دوای 52 ساڵ، سەرۆک کۆماری تورکیا کۆتایی بە رێککەوتنێکی تایبەت بە بواری نەوت لەنێوان وڵاتەکەی و عیراق هێنا.

میدیاکانی تورکیا بڵاویانکردەوە، رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆک کۆماری تورکیا بڕیارێکی تایبەت بووە بە راگرتنی بۆری نەوتی خاو لەنێوان تورکیا و عیراق ئیمزا کردووە، کە لە ساڵی 1973وە کار بەو رێککەوتنە دەکرێت.

رێککەوتنەکە 52 ساڵەییەکە، یەکێکە لە دیارترین لێکتێگەیشتنە ئابورییەکانی نێوان تورکیا و عیراق.

بەپێی هەواڵی میدیاکان، رێککەوتنەکە بە رەسمی لە رۆژی 27ی مانگی تەمموزی ساڵی داهاتوودا کۆتایی پێدەهات، بەڵام ئەردۆغان ئیزامی هەڵوەشاندنەوەی کردووە و لە رۆژنامەی رەسمی تورکیاشدا بڵاوکراوەتەوە.

ئەو رێککەوتنەی ئەردۆغان هەڵی وەشاندووەتەوە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1973 لە نێوان تورکیا و عیراقدا ئیمزاکرا کە تایبەت بوو بە دەستەبەرکردنی هەناردەی نەوتی خاو لە عیراقەوە بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا.

لەماوەی ساڵانی رابردوودا چەندین جار رێککەوتننامەکە نوێ کراوەتەوە، کە دوایین جار لە ساڵی 2010دا نوێ کرایەوە.

وەک میدیاکان باسی دەکەن، هەڵوەشاندنەوەی ئەو رێککەوتنە گۆڕانکارییەکی گەورە لە پەیوەندییە ستراتیژییەکانی نێوان عێراق و تورکیادا دێنێتە ئاراوە.

پێگەی ئەكسیۆسی ئەمریكی ئاشكرایكرد ، تا ئێستا نێوەندگیرەكان وەڵامی بزوتنەوەی حەماسیان سەبارەت بە پێشنیازی نوێی ئاگربەستی غەززە پێنەگەیشتوە .

پێگەی ئەكسیۆس بلاویكردەوە، نێوەندگیرەكان لە دەوحە تا ئێستا چاوەروانی حەماس دەكەن بۆ نوێترین پێشنیازی ئاگربەست و بەپێی زانیارییەكانیش لێپرسراوانی  حەماس لە دەوحە تا رادەیەكی زۆر پشتیوانی پێشنیازەكە دەكەن ، بەڵام باڵی سەربازی حەماس تا ئێستا وەڵامێكی رونی لەبارەی ئەو پێشنیازەوە نیە .

كەناڵی 13 ی ئیسرائیلیش لە زاری لیپَرسراوێكی ئیسرائیلییەوە ئاشكرایكردوە ،  وەفدەكەی ئیسرائیل لە دەوحە دەمێنێـتەوە بۆ پێشخستنی دانوستانەكان .

پێشنیازی نوێی ئاگربەستی غەززە ، ئازادكردنی 28 بارمتەی ئیسرائیلی لە خۆ دەگرێت لەلایەن بزوتنەوەی حەماسەوە و لە بەرامبەریشدا ئیسرائیل ژمارەیەكی زۆر لە دەستگیركراوانی فەلەستینی ئازاد دەكات و بە چەند قۆناغێك دەست بە كشانەوە دەكات لە زۆرینەی ناوچەكانی غەززە بەڵام هێزەكانی بە درێژایی 1.2 كیلۆمەتر لە باكوری میحوەری فیلادیلفیا و 1.1 كیلۆمەتر لە باكور و رۆژهەڵاتی غەززە دەهێڵێتەوە .

 

 

بڕیارە رۆژی هەینی، دانوستانەكانی ئێران لەگەڵ ئەوروپا سەبارەت بە پڕۆگرامی ئەتۆمی لە ئیستەنبوڵ دەستپێبكاتەوە.

لە دوای ئەوەی تەلەفزیۆنی ئێرانی بڵاویكردەوە، كە هەینی داهاتوو لە ئیستەنبوڵ دانوستانی ئەتۆمی لەنێوان ئێران و  وڵاتانی ترویكای ئەوروپی كە بریتین لە بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا دەستپێدەكاتەوە.

عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەراوێزی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا رایگەیاند، ئەمجارە لە دانوستانەكاندا توندتر و بەهێزتر دەبن، دەبێت ئەوروپییەكان هەڵوێستی ئێران بزانن، لەو كۆبوونەوەیەشدا كاری زۆر هەیە كە پێكەوە بیكەن.

جەختیشی كردەوە لەوەی، لە دوای ئەو جەنگەی رویدا، ئێران لە جاران زیاتر هەوڵی بەدەستهێنانی مافەكانی دەدات.

رۆژی هەینی رابردوو، عراقچی پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ هاوتا بەریتانی و فەرەنسی و ئەڵمانییەكەی و "كایا كالاس" لێپرسراوی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتی ئەوروپا ئەنجامدا، لەو پەیوەندییەشدا ئەوروپییەكان هۆشدارییاندا لەوەی، ئەگەر ئێران بەمنزیكانە نەگەڕێتەوە دانوستانەكان، رێكارێكی خێرا دەگرنەبەر بۆ سەپاندنەوەی سزاكان بەسەریدا.

ئێران رایگەیاند، سەرقاڵی تاوتوێكردنی چۆنیەتی دەستپێكردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەكانە لەگەڵ ئەوروپا و سكای نیوزیش زانیاریی نوێ ئاشكرا دەكات.

تەلەفیزیۆنی سكای نیوز لە زاری ژمارەیەك لێپرسراوی ئەوروپاوە بڵاویكردەوە: بڕیاردراوە رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو دانوستانەكانی ئێران و ئەوروپا دەست پێبكەنەوە و ئێرانیش دەیەوێت لە ئاستی جێگری وەزیری دەرەوەدا بەشداریی لەو دانوستانانەدا بكات.

پێشتر ئەوروپا هۆشداریی دابوە تاران كە ئەگەر ئامادە نەبێت دەست بە دانوستان لەگەڵ بەریتانیا و فەرەنسا  وئەڵمانیا  بكاتەوە ئەوا سەرجەم سزا نێودەوڵەتییەكان دژی ئێران چالاك دەكرێتەوە.

رێككەوتنی ئەتۆمیی ئێران و وڵاتانی 5+1 دوای 10 ساڵ لە مانگی نۆی ئەمساڵ كۆتایی دێت و ئەگەر رێككەوتنی نوێی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران نەكرێت سەرجەم سزا نێودەوڵەتییەكان دژی ئێران چالاك دەكرێتەوە.

پێشتر عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاندبوو كە ئەوروپا بەشێك نابێت لە رێككەوتنی ئەتۆمیی چونكە زیانی زۆری بە وڵاتەكەیان گەیاندووە.

نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئاشکرایکرد، بنیامین ناتانیاهۆ توشی هەوکردنی ریخۆڵە بووە و بۆ ماوەی سێ رۆژ لە ماڵەوە ئەرکەکانی ئەنجامدەدات.

نووسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، ناتانیاهۆ بە هۆی خواردنی پیس و ژەهراوییەوە توشی نەخۆشی ریخۆڵە و وشبوونەوەی لەش بووە.

نووسینگەکەی ئاماژەی بەوەشکردووە، بەپێی رێنماییەکانی پزیشکەکان، سەرۆک وەزیران بۆ ماوەی سێ ڕۆژی داهاتوو لە ماڵەوە پشوو دەدات و لەوێشەوە کاروباری دەوڵەت بەڕێوەدەبات".

جێگەی ئاماژەیە ناتانیاهۆ لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی رابردوودا نەشتەرگەری لابردنی پرۆستات بۆ کرا، دوای ئەوەی تووشی هەوکردنی بۆری میز ببوو.

هۆزەكانی سوریا كشانەوەی چەكدارەكانیان لە سوەیدا راگەیاند، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا دەڵێت پێویستە دەسەڵاتدارانی سوریا دەستبەجێ كوشتنی كەسانی بێتاوان لەو پارێزگایە رابگرن.

نورەدین بابا، وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی سوریا رایگەیاند، دوای هەوڵە چڕەكانی وەزارەتەكەیان بۆ جێبەجێكردنی رێككەوتنی ئاگربەست، لە ئێستادا سەرجەم چەكدارانی هۆزەكان لە پارێزگای سوەیدا كشاونەتەوە.

هەروەها ئەنجومەنی هۆزە عەرەبەكانی ئەو ناوچەیەش كشانەوەی سەرجەم چەكدارەكانیان راگەیاند و ئاماژەیان بۆ ئەوەكرد، بۆ پابەندبوون بەو رێككەوتنەی كە لەگەڵ حكومەتی سوریا ئەنجامیانداوە هێزەكانیان كشاندۆتەوە.

هاوكات، سەرۆكایەتی سوریا لە راگەیەنراوێكدا هۆشداریدا لە پێشێلكاریی رێككەوتنەكە و رایگەیاند، هەر  پێشێلكارییەك بە تێكدانی سەروەری نیشتمانی هەژمار دەكرێت.

ماركۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریكاش رایگەیاند، پێویستە دەسەڵاتدارانی سوریا دەستبەجێ دەستدرێژی و كوشتنی كەسانی بێتاوان رابگرن، هۆشداریشیدا لەوەی بەردەوامبوونی ئەو پێشێلكارییانە هەموو چانسێك بۆ داهاتووی سوریای یەكگرتوو و ئارام تێكدەدات.

جەختیشی لەوە شكردەوە، ئەگەر دیمەشق جدییە لە پاراستنی هەر هیوایەك بۆ بنیاتنانی سوریایەكی دوور لە داعش و وڵاتان، دەبێت هەنگاوی بەپەلە بنێت.

وتیشی، پێویستە لێپرسینەوە لە هەموو ئەو كەسانە بكرێت كە دەستیان هەبووە لەسەر هەڵدانی ئاڵۆزییەكان و كوشتنی خەڵكی بێتاوان. 

مەزڵوم کۆبانێ و تۆماس باراک نێردراوی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا کۆبوونەوە، لە کۆبوونەوەکەدا بارودۆخی ئێستای سوریا و گەڕانەوەی ئارامی و سەقامگیری گفتوگۆی لەبارەوە کرا.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بڵاویکردەوە، لە کۆبوونەوەی نێوان مەزڵوم کۆبانێ و تۆماس دوایین پێشهاتەكانی سوریا تاووتوێكراوە و جەختیشکراوەتەوە هەنگاوی بەپەلە بنرێت بۆ گەڕانەوەی ئارامی بۆ سوریا.

ئاماژەی بەوەشکرد، مەزڵوم عەبدی و تۆم باراك تاووتوێی هەنگاوە كردەییەكانیان كردووە بۆ تێكەڵبوون لەگەڵ دامەزراوەكان لەچوارچێوەی سوریای یەكگرتوودا.

هەر لەکۆبوونەوەکەدا تۆماس باراك سوپاسی مەزڵوم کۆبانێ و رۆڵی هەسەدە کرد  لە شەڕی دژی داعش.

سەرۆکایەتیی رۆحیی دروزەکان لە راگەیەندراوێکدا وردەکاریی رێککەوتنی ئاگربەستی سوەیدای ئاشکرا کرد و رایگەیاند، لەسەر بنەمای دانوستانەکان، خاڵەکانی پشکنینی هێزە ئەمنییەکان لە دەرەوەی سنوری ئیداریی پارێزگای سوەیدا بڵاودەکرێنەوە، بە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی پێکدادانەکان و رێگریکردن لە دزەکردنی هەر گروپێک بۆ ناو پارێزگاکە.

بەیاننامەکەی سەرۆکایەتیی رۆحیی دروزەکان:

لە بەیاننامەکەدا هاتووە، "بۆ ماوەی 48 کاتژمێر لە کاتی دەستپێکردنی رێککەوتنەکەوە، چوونەژوورەوەی هەر لایەنێک بۆ گوندە سنوورییەکان قەدەغەیە، ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ بڵاوبوونەوەی هێزە ئەمنییەکان بڕەخسێت."

لێکگەیشتنەکان جەخت لەوەش دەکەنەوە کە ئەو ئەندامانەی عەشیرەتەکان کە لەناو پارێزگاکەدا ماونەتەوە، ڕێگەیان پێدەدرێت بە شێوەیەکی ئارام و بەبێ هیچ جۆرە ڕێگری و سوکایەتییەک لەلایەن هیچ لایەنێکەوە، بچنە دەرەوە.

هەروەها راگەیەندراوەکە هۆشداری دەدات کە هەر لایەنێک بە شێوەی تاکلایەنە و لە دەرەوەی چوارچێوەی رێککەوتنەکە بجوڵێتەوە، بەرپرسیارێتیی هەڵوەشاندنەوەی لێکگەیشتنەکان دەگرێتە ئەستۆ.

هێزەکانی شێخ ئەلکرامە:

لەلایەن خۆیەوە، شێخ لەیس بەلعوس، فەرماندەی هێزەکانی شێخ ئەلکرامە لە سوریا، ستایشی ئەو هەڵوێستانەی کرد کە داوای توندوتیژیان نە دەکرد و بە "هەڵوێستی پیاوماقووڵان" وەسفی کرد و جەختی کردەوە، "کوڕانی تائیفەی دروزی بەشێکی رەسەنی گەلی سوریان."

بەلعوس لە راگەیەندراوێکدا داوای لە سورییەکان کرد یەکبگرن بۆ روبەروبوونەوەی ئاژاوە و هەماهەنگیی راستەوخۆ لەنێوان دەوڵەت و هێزە نیشتمانییەکاندا بکرێت بۆ گەیاندنی هاوکارییەکان و خێراکردنی پرۆسەی بوژانەوە، هاوکات هۆشداریدا لە گواستنەوەی روداوەکانی سوەیدا بۆ ناوچەکانی دیکە.

داواشی لە دەوڵەت کرد لێکۆڵینەوەیەکی بەپەلە لە پێشێلکارییەکان بکات و ئاسایش و سەلامەتیی هاووڵاتیانی مەدەنی مسۆگەر بکات، هەروەها داوای لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کرد پشتیوانیی سەقامگیری بکات و روبەروی پڕۆژەکانی وێرانکاریی سیستماتیک ببێتەوە.

پێشینەی روداوەکان:

پێشتر لە رۆژی شەممە، سەرۆکایەتیی سوریا ئاگربەستێکی دەستبەجێ و گشتگیری لە سوەیدا راگەیاندبوو و هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ دەستیان بە بڵاوبوونەوە کردبوو لە شارەکەدا.

پارێزگای سوەیدا لە رۆژانی ڕابردودا روبەروبوونەوەی خوێناویی لەنێوان عەشیرەتەکان و گروپە چەکدارە ناوخۆییەکان بەخۆیەوە بینی، کە بەپێی روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ، بووە هۆی کوژرانی زیاتر لە900 کەس.

 

ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، رایگەیاند: روداوەکانی ئەم دواییەی پارێزگای سوەیدا وەرچەرخانێکی مەترسیداریان دروستکردووە و جەختی کردەوە، پێکدادانە توندەکانی نێوان گروپەکان خەریک بوو لە کۆنترۆڵ دەربچن، ئەگەر دەستوەردانی دەوڵەتی سوریا نەبوایە بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە.

ئەحمەد شەرع، لە وتارێکیدا ئەمڕۆ شەممە دوای راگەیاندنی ئاگربەست لە سوەیدا، وتی: "ئامانجی جیابوونەوە لەلایەن هەندێک کەسایەتییەوە دەرکەوت کە پشتیان بە دەرەوە بەستبوو، هەروەها ئەمە لە بەرژەوەندیی سوریادا نییە."

سەرۆکی سوریا داوای زاڵکردنی دەنگی عەقڵ و حیكمەت و دوورکەوتنەوەی لە ئاژاوەی کرد و ستایشی رۆڵی ئەمریکا و وڵاتانی عەرەبی کرد کە رۆڵێکی کاریگەریان لە هێورکردنەوەی دۆخەکەدا گێڕاوە.

لە وتارەکەیدا وتیشی: "داواکاریی نێودەوڵەتیمان پێگەیشت بۆ دەستوەردان لەوەی لە سوەیدا رودەدات و گەڕاندنەوەی ئاسایش بۆ وڵات،" و ئاماژەی بەوەدا کە کشانەوەی دەوڵەت لە هەندێک ناوچە بووەتە هۆی ئاڵۆزبوونی زیاتری دۆخەکە.

شەرع لە وتارەکەیدا سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی قوربانیانی "ئاژاوەکەی سوەیدا" کرد.

هەڵوێست بەرانبەر عەشیرەتەکان و درووزەکان:

سەرۆکی سوریا ستایشی رۆڵی عەشیرەتەکانی کرد بەڵام رەخنەی لە جوڵەی تاکلایەنەیان گرت، لەگەڵ ئەوەشدا داوای لێکردن پابەندی ئاگربەستەکە بن.

رونیشیکردەوە، "روداوەکان سەلماندیان کە خەڵکی سوەیدا پاڵپشتیی دەوڵەت دەکەن، جگە لە گروپێکی بچووک،" ئاماژەی بەوەشکرد، "ناکرێت هەموو تائیفەی درووزی بەهۆی کردەوەی کەمینەیەکی زۆر کەمەوە دادگایی بکرێن."

ئەحمەد شەرع جەختی لە پابەندبوونی حکومەتەکەی کردەوە بە "پاراستنی هەموو کەمینەکان" و وتیشی: "سوریا گۆڕەپانێک نییە بۆ تاقیکردنەوەی دابەشبوون و جیابوونەوە."

ئاماژەی بەوەشکرد، دەوڵەتی سوریا "تەنها لایەنە کە توانای پاراستنی شكۆ و سەروەریی خۆی هەیە لەسەرانسەری خاکی سوریادا" و داوای کرد عەشیرەتەکان و کوڕانی تائیفەی درووزی لەم بارودۆخە هەستیارەدا یەک ڕیز بن و "بە توندی روبەروی هەموو ئەوانە ببنەوە کە هەوڵی خۆشکردنی ئاگری تائیفەگەری دەدەن."

ئەمە لە کاتێکدایە کە بەپێی راپۆرتی روانگەی سوری، بەهۆی گرژییەکانی پارێزگای سوەیداوە 718 کەس کوژراون. 

گیدۆن سەعر، وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، رەخنەی توندی لە وتارەکەی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا گرت سەبارەت بە روداوەکانی سوەیدا و رایگەیاند، وتارەکەی نمایشێک بووە بۆ پشتیوانیکردن لە هێرشکاران.

ناوەڕۆکی ئێکس ەکەی گیدۆن سەعر:

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل دەڵێت ، "وتارەکەی سەرۆکی سوریا، ئەحمەد شەرع، پشتیوانیی بوو لە هێرشکارە جیهادییەکان (کە شەرع بە 'هۆزە بەدەوییەکان وەک هێمای بەها و پرەنسیپە بەرزەکان' ناوی بردن) و لۆمەکردنی قوربانییەکان بوو (کەمینەی درووزی کە هێرشیان کراوەتە سەر)."

سەعر دەشڵێت، "شەرع هەموو ئەمانەی بە تیۆرییەکانی پیلانگێڕی تۆمەتبارکرد.


دەقی وتارەکەی ئەحمەد شەرع لێرە بخوێنەرەوە: 

جەنگیز چاندار، پەرلەمانتاری دەم پارتی، لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ گەشتی هەواڵەکانی کوردسات نیوز، لە میانی گفتوگۆکردن لەبارەی پرۆسەی ئاشتی و پرسی چەکەکانی پەکەکە، تیشکی خستە سەر رۆڵی مێژوویی و کاریگەریی سەرۆک مام جەلال لە پرۆسەی ئاشتیدا و رایگەیاند، مام جەلال یەکەم کەس بوو کە دەستپێشخەریی بۆ پرۆسەی ئاشتی کرد.

چاندار ئاماژەی بەوەکرد کە "زۆر زۆر بیری مام جەلال دەکەم" و دوو هاوڕێی زۆر نزیک بوون. وتیشی: "ئەگەر مام جەلال لە ژیاندا بوایە، زۆر دڵخۆش دەبوو بەم ساتەوەختە، چونکە خەونی مام جەلال ئەوە بوو کە پەیوەندییەکان بگەنە ئەو ئاستەی ئێستا تێیدان."

ئەو پەرلەمانتارەی دەم پارتی جەختی کردەوە کە "مام جەلال یەکەم کەس بوو دەستپێشخەریی بۆ پرۆسەی ئاشتی کرد" و "بەشدارییەکی گەورەی هەبوو بۆ ئەو چەمک و بیرکردنەوەیەی کە بۆ ئاشتی لە نێوان کورد و تورکیادا هەیە."

لێدوانەکانی جەنگیز چاندار لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە قۆناغێکی هەستیاردا تێدەپەڕێت و گفتوگۆکان لەسەر چارەسەری ئاشتیانەی پرسی کورد لە تورکیا گەرمییان بەخۆوە بینیوە، ئەمەش وایکردووە ڕۆڵی مێژوویی سەرۆک مام جەلال وەک پێشەنگی دیالۆگ و لێکتێگەیشتن، جارێکی دیکە بخرێتەوە بەر باس.

سەرۆکایەتیی کۆماری سوریا، لە پێناو پاراستنی گیانی هاوڵاتیان و پاراستنی یەکپارچەیی خاکی وڵات، ئاگربەستێکی گشتگیر و دەستبەجێی لە پارێزگای سوەیدا ڕاگەیاند و داوای لە هەموو لایەنەکان کرد پابەندی رێککەوتنەکە بن.

بەیاننامەی سەرۆکایەتیی سوریا:

لە بەیاننامەیەکدا سەرۆکایەتیی کۆماری سوریا رایگەیاند: "لەبەر رۆشنایی ئەو بارودۆخە ناسکەی وڵات پێیدا تێدەپەڕێت و لە پێناو پاراستنی خوێنی هاوڵاتیان و یەکپارچەیی خاکی سوریا و سەلامەتیی گەلەکەی و لە سۆنگەی بەرپرسیارێتیی نیشتمانی و مرۆییەوە، سەرۆکایەتیی کۆماری عەرەبیی سوریا ئاگربەستێکی گشتگیر و دەستبەجێ رادەگەیەنێت."

خاڵە سەرەکییەکانی راگەیاندراوەکە:

• هێزە ئەمنییەکان دەستیان بە بڵاوبوونەوە کردووە لە چەندین ناوچە بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی ئاگربەستەکە.

• داوا لە هەمووان دەکەین رێگە بۆ دەوڵەت و دامەزراوە و هێزەکانی خۆش بکەن بۆ جێبەجێکردنی ئاگربەستەکە.

• داوا لە هەموو لایەنەکان بەبێ جیاوازی دەکەین بە تەواوەتی پابەندی ئەم بڕیارە بن و دەستبەجێ هەموو کردەوەیەکی شەڕانگێزانە لە سەرجەم ناوچەکان بوەستێنن و پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و گەیاندنی هاوکارییە مرۆییەکان بەبێ هیچ ئاستەنگێک مسۆگەر بکەن.

• سەرۆکایەتیی کۆمار هۆشداریی دا لە هەر پێشێلکارییەکی ئەم بڕیارە و ئاماژەی بەوەکرد کە "بە پێشێلکارییەکی ئاشکرای سەروەریی نیشتمانی هەژمار دەکرێت و بەپێی دەستوور و یاسا کارپێکراوەکان، روبەروی رێکاری یاسایی پێویست دەبێتەوە."

کشانەوەی کاروانە ئەمنییەکان لە سوەیدا رەتدەکرێتەوە:

لەلایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەکی ئەمنیی سوری ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە باس لە کشانەوەی کاروانێکی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ دەکەن لە گوندەوارەکانی پارێزگای سوەیدا بەرەو پارێزگای دەرعا و جەختی کردەوە کە ئەو دەنگۆیانە دوورن لە راستییەوە.

پێشتر هەندێک پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا زانیارییان بڵاوکردبووەوە کە گوایە ئەو کاروانەی ئاسایشی گشتی کە بەیانیی ئەمڕۆ شەممە گەیشتبووە سنووری سوەیدا، دوای ئەوەی ڕێگەی چوونەژوورەوەی پێنەدراوە، کشاوەتەوە بۆ دەرعا، ئەمەش بەهۆی بەردەوامیی رەتکردنەوەی بڕگەکانی رێککەوتنەکە لەلایەن گروپە چەکدارە درووزییەکانەوە.

وەزارەتی ناوخۆی سوریا:

لەمبارەیەوە، نورەدین ئەلبابا، وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی سوریا، رایگەیاند: "بەدوای ئەو روداوە خوێناوییانەی کە لەلایەن گروپە دەرچووەکان لە یاساوە ڕوویاندا، و بە فەرمانی راستەوخۆی سەرۆکایەتیی کۆمار، هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ لە چوارچێوەی ئەرکێکی نیشتمانیدا دەستیان بە بڵاوبوونەوە کردووە لە پارێزگای سوەیدا، کە ئامانجی سەرەکییان پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و کۆتاییهێنانە بە ئاژاوە."

 

ئەنجومەنی باڵای فەتوا لە سوریا، بەدواداچوون بۆ روداوەکانی پارێزگای سوەیدا دەکات و لەبارەی خوێنڕشتن و دەستدرێژی و ئاوارەبوونەوە، کۆمەڵێک فەتوایی راگەیاند:

خاڵە سەرەکییەکانی فەتواکە:

• یەکەم:  بە کارێکی حەرام و خیانەتێکی گەورە دادەنرێت کە پەنا بۆ ئیسرائیل ببرێت.
• دووەم:  کوشتنی منداڵان و ژنان، دەستدرێژیکردنە سەر هاووڵاتیانی مەدەنی و لاوازان، و دەرکردنیان لە ماڵ و حاڵی خۆیان، بە حەرامکراو دادەنرێت، بەبێ گوێدانە ئەوەی سەر بە چ تائیفەیەک بن. لە مانگی حەرامدا ئەم تاوانانە قورستر دەبن. ئەمە بە کۆی دەنگی زانایانە، وەک خوای گەورە دەفەرموێت: "وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ."
• سێیەم :  پێویستە جیاوازی بکرێت لە مامەڵەکردندا لەنێوان ئەو کەسانەی پشتیان بە دوژمن بەستووە و هاوبەشەکانمان لە کوڕانی کۆمەڵگەکەماندا. هەروەها دەستدرێژیکردنە سەر هەر هاوڵاتییەکی سووری، لە هەر پێکهاتە و تائیفەیەک بێت، لە هەموو ناوچە و دامەزراوە و گەڕەکێکدا حەرامە، خوای گەورە دەفەرموێت: "وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى."
• چوارەم:  لە ڕووی ئاینییەوە ئەرکی دەوڵەتە کە بەبێ جیاوازی هەموو هاووڵاتیان بپارێزێت، ئاسایش بچەسپێنێت، رێگری لە ئاژاوە بکات، دەستدرێژیکاران سزا بدات، و یارمەتیی لێقەوماوان و ئاوارەکان بدات، لە هەر تائیفەیەک بن.
• پێنجەم:  وتاری هاندانی تائیفی حەرامە و مەترسیی زۆری هەیە. پێویستە لە راستی و دروستیی هەواڵەکان دڵنیابنرێتەوە و بەرژەوەندیی بڵاوکردنەوەیان لەبەرچاو بگیرێت پێش ئەوەی هیچ کاردانەوەیەک نیشان بدرێت.
• شەشەم:  بەرگریکردن لە نەفس و نامووس و ماڵ لە بەرانبەر هەر کەسێک کە هێرشیان بکاتە سەر، کارێکی رێگەپێدراوی شەرعییە.
  
  هەروەها یارمەتیدانی ستەملێکراو و لاواز و ڕفێنراو بەپێی توانا کارێکی باشە، بەڵام پێویستە بۆ ئەم کارانە بگەڕێنەوە بۆ دەوڵەت و دەستوەرنەدەن لە ئەرکە سەرەکییەکانی.

فەرماندەی پۆلیسی پارێزگای لوڕستان لە رۆژئاوای ئێران، رۆژی هەینی رایگەیاند، 87 کەس لە پارێزگاکە بە تۆمەتی سیخوڕیکردن بۆ ئیسرائیل دەستگیرکراون و رادەستی دەسەڵاتی دادوەری کراون.

وردەکاریی زیاتر:

عەمید یەحیا ئیلاهی، فەرماندەی پۆلیسی لوڕستان، لە لێدوانێکدا وتی: "لە کاتی شەڕی ئیسرائیل، پۆلیسی پارێزگای لوڕستان، بە سوودوەرگرتن لە زانیاریی هەواڵگری و هاوکاریی باش و پشتیوانیی جەماوەری، توانیویەتی 87 کەس لە پارێزگاکە دەستگیر بکات."

ئیلاهی روونیکردەوە کە تۆمەتەکانی ئەو کەسانە بریتین لە "شێواندنی رای گشتی، ئەنجامدانی کاری تێکدەرانە، پەیوەندیکردن لەگەڵ دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان، و هەڵگرتنی ماددەی تەقەمەنی."

لێدوانی فەرمی:

بەپێی ئاژانسی هەواڵی "ئیرنا"ی ئێرانی، عەمید ئیلاهی ئاماژەی بەوەشکردووە کە لە ماوەی شەڕ لەگەڵ ئیسرائیلدا "زیادبوونێکی بەرچاو لە متمانەی گەل بە هێزەکانی پۆلیس بەدیکراوە."

هەروەها وتیشی: "لە ماوەی 15 رۆژدا، زیاتر لە 16 هەزار حاڵەتی زانیاریی گشتی بە پۆلیس راگەیەندراوە، کە ئەمەش قووڵایی متمانەی هاوڵاتییان بە هێزەکانی پۆلیس نیشان دەدات."

پێشینەی روداوەکان:

جێی ئاماژەیە، لە ماوەی جەنگی نێوان ئێران و ئیسرائیلدا، تاران چەندین جار دەستگیرکردنی سیخوڕ و شانەی نووستووی سەر بە دەزگای هەواڵگریی ئیسرائیل (مۆساد)ی لە ناوچە جیاجیاکانی وڵاتەکەیدا راگەیاندووە.

پێشتریش لە 18ی حوزەیرانی رابردوو، سەرۆکی شارەوانیی بەهارستان رایگەیاندبوو، هێزە ئەمنی و پۆلیسییەکان "توانیویانە تیمێکی سەر بە مۆسادی ئیسرائیلی لە بەهارستان دەستگیر بکەن، ئەمەش دوای چاودێریی ورد و بەدواداچوونی ئەمنیی بەردەوام. ئەو تۆمەتبارانە کە بە ئۆتۆمبێلێکەوە هاتبوونە ناو شارەکە، پێش ئەوەی بتوانن هیچ کارێکی تێکدەرانە ئەنجام بدەن، دەستگیرکران"، وەک چۆن ئاژانسی هەواڵی "فارس" بڵاوی کردەوە.

 

میدیاکانی سوریا، ئەمڕۆ شەممە، وردەکاریی رێککەوتنی ئاگربەستیان لە پارێزگای سوەیدا ئاشکرا کرد، ئەمەش دوای چەند رۆژێک دێت لە پەرەسەندنی گرژییەکان، کە هێرشی ئاسمانیی ئیسرائیلیشی بۆ سەر دیمەشق و پێگە سەربازییەکانی سوریا لەخۆگرتبوو بۆ "پاراستنی کەمینەی درووزەکان".

تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری سوریا رایگەیاند: سوریا و ئیسرائیل لەسەر ئاگربەست لە سوەیدا رێککەوتوون، هەروەها بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، بە پشتیوانی ئەمریکا، تورکیا، ئوردن و وڵاتانی دراوسێ لەسەر ئاگربەستەکە رێککەوتوون.

نێردە ئەمریکییەکە داوای لە درووز و بەدەوییەکان و پێکهاتەکانی دیکە کردووە چەکەکانیان دابنێن و پێکەوە کاربکەن بۆ بنیاتنانی سوریایەکی نوێی یەکگرتوو.

راگەیاندنی ئاگربەستەکە لە کاتێکدایە کە پێکدادانەکان لە سوەیدا بەردەوامە و بووەتە هۆی ئاوارەبوونی دەیان هەزار کەس لە ناو قەیرانێکی مرۆیی پەرەسەندوودا. پێشتر هێزەکانی حکومەت دوای رێککەوتنێکی ئاگربەست لەگەڵ گروپە درووزییەکان، لە پارێزگاکە کشابوونەوە.

هەڵوێستی سەرۆکایەتیی سوریا:

پێشتر سەرۆکایەتیی سوریا رایگەیاندبوو کە لایەنە پەیوەندیدارەکان کاردەکەن بۆ ناردنی هێزێکی تایبەتمەند بۆ کۆتاییهێنان بە پێکدادانەکان لە سوەیدا و چارەسەرکردنی ناکۆکییەکە بە شێوەیەکی ژیرانە. ئەمەش هاوتەریبە لەگەڵ رێوشوێنی سیاسی و ئەمنی کە ئامانج لێی چەسپاندنی سەقامگیری و گەڕاندنەوەی ئارامییە بۆ سوەیدا لە زووترین کاتدا.

سەرۆکایەتیی سوریا روداوەکانی باشوری وڵاتی بە دەرئەنجامی "زیادبوونی گروپە چەکدارە دەرچووە لە یاساکان" وەسف کرد کە چەکیان وەک ئامرازێک بۆ سەپاندنی ئەمری واقیع بەکارهێناوە. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە هێرشکردنە سەر خێزانە ئارامەکان و ترساندنی منداڵان و پێشێلکردنی کەرامەتی خەڵک، بە هەموو پێوەرێک سەرکۆنە و ڕەتکراوەیە.

خاڵە سەرەکییەکانی رێککەوتنی ئاگربەست لە سوەیدا:

• گەڕانەوەی دامەزراوە ئیداری و ئەمنییەکانی دەوڵەت بۆ پارێزگای سوەیدا.

• تێکەڵکردنی ئەندامانی گروپە چەکدارەکانی پارێزگاکە لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکانی دەوڵەت.

• رادەستکردنی چەکی قورس و مامناوەند لەلایەن بەدەوی و درووزەکانەوە.

• بەشداریکردنی درووزەکان لە داهاتووی سیاسیی وڵات لە قۆناغی داهاتوودا.

• رێگەدان بەو کەسانەی رێککەوتنەکە رەتدەکەنەوە، لە رێگەیەکی ئارامەوە وڵات بەجێبهێڵن.

• لێپرسینەوە لە ئەنجامدەرانی پێشێلکارییەکان لە هەردوو لایەنی بەدەوی و درووز بەپێی یاسا.

• راسپاردنی ئەندامانی گروپە چەکدارەکانی سوەیدا بە هاوکاریکردنی یەکەکانی دیکە بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوخۆی پارێزگاکە.

بەیانی ئەمڕۆ شەممە، میدیاکانی سوریا بڵاویانکردەوە کە هێزەکانی ئاسایشی گشتیی سوریا بەرەو شاری سوەیدا جوڵەیان پێکراوە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاسایش و جێبەجێکردنی خاڵەکانی رێککەوتنەکە، بەڵام دواتر وەزارەتی ناوخۆی سوریا ئەو هەواڵەی رەتکردەوە.

حکومەتی سوریا لە راگەیەندراوێکدا، نیگەرانیی قووڵی خۆی لەبەرامبەر روداوە خوێناوییەکانی باشوری وڵات (سوەیدا) دەربڕی و رایگەیاند، ئەو روداوانە دەرئەنجامی تەشەنەسەندنی "گروپە چەکدارە دەرچووەکان لە یاسا"ن. هاوکات جەختیشیکردەوە کە بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆخەکە، هێزێکی تایبەتمەند دەنێرێت.

گرنگترین خاڵەکانی بەیاننامەکەی حکومەتی سوریا:

• ئیدانەکردنی توندوتیژییەکان:راگەیەندراوەکە هێرشکردنە سەر خێزانە بێ لایەنەکان، تۆقاندنی منداڵان و دەستدرێژیکردنە سەر کەرامەتی خەڵکی بە "کردەوەیەکی ئیدانەکراو و رەتکراوە" ناوبرد کە "بە هیچ پاساوێک قبوڵ ناکرێت."

• بنەمای ئاشتیی نەک تۆڵەسەندنەوە: حکومەتی سوریا جەختی کردەوە کە هەڵوێستی لەسەر بنەمای "پاراستنی ئاشتیی کۆمەڵایەتییە نەک لۆژیکی تۆڵەسەندنەوە." هەروەها رایگەیاند: "بە ئاژاوە وەڵامی ئاژاوە نادەینەوە، بەڵکو بە یاسا پارێزگاری لە یاسا دەکەین و بە دادپەروەری وەڵامی دەستدرێژی دەدەینەوە، نەک بە تۆڵەکردنەوە."

• دەوڵەت بۆ هەمووان: لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "کۆماری عەرەبیی سوریا جارێکی دیکە دەیسەلمێنێتەوە کە دەوڵەتی هەموو رۆڵەکانیەتی، بە جیاوازیی پێکهاتەکانیانەوە، لە تائیفەی درووز و هۆزەکانی بەدەوی، نەک هی تائیفە و گروپێکی دیاریکراو."

• بانگەواز بۆ دانبەخۆداگرتن و ناردنی هێز: دیمەشق داوا لە هەموو لایەنەکان دەکات دان بەخۆیاندا بگرن و زمانی عەقڵ بەسەر هەموو شتێکدا زاڵ بکەن. لەم چوارچێوەیەشدا، رایگەیاند کە لایەنە پەیوەندیدارەکان کاردەکەن بۆ "ناردنی هێزێکی تایبەتمەند بۆ کۆتاییهێنان بە پێکدادانەکان و چارەسەرکردنی کێشەکە لە مەیداندا."

• داوای یەکڕیزیی نیشتمانی: لە کۆتاییدا، حکومەتی سوریا داوا لە "هەموو رۆڵەکانی نیشتمان، خاوەن دانایی و بەرپرسیارێتییەکان" دەکات کە یەکبگرن بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە و کاربکەن بۆ پاراستنی ئەو پێکهاتە کۆمەڵایەتییە فرەڕەنگەی کە ناسنامەی سوریایە.