرێم و دەستەی شارستانی تێهەڵچوونەوە ژمارە 90ی دەستەی شارستانی تێهەڵچوونەوە، لە 20/10/2021، تایبەت بە یەكلایی كردنەوەی دۆسیەی قەرزەكانی كۆمپانیای نالیا لە بەرژەوەندی وەزارەتی دارایی، بە بڕیاری بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێكردنی دووەمی سلێمانی لە 22/9/2024، تایبەت بە دانانی نیشانەی گلدانەوە "حجز" لەسەر كۆی موڵكەكانی هەردوو كۆمپانیای نالیا و چاڤی.

وەزارەتی دارایی هەرێم لە رێگەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی بانكە بازرگانییەكان موڵكە دەستبەسەرداگیراوەكانی كۆمپانیای چاڤی دەفرۆشێت كە ژمارەیان 60 موڵكە و پێكهاتووە لە چەندین پارچە زەوی و هۆتێل و كافتریا و كابینەی گەشتیاریی، كە پێشتر دەستی بەسەرداگیراوە بۆ وەرگرتنەوەی كۆی قەرز و سوودە كەڵەكەبووەكانی كە لەئێستادا گەیشتووەتە 91 ملیار و 760 ملیۆن و 660 هەزار و 350 دینار.

ئەوەش لە كاتێكدایە ئێستا حكومەتی عیراق بەپێی رێككەوتنەكان لەگەڵ وەفدی دانوستانكاری هەرێم، بۆ چارەسەركردنی كێشە داراییەكان لەگەڵ بەغداد، داوا دەكات هەرێمی كوردستان مانگانە 120 ملیار دیناری داهاتی ناوخۆ رادەست بكات، بۆ چارەسەركردنی كێشەی موچەی موچەخۆرانی هەرێم، كۆی قەرزەكانی كۆمپانیای نالیا و چاڤیش، 76%ی ئەو بڕە پارەیەیە كە عیراق لە هەرێمی داوا دەكات، ئەگەر ئەو قەرزانەش بگەڕێتەوە بۆ گەنجینەی وەزارەتی دارایی هەرێم، دەتوانرێت بەشێكی كێشەكان لەگەڵ بەغداد چارەسەر بكرێن، بەڵام شاسوار عەبدولواحید لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، قەرزدارە و بە هەوەس نایداتەوە، باجیش نادات و حساب بۆ حكومەتیش ناكات.

وەزارەتی دارایی هەرێم جەختیشیكردووەتەوە، لەسەر داوای بانكی سلێمانی یەك، سەر بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بانكە بازرگانییەكانی وەزارەتی دارایی دوای چەندین جار ئاگاداركردنەوەی كۆمپانیای نالیا بۆ گەڕاندنەوەی قەرزەكان و پابەند نەبوونی، وەزارەتی دارایی بەمافی یاسایی خۆی دەزانێت لە رێگەی زیادكردنی ئاشكراوە هەموو ئەو موڵكانە بفرۆشێت كە نیشانەی گلدانەوە "حجز"یان خراوەتەسەر.

وەزارەتی کارەبا بۆ ماوەی دوو رۆژ تاقیکردنەوەی فشار ئەنجام دەدات، هاووڵاتیانیش ئاگاداردەکاتەوە ئەگەر پچڕانی نەخوازراوی رویدا پەیوەندی بە تاقیکردنەوەکە هەیە.

وەزارەتی کارەبای هەرێم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، هەڵدەستن بەئەنجامدانی تاقیکردنەوەی فشاری سەر تۆڕی کارەبای نیشتمانی لەهەر سێ پارێزگای هەولێر، سلێمانی و دهۆک، ئەم تاقیکردنەوەیە ناوچەکانی ناوەوە و دەرەوەی پڕۆژەی روناکی دەگرێتەوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو تاقیکردنەوەیە رێکارێکی رۆتینیە کە بۆ تۆڕی کارەبا ئەنجام دەدرێت لەلایەن وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان، کە ئامانج لێی دیاریکردنی کێشە و خاڵە لاوازەکانی تۆڕەکانی گواستنەوە و دابەشکردنی کارەبایە، لە ماوەی دوو رۆژی تاقیکردنەوە بۆ هەر پارێزگایەک کە تییایدا هاووڵاتیان کارەبای بەردەوامییان دەبێت.

وەزارەتی کارەبا ئاگاداری هاووڵاتیان دەکاتەوە، لە ماوەی ئەو دوو رۆژەدا ئەگەری پچڕانی نەخوازراوی کارەبا پەیوەندی بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکە هەیە.

ئاشکراشیکردووە، ئەو تاقیکردنەوەیە لە رۆژی 1 و 2 ی ئەیلول لە پارێزگای هەولێر دەستپێدەکات.

وەزارەتی دارایی عیراق بەشێك لە پارەی موچەی مانگی شەشی خستەسەر هەژماری وەزارەتی دارایی هەرێم و بڕیارە سبەینێش تەواوكارییەكەی بنێرێت، حكومەتی هەرێمیش جەخت دەكاتەوە لە بەردەوامبوونی گفتوگۆكان لەگەڵ حكومەتی عیراق بۆ گەیشتن بە رێككەوتن لەسەر ناكۆكییەكانیان.

پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، وەزارەتی دارایی عیراق زیاتر لە 615 ملیار دیناری وەك بەشێك لە پارەی موچەی مانگی شەشی موچەخۆران خستەسەر هەژماری دارایی وەزارەتی دارایی هەرێم و بڕیارە سبەینێش، تەواوكارییەكەی كە نزیكەی 350 ملیار دینارە بنێرێت.

وتیشی، بڕیارە لەگەڵ ناردنی تەواوكاریی موچەی مانگی شەشی موچەخۆران لەلایەن وەزارەتی دارایی عیراقەوە، وەزارەتی دارایی هەرێم لیستی موچەی مانگی شەش بڵاوبكاتەوە.

هەر تایبەت بە پرسی موچە و ناكۆكییەكانی نێوان هەولێر و بەغداد، سەرۆكی حكومەتی هەرێم لەگەڵ وەفدی دانووستانكاری هەرێم بۆ گفتوگۆ لەگەڵ حكومەتی عیراق كۆبووەوە و دوایین پێشهاتەكانیان لەبارەی دانوستانەكانەوە تاوتوێكرد و جەختیانكردەوە، لە بەردەوامبوونی گفتوگۆكان و دانوستان بە ئاراستەی گەیشتن بە رێككەوتن و دابینكردنی مافە دەستوریی و یاساییەكان و موچە و شایستە داراییەكانی هەرێمی كوردستان.

عەبدوڵا ئۆجەلان دەڵێت، بە بانگەوازی ئاشتی هەم لە توركیا و هەم لە سەرانسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەرگای سەردەمێكی نوێ كراوەتەوە.

عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیكراوی پارتی كرێكارانی كوردستان "پەكەكە" پەیامێكی بەبۆنەی رۆژی ئاشتیەوە بڵاوكردەوە و رایگەیاند، بانگەوازەكەیان بۆ ئاشتی و چارەسەری دیموكراتی، هەنگاوێكی سیاسی ئاسایی نییە، بەڵكو هەنگاوێكی ستراتیژیی و قۆناغێكی مێژووییە و بەو بانگەوازە هەم لە توركیا و هەم لە سەرانسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەرگای سەردەمێكی نوێ كراوەتەوە، بۆئەوەی ژیانی ئاشتییانە و دیموكراتی جێگەی شەڕ و وێرانكاریی بگرێتەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، پێویستە پرۆسەی ئاشتی و چارەسەریی بە هەلی بەهێز و هەنگاوی پراكتیكی بەدی بهێنرێت، چونكە ئاشتی راستەقینە تەنها بە بێدەنگكردنی چەك و كۆتاییهاتنی شەڕ و پێكدادان بەدی نایەت و هەركاتێكیش ئازادی و دیموكراسی و دادپەروەری هەموو بوارەكانی ژیانی گرتەوە، ئاشتییەكی راستەقینە دێتەدی.

ئۆجەلان داوا لە گەلانی توركیاش دەكات، خاوەنداری لەو ئەركە مێژووییە بكەن و رێپێوانی ئاشتی و ئازادی فراوانتر بكەن و بە رۆحییەتێكی ئاشتیخوازانەوە هەنگاوبنێن.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پەیامێکی لەبارەی روداوەکەی لالەزار بڵاوکردەوە و رایگەیاند، گروپێكی میلیشیای نایاسایی هێرشیانكردە سەر هێزە ئەمنییەكان كە ئەركی دەستگیركردنی داواكراوانیان پێ سپێردرابوو.

دەقی پەیامەکەی بافڵ جەلال تاڵەبانی.......

هەفتەی رابردوو، سلێمانی شاهێدی کۆمەڵە روداوێک بوو، کە بووە هۆی خەم و پەژارە بۆ خێزانەکانیان و نیگەرانیی بۆ رای گشتی.

گرووپێکی میلیشیای نایاسایی، کە لە دەرەوەی یاسا کاریان دەکرد، چەند ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیان بە سەربازگە کردبوو، هێرشیان کردە سەر هێزە فەرمییە ئەمنییەکان، کە لەو کاتەدا ئەرکی دەستگیرکردنی داواکراوانیان پێ سپێردرابوو، کە ئەرکیان پاراستنى گیان و ماڵى هاووڵاتیان و سەقامگیریی شارەکەیە. ئەم کارانەى گرووپەکە ژیانی خەڵکی بێتاوانی خستە مەترسییەوە و بوونە هۆی ئەوەی ئەو دامەزراوانەش، کە ئەرکیان پاراستنی کۆمەڵگەیە بە کەم بزانرێن.

لەم بارودۆخانەدا، ئاسانە کە دەنگۆ و زانیاریی نادروست بڵاوببێتەوە. رکابەریی دامەزراوە میدیاییەکان زۆر جار لەجیاتی ئەوەی کە ناڕوونییەکان روون بکەنەوە، دەبنە هۆی سەرلێتێکدان. دەبێت بەڕوونی بڵێم؛ کە هیچ کەسێک و هیچ گرووپێکی میلیشیایی لە سەرووی یاساوە نییە. چارەنووسی ئەو کەسانەی کە ئەو ئاسایش و سەقامگیرییەی کە قوربانییەکی زۆرمان لە پێناویدا داوە، دەخەنە مەترسییەوە، دەبێت لە رێگەی پرۆسەی یاسایی و دیموکراسییەوە بڕیاری لێبدرێت، نەک لە رێگەی مەزەندەکردن و بانگەشەی میدیایی.

ئاسایش، وەک دامەزراوەیەکی ئەمنیی یاسایی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەبارەت بە رووداوەکە راپۆرتی خۆی بۆ راى گشتی بڵاوکردووەتەوە، کە تێیدا زانیارییەکانى بە تەواوى باسکردووە، کە ئەرکی هەموومانە رێگە بە دەسەڵاتى دادوەرى بدەین، بەبێ هیچ دەستتێوەردانێک بەردەوام بن لە کارەکانی خۆیان.

هەربۆیە داوام لە هەموو دامەزراوە میدیاییەکانی سەر بە حزبەکەمان کردووە، هیچ جۆرە بەرپەرچدانەوەیەکیان نەبێت بۆ گەورەکردنی ئەو بانگەشە بێبنەمایانەی کە میدیاکانی دیکە بڵاوی دەکەنەوە. ئێمە خۆمان بۆ ئاستێکی وا دانابەزێنین، ئەرکی ئێوە ئەوەیە کە بەرپرسیارانە راستییەکان بخەنەڕوو و متمانەی گشتی بپارێزن. دەبێت پێشینەى کارەکانمان پاراستنی ژیان و مافی هاووڵاتیانمان بێت، پارێزگاریی لە سەروەریی یاسا و رێگریی لەو کەسانە بکەین کە پشت بە هێز و تۆقاندن دەبەستن، نەک متمانەی گشتی.

داوا لە دەسەڵاتی دادوەریی دەکەین، ئەرکی خۆیان بە پابەندبوون بە یاسا جێبەجێ بکەن و دادپەروەر و شەفاف بن، لە هەمانکاتدا دڵنیاببنەوە لەوەی کە مافی هەموو تاکێک پارێزراوە. نابێت کاری گرووپێکی میلیشیایی زاڵ بێت بەسەر ویستی هاونیشتمانیان بۆ ئاشتی، یەکڕیزیی و دیموکراسی.

بافڵ جەلال تاڵەبانی

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە مەکتەبی سیاسی لە سلێمانی پێشوازی لە رێکخەرانی هاوپەیمانیی پێشکەوتنخواز (Progressive Alliance) کرد. 

لە دیدارێکدا کە شاڵاو کۆسرەت رەسوڵ ئامادەیبوو، بەڕێوەچوونی کارەکانی کۆنفرانسی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکرات لە جیهانیی عەرەبی لە سلێمانی خرایەبەر باس. 

هاوپەیمانیی پێشکەوتنخواز، کۆمەڵەیەکی نێودەوڵەتییە لە پارتە سۆسیال دیموکراتەکانی جیهان، پیرۆزباییان لە بافڵ جەلال تاڵەبانی کرد بەبۆنەی هەڵبژاردنی بە سەرۆکی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکرات لە جیهانیی عەرەبی و کارنامەی کارەکانی داهاتوویان پێکەوە تاوتوێ کرد.

سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی هەرێم رایدەگەیەنێت، هەرچەندە چاوەڕێن ئەمڕۆ بەغداد موچەی مانگی شەشی هەرێم رەوانە بكات، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ بڕە پارەیەك نەخراوەتە سەر هەژماری دارایی هەرێم.

پەیامنێری كوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەكی وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، هەرچەندە چاوەڕێن ئەمڕۆ بەغداد موچەی مانگی شەشی هەرێم رەوانە بكات، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ بڕە پارەیەك لە لقی هەولێری بانكی ناوەندیی نەخراوەتە سەر هەژماری دارایی هەرێم.

پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغدادیش رایگەیاند، هەموو رێكارەكانی ناردنی موچە بۆ هەرێم لە بەغداد تەواو كراوە، بەڵام هێشتا ئیمزای كۆتایی محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراقی ماوە بۆ خەرجكردنی.