هاوسەرۆكی گشتی دەم پارتی رایگەیاند، پشتیوانی بۆ ئاشتی لە توركیا گەیشتوەتە 75%، بەڵام بەشێک لە میدیاکان تائێستاش زمانێك بەكاردەهێنێت كە بە ئامانجی چارەسەركردنی كێشەكان نییە.

تونجەر باقرخان هاوسەرۆكی گشتی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان "دەم پارتی" لەبارەی هەنگاوەكانی پڕۆسەی ئاشتی رایگەیاند، لەدوای لەناوبردنی چەك چوونەتە قۆناغێكی تەواو جیاواز لە پڕۆسەی ئاشتی و ئێستا زیاتر لە رابردوو بەرپرسیارییەتی لە ئەستۆی دامەزراوە سیاسییەكاندایە.

وتیشی، پشتگیریكردن لە پڕۆسەی ئاشتی 75%ی تێپەڕاندووە و بەردەوام لە زیادبوونیشدایە و میدیاش كاریگەری راستەوخۆی لەسەر كۆمەڵگە هەیە، بۆیە پێویستە بە لەبەرچاوگرتنی هەموو جۆرە مەترسی و هەڕەشەیەك مامەڵە بكرێت، بەڵام هێشتا میدیا زمانێك بەكاردەهێنێت كە زمانێك نییە بۆ چارەسەركردن، بەڵكو زمانێكە بۆ تۆڵەسەندنەوە.

لەبارەی كارەكانی كۆمیسیۆنی پشتیوانی و برایەتیش دەڵێت، لە سێ‌ كۆبوونەوەی كۆمیسیۆنەكەدا كۆدەنگی دروستبووە لەسەر پرسە گرنگەكان و پێشهاتە نوێیەكان.  

ئێران دەڵێت دەستبەرداری دانوستان لەگەڵ ئەوروپا نەبووە و جێگری وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتەش دەڵێت تاران پێویستی بە دڵنیاییە.

سەعید خەتیب زادە، جێگیری وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنی لە توركیا رایگەیاند، وڵاتەكەی بڕیاریداوە بەردەوام بێت لە دانوستان لەگەڵ بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا، بەڵام نایانەوێت هیچ لایەنێك بە خراپی سود لەو دانوستانانە وەبگرێت و دژی ئێران بەكاری بهێنێت.

بە وتەی خەتیب زادە هەندێك وڵات وەك چەكێك دانوستانی ئێران لەگەڵ ئەوروپا بەكاردەهێنن، بەڵام تاران دڵنیایی دەوێت كە ئامانجی ئەوروپا دانوستان بێت نەك زیانگەیاندن بە ئێران.

بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا كە هاوبەشی رێككەوتنی ئەتۆمیی ئێران كە (5+1) ناسراوە، هۆشدارییان داوەتە تاران ئەگەر بەردەوام بێت لە پیتاندنی یۆرانیۆم، سەرجەم سزاكانی پێش رێككەوتنەكە بەسەر ئێراندا دەسەپێننەوە كە بە سیاسەتی پەنجە لەسەر پەلەپیتكە ناودەبرێت.

ئیسرائیل رایگەیاند، چین سەرقاڵی چاككردنەوەی قەڵغانی بەرگری ئێرانە بەڵام تەلئەبیب بە وردی چاودێریی دەكات و رەنگە لە ماوەیەكی نزیكدا هێرشەكان دژی ئێران دەست پێبكاتەوە.

رۆژنامەی یەدیعوت ئەحرەنوت-ی چاپی ئیسرائیل بڵاویكردەوە، بە پێی زانیارییە هەواڵگریی و سەربازییەكان كە دەست ئیسرائیل كەوتوە، چین سەرقاڵی چاككردنەوەی سیستمی بەرگری ئاسمانی ئێرانە كە لە جەنگی 12 رۆژەدا بەشێكی بەرچاوی لەناوچووە.

رۆژنامەكە لە زاری ئەیال زەمیر سەرۆك ئەركانی سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەكردوە، چاككردنەوە و دامەزراندنی سیستمی بەرگری نوێی لە ئێران لە لایەن ئیسرائیلەوە بە وردی چاودێریی دەكرێت و هەر ئەوەش وا دەكات بیر لە هێرشی دووبارە بۆسەر ئەو وڵاتە بكرێتەوە.

زەمیر وتویەتی، پێش تەواوكردنی پلانەكەنی تاران بە هاوكاری وڵاتی چین، هێرشەكانی ئیسرائیل دژی ئێران دەست پێدەكاتەوە چونكە ئەو ئامادەكارییانە راستەوخۆ هەڕەشەن بۆسەر تەلئەبیب.

ئەمڕۆ بەهۆی هێرشەکانی ئیسرائیلەوە بۆ سەر ناوچەکانی غەززە زیاتر لە 40 کەس کوژراون کە بەشێکیان لە چاوەڕوانی وەرگرتنی هاوکاریەمرۆییەکاندا بوون.

وەزارەتی تەندروستی غەززە رایگەیاند، ئەمڕۆ بەهۆی هێرشە بەردەوامەکانی سوپای ئیسرائیل بۆ سەر ناوچە جیاوازەکانی کەرتی غەززە، 41 کەس کوژراون، لەو ژمارەیەش 16 کەسیان  لە چاوەڕوانی وەرگرتنی هاوکارییە مرۆییەکان بە تەقەی هێزەکانی سوپای ئیسرائیل کوژراون.

راشیگەیاند، لە سەرەتای دەستپێکردنی هێرشەکانی سوپای ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە 61 هەزار و 827 کەس کوژراون، زیاتر لە 155و 275 کەسیش برینداربوون، هەروەها ژمارەی ئەو کەسانەی لە کاتی هەوڵدان بۆ وەرگرتنی هاوکاریە مرۆییەکان کوژراون، گەشتوەتە هەزار و 898 هەروەها زیاتر لە 14 هەزار 113 کەسیش برینداربوون.

وەزارەتی تەندروستی غەززە ئاماژەی بەوەشکردوە، ژمارەی گیان لە دەستدان بەهۆی برسێتیەوە رۆژ لە دوای رۆژ بەرزتر دەبێتەوە و کۆی گشتی گەشتوەتە 240 کەس، لەو ژمارەیەش 107یان منداڵن.

بەهۆی ژەهراویبوونی بەکۆمەڵەوە، نزیکەی500 سەربازی سوپای سوریا لە رۆژئاوای پارێزگای حەلەب گواسترانەوە بۆ نەخۆشخانە. تا ئێستا هیچ حاڵەتێکی گیانلەدەستدان تۆمار نەکراوە و زۆربەی حاڵەتەکان لەژێر کۆنترۆڵدان.

بە گوێرەی زانیارییەکان، روداوەکە شەوی پێنجشەممە لە بارەگای "فیرقەی 64"ی سوپای سوریا لە ناوچەی دارەت عیزە رویداوە. سەربازەکان دوای خواردنی ژەمی ئێوارە تووشی نیشانەکانی ژەهراویبوون بوون کە بریتی بوون لە سکچوون، رشانەوە و بێهێزی.

دوابەدوای روداوەکە، نزیکەی 500 سەرباز کە نیشانەکانیان تێدا دەرکەوتبوو، بەپەلە گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەی "ئەلکەنانا" لە شاری دارەت عیزە.

وەزارەتی تەندروستیی سوریا لە راگەیەندراوێکدا پشتڕاستی کردەوە کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی تەندروستیی حەلەب بۆ بەدواداچوونی بارودۆخی سەربازەکان. هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە لێکۆڵینەوە لەلایەن دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکانەوە دەستیپێکردووە بۆ زانینی هۆکاری روداوەکە.

كۆنگرێسمانێكی ئەمریكا بانكی رافیدەینی بە هاوكاریكردنی حوسییەكان تۆمەتبار كرد و داوای لە گەنجینەی ئەمریكا كرد سزا بەسەر بانكەكەدا بسەپێنێت.

جۆ ویڵسن كۆنگرێسمانی ئەمریكا لە پلاتفۆرمی ئێكس رایگەیاندوە، بانكی رافیدەین كە بانكی حكومیی عیراقییە و پارە بۆ حوسییەكانی یەمەن دەگوازێتەوە كەلەلای ئەمریكا بە گروپێكی تیرۆریستی دادەنرێن.

وتیشی، لەكاتی گفتوگۆكانی داهاتوودا لەسەر یاسای بودجە، كار دەكات بۆ بڕینی هاوكارییە داراییەكانی ئەمریكا بۆ عیراق.

ویڵسن داواشی لە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا كرد سزا بەسەر بانكی رافیدەیندا بسەپێنێت و بیخاتە لیستی رەشەوە. 

 

 

ئایشەگوڵ دۆغان، وتەبێژی پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی)، لە لێدوانێکدا جەختی لەسەر گرنگیی بەشداریی هەموو لایەنەکان لە پڕۆسەی ئاشتیدا کردەوە و داوای روونی لە کارەکانی "کۆمیسیۆنی ئاشتی"دا کرد.

دۆغان رایگەیاند، پێویستە کۆبوونەوەکانی کۆمیسیۆنی ئاشتی بە شێوەیەکی پاک و روون بەڕێوەبچن و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بەشدارییەکی راستەقینەیان لە کۆبوونەوەکاندا هەبێت، تاوەکو پڕۆسەکە گشتگیر بێت و نوێنەرایەتیی هەمووانی تێدا بکرێت.

وتەبێژی دەمپارتی رەخنەی لە شێوازی مامەڵەکردنی پێشوو لەگەڵ کێشەی کورد گرت و وتی: "تا ئەمڕۆ پێناسەی هەڵە بۆ کێشەی کورد کراوە و ئێستا کاتی ئەوەیە ئەو هەڵانە راست بکرێنەوە و هەنگاوی جددی و باشتر بنرێت."

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، ئایشەگوڵ دۆغان داوای لە هەموو پارت و لایەنە سیاسییەکان کرد کە بە هەستکردن بە بەرپرسیارێتییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم قۆناغە هەستیارەدا بکەن.

لەکۆتاییدا، دۆغان نیگەرانیی خۆی دەربڕی و وتی: "بەداخەوە هێشتا هەندێک لێدوان و قسە دەکرێن کە هیچ سوودێکیان بۆ پڕۆسەکە نییە و زیانی پێدەگەیەنن."

 

ئەمینداری گشتی حزبوڵای لوبنانی رایگەیاند، چەك دانانێن، لە بارەی هەڵگیرساندنی شەڕی ناوخۆیش لەو وڵاتە هۆشداری دەدات.

نەعیم قاسم ئەمینداری گشتی حزبوڵای لوبنانی لە وتارێكدا بەهۆی چلەی ئیمام حسێن رایگەیاند، تاوەكو دوژمنكاری و داگیركاری ئیسرائیل بەردەوامبێت ئەوە ئەوان هیچ كات ئامادە نین چەكەكانیان دابنێن، هۆشداریشدایە حكومەتی لوبنان لە هەڵگیرساندنی شەڕی ناوخۆ، وتیشی حكومەتی لوبنان بەپریرسیار دەبێت لە دارمانی رەوشی ناوخۆی لوبنان.

ئاماژەی بەوەشكرد، كە هیچ سەروەرییەك لە لوبناندا نییە، وتیشی حكومەتی لوبنان كاردەكات بۆ لە ناوبردنی چەكدارەكانیان، ئەوەش بۆ جێبەجێكردنی بریارەكانی ئیسرائیل و ئەمریكا.

راشیگەیاند، حزبوڵا لەگەڵ بزووتنەوەی ئەمەل رێككەوتووە بۆ دواخستنی بژاردەی رژانە سەر شەقام و خۆپیشاندان، بۆ ئەوەی رێگە بدرێت بە گفتوگۆ چارەسەری كێشەكان بكرێت.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا داوادەکات، رێگە بە رۆژنامەنووسان بدرێت بچنە ناو کەرتی غەززە بۆ ئەوەی چاودێری دۆخی مرۆیی بکەن.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، " زۆرم پێ خۆشە ئەو کارە رووبدات، هەرچەندە رەوشێکی زۆر مەترسیدارە بۆ رۆژنامەنووس، بەڵام زۆرم پێ خۆشە ببینم ئەوە روبدات".

ئیسرائیل لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕ لە ئۆکتۆبەری 2023وە رێگەی بە پەیامنێرانی بیانی نەداوە بچنە غەززە، ئەگەر سوپا لەگەڵیاندا نەبن.

ئەمەش لەکاتێکدایە، چەند رۆژێک لەمەوبەر زیاتر لە 100 رۆژنامەنووس و فۆتۆگرافەر و پەیامنێری جەنگ، لە سەرانسەری جیهانەوە داواکارییەکیان ئیمزا کرد کە داوای چوونە ژوورەوەی "دەستبەجێ و بێ سانسۆر"یان بۆ کەرتی غەززە کرد، تاوەکو بە شێوەیەکی سەربەخۆ روماڵی شەڕەکە بکەن.

رۆژنامەنوسەکان داوایان لە ئیسرائیل و حەماس کردووە، لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە رەتکردنەوەی چوونەژوورەوە بۆ غەززە، پێشێلکردنی ئاشکرای مافی زانینی رای گشتییە.

رۆیتەرز لە راپۆرتێکدا رایگەیاند، "سەرکردایەتی ئێران لەئێستادا مەیلی بەرەو دانوستانی ئەتۆمی هەیە لەگەڵ رۆژئاوا، چونکە تێچووی روبەڕوبونەوەی سەربازیی بینیوە".

ئاژانسی هەواڵیی رۆیتەرز ئاماژەی بەوەشکردووە، "خامنەیی گەیشتووەتە کۆدەنگییەکی ناوخۆیی بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان، چونکە بۆ مانەوەی ئێران پێویستە".

راپۆرتەکە رونیشی کردووەتەوە، "بەرپرسانی ئێران پێیان وایە دانوستان لەگەڵ ئەمریکا تاکە رێگایە بۆ دوورکەوتنەوە لە پەرەسەندنی زیاتر و مەترسی وجودیی".

ئەم گۆڕانکارییەی ئێران، هەوڵێکە بۆ هەڵهاتن بۆ پێشەوە لە رێگەی مێزی دانوستانەوە نەک گۆڕەپانی روبەڕوبونەوە، بەو پێیەی شەڕەکە تاڕادەیەک لاوازی ژێرخانی بەرگری ئێرانی بۆ ئیسرائیل و ئەمریکا ئاشکرا کرد.

 

شکستی سەربازی و رێگریکردن

 

هێرشە ئاسمانییە وردەکان و بۆمبی دزەپێکەر، بەشە گرنگەکانی بەرنامە ئەتۆمییەکەی تارانی لەناوبرد، لەنێویاندا بنکە ئەتۆمییەکانی وەک نەتەنز و فۆردۆ.

رۆیتەرز دەڵێت، "پەیامەکە روون بوو، هەر پەرەسەندنێکی زیاتر دەتوانێت ژێرخانی دەوڵەت و خودی ناوەندەکانی بڕیاردان بکاتە ئامانج"، لەم چوارچێوەیەدا پێدەچێت دانوستان دەرفەتێک بێت بۆ دوورکەوتنەوە لە شەڕێکی وجودی.

 

فشاری ئابوری و توڕەیی شەقام

 

رۆیتەرز: "سزاکانی ئەمریکا بەردەوامن بۆ خنکاندنی ئابوری ئێران"، هاوکات هەڵاوسان و بێکاری و توڕەیی گشتی ئاگرەکە خۆشتر دەکەن، دروشمەکانی وەک "مەرگ  بۆ فەلەستین" لە بەشێک لە ناڕەزایەتییەکانی ناوخۆی ئێراندا، گۆڕانکاری لە هەستی خەڵک دژی ئەو سیاسەتانە ئاشکرا دەکەن، کە پاڵپشتی هاوپەیمانە ناوچەییەکان دەکەن لەسەر حیسابی سیاسەتی ناوخۆ.

کرانەوە بەڕووی دانوستانەکاندا دەتوانێت یارمەتی ئابووری بدات و گرژییەکان کەم بکاتەوە و تاڕادەیەک کۆنترۆڵی رەوشەکە بکاتەوە.

بەپێی بازنەکانی بڕیاردانی تاران، دانوستان بژاردەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو پێویستییەکە بۆ مانەوە، بەو پێیەی دوای جەنگ  زانایانی ئەتۆمی گواسترانەوە بۆ شوێنە نهێنییەکان و ئاسایشی دامەزراوە ستراتیژییەکان، دووبارە پێداچوونەوەیان بۆ کرایەوە.

هاوسەنگی هەرێمەکان لە گۆڕاندان

ئاگربەست و گفتوگۆکان لەگەڵ واشنتۆن، کات دەگەڕێنێتەوە بۆ تاران بەمەبەستی دووبارە بنیاتنانەوەی تواناکان و کۆنتڕۆڵکردنی کاریگەرییەکانی ناڕەزایەتییەکانی ناوخۆی وڵات.

ئەو گورزەی بەر حەماس کەوتووە، توانای تاران بۆ سەپاندنی مەرجەکانی لە رێگەی بریکارەوە لە غەززە کەمدەکاتەوە، هەربۆیە لێرەدا دیپلۆماسییەت پێدەچێت ببێتە ئامڕازێک بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو دەسەڵاتانەی لەدەستچوون.

بە بۆچوونی چاودێران، "خامنەیی عەقیدەی خۆی ناگۆڕێت، بەڵکو ئامرازەکانی خۆی دەگۆڕێت"، شەڕەکە دەریخستووە، بەردەوامبوون لەسەر رێگای روبەڕوبونەوەی راستەوخۆ بە واتای مەترسی داڕمانی ناوخۆیی یان شکستێکی چەقبەستوویی دێت.

بەڵام وەک هەموو خولەکانی پێشووی دانوستانەکان، تاران هەوڵ دەدات کەمترین بەخشین بدات بۆ ئەوەی زۆرترینی دەست بکەوێت، ئەمە یارییەکی مەترسیدارە، بەتایبەت ئەگەر واشنتۆن و تەلئەبیب بڕیار بدەن کە "کاتی گرێبەستەکان تێپەڕیوە".

مەحمود عەباس سەرۆکی فەلەستین جەختی لە پێویستی رادەستکردنی چەکەکانی هەموو لایەنەکان بە دەسەڵاتی فەلەستین کردەوە.

مەحمود عەباس لە میانی دیدارێکدا لەگەڵ ماتسومۆتۆ هیساشی جێگری وەزیری دەرەوەی پەرلەمانی ژاپۆن لە رامەڵڵا وتی، "ئێمە دەوڵەتی چەکدارمان ناوێت، پێویستمان بە کشانەوەی تەواوەتی ئیسرائیلە لە کەرتی غەززە، لەگەڵ دەستپێکردنی پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە و ئەنجامدانی هەڵبژاردنی گشتی لە ماوەی یەک ساڵدا".

باسی لەوەشکرد، "پێویستمان بە بەدیهێنانی ئارامییەکی هەمەلایەنەیە لە کەرتی رۆژئاوا، راگرتنی چالاکییەکانی نیشتەجێبوون، راگرتنی تیرۆری دانیشتوان، ئازادکردنی پارە راگیراوەکانی فەلەستین و راگرتنی هێرشەکان بۆ سەر شوێنە پیرۆزە ئیسلامی و مەسیحییەکان".

عەباس جەختی لەسەر "پێویستی گەیشتن بە ئاگربەستێکی دەستبەجێ و هەمیشەیی، خێراکردنی گەیاندنی یارمەتییە مرۆییەکان بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی برسێتی، ئازادکردنی بارمتەکان و دیلەکان و دڵنیابوونەوە لەوەی دەوڵەتی فەلەستین بەرپرسیارێتییە مەدەنی و ئەمنییەکانی تەواوی خۆی لە کەرتی غەززە لە ئەستۆ دەگرێت، هەروەها دڵنیابوون لەوەی هەموو لایەنە فەلەستینییەکان چەکەکانیان رادەستی دەسەڵاتی فەلەستین بکەنەوە بەپێی بنەمای یەک سیستم، یەک یاسا و یەک چەکی شەرعی". 

سەرۆکایەتی فەلەستین پلانی نوێی نیشتەجێبوونی ئیسرائیلی شەرمەزار کرد کە تێیدا داوای دروستکردنی زیاتر لە سێ هەزار یەکە لە ناوچەیەکی جێناکۆکی نێوان "قودس و نیشتەجێبوونی مەعالیە ئەدۆیم" دەکات.

نووسینگەی محەمەد مستەفا سەرۆکوەزیرانی فەلەستین نەخشەیەکی بڵاوکردەوە کە "پلانی نوێی نیشتەجێبوونی ئیسرائیل لە ناوچەی E1" نیشان دەدات.

بەپێی راپۆرتی ئاژانسی هەواڵی فەلەستین، نەبیل ئەبو رەدینە وتەبێژی سەرۆکایەتی فەلەستین جەختی لەوە کردەوە، پلانی تازە راگەیەندراوی ئیسرائیل بۆ دروستکردنی "سێ هەزار و 401" یەکەی نیشتەجێبوون لە ناوچەی جێناکۆکی E1 کە دەکەوێتە نێوان قودس و نیشتەجێبوونی مەعالیە ئەدۆیم، تەنها دەبێتە هۆی پەرەسەندن و گرژی و ناسەقامگیری زیاتر.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەموو چالاکییەکانی نیشتەجێبوون و بیناسازی بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان قبوڵ ناکرێت و نایاسایین، بەتایبەتی بڕیاری ژمارە 2334ی ئەنجومەنی ئاسایش کە دووپاتیدەکاتەوە، "هەموو نیشتەجێبوونەکان لە کەناری رۆژئاوا بە قودسی رۆژهەڵات و تەواوی کەرتی غەززە نایاسایین".

هەروەها ئیدارەی ئەمریکای بە "بەرپرسیار" زانیوە لە راگرتنی داگیرکاریی ئیسرائیل و جەختی لەوە کردەوە "ئەم شەڕانە بێهودەن". 

سەرچاوەیەك رایگەیاند، ئەمریكا لەگەڵ سوپای لوبنان بەشداری لە پرۆسەی چەكدانانی حزبوڵا دەكات بە ئامانجی گەڕاندنەوەی سەقامگیری بۆ ناوچەكە.

سەرچاوەیەكی باڵای حكومەتی لوبنان بە میدیاكانی راگەیاندووە، بەیروت رەزامەندی دەربڕیوە هەماهەنگی لەگەڵ سوپادا بكات و بەشداربێت لە پرۆسەی چەكدانانی حزبوڵادا و تەنانەت لە پلانەكەشدا بەشداردەبێت.

ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەمریكا دەیەوێت سنورێك بۆ چەكی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت دابنێت و فشارەكانی بۆ سەر حكومەتی لوبنان زیاتر كردووە و مەبەستیەتی رۆڵی هەبێت لە سەقامگیری ناوچەكەدا.

جۆزیف عۆن سەرۆكی لوبنان لە کۆبوونەوەی لەگەڵ عەلی لاریجانی ئەمنیداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران رایگەیاند، "قبوڵی ناكەن وڵاتان دەستوەردان بكەن لە كاروباری وڵاتەكەی" و لاریجانیش وتویەتی، "دەستوەردان ناكەن لە لوبنان و تەنها دەیانەوێت وڵاتەكە ئارام بێت.

 

 

 

سەرچاوەیەکی ئاگادار لە وردەکارییەکان بڵاویکردەوە، سەرۆکی مۆساد جەختی لە سەر پێویستیی ناوبژیوانان کردووە کە بۆ حەماسی روون بکەنەوە، بڕیاری کابینەی حکومەتی ئیسرائیل بۆ داگیرکردنی غەززە، "جەنگی دەروونی نییە، بەڵکو هەنگاوێکی جدییە"، ئەگەر پێشکەوتن لە دانوستانەکان بۆ ئازادکردنی بارمتەکان نەبیندرێت.

دوو بەرپرسی ئیسرائیلی بە ئاژانسی رۆیتەرزیان راگەیاندووە، دەیڤید بارنیا سەرۆکی مۆساد سەردانی قەتەر دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکانی ئاگربەست لە کەرتی غەززە.

هەروەها کەناڵی 12ی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، بارنیا لە سەردانەکەیدا لەگەڵ شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی سەرۆک وەزیرانی قەتەر کۆبووەتەوە و گفتوگۆیان لەسەر "ڕێککەوتنی بارمتەکان" کردووە.

بەگوێرەی کەناڵ 12، سەردانەکەی بارنیا بۆ قەتەر لەکاتێکدایە هەوڵەکانی ئەمریکا، قەتەر، میسر و تورکیا بۆ گەیشتنە بە رێککەوتنێکی هەمەلایەنە، بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە لە بەرامبەر ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان کە لەلایەن بزووتنەوەی حەماسەوە دەست بەسەرن.

سوپای ئیسرائیل رۆژی چوارشەممە رایگەیاند، ئیال زامیر سەرۆک ئەرکانی سوپای ئیسرائیل هێڵکارییەکانی پلانی هێرشکردنە سەر کەرتی غەززەی پەسەند کردووە.

زامیر پێشتر رایگەیاندبوو، "بەپێی بڕیاری کابینەی حکومەت، دەچینە قۆناغێکی نوێ لە شەڕی غەززە". 

تونجەر باکرهان، هاوسەرۆکی گشتیی پارتی دیموکراتی گەلان (دەم پارتی)، رەخنەی توندی لە لێدوانەکانی ئەم دواییەی هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا گرت و رایگەیاند، "هاکان فیدان پێی وایە کە چاوەکانی دابخات، هەموو شوێنێک دەبێتە شەو و کورد نامێنێت."

لێدوانەکانی باکرهان لە وەڵامی قسەکانی فیداندا دێت کە وتبووی: "یەپەگە لە سوریا رەوشەکە تێکدەدات، تێکەڵی سیستم نابێت و کەشە ئەرێنییەکە دەشێوێنێت."

باکرهان لەم بارەیەوە وتی: "هاکان فیدان پێی وایە بە وتنی 'کورد و مافەکانی بوونیان نییە' ئیتر بوونیان نامێنێت. بەڵام هاکان بەگ هەڵەیە. هیوادارین بە زووترین کات چاوەکانی بکاتەوە، راستییەکان ببینێت و زمانێک بەکاربهێنێت کە خزمەت بە چارەسەر بکات."

هاوسەرۆکی دەم پارتی پرسیاری ئەوەی کرد کە بۆچی تورکیا رێگری لە هەر هەوڵێکی نزیکبوونەوەی کورد و حکومەتی دیمەشق دەکات و وتی: "رێگری لە هەر نزیکبوونەوەیەکی کورد لەگەڵ دیمەشق دەکرێت. من پرسیار دەکەم، ئەگەر ئەمڕۆ بەڕێوەبەرایەتیی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا و حکومەتی دیمەشق لەنێو خۆیاندا رێک بکەون، ئایا تورکیا رێگرییان لێ دەکات؟ باشە بۆچی؟"

باکرهان بە شێوەیەکی وتیشی: "بەپێی زانیاری من، هاکان فیدان لە کابینەی حکومەتی سوریادا نییە، بەڵام هەموو کار و خەمی بەیانیان و ئێوارانی لەسەر سوریا و هەر دەستکەوتێکی ئەگەریی کوردە لەوێ. جیهان ئەمە دەبینێت و ئەمە دۆخێکی زۆر دڵتەزێنە."

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە پرسی چارەسەرکردنی پرسی کورد لە تورکیا یەکێکە لە بابەتە گەرمەکانی رۆژ و کۆمیسیۆنێکیش لە پەرلەمان بە ناوی "کۆمیسیۆنی هاوپشتیی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی" بۆ ئەو مەبەستە پێکهێنراوە و لە کارەکانی بەردەوامە.

 

وڵاتانی عەرەبی رۆژی چوارشەممە بە توندی ئیدانەی لێدوانەکانی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلیان کرد، کە تێیدا باسی لە پابەندبوونی خۆی بە دیدگای "ئیسرائیلی مەزن" کردبوو، کە بریتییە لە داگیرکردنی بەشێک لە خاکی وڵاتانی عەرەبی بۆ جێبەجێکردنی ئەو ئامانجە.

ئوردن: ئەمە هەڕەشەیەکی مەترسیدارە

وەزارەتی دەرەوەی ئوردن لێدوانەکانی ناتانیاهۆی بە "هەڕەشەیەکی مەترسیدار بۆ سەلامەتیی وڵاتان و پێشێلکردنی یاسای نێودەوڵەتی" ناوبرد.

سوفیان قزا، وتەبێژی وەزارەتەکە، رایگەیاند: "شانشینی ئوردن بە تەواوی ئەم لێدوانە توندوتیژانە رەتدەکاتەوە و جەخت دەکەینەوە کە ئەم وەهمە بێمانایانەی بەرپرسانی ئیسرائیل ناتوانن زیان بە ئوردن و وڵاتانی عەرەبی بگەیەنن و مافە ڕەوا و نەگۆڕەکانی گەلی فەڵەستین کەم ناکەنەوە."

ناوبراو زیادی کرد کە ئەم لێدوانانە رەنگدانەوەی "دۆخی قەیراناویی حکومەتی ئیسرائیل و گۆشەگیرییە نێودەوڵەتییەکەیەتی" لە سۆنگەی بەردەوامیی دەستدرێژییەکانی بۆ سەر غەززە و کەرتی رۆژئاوای داگیرکراو.

سعودیە: رەتکردنەوەی تەواوی پڕۆژە فراوانخوازییەکان

وەزارەتی دەرەوەی سعودیە لە راگەیەندراوێکدا "بە توندترین شێوە" ئیدانەی لێدوانەکانی سەرۆک وەزیرانی حکومەتی داگیرکەری ئیسرائیلی کرد و رەتکردنەوەی تەواوی شانشینەکەی بۆ "ئەو بیرۆکە و پڕۆژە نیشتەجێبوون و فراوانخوازیانە" راگەیاند کە دەسەڵاتی داگیرکەری ئیسرائیل پەیڕەوی دەکات.

راگەیەندراوەکە جەختی لەسەر "مافی مێژوویی و یاسایی گەلی فەڵەستین بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی لەسەر خاکەکەی" کردەوە، بە پشتبەستن بە یاسا نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان.

کۆمکاری عەرەبی: پێشێلکردنی سەروەریی وڵاتانی عەرەبییە

کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی لە راگەیەندراوەکەدا بە توندی ئیدانەی لێدوانەکانی ناتانیاهۆی کرد و بە "رێگەپێدان بۆ پێشێلکردنی سەروەریی وڵاتانی عەرەبی و هەوڵێک بۆ تێکدانی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکە" وەسفی کرد.

کۆمکارەکە جەختی کردەوە کە ئەم لێدوانانە "هەڕەشەیەکی ترسناکن بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی و
داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەنجومەنی ئاسایش کرد کە بەرپرسیارێتی خۆیان جێبەجێ بکەن و "بە هەموو هێزێکەوە رووبەڕووی ئەم لێدوانە توندڕەوانە ببنەوە."

ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو:

جاسم محەمەد ئەلبدیوی، سکرتێری گشتیی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو، "ئیدانەی توند و ناڕەزایەتی قووڵی" خۆی دەربڕی بەرامبەر بە لێدوانەکانی ناتانیاهۆ و بە "پێشێلکارییەکی ئاشکرای میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان و یاسای نێودەوڵەتی و دەستدرێژییەکی روون بۆ سەر سەروەری و یەکپارچەیی خاکی وڵاتان" وەسفی کرد.

ئەلبدیوی داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد کە "بەرپرسیارێتییەکانی خۆی لە ئەستۆ بگرێت و هەڵوێستێکی توند وەربگرێت بۆ راگرتنی ئەم لێدوان و پلانە هاندەرانە" بۆ پاراستنی ناوچەکە لە هەر گرژییەک.