سەرۆكی ئێران لەبارەی یەکگرتنی وڵاتانی موسڵمانەوە وتارێکی پێشکەشکرد و لە وتارەکەشدا وتی: پێویستە مسوڵمانان یەكگرتووبن و ئامادەن بەشداری رێككەوتنی مەككەدا بكەن.

مەسعود پزیشكیان سەرۆكی ئێران لە چاوپێككەوتنێكدا لە بارەی رێككەوتنی مەككە لە نێوان سعودیە و پاكستان و توركیاوە رایگەیاند، ئەمە هەنگاوێكی ئەرێنییەوە و پێویستە مسوڵمانان یەكڕیزبن و ئەوان ئامادەن بەشداری لەو رێككەوتنە بكەن.

وتیشی، ئەوان تائێستا بڕیارییان نەداوە بەشداری بكەن، بەڵام یەكگرتویی مسوڵمانان بە گرنگ دەزانن.

ئاماژەی بەوەشدا، پێویستە وڵاتانی موسڵمان ناكۆكی نەكەوێتە نێوانیان و ببن بە چەند گروپێكەوە و دژی یەكتر بوەستنەوە، بەڵکو دەبێت لەپشتی یەکدی بن و وەک یەک هێزی کاریگەر مامەڵە بکەن.

کەشتییەکی نەوتهەڵگر لە گەروی هورمز بە مینێکی دەریاییدا تەقییەوە کە زیاتر لە دوو ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی هه‌ڵگرتبوو.

ئەمڕۆ ، میدیاکانی ئێران لە زاری سوپای پاسدارانەوە بڵاویانکردەوە، کەشتییەکی گه‌وره‌ی نه‌وت لە کاتی تێپەڕبوونی بە گەروی هورمزدا، بەر مینی دەریایی کەوتووە و تەقیوەتەوە.

سوپای پاسداران ئاشکرایکرد، کەشتییەکە زیاتر لە دوو ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی هەڵگرتبوو، هەوڵیداوە بە "شێوەیەکی نایاسایی و لە رێگەیەکی مۆڵەتپێنەدراو" لەلایەن ئێرانەوە، لەو رێڕەوە ئاوە ستراتیژییە تێپەڕێت.

سوپای پاسداران دەشڵێت، گەروی هورمز داخراوە و لە ژێر كۆنترۆڵی ئێراندایە، لە ئەنجامی پێشێلكردنی هەر یاسایەكی تێپەڕینیش لە گەروەكەوە، كەشتی سەرپێچیكار دەكرێتە ئامانج.

پێشتر سوپای ئەمەریکا رۆژی پێنجشەممە رایگەیاندبوو، سوپای پاسدارانی ئێران بە موشەک هێرشی کردووە سەر کەشتییەکی کۆنتێنەر لە گەروی هورمز.

سەرۆک کۆماری ئێران لەبارەی دوایین رەوشی دانوستانیان لەگەڵ ئەمریکادا چەند بابەتێکی جیاوازی بە پوختیی خستەڕوو و هۆشداریشی دایە ئەمریکا لەسەر بەردەوامیدان بە سزاکانیان لەسەر وڵاتەکەی.

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، بەردەوامبوونی سزاکانی ئەمریکا دەبێتە هۆی خراپتربوونی رەوشەکە.

وتیشی، سزاکانی ئەمریکا کێشەی بۆ ئێران و جیهانیش دروستکردووە.

ئاماژەی بەوەشدا، ئەمریکا باشترە بە زمانی دیالۆگ و گفتوگۆ لەگەڵ ئێران مامەڵە بکات، لە جیاتی زمانی هێز.

حوسییەكان كۆشكی سەرۆكایەتیی مەعاشیقیان لە شاری عەدەنی باشووری یەمەن بۆردومان كرد كە بارەگای حكومەت و سەرۆكی یەمەنی لێییەو تا ئێستاش چارەنوسی سەرۆك ئاشكرا نەكراوە.

وتەبێژی حكومەتی یەمەن رایگەیاند، لە هێرشێكدا كە ئەمڕۆ حوسییەكان بۆ سەر كۆشكی سەرۆكایەتی مەعاشیق، بارەگا و شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆك كۆماری یەمەن ئەنجامیاندا، دوو پاسەوان كوژراون و چەندین كەسی دیكەش برینداربوون.

هەروەها دڵنیاییدا كە رەشاد علێمی سەرۆكی كاتی یەمەن و سەرۆك وەزیران و وەزیرەكانی حكومەت سەلامەتن، بەڵام سەرچاوەكان دەڵێن، چارەنوسی سەرۆك هێشتا نادیارە.

حوسییەكان لە راگەیەندراوێكدا بانگەشەی ئەوەیان كردووە كۆشكی مەعاشیقیان كردۆتە ئامانج لە میانی كۆبوونەوەیەكدا كە ئەفسەرانی سعودیەو حكومەتی یەمەن و سەرۆك كۆمار تێیدا بەشداربوون.

هاوكات توركی مالیكی، وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی ئاشكرای كرد، سیستمی بەرگریی ئاسمانی توانیویەتی مووشەكێكی كروزی حوسییەكان لە ئاسمانی مەدینە تێكبشكێنێت، ئەمەش دووەم پەلامارە بۆ سەر ئەو ناوچەیە پاش ئەوەی لە سەرەتای ئەم مانگەدا وێستگەیەكی كارەبا كرایە ئامانج.

وتەبێژێکی نەخۆشخانەیەکی خۆجێیی لە شاری پێشاوەری پاکستان، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند، لانیکەم 17 خوێندکار، کە سەرجەمیان تەمەنیان لە خوار 13 ساڵەوەیە، لەگەڵ مامۆستایەک گیانیان لەدەست داوە، ئەوەش بەهۆی رووخانی سەقفی خوێندنگەیەک.

محەمەد عاسم، وتەبێژی نەخۆشخانەکە، روونی کردەوە کە خوێندکارەکان و مامۆستاکە بە گیانلەدەستداوی گەیەندراونەتە نەخۆشخانەی "لێدی رێدینگ"، ئەمە سەرەڕای گەیاندنی ژمارەیەک بریندار بە روداوەکە بۆ هەمان نەخۆشخانە.

تا ئێستاش هۆکاری رووخانەکە بە تەواوی نەزانراوە و لێکۆڵینەوە لەبارەیەوە بەردەوامە.

حوسییەكان هەڕەشەی بەردەوامبوونی هێرشەكانی بۆسەر فڕۆكەخانە و كێڵگە نەوتییەكانی سعودیە دەكات و داوای چۆڵكردنی چەند شوێنێكی ئەو وڵاتەش دەكات.

یەحیا سەریع, وتەبێژی سەربازیی حوسییەكان لە راگەیەنردراوێكدا كە لە پلاتفۆڕمی ئێكس بڵاویكردووەتەوە، نووسویەتی، لە رۆژانی داهاتوودا هێرشەكانیان بۆسەر فڕۆكەخانە و دامەزراوە نەوتییەكانی سعودیە دەستپێدەكەنەوە و بەردەوامیش دەبن.

هۆشداریی دایە كۆمپانیاكانی گواستنەوەی دەریایی و سەرجەم كارمەندانی مەدەنی لەو ناوچانە و داوای لێكردوون دەستبەجێ فڕۆكەخانە و دامەزراوە نەوتییەكانی سعودیە چۆڵ بكەن، بەپێچەوانەوە خۆیان بەرپرسیار دەبن.

ئەو لێدوان و هەڕەشانە دوای ئەوە دێن، لە رۆژی سێ شەممەوە، ئاڵۆزییەكانی نێوان سعودیە و حوسییەكان چڕتربووەتەوە و هێرشی مووشەكیی و درۆنییان بۆسەر یەكتر دەستپێكردەوە.

 

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل هۆشداری دەدات لە مەترسییەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتەکەی و ناوچەکە و رایدەگەیەنێت، "لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا حەماس و حزبوڵا لەناودەبەن و دەسەڵاتی ئێستای ئێرانیش دەڕوخێنن".

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رادیۆی سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەکرد، دوژمنەکانیان هەوڵدەدەن لەم رۆژانەدا هێرشبکەنە سەر ئیسرائیل، سەبارەت بە ئەگەری ئەنجامدانی هێرشێکی پێشوەختیش بۆ سەر تاران، ناتانیاهۆ وتی، لە ئێستادا دژایەتی ئەو هەنگاوە دەکات و بە کاتێکی گونجاوی نازانێت.

راشیگەیاند، حکومەتەکەی و سوپای ئیسرائیل نزیکەی 90%ـی ئەرکەکانیان بۆ دابینکردنی ئاسایش جێبەجێکردووە.

ئەوەش لەکاتێکدایە، سەرچاوە ئاگادارەکان باسیان لەوە کردووە، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەگەری هێرشکردنەسەر ئێرانیان پێش هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا تاوتوێکردووە.

عەلی زەیدی، سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیرانی عیراق، لە پایتەختی سعودیە لەگەڵ محەمەد بن سەلمان شازادەی جێنشین کۆبووەوە، ولە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی پەرەسەندنەکانی دۆخی ناوچەکە و رێگاکانی هەماهەنگیکردنی هەوڵەکان بۆ بەهێزکردنی ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکەیان کرد.

نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی وەزیران لە راگەیەندراوێکدا بڵاوی کردەوە: زەیدی ئیدانەی هێرشکردنە سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی پاشا خالد لە ریاز کرد، و جەختی لەسەر رەتکردنەوەی ئامانجکردنی هاووڵاتییانی مەدەنی و دامەزراوە مەدەنییەکان کردەوە بەو پێیەی ئەوە مەترسییە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی.

سەرۆک وەزیران هەڵوێستی نەگۆڕی عیراقی دووپات کردەوە لەسەر رێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی وڵاتەکەی وەک دەستپێکێک بۆ هەر هێرشێک یان کارێک کە زیان بە ئاسایشی سعودیە و وڵاتانی ناوچەکە بگەیەنێت، هاوکات پابەندبوونی خۆی بە بنەماکانی رێزگرتن لە سەروەریی عیراق و وڵاتە دۆست و براکان دووپات کردەوە.

راگەیەندراوەکە ئاماژەی بەوەش دا کە دیدارەکە باسی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و سعودیە و رێگاکانی پەرەپێدانی کرد لە هەموو بوارەکاندا، بەتایبەت هەماهەنگیی ئەمنی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە ناوچەییەکان.

لای خۆیەوە، شازادەی جێنشینی سعودیە پشتیوانیی شانشینی بۆ هەوڵەکانی حکومەتی عیراق دووپات کردەوە کە ئامانجیان بەهێزکردنی گفتوگۆ و بەدیهێنانی سەقامگیرییە لە ناوچەکەدا.

یسرائیل کاتز، وەزیریری بەرگریی ئیسرائیل رایگەیاند، سوپای وڵاتەکەی لە سوریا و لابنان ناکشێتەوە و ئامادەشن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی خاکی زیاتر لە لوبناندا.

ئەمڕۆ چوارشەممە، لە لێدوانێکیدا بۆ میدیاکان، یسرائیل کاتز رەتیکردەوە سوپای وڵاتەکەی لەو شوێنانە بکشێتەوە کە دەستیبەسەردا گرتوە.

کاتز جەختیکردەوە، ئامادەن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی خاکی زیاتر لە لوبنان و هۆشداریشی داوەتە حزبوڵای لوبنان.

وەزیری بەرگریی ئیسرائیل دەڵێت؛ ئەگەر حزبوڵا هاوکاری ئێران بکات لە هێرشکردنە سەر وڵاتەکەی پەشیمان دەبێتەوە.

هۆشداریشیداوە لەئەگری کارێکی لەو شێوەیە؛  ئەوا روبەڕوی لێدانێکی کوشندە و قورس دەبێتەوە، بە بۆردومانکردنی باشوری بەیروت دەیان هەزار هاووڵاتی ئاوارە دەبەن.

هێزی دەریایی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، کەشتییەکی بازرگانی دوای ئەوەی ویستویەتی بە بێ مۆڵەت گەروی هورمز تێپەرێنێت، بەر مینی دەریای کەوتوە و نوقم بووە.

 سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، بەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە لە گەوری هورمز کەشتیەک بە 2500 کۆنتێنەرەوە، بەهۆی بەرکەوتنی بە مینی دەریای نوقم بوو.

ئاماژەی بەوەکردوە، کەشتییەکە بە شێوەیەکی سەرپێچیکار و لە رێڕەوێکی مەترسیداردا هەوڵی تێپەڕبونی گەروەکەی داوە بە بێ بونی مۆڵەت.

بە گوێرەی زانیارییەکان، روداوەکە لە ناوچەکانی باشوری گەروی هورمز بووە و ژمارەیەکی زۆری کۆنتێنەریش کەوتونەتەسەر ئاو.

سوپای پاسداران هۆشداری بە کەشتی و بەلەمی ماسیگرەکانداوە، تەواوی سەلامەتی لەو ناوچەیە بگرنەبەر بۆ ئەوەی توشی پێکدادان نەبن لەگەڵ ئەو کۆنتێنەرانەی بەهۆی نوقمبونی کەشتییەکەوە کەوتونەتە سەرئاو.

کۆمپانیای "ئارامکۆ"ی سعودیە بارەگای سەرەکی خۆی لە شارۆچکەی زەهران چۆڵ کرد و رێنمایی بە فەرمانبەرانی دا کە ئەمڕۆچوارشەممە لە ماڵەوە درێژە بە کارەکانیان بدەن، ئەمەش دوای بیستنی دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە نزیک بارەگاکە.

ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری چوار سەرچاوەوە گواستییەوە کە فەرمانی چۆڵکردنی بینای بارەگای سەرەکی کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە لە شاری زەهران دەرچووە.

رۆیتەرز ئاماژەی بەوەش کردووە کە رێنمایی بە فەرمانبەرانی کۆمپانیای ئارامکۆ دراوە ئەمڕۆ چوارشەممە لە ماڵەوە کار بکەن.

ئێوارەی دوێنێ ئاژانسی رویترز لە زاری چەندین سەرچاوەوە بڵاویکردەوە، دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە دەوروبەری ئەو دامەزراوە هەستیارەی زەهران بیستراوە، ئەمەش وای لە ئیدارەی کۆمپانیاکە کردووە بڕیاری چۆڵکردنی بەپەلە بدات و دەوامی مەیدانی بگۆڕێت بۆ کارکردن لە دوورەوە بە مەبەستی پاراستنی گیانی کارمەندەکانی.

ئەم ئاڵۆزییانە دوای ئەوە دێن کە وتەبێژی هێزەکانی سەنعا هۆشیارییەکی بڵاوکردەوە و تێیدا داوای لە هاووڵاتییان کرد بەپەلە لە چەند ئامانجێکی دیاریکراو دووربکەونەوە، لەوانە: بارەگای ئارامکۆ لە دەمام، فرۆکەخانەی مەلیک خالید لە ریاز و وێستگەی پاڵاوگەی ریاز؛ وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ بەئامانجگرتنی سەنعای پایتەخت.

ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە؛ تاران شێواز و تاکتیکی هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان لە گەروی هورمز گۆڕیوە و ئامانجیش لەم هەنگاوە بەرزکردنەوەی نرخی نەوتە لە جیهاندا.

ئاژانی رۆیتەرز لە زاری دوو لێپرسراوی باڵای ئێرانەوە بڵاویکردوەتەوە، تاران لە باڵاترین ئاستی سەرکردایەتییەوە بڕیاری داوە شێواز و تاکتیکی هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان لە گەروی هورمز بگۆڕێت.

ئاماژەی بەوەشکردوە، ئامانجی سەرەکی لەم هەنگاوە، بەرزکردنەوەی نرخی نەوتە لە جیهان و تێکدانی ئابوریی و کاریگەریدانانە لەسەر هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی ئەمریکا کە بڕیارە مانگی داهاتوو بەڕێوەبچێت.

بەپێی ئەو سەرچاوانەی قسەیان بۆ رۆیتەرز کردوە؛  نزیکەی 10 رۆژە هێرشەکانی ئێران بە تاکتیکی نوێ بۆ سەر کەستییەکان زیادیان کردووەو  تا رادەیەکیش سەرکەوتوو بووە.

لە بەرانبەردا لێپرسراوێکی سەربازیی ئەمریکا پشتڕاستی کردەوە، کە سوپای پاسداران شێوازی  هێرشەکانی گۆڕیوە؛ بەهۆی ئەوەی لێدانەکانی ئەمریکا رادارەکانی ئێرانیان تێکشکاندووە، ئێستا ئێران بەلەمی بچوک بەکاردێنێت بۆ چاودێریکردن  و دیاریکردنی ئامانجەکان.

ئەو لێپرسراوە ئەمریکییە ئاشکراشی کردوە، هەفتەی رابردوو هێزەکانی ئەمریکا بەلەمێکی چاودێریی ئێرانییان تێکشکاندووە، رونیشیکردوەتەوە؛  سەرەڕای ئەم هەوڵانەی ئێران، تاران بەهۆی لاوازبوونی هێزە دەریاییەکانییەوە نەیتوانیوە رێگربێت لە زیادونی هەناردەکردنی نەوت لە گەروەکەدا.

نێردەی ئەمریكا بۆ عیراق دەڵێت، پەیوەندییەكانی واشنتۆن و بەغداد بە قۆناغێكی زۆر گرنگدا تێدەپەڕێت و لە پەیوەندییەكی ئەمنییەوە دەگۆڕێت بۆ هەماهەنگی ئابووری و بەرژەوەندی هاوبەش.

تۆم باراك لە میانی كۆبوونەوەی لەگەڵ ستیڤ ڤاگن كاربەڕێكەری باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە عیراق وتی، ئەزمونی فراوانی ستیڤ ڤاگن لە عیراق و ناوچەكە ئەو باڵیۆزەی كردووەتە كەسایەتییەكی گونجاو و كاریگەر بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەكانی ئەمریكا لە عیراق و ناوچەكە.

ئەوەشی خستەڕو، سەركردایەتییەكی گونجاو لە ئارادایە كاتێك پەیوەندییەكانی ئەمریكا و عیراق، لە پەیوەندییەكی ئەمنییەوە دەگۆڕێت بۆ هەماهەنگی ئابووری و بەرژەوەندی هاوبەش.

رۆژنامەی هائارتزی ئیسرائیلی لە راپۆرتێکدا بڵاویکردوەتەوە، ناتانیاهۆ هەوڵدەدات رەزامەندی سعودییە بۆ بەشداریکردنی ئیسرائیل لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی دژی حوسییەکان لە یەمەن لە رێگەی نێوەندگیری ئەمریکاوە بەدەستبهێنێت.

لە راپۆرتەکەدا،  ئاماژەی بەوەکراوە، سەرەڕای هەوڵەکانی ناتانیاهۆ بۆ هێرشی هاوبەش لەگەڵ سعودییە بۆسەر حوسییەکان، بەڵام شازادەی جێنشینی سعودیە دژی ئەو جۆرە بەشداریکردنەیە.

رۆژنامەکە ئاشکرای کردوە، بن سەلمان دژی ئامادەبونی سەربازی ئیسرائیلە لە ئۆپەراسیۆنەکەدا، چونکە نیگەرانە لە کاردانەوەی نەرێنی رای گشتیی سعودیە بەرانبەر بە هەنگاوێکی لەو شێوەیە.

جیا لە خواستی بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆن دژی حوسییەکان، رۆژنامەکە دەڵێت؛ ناتانیاهۆ هەوڵدەدات پەیوەندییەکانی لەگەڵ ریاز پتەوتر بکات و رێگە خۆش بکات بۆ رێککەوتنی داهاتوو تا پەیوەندییەکانی نێوان ئیسرائیل و سعودیە ئاسایی بکاتەوە.

باڵیۆزخانەی واشنتۆن لە ریاز رایگەیاند کە ئیتر لەسەر فەرمانبەرانی حکومیی ئەمریکی پێویستە مۆڵەتی تایبەت وەربگرن بۆ بەکارهێنانی هەر فڕۆکەخانەیەک لە سعودیە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە پێشتر ئەم رێکارە تەنها سێ فڕۆکەخانەی دەگرتەوە، لەگەڵ پەرەسەندنی هێرشەکانی حوسییەکان بۆ سەر فڕۆکەخانەکانی شانشینەکە.

لە بەیاننامەیەکدا کە باڵیۆزخانەکە بڵاویکردۆتەوە، هاتووە: پێویستە لەسەر فەرمانبەرانی ئەمریکیی لە سعودیە مۆڵەتی تایبەت وەربگرن بۆ بەکارهێنانی هەر فڕۆکەخانەیەک لە وڵاتەکەدا، هاوکات جەختیشی کردەوە: پێویستە زیاتر وریابن ئەگەر بڕیار بدەن فڕۆکەخانەکانی سعودیە بەکاربهێنن، بەپێی ئاژانسی فرانس پرێس.

هەفتەی رابردوو باڵیۆزخانەکە رایگەیاندبوو کە ئەم رێکارە تەنها فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی شا خالید لە ریاز دەگرێتەوە، پێش ئەوەی رۆژی یەکشەممە فراوانکردنی بۆ فڕۆکەخانەکانی دەمام و جەدەش رابگەیەنێت.

ئەندی بێرنهام، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا رایگەیاند، هەڵسەنگاندنە ئەمنییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هێرشی پلان بۆ داڕێژراو بۆ سەر بنکەی ئاسمانیی فێرفۆرد ئێرانی لە پشتەوەیە.

ئەمڕۆ دووشەممە، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا ئاشکرای کرد بە گوێرەی هەڵسەنگاندنە ئەمنییەکان سوپای پاسداران دەستی هەبووە لە هێرشەکەی سەر بنکەی ئاسمانی فێرفۆرد.

سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا جەختیکردوە، وەک وەڵامێک بۆ ئەو هەوڵە سزای قورسی ئابوری بەسەر تارابندا دەسەپێنن.

ئەمە لە کاتێکدایە، رۆژی سێشەممە، 28ـی 9ـی 2026 پۆلیسی بەریتانیا رایگەیاند، دوای ڕاپۆرتێک سەبارەت بە "چالاکی گوماناوی" لەلایەن گروپێکەوە لە نزیک بنکەی ئاسمانی فێرفۆرد کە هێزەکانی ئەمریکا بەکاردەهێنێت، توانیویانە گروپێکی  شەش کەسی دەستگیر بکەن، کە ویستویانە هێرشبکەنە سەر بنکەکە و  دوای ئەم روداوەش  ئەمریکا فڕۆکە بۆمب هاوێژەکانی لە بنکەکە دورخستەوە.