میدیای ئیسرائیل رایگەیاند، ئەمریكا دەستیكردووە بە كەمكردنەوەی ژمارەی فرۆكە و پشتیوانی لۆجستی خۆی لە فرۆكەخانەی بنگۆریۆنی ئیسرائیل.

كەناڵی ئای 24 نیوزی ئیسرائیل لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویكردەوە، بە مەبەستی كەمكردنەوەی قەرەباڵغی فڕۆكەخانەكە و دابینكردنی شوێنی زیاتر بۆ فڕۆكەكان و زیادبوونی گەشتەكان لە وەرزی هاویندا، ئەمریكا فرۆكە و پشتیوانی لۆجستی لە فرۆكەخانەی بنگۆریۆنی ئیسرائیل كەمدەكاتەوە.

رۆژنامەی هارتسی ئیسرائیل بڵاویكردەوە، 75 فرۆكەی ئەمریكا لە فرۆكەخانەكەی ئیسرائیل و قەرەباڵغییان دروستكردووە و ئەمە زیان بە فرۆكەخانەكە دەگەیەنێت.

باسی لەوەشكردووە، بەپێی خەمڵاندنەكان، زیانی مانەوەی فرۆكەكانی ئەمریكا نزیكەی 190 ملیۆن دۆلارە و ئەگەر رەوشەكە تا كۆتایی ساڵ بەردەوام بێت بەشێك لە كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی ئیسرائیل ناچار دەبن بەشێك لە فڕۆكەكانیان بۆ ئەوروپا بگوازنەوە.

دەستەی پەخشی ئیسرائیلی رایگەیاند، سوپای وڵاتەكەی خۆی ئامادە دەكات بۆ كشانەوە لە چەند ناوچەیەكی دیاریكراوی باشوری لوبنان، بەو مەرجەی سوپای لوبنان لەوشوێنانە جێگیربێت.

دەستەی پەخشی ئیسرائیلی بڵاویكردەوە، سوپای ئیسرائیل ئامادەكاری دەكات بۆ كشانەوە لە چەند ناوچەیەكی باشوری لوبنان بەو مەرجەی سوپای لوبنان لەم ناوچانە بڵاوەیان پێبكرێت.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بڵاوەپێكردنی سوپای لوبنان لە باشوری وڵاتەكە بە چەند قۆناغێك دەبێت و ئەم هەنگاوەی سوپای ئیسرائیل لە ژێر رۆشنایی بەدیهێنانی زۆربەی ئامانجەكان و فشارەكانی ئەمریكایە. 

رۆژنامەی نیویۆرك تایمزی ئەمریكیش پێشتر بڵاویكردەوە، سەركردایەتی سوپای ئیسرائیل بڕیاردراوە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكان لە لوبنان تەنیا لە چوارچێوەی بەرگریكردندا بێت.

سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ، ڕۆژی چوارشەممە، رایگەیاند کە وەزارەتی داد لە وڵاتەکەی راسپاردووە بۆ لێکۆڵینەوەیەک، ئەمەش دوای ئەوەی بانگەشەی ئەوەی کرد کە کۆمپانیاکانی نەوت نرخی بەنزینیان دانەبەزاندووە بەو شێوەیەی کە لەگەڵ دابەزینی نرخی نەوتدا بگونجێت.

سەرۆکی ئەمریکا لە سەر سەکۆی "ترووس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: کۆمپانیا گەورەکانی نەوت لە وێستگەکانی سووتەمەنیدا نرخەکان دانابەزێنن بەو شێوەیەی کە لەگەڵ دابەزینی توندی نرخی ئەو نەوتەدا بگونجێت کە دەیکڕن... منیش فەرمانم بە وەزارەتی داد کردووە دەستبەجێ لێکۆڵینەوە لەم بابەتەدا بکات.

ترەمپ دوێنێ سێشەممە رایگەیاندبوو کە ویلایەتە یەکگرتووەکان گەروی هورمز بە کراوەیی دەهێڵێتەوە و کۆتایی بە گەمارۆدانی دەریایی دەهێنێت.

ماركۆ روبیو، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، لە لێدوانێكی نوێدا سەبارەت بە گرژییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆڵی ئێران، چەند پەیامێكی توند ئاراستەی تاران دەكات رایگەیاند، مەحاڵە كۆتایی بە شەڕ و ململانێكان لە ناوچەكەدا بهێنرێت، تا ئەو كاتەی گروپە چەكدارەكان ئێران بەردەوام بن لە هاوێشتنی مووشەك و درۆن لە خاكی عیراقەوە، یاخود بەشداری بكەن لە كارە تیرۆریستییەكاندا، هاوشێوەی ئەوەی حەماس و حزبوڵا ئەنجامیاندا.

لە بەشێكی تری قسەكانیدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا تیشكی خستە سەر پرسی ئاسایشی ئاوە نێودەوڵەتییەكان و رایگەیاند، هیچ وڵاتێك مافی ئەوەی نییە باج بەسەر ڕێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەكاندا بسەپێنێت، ئەمەش وەك ئاماژەیەك بۆ گەروی هورمز.

لەكۆتاییدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا جەختی لەسەر سەروەری خاكی لوبنان كردەوە و رایگەیاند، داهاتووی لوبنان تەنها موڵكی گەلی لوبنانە، پێویستە ئەو داهاتووە لە رێگەی حكومەتە شەرعی و هەڵبژێردراوەكەی خۆیانەوە دیاری بكرێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەمرۆ سێشەممە، رایگەیاند کە ئێران بە تەواوەتی و بە شێوەیەکی گشتگیر بە بەرزترین ئاستی پرۆسەکانی پشکنینی ئەتۆمی رازی بووە.

ترەمپ لە وتارێکدا رایگەیاند: ئێران بە تەواوەتی و بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لە داهاتوودا، بە بەرزترین ئاستی پرۆسەکانی پشکنینی ئەتۆمی رازی بووە، ئاماژەی بەوەش کرد: ئەگەر ئێران بەو پشکنینانە رازی نەبووایە، هیچ دانوستانێکی تر نەدەبوو.

سەرۆکی ئەمریکا وتیشی: هەموو کەشتییەکان لە شوێنەکانی خۆیان دەهێڵمەوە بۆ دووبارە سەپاندنەوەی گەمارۆکان ئەگەر پێویست بکات، رونیشی کردەوە کە: ئەم هەنگاوە دەستەبەری پاکژی و دروستیی دۆسیە ئەتۆمییەکە دەکات، ئەگەر ئێرانیش بەمە رازی نەبووایە، هیچ گفتوگۆیەکی تر نەدەبوو.

ترەمپ لە درێژەی قسەکانیدا وتی: دووبارە سەپاندنەوەی گەمارۆکان بەسەر ئێراندا لەم قۆناغەدا ئەگەرێکی زۆر کەمە، رونیشی کردەوە کە: ئەو پارانەی وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا لە بەرژەوەندیی ئێران ئازادیان دەکات، دەچنە ناو ژمێریارییەکی دەستەبەرییەوە کە لەژێر کۆنترۆڵی واشنتۆندایە.

لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد: ئەو پارانەی کە ئازادیان دەکەین، بۆ کڕینی ماددە خۆراکی و پزیشکییەکان لە ئەمریکا بەکار دەهێنرێن، وەک گەنمەشامی، گەنم و فاسۆلیای سۆیا، جەختیشی کردەوە: گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران بە باشی بەڕێوە دەچن.

کۆمپانیای دانه غاز، گەورەترین کۆمپانیای کەرتی تایبەتی غازی سروشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەرکەوتنی بەرچاوی لە پرۆگرامی هەڵکەندنی بیرە نەوت و غازەکان لە میسر راگەیاند، هاوکات ئاشکرایکرد، حکومەتی میسر تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکانی کۆمپانیاکەی یەکلاکردووەتەوە.

دەقی راگەیەنراوەکەی کۆمپانیای دانە غاز...

دانه غاز سەرکەوتنی بەرچاو لە هەڵکەندنی بیری نەوت و غاز لە میسر رادەگەیەنێت، هاوکات حکومەت تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکان ناهێڵێت و بەردەوامە لە پارەدان بە شێوەیەکی تەواو و لە کاتی خۆیدا

نوێترین ئەنجامەکانی هەڵکەندن لە ئاستی چاوەڕوانییەکان زیاترن، بەجۆرێک کە نزیکەی 10 ملیار پێ سێجا  سەرچاوەی غازیان دەستنیشان کردووە، لەگەڵ ئەگەری زیادکردنی 12 ملیار پێ سێجای دیکە لە سەرانسەری ناوچەی مۆڵەتەکەدا.

حکومەتی میسر تەواوی شایستە داراییە هەڵپەسێردراوەکانی یەکلاکردووەتەوە و ئێستا بە تەواوی و لە کاتی خۆیدا پارە بە دانه غاز دەدات، ئەمەش متمانە بۆ وەبەرهێنانی زیاتر بەهێز دەکات.

کۆمپانیاکە لەم دواییانەدا بڕی 79 ملیۆن درهەمی زیادەی لە میسرەوە پێگەیشتووە (21.5 ملیۆن دۆلار) لە میسرەوە.

کۆمپانیاکە پلانی هەیە چوار بیری دیکە هەڵکەنێت پێش کۆتایی ساڵی 2026.

کۆمپانیای دانه غاز کە گەورەترین کۆمپانیای کەرتی تایبەتی غازی سروشتییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمرۆ ئەنجامە هاندەرەکانی پرۆگرامی هەڵکەندنی لە میسر راگەیاند، هاوکات لەگەڵ وەرگرتنی پارەی زیادە کە کۆی گشتییەکەی دەگاتە 79 ملیۆن درهەم (21.5 ملیۆن دۆلار)، ئەمەش وەک کۆتاییهێنان بە دانەوەی تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکان لە میسر و بەردەوامبوونی پارەدانی تەواو و لە کاتی خۆیدا لەلایەن حکومەتی میسرەوە.

ئەو پێشکەوتنەی لە میسر بەدەستهاتووە، رەنگدانەوەی تێکەڵەیەکە لە چوارچێوەیەکی دارایی باشترکراو لە ژێر سایەی (ڕێککەوتنامەی کۆنسیشنی کۆنكریتی) و هاوکاری بونیادنەرانە لەگەڵ حکومەتی میسر و یەکلاکردنەوەی تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکان، و بەردەوامبوونی وەبەرهێنانی دانه غاز لە بنکەی دارایی خۆیدا و  یەکلاکردنەوەی تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکان و بەردەوامبوونی پارەدان لە کاتی خۆیدا، متمانەی بازرگانییەکەی بۆ وەبەرهێنانی بەردەوام لە میسر بەهێزتر کردووە، هاوشان لەگەڵ هەوڵە بەردەوامەکانی حکومەت بۆ هاندانی وەبەرهێنان لە کەرتەکانی پشكنین  و بیر لیدان و زیادکردنی بەرهەمهێنانی غازی ناوخۆیی و کەمکردنەوەی پشتبەستن بە غازی سروشتی شلکراوەی هاوردەکراو .

دانه غاز بە چالاکی خەریکی جێبەجێکردنی پرۆگرامی وەبەرهێنانی 100 ملیۆن دۆلاری خۆیەتی، کە سەرنجی لەسەر جێگیرکردنی بەرهەمهێنان و گەڕاندنەوەی گەشەکردنە لە سەرانسەری پۆرتفۆلیۆی خۆیدا لە دەلتای نیل. کۆمپانیاکە لە چارەکی یەکەمی ساڵی 2026دا گەیشتەوە قۆناغی گەشەی بەرهەمهێنان ، بەجۆرێک تێکڕای بەرهەمهێنان بە رێژەی 4% لەسەر بنەمای ساڵانە زیادی کردووە و گەیشتووەتە 13,060 بەرمیل هاوتای نەوت لە رۆژێکدا ، ئەمەش یەکەم زیادبوونی بەرهەمهێنانە لە دوای ساڵی 2017وە. 

لە ساڵی 2025دا، کۆمپانیاکە بە سەرکەوتوویی چوار بیری هەڵکەند و کارەکانی چاککردنەوەی لە سێ بیری دیکەدا ئەنجامدا، ئەمەش بووە هۆی زیادکردنی نزیکەی 30 ملیۆن پێ سێجای پێوانەیی لە رۆژێکدا  بۆ بەرهەمهێنان و 36 ملیار پێ سێجا بۆ یەدەگی غاز.

چالاکییەکانی ئەم دواییەی هەڵکەندن، ئەنجامگەلێکی پێشکەش کردووە کە بە شێوەیەکی بەرچاو لە سەرووی چاوەڕوانییەکانەوەن. نوێترین بیر، یەدەگێکی غازی دەستنیشان کردووە کە بە 10 ملیار پێ سێجا دەخەمڵێندرێت، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو لە پێشبینی سەرەتایی کە 3 ملیار پێ سێجا بوو زیاترە. ئەم ئەنجامە دەرفەتی پەرەپێدان و گەڕانی زیاتر لە سەرانسەری ناوچەی مۆڵەتەکەدا دەکاتەوە و توانای هەیە نزیکەی 12 ملیار پێ سێجا لە سەرچاوەکانی غازی داهاتوو دابین بکات کاتێک پەرەی پێدەدرێت. کۆمپانیاکە پلانی هەیە پێش کۆتایی ساڵی 2026 چوار بیری دیکە هەڵکەنێت.

ریچارد هۆڵ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە رایگەیاند: "یەکلاکردنەوەی تەواوی شایستە داراییە هەڵپەسێردراوەکان لەلایەن حکومەتی میسرەوە و پارەدانی تەواو و لە کاتی خۆیدا، پێشهاتی گرنگن کە متمانەیەکی زیاترمان پێدەبەخشن بۆ بەردەوامبوون لە وەبەرهێنان لە میسر. ئەمە هاوشان لەگەڵ ئەو پێشکەوتنە کارگێڕییانەی کە لە چەند مانگی ڕابردوودا بەدەستمان هێناوە، سوودەکانی ئەو پرۆگرامی وەبەرهێنانە نیشان دەدات کە بەردەوامین لە جێبەجێکردنی.

ئێمە لە ئێستاوە ئەنجامی کۆنکریتی لە سەر زەمینی واقیع دەبینین. لە چارەکی یەکەمدا بەرهەمهێنان بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی 2017وە گەڕایەوە بۆ قۆناغی گەشەکردن، و ئەنجامی دوایین بیرەکانمان لە ئاستی چاوەڕوانییەکان زیاتر بوون.

نوێترین بیر، سەرچاوەیەکی غازی زۆر زیاتری لەوەی کە سەرەتا چاوەڕوان دەکرا دەستنیشان کردووە، ئەمەش هەم کوالێتی ڕووبەری زەوییەکانمان و هەم ئەو دەرفەتانە نیشان دەدات کە لە تەواوی پۆرتفۆلیۆکەماندا ماونەتەوە. ئەم ئەنجامە توانای پەرەپێدان و گەڕان زیاتر دەکات و متمانەمان بە ئاسۆی درێژخایەنی کارەکانمان لە میسر زیاتر بەهێز دەکات.

هەروەها سوپاسی پشتگیری بەردەوام و هەنگاوە ئەرێنییەکانی وەزارەتی نەوت و سامانە سروشتییەکان، کۆمپانیای گشتی نەوتی میسر و کۆمپانیای ڕاگرتنی غازی میسر دەکەین، کە کارەکانیان یارمەتیدەرە بۆ هاندانی وەبەرهێنەران لە کەرتی وزەدا بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنانی غازی ناوخۆیی و کەمکردنەوەی پشتبەستنی وڵاتەکە بە هاوردەکردنی غاز".

بۆ دووەمجار شەپۆلێكی بەهێزی گەرما ئەوروپای گرتووەتەوە و بەهۆیەوە لە فەرەنسا 15 كەس گیانیان لەدەستداوە كە دوانیان منداڵن.

لەماوەی كەمتر لە یەك مانگدا دووەم شەپۆلی بەهێزی گەرمای بەشێك لە وڵاتانی ئەوروپای گرتووەتەوە و لە زۆرینەی وڵاتانی رۆژئاوای ئەوروپاش پلەكانی گەرما گەیشتوونەتە زیاتر لە 43 پلە و بەهۆی بەرزی رێژەی شێ ئەو پلەیە بۆ وڵاتانی ئەوروپا بە مەترسیدار و بكوژ ناودەبرێت.

لە فەرەنساش بەهۆی بەرزی پلەكانی گەرماوە باری مەترسی لە 94 هەرێمدا راگەیەنراوە و تائێستاش 15 كەس گیانیان لەدەستداوە كە دوانیان منداڵ و لەناو ئۆتۆمبێلدا گیانیان لەدەستداوە.

میدیاكانیش بڵاویانكردووەتەوە، لەسەر ئاستی وڵاتانی ئەوروپاش باری لەناكاو راگەیەنراوە و بە هەزاران ناوەندی پەروەردەیی و خوێندنگە داخراون و كاتی دەوامیش لە زۆرینەی دامەزراوەكان كەمكراوەتەوە و بەشێك لەو كارانەشی لەسەر شەقام ئەنجام دەدرێن راگیراون.

لێپرسراوانی ئەوروپاش داوایان لە لایەنە پەیوەندیدارەكان كردووە، رێكاری بەپەلە بگرنەبەر و كاری پێویست بكەن بۆ كەمكردنەوەی كاریگەرییەكانی شەپۆلی گەرما لەسەر هاووڵاتیان.

تۆڕی هەواڵی CNN بڵاوی کردەوە کە بەڕێوەبەری بەوەکالەتی هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا، بیڵ بۆڵتی، دەستی بە جێبەجێکردنی پلانێکی فرەوان کردووە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی فەرمانبەرانی دەزگاکە، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ دووبارە رێکخستنەوەی پێکهاتەی دامەزراوەی هەواڵگرییدا.

ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادایە بۆ دووبارە رێکخستنەوەی دامەزراوە ئەمنی و هەواڵگرییەکان و کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت، ئەمەش لە ناوەڕاستی مشتومڕێکی بەردەوامدا سەبارەت بە رۆڵ و هەژموونی ئاژانسە فیدراڵییەکان لەناو دەوڵەتی ئەمریکادا.

تۆڕی ناوبراو لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە گواستوویەتییەوە کە پرۆسەی دەرکردنی فەرمانبەران لە ئێستاوە دەستی پێکردووە، ئاماژەی بەوەش کردووە کە پرۆسەکە ئەو کەسانە دەکاتە ئامانج کە وەک "توخمەکانی دەوڵەتی قووڵ" لەناو دەزگاکەدا وەسف دەکرێن، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو فەرمانبەرانەی کە پێدەچێت نوێنەرایەتی رەوتە بیرۆکراتییە دژبەرەکانی ئاڕاستەکانی ئیدارەی ئێستا بکەن.

بەپێی ڕاپۆرتەکە، ترەمپ ڕاستەوخۆ دوای دەستنیشانکردنی بۆڵتی لەسەرۆکایەتی هەواڵگریی نیشتمانی بەوەکالەت، رایسپاردووە بۆ جێبەجێکردنی پلانێک بە مەبەستی کەمکردنەوەی ژمارەی کارمەندان لەو دامەزراوەیەی کە سەرپەرشتی 18 ئاژانس و دەستەی هەواڵگریی ئەمریکی دەکات.

تۆڕی CNN ئاماژەی بەوەش کردووە، بۆڵتی یەک ڕۆژ پێش وادەی چاوەڕوانکراو دەستبەکاربووە، و دەستبەجێ دوای گەیشتنی، داوای لیستی تەواوی ناوی هەموو فەرمانبەرانی کردووە، وەک ئامادەکارییەک بۆ دەستپێکردنی پرۆسەی دووبارە رێکخستنەوەی پێکهاتەکە.

کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە هیچ شێوەیەک ئامادە نییە ئیمزا لەسەر رێککەوتنێک لەگەڵ ئێراندا بکات کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن نەکات، هاوکات ترەمپیش هۆشداریدەداتە تاران لە پابەند نەبوون بە بەڵێنەکانی.

کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵی "فۆکس نیوز" رایگەیاند: "ترەمپ هەمیشە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دەخاتە پێشینەی کارەکانی، بۆیە هەرگیز ئیمزا لەسەر رێککەوتنێک ناکات کە لە خزمەت ئاسایشی نەتەوەیی و بەرژەوەندییەکانی وڵاتەکەماندا نەبێت."

ئاماژەی بەوەشکرد، "سەیرە کەسێک پێشبینی ئەوە بکات ترەمپ رێککەوتنێک ئیمزا بکات کە هاوشێوەی رێککەوتننامە ئەتۆمییە کارەساتبارەکەی سەردەمی باراک ئۆباما بێت، بەڵکو پێویستە هەر رێککەوتنێکی نوێ، لە بەرژەوەندی گەلی ئەمریکا و ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەدا بێت."

لەلایەکی ترەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان هۆشداری توندی دایە تاران و رایگەیاند: "ئەگەر ئێران پابەندی رێککەوتنەکەی نەبێت و بە شێوازێکی گونجاو رەفتار نەکات، ئەوا ئەوەی پێویست بێت لە دژی ئەنجامی دەدەم." وتیشی: "تا ئەو کاتەی ئێران رێزمان لێبگرێت، هیچ کێشەیەکمان نابێت."

ترەمپ ستایشی تیمی دانوستانکاری وڵاتەکەی کرد بە سەرۆکایەتی (جەی دی ڤانس) و رایگەیاند کە کارێکی باشیان کردووە، ئەوەشی خستەڕوو "ئێمە بەشێکی زۆری توانای سەربازی ئێرانمان لەناوبردووە و هێڵەکانی ئاستی یەکەم، دووەم و سێیەمی سەرکردایەتی ئەو وڵاتەمان سڕیوەتەوە."

ئەمڕۆ سێشەممە، گەڕێکی نوێی دانوستانەکانی نێوان لوبنان و ئیسرائیل بە نێوەندگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە واشنتۆنی پایتەخت دەست پێ دەکات، بە مەبەستی تاوتێکردنی چەند دۆسیەیەکی ئەمنی و سیاسی گرنگ بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکانی نێوانیان.

وەفدی لوبنانی لە دوو تیمی ئەمنی و سیاسی پێکهاتووە و باڵیۆز "نەدا مەعوەز" نوێنەرایەتی دەکات و ئیمزا لەسەر بڕیارەکان دەکات، لە بەرانبەردا باڵیۆز "یەحیێل لیتەر" سەرۆکایەتیی وەفدی ئیسرائیلی دەکات، هه‌روه‌ها "مارکۆ روبیۆ" وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرپەرشتیی بەڕێوەچوونی دانوستانەکان دەکات.

به‌پێی زانیارییه‌كان، رێڕەوی ئەمنی دانوستانەکە تیشک دەخاتە سەر جێگیرکردنی ئاگربەست و میکانیزمی کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل لە ناوچەی "زۆتەر" و رادەستکردنی بە سوپای لوبنان. لایەنی لوبنانی هەوڵ دەدات ئەم هەنگاوە فرەوانتر بکات بۆ خێراکردنی کشانەوەی تەواوەتی، لە کاتێکدا ئیسرائیل پێداگری لەسەر هێشتنەوەی ئەوە دەکات کە پێی دەڵێت "هێڵی زەرد" وەک ناوچەیەکی ئەمنیی دابڕاو.

لە لایەکی ترەوە، میکانیزمی چاودێریی مەیدانی وەک خاڵی سەرەکیی ناكۆكییەكان لە نێوان هەردوولادا دەمێنێتەوە؛ چونکە لوبنان داوای چاودێرییەک دەکات کە ئەمریکا سەرکردایەتی بکات یان لە رێگەی هێزەکانی یونیفێل (UNIFIL)ـەوە بێت، بەڵام ئیسرائیل داوای پێکهێنانی لیژنەیەکی ئەمنیی هاوبەش دەکات کە لە لایەن لوبنانەوە رەت دەکرێتەوە.

سەبارەت بە رێڕەوی سیاسی، گفتوگۆکان لەسەر داڕشتنی "راگەیاندنی نیازپاکی هاوبەش" دەبن، کە تێیدا رێزگرتن لە سەروەری و سنوورەکانی یەکتر بچەسپێنرێت، لەگەڵ دیاریکردنی ملامح و سروشتی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لە قۆناغی دوای کۆتاییهاتنی جەنگدا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت: پێشکەوتنی باش لە دانوستانەکانیاندا لەگەڵ تاران بەدیهاتووە و گەروی هورمز بە تەواوی کراوەیە، هاوکات سەرۆکی پەرلەمانی ئێرانیش ئاشکرایکرد، لە سویسرا لەسەر ئازادکردنی 12 ملیار دۆلاری بلۆکەکراوی وڵاتەکەی رێککەوتوون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکی نوێدا پەرەسەندنی ئەرێنی لە دۆسیەی دانوستانەکانی لەگەڵ تاران ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ پێشکەوتنی زۆر باش لە پرۆسەی گفتوگۆکاندا بەدیهاتووە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە و ژیرانە لەگەڵ ئێران.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا گەروی هورمز بە تەواوی کراوەیە و توانراوە بڕێکی زیاتری نەوت بەراورد بە رابردوو بگوازرێتەوە، جەختیشی کردەوە، ئێران لەبارەی ئاسایشی گەروی هورمزەوە "کارێکی زۆر باش دەکات" و "هەرگیزیش نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی".

سەبارەت بە دۆسیەی داراییە بلۆکەکراوەکانی تاران، ترەمپ مەرجێکی نوێی ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ ئەو پارە سڕکراوانەی ئێران کە بڕیارە ئازاد بکرێن، بە شێوەیەکی بەدەرکراو و تەنها بۆ کڕینی مادەی خۆراکی لە جووتیارانی ئەمریکی بەکاردەهێنرێن.

ترەمپ راشیگەیاند، ئەگەر ئێران رەفتاری خراپ بکات ئەوا چی پێویست بێت ئەنجامی دەدەم.

لە درێژەی لێدوانەکانیدا سەبارەت بە نەخشە رێگەی نوێی نێوان واشنتۆن و تاران وتی؛ پێویستە و لەسەر بنەمای رێککەوتنەکە وایە کە ئێران داهاتەکانی نەوت بۆ بونیاتنانەوە و بەهێزکردنەوەی سوپاکەی بەکارنەهێنێت.

سەرۆکی ئەمریکا جەختیشی کردەوە، دەبێت تاران ئەو پارە و داهاتانە تەنها بۆ کڕینی پێداویستیی کتوپڕ و دابینکردنی خۆراک بۆ گەلەکەی بەکاربهێنێت.

لە بەرانبەردا محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە لێدوانێکی گرنگدا لە مەسقەتی پایتەختی عومان، ئەنجامی دانوستانەکانی سویسرای ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ لە چوارچێوەی گفتوگۆکاندا لەگەڵ لایەنی ئەمریکی، رێککەوتن کراوە لەسەر ئازادکردنی دارایی و پشکی بلۆکەکراوی ئێران بە بەهای 12 ملیار دۆلار.

هاوکات لەگەڵ بەردەوامبوونی گفتوگۆ تەکنیکییەکان لە سویسرا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس نووسیویەتی، ئێران رازی دەبێت بە ئەنجامدانی پشکنینی سەرەکی و بەرفراوان بۆ چەکەکانی، ئەمەش بە مەبەستی دەستەبەرکردنی "شەفافییەتی ئەتۆمی" بۆ ماوەیەکی درێژخایەن.

ئەم لێدوانەی ترەمپ دوای چەند سەعاتێک دێت لە لێدوانێکی جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە تێیدا ئاشکرای کردبوو؛ تاران رازی بووە بە گەڕانەوەی پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی، و پێشبینیشی کرد گفتوگۆکانی تایبەت بە پشکنینە ئەتۆمییەکان لە چەند رۆژی داهاتوودا یان لە سەرەتای ئەم هەفتەیەوە دەستپێبکەن.

لەلایەکی ترەوە و لە وەڵامی ئەم لێدوانانەی لێپرسراوانی واشنتۆندا، ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند؛ هاوکارییەکانی تاران لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی لە چوارچێوەی یاسا و رێککەوتنە بنەڕەتییەکاندا بەردەوامە.

بەقائی جەختیشی کردەوە، هەر بڕیارێک لەم دۆسیەیەدا، بەندە بە مەرجی رەزامەندیی پەرلەمانی ئێران و ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی وڵاتەکەوە.

ئیتامار بن غەفیر، وەزیری ئاسایشی نەتەوەیی ئیسرائیل رایگەیاند، ئەگەر ئیسرائیل ئارام و پارێزراو نەبێت، ئەوا دەبێت شاری بەیروت هاوشێوەی شارۆچکەی وێرانکراوی "بێت حانوون"ی کەرتی غەززەی لێ بێت.

بن غەفیر لە لێدوانێکدا جەختی لەوە کردەوە کە: هاوکێشەی ئاسایش دەبێت سادە و زۆر روون بێت، ئەویش ئەوەیە کە دەبێت دەوڵەتی ئیسرائیل بە هەر نرخێک بێت ئارام بێت"، ئاماژەی بەوەش کرد کە "ئیسرائیل دەبێت بەپێی بنەمایەکی ڕوون کار بکات".

ناوبراو رێزی خۆی بۆ هاوڕێکانی و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دەربڕی، بەڵام جەختی کردەوە کە: کار لەپێشینەی هەرە سەرەکی بۆ سەربازان، شەڕڤانان و دانیشتووانی ئیسرائیلە، و پێویستە دەستبەرداری سیاسەتی ئاگربەستی 'لاواز' بین.

ئەو وەزیرە ئیسرائیلییە زیادیکرد کە ئیسرائیل لە رۆژانی رابردوودا باجێکی قورسی داوە و ژمارەیەک شەڕڤانی لەدەستداوە، کە هەر لایەکیان خێزان، خەون و چیرۆکێکی ژیانیان هەبووە کە بەردەوام نابێت، و پێی وابوو بەدیاریکراوی لە ناخی ئەم ئازار و بەرپرسیارێتییەوە دەبێت بە راشکاوی بوترێت کە سیاسەتی 'کات بەڕێکردن' و دواخستن شکستیکێناوە.

بن غەفیر وتی، چەندین ساڵ لە وەڵامدانەوەی حیساببۆکراو، هاوکێشەی وەهمی و هەوڵدان بۆ کڕینی هێمنییەکی کاتی، ئاسایشی بۆ ئیسرائیل بەدی نەهێناوە، بەڵکو دوژمنان ئەمەیان وەک لاوازی لێکداوەتەوە، جەختیشی کردەوە: هەرکەسێک تەقە لە ئیسرائیل بکات یان هەڕەشەی لێ بکات، دەبێت بزانێت کە باجەکەی بۆ ئەو تاقەتپڕووکێن دەبێت.

ئاماژەی بەوەش کرد: ئێستا کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکانی ئیسرائیل لە باکوور زیاتر ئامادەن، بەهۆی بوونی تیمەکانی دەستێوەردانی ناوخۆیی لە تەواوی ناوچەکەدا، و پڕچەککردنی ناوچەگەلێکی فراوان، و بوونی پاسەوانی نیشتیمانی و هێزێکی گەورەی پۆلیس، وێڕای سوپایەکی بەهێز و مەزن.

له‌ کۆتاییدا وەزیرە ئیسرائیلییەکە جەختی لەسەر پێویستیی هێرشبردنی ئیسرائیل کردەوە، و هۆشداریی دایە لوبنان کە: ئەگەر رێگە بدات خاکەکەی ببێتە بنکەیەکی تیرۆر دژی ئیسرائیل، ئەوا دەبێت بەیروت ئەوە تێبگات کە ناتوانێت وەک هەمیشە و بە شێوەیەکی ئاسایی بەردەوام بێت لە ژیان.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەسەر بەدەستهێنانی پێشکەوتنی بنەڕەتی لە کۆمەڵێک دۆسیەی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیدا کردەوە لە میانی دانوستانە بەردەوامەکانی شاری "بێرگنشتۆک"دا، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئیدارەی ئەمریکا کار بۆ دارشتنی بنەمایەکی پتەو دەکات بە مەبەستی گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی و چارەسەری هەمیشەیی.

سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمی، ڤانس پێشکەوتنی دانوستانەکانی راگەیاند و رونی کردەوە کە گفتوگۆ تەکنیکییەکان لە ماوەی هەفتەکەدا بەردەوام دەبن، و گفتوگۆکان لەگەڵ پشکێنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی لە ئەمڕۆوە لە "بێرگنشتۆک" دەستیان پێکردووە.

هەروەها ڕەزامەندیی لایەنی ئێرانی بۆ بانگهێشتکردنی پشکێنەرە نێودەوڵەتییەکان بۆ وڵاتەکەی بە "هەنگاوێکی زۆر گرنگ" وەسف کرد.

لە چوارچێوەی ئاسایشی وزە و دەریاوانیدا، جێگری سەرۆکی ئەمریکا دووپاتی کردەوە کە ئیدارەی وڵاتەکەی میکانیزمێکی داناوە بە ئامانجی کراوە هێشتنەوەی گەرووی هورمز، وێڕای میکانیزمێک بۆ رێگریگرتن لە پەرەسەندنی گرژییەکان و تەقەکردن.

 ڤانس ئەوەشی خستەڕوو کە کارەکان بەردەوامن بۆ داڕشتنی میکانیزمێکی پسپۆڕانە بە مەبەستی پاککردنەوەی گەرووەکە لە مین.

سەبارەت بە دۆسیەی لوبنانیش، ڤانس ئاشکرای کرد کە میکانیزمێک بۆ رێگریکردن لە پێکدادان و کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان لە لوبنان داندراوە.

جەختیشی کردەوە کە ئیسرائیل مافی خۆپاراستنی هەیە، بەڵام بەپێی میکانیزمێک کە گەرەنتی ئەوە بکات بارودۆخەکە لە کۆنترۆڵ دەرنەچێت، هاوکات جەختی لەسەر هەوڵەکانی واشنتۆن کردەوە بۆ پاراستنی ئاسایشی ئیسرائیل و سەروەریی لوبنان لە یەک کاتدا، ڤانس داواشی لە لایەنی ئێرانی کرد کە پێویستە "حیزبوڵا کۆنترۆڵ بکات".

ڤانس لێدوانەکانی کۆتایی پێهێنا بە ئاماژەکردن بەوەی کە لە دۆسیەی لوبناندا، لە میانی دانوستانەکانی "بێرگنشتۆک"دا، پێشکەوتنێکی بەرچاو بەراورد بە 24 سەعاتی رابردوو بەدەست هاتووە، جەختیشی لەسەر بەردەوامیی گفتوگۆکان کردەوە سەرەڕای هەبوونی هەندێک گڵەیی، ئاماژەی بەوەش کرد کە لە ئێستادا ئیدارەی ئەمریکا سەرنجی لەسەر ئاهەنگگێڕانە بەبۆنەی ئەو پێشکەوتنانەی بەدەست هاتوون، لەگەڵ دانپێدانان بەوەی کە هێشتا کارێکی زۆر ماوە بکرێت بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی و چارەسەری هەمیشەیی.

خولی  یەكەمی دانوستانەكانی نێوان واشنتۆن و تاران لە وڵاتی سویسرا بە كۆتایی هات، ئەمەش دوای رەوشێكی پڕ لە گرژی كە هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمز و لێدوانە توندەكانی دۆناڵد ترەمپ. 
لێپرسراوانی قەتەر و پاكستان وەك نێوەندگیر رایانگەیاند، هەردوو لا گەیشتوونەتە نەخشەڕێگەیەك بۆ گەیشتن بە رێككەوتنی كۆتایی لە ماوەی 60 رۆژدا. ئەم دانوستانانەی كە لە هاوینەهەواری "بۆرگنشتۆك" لە سویسڕا بەڕێوەچوون، هەوڵێكی دیپلۆماسی چڕن بۆ رێگریكردن لە تەقینەوەی زیاتری رەوشەكە و دۆزینەوەی میكانیزمێك بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ لە لوبنان و زامنكردنی هاتوچۆی كەشتییە بازرگانییەكان لە رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەكاندا.
دانوستانەكان رۆژی یەكشەممە بە سەرپەرشتی جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆكی ئەمریكا و لێپرسراوانی باڵای ئێران دەستیان پێكرد. بەپێی زانیارییەكان، گفتوگۆكان تا سەعاتەكانی بەرەبەیانی ئەمڕۆ بەردەوام بوون و تێیدا جەخت لە درێژكردنەوەی ئاگربەست بۆ ماوەی 60 رۆژی تر كرایەوە. لە كاتێكدا میدیا ئێرانییەكان باسیان لە جێهێشتنی هۆڵی كۆبوونەوەكان دەكرد بەهۆی فشارەكانەوە، دیپلۆماتە ئەمریكییەكانیش جەختیان كردەوە كە وەفدی ئێرانی لە دانوستانەكان نەكشاونەتەوە و تیمی تەكنیكی بۆ ماوەی هەفتەیەك لە سویسرا دەمێننەوە بۆ تاوتوێكردنی وردەكارییەكانی یاداشتی لێكتێگەیشتنەكە.
سەبارەت بەئەنجامی دانوستانەكان عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوە كرد كە تاران گەرەنتی بۆ هەناردەكردنی نەوت و بەرهەمە پترۆكیمیاییەكان و ئازادكردنی بەشێك لە داراییە بلۆككراوەكانی وەرگرتووە. ئەم هەنگاوە لە كاتێكدایە كە رەوشی گەرووی هورمز نیگەرانییەكی زۆری دروست كردووە؛ بەپێی داتاكانی كۆمپانیای "كێپلەر"، ژمارەی ئەو كەشتییانەی بە گەرووەكەدا تێپەڕیون لە 26 كەشتییەوە بۆ تەنها 5كەشتی لە رۆژێكدا كەمی كردووە، ئەمەش دوای ئەوەی تاران رایگەیاندبوو هاتوچۆی دەریایی رادەگرێت تا ئەو كاتەی لایەنەكان پابەندی بەڵێنەكانیان دەبن لە لوبنان.
ئەوەش لەكاتێكایە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا فشارەكانی بۆ سەر تاران زیاد كردووە و هۆشداری داوە كە ئەگەر ئێران رێگری لە گروپە چەكدارەكانی لوبنان نەكات، ئەوا واشنتۆن بە توندی هێرش دەكاتەوە سەر ئەو وڵاتە هیچ شوێنێكیان نابێت پێی بڵێن وڵات، سەرەڕای ئەم هەڕەشانە، جەی دی ڤانس بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند كە ترەمپ داوای لێكردوون لاپەڕەیەكی تر لە پەیوەندییەكان لەگەڵ گەلی ئێراندا هەڵبدەنەوە، ئەوەش ئاماژەیە بۆ بوونی دژبەیەكی لە سیاسەتی واشنتۆن بەرامبەر تاران كە لە نێوان هەڕەشەی سەربازی و دیپلۆماسییەتدا یاری دەكات.

هەرچەندە خولی یەكەمی دانوستانەكانی نێوان ئێران و ئەمریكا بەرەوپێشچوونی بە خۆوە بینیی، بەڵام بەر لەكۆتایی هاتنی نزیك بوو لەوەی بەهۆی لێدوانێكی دۆناڵد ترەمپەوە ئەو دانوستانەی كە سەرنجی تەواوی جیهانی لەسەربوو هەڵبوەشێتەوە.

ئاژانسی هەواڵی رەسمی ئێران -ئیرنا- لە زاری سەرچاوە ئێرانییەكانەوە پەردەیان لەسەر ساتە پر لە گرژییەكانی  خولی یەكەمی دانوستانی نێوان ئەمریكاو ئێران  لادا، كە  هێندەی نەمابوو ببێتە هۆی هەرەسهێنانی دانوستانەكان، پێش ئەوەی بگەنە لێكتێگەیشتنێك كە لە راگەیەنراوێكی هاوبەشدا بە چاودێری قەتەر و پاكستان راگەیەندرا.

بە وتەی ئەو سەرچاوانە ، دوای 80 خولەك لە دەستپێكردنی، وتووێژەكان چوونەتە  قۆناغێكی هەستیارەوە ، ئەمەش دوای ئەوەی وەفدی ئێرانی دوای كۆبوونەوەیەك لەگەڵ نێوەندگیرانی قەتەری، شوێنی كۆبوونەوەكانیان جێهێشت.

بەپێی زانیارییەكانی ئاژانسەكە، كشانەوەی كاتیی وەفدی ئێرانی دوای نزیكەی 80 خولەك لە وتووێژ و ماوەیەك پشوو هات، ئەمەش لەسەر بنەمای لێدوانەكانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، كە تاران بە سوكایەتیكردن و هەڕەشەئامێز لەقەڵەمی دان.

هاوكات ئێران ئەمریكای تۆمەتبار كرد بەوەی كە پابەندی تەواوی بە هەندێك لە بەندە سەرەتاییەكانی ناو لێكتێگەیشتنەكانی ئیسلام ئاباد نەبووە، بەتایبەتی ئەو بەشانەی كە پەیوەندییان بە راگرتنی شەڕەوە هەیە لە بەرە جیاوازەكاندا.

بەپێی راپۆرتەكەی ئاژانسی هەواڵ ئیرنا ،  دوای جیهێشتنی كۆبونەوەكە، ئەندامانی وەفدی ئێرانی كۆبوونەوەیەكی داخراویان ئەنجامداوە كە نزیكەی 90 خولەكی خایاندووە، بە مەبەستی پێداچوونەوە بە ڕەوتی دانوستانەكان و هەڵسەنگاندنی رەوشەكە، هاوكات لەگەڵ راوێژی چڕوپڕیان لەگەڵ نێوەندگیرەكان سەبارەت بە پرسە ناكۆكەكان ئەنجامداوە، گفتوگۆكانیشیان چربوەتەوەلەسەر ئاستی پابەندبوونی ئەمریكا بە لێكتێگەیشتنە بكان و میكانیزمەكانی بەدواداچوونی خاڵە هەڵپەسێردراوەكان پێش دەستپێكردنەوەی گفتوگۆكان.

دواتر محەمەد باقر قاڵیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، سەركەوتنی دانوستانەكان بەستراوەتەوە بە ئیرادەی سیاسی ئەمریكا و پابەندبوونی كرداری بە بەڵێنەكان، وتیشی،  وتووێژەكان گەیشتوونەتە قۆناغێكی یەكلاكەرەوە و هەستیار.

سەرەڕای ئەو ناكۆكییانە، نێوەندگیرەكان توانیویانە قەیرانەكە كۆنترۆڵ بكەن و لایەنەكان بگەڕێننەوە سەر مێزی گفتوگۆ، ئەمەش رێگەی خۆشكرد بۆ راگەیاندنی كۆتاییهاتنی خولی یەكەمی وتووێژەكان و رێككەوتن لەسەر بەردەوامبوونی دانوستانە تەكنیكییەكان لە ڕۆژانی داهاتوودا ،ئەوەش لە رێگای پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵا بۆ دەستپێكردنی ئەودانوستانانە و جێبەجێكردنی لێكتێگەیشتنە وەك خۆی.