تیرۆرستانی داعش لە پارێزگای دێرەزوری سوریا هێرشێکی خۆکوژیان کردە سەر خاڵێکی هێزە ئەمنیەکانی سەر بەحکومەتی سوریا و بەهۆیەوە کوژراو و برینداری لێکەوتەوە.

ئاژانسی هەواڵی سوریا رایگەیاند، لە شاری ئەلمەیادینی پارێزگای دێرەزور لە سوریا، رێکخراوی تیرۆرستی داعش لە رێگەی دوو تیرۆستی خۆکوژەوە  هێرشی کردوەتە سەر خاڵێکی ئەمنی هێزەکانی سەر بە حکومەتی سوریا و یەکێک لە تیرۆرستەکان لە رێگەی پشتوێنێکی بۆمبڕێژکراوەوە خۆی تەقاندوەتەوە، پاشان  ئەوی دیکەیان لە ئەنجامی روبەڕوبونەوەی لەگەڵ هێزەئەمنیەکان کوژراوە. 

ئاماژەی بەوەشکرد، بەهۆی ئەو هێرشە خۆکوژیەی تیرۆرستانی داعشەوە ئەندامێکی سەربەهێزە ئەمنیەکانی سوریا کوژراوە.

ئەوەش لە کاتێکدایە، سەرەتای ئەم مانگە، روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ رایگەیاندبوو، تیرۆرستانی داعش لە ناوچەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری لە سەرەتای ئەمساڵەوە 143 هێرشیان ئەنجامداوە و بەهۆیەوە 60 کەس کوژراون.

 

نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ یەكەمینجار بە رەسمی ئاماری برسێتی لە غەززە بڵاوكردەوە و ئاماژەی بەوەكرد، 500 هەزار كەس بەدەست برسێتییەوە دەناڵێنن، وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل رەتیدەكاتەوە و دەڵێت، هیچ برسێتییەك لە غەززە بوونی نییە.

ئەمڕۆ هەینی، نەتەوە یەكگرتووەكان بە رەسمی ئاماری برسێتی لە غەززە بڵاوكردەوە، كە بۆ یەكەمینجارە ئامارێكی لەو جۆرە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بڵاوبكرێتەوە و رایگەیاند، ئەوەی لە غەززە روودەدات برسێتییەكی كارەساتبارە.

نەتەوە یەكگرتووەكان ئاماژەی بەوەكردووە، 500 هەزار كەس لە غەززە بەدەست برسێتییەوە دەناڵێنن و ئەگەر رێگری لێ نەكرێت، تا مانگی ئەیلول ئامارەكە بۆ نزیكەی 650 هەزار كەس بەرز دەبێتەوە.

لە بەرانبەرادا وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل ئامارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكانی رەتكردەوە و رایگەیاند، برسێتی لە غەززە بوونی نییە و ئەوەی باس دەكرێت، وتەی ناڕاستی حەماسە بۆ مەبەستی سیاسی خۆیان بەكاری دەهێنن.

بنیامین نەتەنیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند کە فەرمانی کردووە بە دەستپێکردنی دانوستانی دەستبەجێ بۆ ئازادکردنی ئەو بارمتە ئیسرائیلیانەی لە کەرتی غەززە ماونەتەوە و کۆتاییهێنان بە شەڕەکە بەپێی "مەرجی قبوڵکراو بۆ ئیسرائیل".

ناتانیاهۆ لە میانەی سەردانێکیدا بۆ فەرماندەیی فیرقەی غەززە بۆ پەسەندکردنی پلانی کۆنترۆڵکردنی شارەکە، لە راگەیەندراوێکی ڤیدیۆییدا وتی: "هاتووم بۆ پەسەندکردنی پلانەکانی سوپا بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە و تێکشکاندنی حەماس. لە هەمان کاتدا، فەرمانم دەرکردووە بە دەستپێکردنی دانوستانی دەستبەجێ بۆ ئازادکردنی هەموو بارمتەکانمان و کۆتاییهێنان بە شەڕەکە."

هاوکات، سوپای ئیسرائیل دەستیکردووە بە ئاگادارکردنەوەی لایەنە پزیشکییەکان و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان لە باکووری کەرتی غەززە، تا خۆیان ئامادە بکەن بۆ گواستنەوەی دانیشتووانی شاری غەززە بەرەو باشوور. ئەمەش دوای ئەوە دێت کە رۆژی چوارشەممە سوپا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنە سەرەتاییەکانی بۆ کۆنترۆڵکردنی شارەکە راگەیاند.

پێشتر ناتانیاهۆ جەختی لەوە کردبووەوە کە "تەنانەت ئەگەر حەماسیش بە رێککەوتن رازی بێت، سوپای ئیسرائیل غەززە کۆنتڕۆڵ دەکات،" وتیشی: "نزیک بووینەتەوە لە کۆتایی شەڕ."

پلانی ئیسرائیل بۆ داگیرکردنی شاری غەززە رووبەڕووی رەخنەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بووەتەوە، چونکە مەترسیی ئەوەی لێدەکرێت قەیرانی مرۆیی لە کەرتی غەززە قوڵتر بکاتەوە، کە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان هۆشدارییان داوە لەوەی دانیشتووانەکەی رووبەڕووی مەترسیی برسێتی بوونەتەوە.

ماڵپەڕێکی نێودەوڵەتی تایبەت بە پلەکانی گەرما، رۆژی پێنجشەممە، هەشت ناوچە و شاری عەرەبی خستە لیستی گەرمترین ناوچەکانی جیهانەوە لە ماوەی 24 کاتژمێری رابردوودا.

ماڵپەڕی "Eldorado Weather" کە تایبەتە بە پێوانەکردنی پلەکانی گەرما، لیستێکی بڵاوکردووەتەوە کە 15 شاری جیهانی لەخۆگرتووە. لە نێو وڵاتانی عەرەبیدا، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کوێت بە تۆمارکردنی 47.1پلەی سیلیزی، گەرمترین ناوچە بووە.

ریزبەندییەکە بەم شێوەیەیە:

1.    فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کوێت (کوێت): بە 47.1پلەی سیلیزی پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی گرتووە.

2.    فڕۆکەخانەی ناوخۆیی وادی دەواسیر ( سعودیە): بە 48 پلەی سیلیزی، لە پلەی دووەمی وڵاتانی عەرەبی و حەوتەمی جیهاندایە.

3.    حاسی مەسعوود (جەزائیر):  لە پلەی هەشتەمی جیهاندایە.

4.    عەین ساڵح (جەزائیر):  لە پلەی نۆیەمی جیهاندایە.

5.    ئەدرار (جەزائیر):  لە پلەی دەیەمی جیهاندایە.

6.    تەوریرت (جەزائیر):  لە پلەی یازدەیەمی جیهاندایە. (پلەی گەرمای شارە جەزائیرییەکان لە نێوان 44.7و 44.6 پلەدا بووە).

7.    قەیسومە (سعودیە): بە. 44،4پلەی سیلیزی لە پلەی حەوتەمی عەرەبی و 13ی جیهاندایە.

8.    مەدنین (تونس): بە 44.4 پلەی سیلیزی لە پلەی هەشتەمی عەرەبی و 14ی جیهاندایە.

تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، پێشوازی لە رێککەوتنی نێوان حکومەتی لوبنان و بزووتنەوەی فەتح کرد بۆ چەککردنی ئارەزوومەندانە لە کەمپەکانی فەڵەستینی لە بەیروت و بە "هەنگاوێکی مێژوویی بەرەو یەکڕیزی و سەقامگیری" وەسفی کرد. 

باراک لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، پیرۆزبایی لە هەردوو لا کرد و رایگەیاند: "ئەمە دەستکەوتێکی گەورەیە کە لە ئەنجامی هەنگاوە بوێرانەکەی ئەم دواییەی ئەنجومەنی وەزیرانی لوبنانەوە هاتووەتە ئاراوە."

نێردەی ئەمریکا جەختیشی کردەوە کە ئەم رێککەوتنە "پابەندبوونێکی راستەقینە بە ئاشتی و هاوکاری نیشان دەدات."

ئەم رێککەوتنە لە مانگی ئایاردا لە نێوان مەحمود عەباس، سەرۆکی فەڵەستین و جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان ئەنجامدرا و بڕیارە لە ئەمڕۆوە، پێنجشەممە، پرۆسەی رادەستکردنی چەک بە سوپای لوبنان دەست پێبکات. پرۆسەکە سەرەتا لە کەمپی بورج ئەلبەراجنە لە بەیروت دەست پێدەکات و بزووتنەوەی فەتح دەستپێشخەرییەکەی گرتووەتە ئەستۆ بۆ هاندانی لایەنە چەکدارەکانی دیکە.

بۆ ماوەیەکی زۆر، سوپای لوبنان نەچووەتە ناو کەمپە فەڵەستینییەکانەوە و ئاسایشی کەمپەکان لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە بەڕێوەبراوە، بۆیە ئەم هەنگاوە بە هەوڵێکی گرنگ دادەنرێت بۆ سەپاندنی سەروەریی دەوڵەتی لوبنان بەسەر تەواوی خاکەکەیدا. 

تویتەکەی تۆم باراک:

https://x.com/USAMBTurkiye/status/1958552010317320695

لە میانەی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، نوێنەری هەمیشەیی سوریا لە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ئیسرائیل هەوڵدەدات واقیعێکی نوێ لە سوریا بسەپێنێت و داوای لە ئەنجومەنی ئاسایش کرد کە ئیسرائیل ناچار بکات هێزەکانی لە سوریا بکشێنێتەوە.

نوێنەری سوریا جەختی لەسەر یەکپارچەیی خاکی وڵاتەکەی کردەوە و وتی: "ئێمە دابەشکردنی سوریا بە تەواوەتی رەتدەکەینەوە."

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆ، ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە حکومەتی سوریا هەنگاوی ناوە بۆ ئاوەدانکردنەوە و بووژانەوەی ئابووری و دووپاتیکردەوە کە "دەرگای دیالۆگی 'سوری-سوری' کراوەیە."

دەربارەی رووداوەکانی ئەم دواییەی شاری سوەیدا، نوێنەری سووریا وتی: "چەندین جار جەختمان کردووەتەوە کە سوەیدا و خەڵکەکەی بەشێکن لە پێکهاتەی سوریا."

لە کۆتاییدا، نوێنەری سوریا پابەندبوونی وڵاتەکەی بە شەفافیەت لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە.

 

لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی تایبەت بە دۆخی سوریا، گێر پێدەرسن، نوێنەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان، هۆشداریدا لە ناسەقامگیریی ئاگربەستی ئێستای وڵاتەکە و جەختی لە پێویستیی رێزگرتن لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی سوریا کردەوە.

پێدەرسن رایگەیاند: "بەبێ بوونی رێوشوێنی بنیاتنانی متمانە، ئاگربەست بە ناسەقامگیری دەمێنێتەوە،" وتیشی، "یەکپارچەیی سوریا بە خوێنڕشتن نایەتە دی، بەڵکو بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن دێتەدی."

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆیی، نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان ئاماژەی بەوەکرد کە بە وردی چاودێریی رەوشی سوەیدا دەکەن و هیوای خواست بەرپرسانی روداوەکانی ئەو ناوچەیە دادگایی بکرێن، بەبێ گوێدانە لایەنگرییان. هەروەها بوونی چەکدارە بیانییەکانی بە "مەترسییەکی گەورە" لە سوریا ناوبرد.

لەبارەی پرۆسەی سیاسییەوە، پێدەرسن باسی لە دەرچوونی مەرسومێک بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ناڕاستەوخۆ بۆ ئەنجومەنی گەلی کاتی کرد و داوای قۆناغێکی گواستنەوەی شەفاف و باوەڕپێکراوی کرد. جەختیشی کردەوە کە "قۆناغی گواستنەوە دەبێت ببێتە هۆی داڕشتنی دەستورێک کە گوزارشت لە ئیرادەی گەلی سوریا بکات."

نوێنەری نەتەوە یەکگرتووەکان داوای بەردەوامبوونی هەوڵەکانیشی کرد بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنی نێوان حکومەتی دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە).

لە کۆتاییدا، پێدەرسن ئاماژەی بەوەدا کە کاردەکەن بۆ دڵنیابوونەوە لە گەڕانەوەی ئارەزوومەندانەی ئاوارە و پەنابەرە سورییەکان بۆ زێدی خۆیان.

هەردوو حکومەتی سوریا و ئیسرائیل لە پاش ئەنجامدانی کۆبونەوەکانی نێوانیان بەتەواوەتی نزیکن لە ئەنجامدانی رێککەوتنێکی گشتگیر لە نێوانیاندا.

سەرچاوەیەکی تایبەت بە کەناڵی ئەلحەدەسی سعودی راگەیاند، سوریا و ئیسرائیل لەسەر نزیکەی 80%ی خاڵەکانی نێوانیان رێککەوتون، کە ئەوەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی دیمەشق و تەلئەبیب رێککەوتون لەسەر بەردەوامبوون لە دانوستانە ئەمنییەکانیانی نێوانیان  لە ئازەربایجان و فەرەنسا.

 ئاماژەی بەوەشکردوە، رێکخستنە ئەمنیەکانی باشوری سوریا نزیکە لەوەی بەتەواوەتی جێبەجێبکرێت.

 ئەو سەرچاوەیە رونیشیکردوەتەوە، تۆم باراک نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری سوریا داوای لە ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا کردوە رونکردنەوەی تەواوەتی بدات لەسەر ئەوگرتە ڤیدیۆیانەی پێشێکاریەکان بەرانبەر دروزەکان لە پارێزگای سوەیدا پیشاندەدەن.

ئەوەش دوای ئەوەدێت، ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا، لەگەڵ وەفدێکی ئیسرائیل لە پاریسی پایتەختی فەرەنسا کۆبووەوە و تیایدا باسیان لە پرسەکانی پەیوەست بە باشووری سوریا و هەوڵەکان بۆ بەرزکردنەوەی سەقامگیری ناوچەکە کرد.

لە میانی دیدارەکەدا، رێککەوتنێک ئەنجامدرا بۆ چڕکردنەوەی هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان و دوورکەوتنەوە لە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی سوریا.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند، حکومەتەکەی بەردەوام دەبێت لە کۆنترۆڵکردنی غەززە "تەنانەت ئەگەر حەماس لە دوا ساتدا بە رێککەوتنی ئاگربەست رازی بێت."هاوکات جەختیشی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە کەرتی غەززە "لەسەر لێواری کۆتاییهاتنە." 

نەتەنیاهۆ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ "سکای نیوزی ئوسترالی" وتی: "تەنانەت ئەگەر حەماس بە رێککەوتنەکە رازی بێت، ئیسرائیل غەززە کۆنترۆڵ دەکات،" بە ئامانجی "لەناوبردنی ئەوەی لە تێکدەران ماوەتەوە و بەدیهێنانی ئاسایش."

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەوەشی خستەڕوو کە ئامانجیان "ئازادکردنی هەموو بارمتەکان و چەککردنی حەماسە،" و جەختی لەوە کردەوە کە "لەناوبردنی دوا مۆڵگەی بزووتنەوەکە پێویستە بۆ بەدیهێنانی ئاشتییەکی هەمیشەیی."

ناتانیاهۆ روونیکردەوە کە ئامانجی "داگیرکردنی غەززە نییە، بەڵکو پێدانی داهاتوویەکی جیاوازە بە غەززە و ئیسرائیل."

لەلایەکی دیکەوە، نەتەنیاهۆ ئاشکرایکرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، "بە تەواوی پشتگیری لە ئامانجی سەربازیی ئێمە دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە بە مەبەستی لەناوبردنی حەماس و ئێمە بە هەر شێوەیەک بێت ئەو کارە دەکەین."

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە سوپای ئیسرائیل رۆژی چوارشەممە بانگهێشتی 60 هەزار سەربازی یەدەکی کردووە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی حکومەت بەردەوامە لە جێبەجێکردنی پلانەکەی سەرەڕای سەرکۆنەکردنی نێودەوڵەتی. هاوکات، سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە کە دەستیان بە ئۆپەراسیۆنی سەرەتایی کردووە بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە.

دانیشتووانی شاری غەززەش رایانگەیاندووە کە سوپای ئیسرائیل لە شەوی رابردوودا بەردەوام بووە لە بۆردومانکردنی چڕی شارەکە.

 

دەستەی ئاماری سعودیە رایگەیاند، ژمارەی عەمرەکاران لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا گەیشتووەتە زیاتر لە 15 ملیۆن کەس، کە زیاتر لە شەش ملیۆن  ونیویان عەمرەکاری بیانی بوون.

بەپێی ئەنجامی سەرژمێریەک کە لە لایەن دەستەی ئاماری سعودیەوە راگەیەندراوە، ژمارەی عەمرەکارانی ئەمساڵ گەیشتووەتە 15 ملیۆن و 222 هەزار و 479 کەس، لە رێژەیەش 60.5٪ لە رەگەزی نێر بوون و 39.5یش لە رەگزی مێ بوون.

دەستەی ئاماری سعودیە ئاماژەی بەوەشکردوە، ژمارەی ئەو عەمرەکارە بیانیانەی لە  چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا سەردانی ئەو وڵاتەیانکردوە، گەیشتوەتە شەش ملیۆن و 523 هەزار و 630 عەمرەکار، 82.2% یان  لە رێگەی فڕۆکەوە سەردانی سعودیەیانکردوە، هەروەها ژمارەی عەمرەکارانی ناوخۆیی سعودیە لە چارەیەکی یەکەمی ئەمساڵدا هەشت ملیۆن و 698 هەزار  و867  عەمرەکار بووە.

نەتەوە یەكگرتووەكان داوای ئاگربەستی دەستبەجێی لە كەرتی غەززە دەكات، حەماسیش دەڵێت پلانی سەربازی ئیسرائیل لە غەززە بێ بایەخكردنی هەوڵی وڵاتانی نێوەندگیرە.

 ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە میانی كۆنفرانسێكدا لە ژاپۆن داوای ئاگربەستی دەستبەجێی كرد لە كەرتی غەززە، دوای ئەوەی ئیسرائیل رایگەیاند كە هەنگاوەكانی بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی شاری غەززە دەستیپێكردووە.
گۆتێرێس راشیگەیاند، بڕیاری فراوانكردنی  ئۆردوگاكانی نیشتەجێبوون بۆ جولەكان لە كەناری رۆژئاوا نایاساییە و  داوای لە ئیسرائیل كرد لەو پلانە پاشەگەزبێتەوە.

بزوتنەوەی حەماسیش، دوای دەستپێكردنی قۆناغی دووەی ئۆپراسیۆنی جەدعون 2ی ئیسرائیل لە كەرتی غەززە رایگەیاند، ئەو پلانە بێ بایەخكردنی هەوڵی وڵاتانی نێوەندگیرە بۆ راگەیاندنی ئاگربەست، وتیشی چۆن پێشتر ئۆپراسیۆنەكانیان شكستیهێناوە ئەم ئۆپراسیۆنەش بە هەمان شێوە دەبێت.

 

وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، وڵاتانی ئەوروپا مافی ئەوەیان نییە سزاکان بە پێی "میکانیزمی سناپباک" کە لە رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی ساڵی 2015 دا دیاری کراوە، چالاک بکەن، یان وادەی ئۆکتۆبەر بۆ چالاککردنیان درێژ بکەنەوە.

عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران بە ئاژانسی ئیرنای راگەیاند، کاتێک دەڵێن وڵاتانی ئەوروپی مافی چالاک کردنەوەی سزاکان بۆ سەر ئێران نیە لەرێگەی میکانزیمی "سناپ باک"، بەهەمان شێوە مافی درێژکردنەوەی وادەی بڕیاردان بۆ دەستپێکردنی ئەو میکانیزمە نیە، هەروەها تاکوئێستا نەگەیشتونەتە بنەمایەک بۆ دانوستان لەگەڵ ئەوروپییەکان.

عەراقچی ئاماژەی بەوەشکرد، وڵاتەکەی ناتوانێت بە تەواوی پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی بپچڕێنێت، بەڵام، گەڕانەوەی پشکنەرەکانی پەیوەستە بە بڕیاری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانییەوە.

مانگی رابردوو ئێران بەفەرمی هاوکارییەکانی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی هەڵپەساردبوو، بە هۆکاری دوودڵی ئێران لە ئیدانەکردنی هێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر شوێنە ئەتۆمییەکانی لە مانگی حوزەیرانی رابردوو لە کاتی شەڕدا.

ئەوەش لەکاتێکدایە، دیپلۆماتکارانی ئێران لە مانگی تەمموزی رابردوودا لەگەڵ هاوتا ئەڵمانی و فەرەنسی  و بەریتانیەکانیان لە شاری ئەستنەبوڵی تورکیا لە بارەی بەرنامە ئەتۆمیەکەی ئێرانەوە کۆبونەوە.

      میکانیزمی سناپ باک یاخود پەلەپیتکە، لەلایەن ئیدارەی باراک ئۆبامای سەرۆکی پێشوتری ئەمریکاوە لە ساڵی 2015 دامەزراندووە، لە ئەگەری ئەوەی ئێران لە پابەندبونە ئەتۆمیەکانی پەشیمانبێتەوە، ئەوا راستەوخۆ سزاکان بەسەریدا دەسەپێندرێت.

لەگەڵ دەستپێكردنی قۆناغی سەرەتایی پلانی داگیركردنی شاری غەززە، وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاند، وڵاتەكەی بە مەرجەكانی خۆی كۆتایی بە شەڕەكە دەهێنێت.

یسرائیل کاتز وەزیری بەرگری ئیسرائیل, لەمیانەی سەردانێکیدا بۆ فەرماندەیی باشور، بە یاوەری ئییال زەمیر، سەرۆک ئەرکانی سوپای ئیسرائیل، بۆ پێداچوونەوە بە وردەکارییەکانی پلانەکانی داگیرکردنی  تەواوەتی کەرتی غەززە، داوای لە سەربازانی وڵاتەکەی کرد "یەکگرتوو بن بۆ ئازادکردنی بارمتەکان و ملکەچکردنی حەماس و کۆتاییهێنان بە شەڕەکە بەپێی ئەو مەرجانەی ئیسرائیل دایناوە".

ئاماژەی بەوەشکرد، سوپا سەرجەم کەرەستەکانی شەڕکردن بەکاردەهێنێت بۆ لێدان لە حەماس و کۆتایهێنان بەو بزوتنەوەیە.

ئەوەش لەکاتێکدایە، پلانی داگیرکردنی تەواوەتی کەرتی غەززە لە لایەن سوپای ئیسرائیلەوە پەسەندکراوە و لە ئێستادا 20 هەزار سەربازی یەدەگ بۆ جێبەجێکردنی ئەو پلانە بانگهێشتی سوپا کراونەتەوە.

ڤلادیمیر پۆتن، سەرۆکی روسیا، لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، هەڵسەنگاندنی خۆی بۆ کۆبوونەوەکەی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە ئالاسکا خستەڕوو.

نووسینگەی رۆژنامەوانیی کرملین لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە: "لەکاتی پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەدا، سەرۆک پوتن هەڵسەنگاندنی خۆی بۆ لوتکەی روسیا-ئەمریکا کە لە شاری ئەنکۆرەیج بەڕێوەچوو، بۆ سەرۆک ئەردۆغان باسکرد. هەروەها، پوتن ستایشی یارمەتییەکانی تورکیای کرد لە بەڕێوەچوونی دانوستانەکانی نێوان وەفدەکانی روسیا و ئۆکراین لە ئیستانبوڵ."

لەلایەن خۆیەوە، سەرۆکایەتیی کۆماری تورکیاش پشتڕاستیکردەوە کە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەی نێوان ئەردۆغان و پوتن، سەرجەم پێشهاتەکانی جەنگی ئۆکراینی لەخۆگرتووە.

هاوکات لەگەڵ چاوەڕوانییەکان بۆ دەستپێکردنی جێبەجێکردنی بڕیاری حکومەتی لوبنان بە دەستبەسەرداگرتنی چەک لەلایەن دەوڵەتەوە، سەرۆکی پەرلەمانی ئەو وڵاتە داوا لە حزبوڵڵا دەکات هاوکاری سوپا بکات و هۆشداری دەدات لە بەکارهێنانی شەقام.

بەپێی زانیارییەکانی کەناڵی "العربیة/الحدث"، نەبیە بێری، سەرۆکی پەرلەمانی لوبنان و سەرۆکی بزووتنەوەی ئەمەل کە هاوپەیمانی حزبوڵڵایە، داوای لەو حزبە کردووە هاوکاریی تەواوی سوپای لوبنان بکەن.

سەرچاوەکان ئەمڕۆ چوارشەممە رایانگەیاندووە، بێری بە حزبوڵڵای وتووە کە "بەکارهێنانی شەقام بەمەبەستی ناڕەزایەتی دەربڕین یان هەڵوەشاندنەوەی بڕیاری چەک داماڵین هیچ سوودێکی نابێت."

هەروەها سەرۆکی پەرلەمان داوای لە حزبوڵڵا کردووە پشتیوانی حکومەت بکات بۆ درێژکردنەوەی ماوەی مانەوەی هێزەکانی "یۆنیفیل" لە باشووری لوبنان.

رادەستکردنی چەک:

شایەنی باسە، حکومەتی لوبنان لە سەرەتای ئەم مانگەدا (ئابی 2025) بڕیاریدا چەک تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت و سوپای راسپاردووە پلانێک بۆ وەرگرتنەوەی چەکی حزبوڵڵا دابنێت. بڕیارە پلانەکە لە کۆتایی ئەم مانگەدا پێشکەش بکرێت و لە کۆتایی ئەمساڵدا (2025) جێبەجێ بکرێت.

لەلایەن خۆیەوە، حزبوڵڵا ئەم بڕیارەی رەتکردووەتەوە و بە "بێ بوون" ناوی بردووە، جەختیشیکردووەتەوە کە دەستبەرداری چەکەکانی نابێت.

لەسەرەتای دەرچوونی بڕیارەکەوە، لایەنگرانی حیزبوڵڵا بۆ چەندین رۆژ بە ماتۆڕسکیل لە ناوچە جیاوازەکاندا خۆپیشاندانیان ئەنجامدا بۆ ئیدانەکردنی بڕیارەکەی حکومەت و پاڵپشتی کردن لە حزبەکەیان.

هاوکات، چەندین لێدوانی بەرپرسانی ئێرانی سەبارەت بە پێویستیی دەستبەردارنەبوون لە چەک، رەخنەی توندی لایەنە لوبنانییەکانی لێکەوتووەتەوە.

 

هاوکات لەگەڵ چڕبوونەوەی بۆردومانەکانی ئیسرائیل بۆ سەر شاری غەززە، بزووتنەوەی حەماس رەزامەندیی لەسەر پێشنیازێکی نوێی ئاگربەست نیشانداوە کە لەلایەن میسر و قەتەرەوە پێشکەشکراوە.

دوێنێ دووشەممە، سەرچاوەیەکی رەسمی لە میسر هەواڵەکەی پشتڕاستکردەوە و دواتر باسم نەعیم، یەکێک لە سەرکردەکانی حەماس، لە پەیجی خۆی لە فەیسبووک نووسی: "بزووتنەوەکە وەڵامی خۆی بە رەزامەندی لەسەر پێشنیازی نوێی نێوەندگیرەکان پێشکەش کرد." هەروەها حەماس ئاماژەی بەوەشکردووە کە لایەنە فەلەستینییەکانی دیکەش رەزامەندیی خۆیان بە نێوەندگیرەکان راگەیاندووە.

تا ئێستا هیچ وەڵامێکی رەسمی لەلایەن ئیسرائیلەوە لەسەر ئەم پێشنیازە نەدراوە، بەڵام بەرپرسێکی ئیسرائیلی بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە کە پێشنیازەکەیان بەدەست گەیشتووە.

ناوەرۆکی پێشنیازەکە چییە؟ 

پێشنیازە نوێیەکە، کە لەلایەن میسر و قەتەرەوە کاری نێوەندگیری بۆ کراوە، لە چەند خاڵێکی سەرەکی پێکدێت و تا رادەیەکی زۆر هاوشێوەی ئەو پێشنیازەیە کە مانگێک لەمەوبەر لەلایەن نێردەی ئەمریکا ستیڤ ویتکۆفەوە پێشکەش کرا. گرنگترین خاڵەکانی بریتیین لە:

• ئاگربەستی ٦٠ رۆژە: ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بۆماوەی 60 رۆژ رادەگیرێن، لەگەڵ کردنەوەی رێڕەوێک بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی گشتگیر بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ.

• ئاڵوگۆڕی دیلەکان: لە قۆناغی یەکەمدا، نیوەی دیلەکانی ئیسرائیل کە لە ژیاندان لەگەڵ ژمارەیەک تەرم ئازاد دەکرێن. قۆناغی دووەم ئازادکردنی نیوەکەی دیکەی دیلەکان لەخۆدەگرێت. لە بەرامبەردا، سەدان دیلی فەلەستینی لە زیندانەکانی ئیسرائیل ئازاد دەکرێن.

• هاوکارییە مرۆییەکان:  رێگە بە چوونەژوورەوەی هاوکارییە مرۆییەکان بۆ کەرتی غەززە دەدرێت و میکانیزمی دابەشکردنی هاوکارییەکان لە رێگەی رێکخراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و مانگی سوورەوە دەگەڕێندرێتەوە.

• کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل: پێشنیازەکە باس لە "دووبارە بڵاوەپێکردنەوەی سەربازیی هێزەکانی ئیسرائیل" دەکات، بەڵام وردەکاریی زیاتری لەسەر شێوازی کشانەوەکە و ناوچەکان روون نەکراوەتەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئیسرائیل نزیکەی %75ی کەرتەکەی کۆنترۆڵکردووە.

ئەم پێشهاتانە لە کاتێکدایە کە ئیسرائیل لەم مانگەدا پلانی خۆی بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە پەسەند کرد، بەڵام بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کردووە کە دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە پێویستی بە چەند هەفتەیەک دەبێت، ئەمەش دەرفەتێک بۆ دانوستانەکانی ئاگربەست دەهێڵێتەوە.

هاوکات، دۆخی مرۆیی لە کەرتی غەززە بەهۆی کەمیی هاوکارییە خۆراکییەکانەوە گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار. وەزارەتی تەندروستی لە غەززە Rایگەیاند کە ژمارەی قوربانیانی برسێتی و بەدخۆراکی بۆ 266کەس بەرزبووەتەوە، کە 112 کەسیان منداڵن.