جیهان
ئاشکرا بوونی پەیوەندییەکی تەلەفونی نهێنی نێوان سەرکردەکانی ئەورووپا و سەرۆکی ئۆکراین، بێ متمانەیییان بە دۆناڵد ترەمپ ئاشکرا دەکات و هۆشداری دەدەن لەوەی ترەمپ رەنگە خیانەت لە ئۆکراین و ئەوروپا بکات.
لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی نهێنی دزەپێکراودا، کە گۆڤارێکی ئەڵمانی بڵاویکردوەتەوە، زینلینسکی سەرۆکی ئۆکرانیا، فریدریش مێرزی راوێژکاری ئەڵمانیا و چەند سەرکردەیەکی دیکەی ئەوروپا لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا هۆشداری دەدەن لەوەی ترەمپ جێی متمانە نییە و رەنگە پشت بکاتە ئۆکرانیا و ئەورووپا.
گۆڤاری دێر شپیگلـی ئەڵمانی وردەكاریی پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی نهێنیی نێوان ڤۆلۆدیمێر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین و ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا و ژمارەیەك سەركردەی وڵاتانی ئەوروپی بڵاوكردەوە، کە تیایدا ئەو سەركردانە نیگەرانیی قووڵ لەبارەی پلانەكانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەردەبڕن سەبارەت بە پرسی ئۆكراین.
بەپێی ئەو زانیاریە دزەپێكراوانەی دەست گۆڤارەکە کەوتوە و رۆژی پێنجشەممە بڵاویکردوەتەوە، رۆژی دوو شەممە لە پەیوەندییەکی تەلەفونیدا ماكرۆن گومانی هەیە ئەمریكا لە بابەتی خاكدا خیانەت لە ئۆكراین بكات و هیچ گەرەنتیەكی ئەمنی بۆ وڵاتەكە دابین نەكات و فریدریش مێرتز، راوێژكاری ئەڵمانیاش بە زێلێنسكی راگەیاندووە، دەبێت زۆر وریا بێت، چونكە ئەمریكا یاری بە ئەوروپا و ئۆكراین دەكات.
زانیارییە دزەپێکراوەکان هەرئەوەندە نین، ئەلێکساندەر ستوبی سەرۆکی فینلاند و جەختیکردوەتەوە نابێت زیلینسكی لەگەڵ لێپرسراوانی ئەمریكا بە تەنیا جێبهێڵرێت، مارک روتی سکرتێری گشتی ناتۆ وتویەتی هاوڕای قسەکانی ئەلیکساندەرەوە و دەبێت زینلینسکی بپارێزن.
گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەشداوە، سەرەڕای ئەوەی ئەوروپییەکان بە گشتی ستایشی پلانە نوێیەکەی ترەمپ دەکەن، بەڵام ئەم لێدوانانە دەرخەری ئەوەن ئەوروپییەکان ممانەی تەواویان بە ئەمریکا نییە.
دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند ، شەڕێکی دەیان ساڵەی نێوان کۆماری کۆنگۆی دیموکراتی و رواندا کۆتایی پێدەهێنن و دەشڵێت؛ ئەمە هەشتەم شەڕە کۆتایی پێدەهێنێت لە دوا ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ دەسەڵات .
لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ترەمپ رایگەیاند، سەرۆکەکانی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ و رواندا ماوەیەکی زۆریان لە قسەکردن بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕەکە بەسەربردووە، جەختیکردوەتەوە لەوەی ئەمە رێککەوتنێکی ئاشتیی مێژووییە، کە کۆتایی بە یەکێک لە ململانێ درێژخایەنەکانی جیهان دەهێنێت، کە بەهۆیەوە زیاتر لە 10 ملیۆن کەس گیانیان لەدەستداوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، ئەمڕۆ پابەندن بە کۆتایی هێنان بە توندوتیژی و خوێنڕشتنی دەیان ساڵە و دەستپێکردنی سەردەمی هاوئاهەنگی و هاوکاری نێوان کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ و رواندا، ئەوە رێککەوتنێکی ئاشتیی مێژووییە.
ترەمپ دەشڵێت؛ بە راگرتنی جەنگی نێوان ئەو دوو وڵاتە، دەبێتە هەشتەمین جەنگ، کە لەدوای گەڕانەوەی بۆ دەسەڵات کۆتایی پێدەهێنێت.
سەرۆکی روسیا رایگەیاند، دەیانەوێت کۆتایی بەو جەنگە بهێنن، کە وڵاتانی رۆژئاوا بە بەکارهێنانی ئۆکراین بەڕێوەی دەبەن و جەختیکردوەتەوە، هەشت ساڵ هەوڵیانداوە بە ئاشتی کێشەی ئۆکراین چارەسەر بکەن، ئۆپەراسیۆنی سەربازی وڵاتەکەشی دژی کێیف بە هەوڵێک بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگەکە وێناکردوە.
لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا لە هیندستان، فلادمێر پوتنی سەرۆکی روسیا رایگەیاند؛ هاوسەنگی هێز لە جیهاندا لە گۆراندایە و ناوەندی هێزی نوێ دروست دەبێت، روسیا دەیەوێت کۆتایی بەو شەڕە بهێنێت، کە رۆژئاوا بە بەکارهێنانی ئۆکراین دژی مۆسکۆ بەرێوەی دەبەن.
پوتن راشیگەیاندوە، ئەوان هەشت ساڵ ویستیان بە ئاشتی چارەسەریی رەوشی ئۆکراین بهێنن، بەڵام سەری نەگرت. وتوشیەتی هێرشی سەربازیان بۆسەر ئۆکراین هەوڵێکە بۆ کۆتایی هێنان بەشەڕ.
سەرۆکی روسیا جەختیکردوەتەوە دوای لکاندنی کریمیا، روسیا بە خێرایی هەنگاوی ناوە بۆ هاوکاریکردنی ئەو کەسانەی کە کودەتاکەیان لە کیێڤ رەتکردەوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە مۆسکۆ هەمیشە بەرژەوەندییەکانی خۆی و گەلەکەی دەپارێزێت.
لەبارەی هەوڵەکانی ترەمپیشەوە رایگەیاندوە؛ ئەوان وا لە هەوڵەکانی ترەمپ تێدەگەن کە دەیەوێت بە خێرایی کۆتایی بە جەنگی روسیا و ئۆکراین بهێندرێت و بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانیش رۆڵیان هەیە لە هەوڵەکانی سەرۆکی ئەمریکادا.
لە کۆتایی قسەکانیشیدا وتویەتی لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگەکەدان و دەیانەوێت رێگەیەک بدۆزرێتەوە بۆ ئەو مەبەستە بە مەرجێک نەبێتە هۆی دروستبونی مەترسی لەسەر ئاسایشی روسیا .
ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا لە میانی سەردانەکەی بۆ هیندستان رایگەیاند، ناوەندی نویی هێز لە جیهاندا دروست دەبێت و دەبێتە هۆی گۆرانکاری هاوسەنگی هیز لە جیهاندایە، جەختیشیکردەوە لەوەی دەستەبەرکردنی سەقامگیری لە نێوان گەورەترین وڵاتانی جیهان وەک بناغەیەک بۆ پێشکەوتن لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و نێودەوڵەتییەکان زۆر گرنگە.
پوتن ئاماژەی بەوەدا کە سەقامگیری لە بوارە سەرەکییەکانی هاوکارییەکانی روسیا و هیندستان بۆ گەیشتن بە ئامانجە هاوبەشەکان زۆر گرنگە و هیندستانیش هاوبەشێکی گرنگ و جێی متمانەیە.
سەرۆکی روسیا وتوشیەتی؛ پەیوەندیی دوو وڵاتەکە لە فرۆشتنی کەرەستەی سەربازی تێدەپەڕێت و ئاڵوگۆڕی تەکنەلۆژیای بەرگری لەخۆدەگرێت، ئەمەش شتێکی دەگمەنە لە هاوکارییە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا تیشکی خستە سەر تواناکانی وزەی ئەتۆمی وڵاتەکەی و جاریکیدیکەش جەختیکردەوە لەوەی روسیا تاکە وڵاتە توانای دروستکردن و بەڕێوەبردنی وێستگەی بچووکی وزەی ئەتۆمی و بەرهەمهێنانی پێشکەوتووترین و متمانەپێکراوترین کەرەستەی هەیە لە جیهاندا.
ترەمپ هەڕەشەی هێرشکردنە سەر وڵاتێک دەکات کە نەوتەکەی زیاترە لە عیراق، ئەمە ناونیشانی راپۆرتێکی تۆڕی هەواڵیی 'سی ئێن ئێن'ـە، کە لەبارەی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ڤەنزوێلاوە بڵاویکردووەتەوە.
لە ناوەڕاستی ئەمساڵەوە پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ڤەنزوێلا گرژی تێکەوتووە و ئەمریکا چەندین جار هەڕەشەی لە سەرۆکی ڤەنزوێلا کردووە و بە گەورەترین قاچاغچی ماددەی هۆشبەر ناوی دەبات. لەسەر ئاستی سەربازیش بە هەمان تۆمەت چەندین 21 هێرشی بۆسەر چەند کەشتییەکی ئەو وڵاتە ئەنجامداوە و 83 کەسی کوشتووە.
ئەمریکا شانازی بە هێرشەکانییەوە دەکات و دەڵێت: لەسەر ئاستی وشکانیش دەست بە هێرش دەکەین و دەزانین ماددەی هۆشبەر لەکوێ بەرهەمدێت و کێ بەرهەمی دەهێنێت.
لە بەرامبەر هەڵوێستەکانی ئەمریکادا ڤەنزوێلا وەڵامی جیاوازە، نیکۆلاس مادۆرۆی سەرۆکی ئەو وڵاتە دەڵێت: ئەمریکا دەیەوێت سیستمی دەسەڵات لە وڵاتەکەماندا بگۆڕێت و چاوی لەسەر نەوتەکەمانە.
ئێستاش لە چوارچێوەی ئەو ململانێیەدا، تۆڕی هەواڵی 'سی ئێن ئێن'ی ئەمریکی راپۆرتێکی بڵاوکردووەتەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەرچی سەرۆکی ڤەنزوێلا دەڵێت: واشنتن دەیەوێت یەدەگی نەوتی وڵاتەکەمان کۆنتڕۆڵ بکات و ئەمریکاش رەتی دەکاتەوە، بەڵام ئەگەر رۆژێک بە خێرایی رەوشی دەریای کاریبی بگۆڕێت و رژێمی ڤەنزوێلا گۆڕانکاریی بەسەدا بێت، ئەوا هێشتا یەدەگی نەوتی ئەو وڵاتە؛ کە گەورەترین یەدەگی نەوتی سەلمێنراوە لە جیهاندا، رۆڵی گەورە لە داهاتووی ڤەنزوێلادا دەگیڕێت.
سی ئێن ئێن ئەوەی خستووەتە روو، ڤەنزوێلا خاوەنی 303 ملیار بەرمیل نەوتی یەدەگە، کە پێنج هێندەی یەدەگی نەوتی تەواوی جیهانە و رۆژانە یەک ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت.
بەپێی راپۆرتەکە، بەهۆی سزا نێودەوڵەتییەکان و قەیرانی ئابورییەوە پیشەسازی نەوت لە ڤەنزوێلا پاشەکشەی کردووە و لەدوای ساڵی 1999ـەوە توانای بەرهەمهێنانی نەوتی رۆژانەی لە زیاتر لە سێ ملیۆنەوە بۆ یەک ملیۆن کەمبووەتەوە، بەڵام هێستا گەورەترین یەدەگی نەوتی جیهانی هەیە، هەروەها ئەو جۆری نەوتەی لە ڤەنزوێلادا بەرهەمدەهێنرێت نەوتی خاوی قورس و ترشە و رێژەی گۆگردی بەرزە، کە ئەمریکا بەرێژەیەکی بەرچاو پێویستی بەو نەوتەیە، هاوکات، ئەو جۆری نەوتە تەنها کۆمپانیا جیهانییە گەورەکان توانایان هەیە کاری لەسەر بکەن، بەڵام بەهۆی سزاکانەوە توانای کاری بازرگانیان لەو وڵاتەدا سنوردار کراوە.
لەلایەکی دیکەوە، شیکارکارانی بازاڕە داراییەکان لە کۆمپانیای پرایس فیوچەر گروپەوە باس لەوەدەکەن، زۆرینەی کۆمپانیا گەورەکانی بواری نەوت تایبەت بە دەرهێنانی نەوتی قورسی ڤەنزوێلا دیزاین کراون و کارکردنیان لە نەوتی ڤەنزوێلیدا چالاکترە لە نەوتی ئەمریکا.
سی ئێن ئێن ئەوەی بەستووەتەوە بە ئەگەری رووخانی حکومەتەکەی مادۆرۆوە و ئاماژەی بەوەکردووە، لە نەمانی حکومەتی مادۆرۆدا دەرگای نەوتی ڤەنزوێلا بەرووی جیهاندا دەکرێتەوە و دوور نییە ئەمریکا بیکات بە گەورەترین سەرچاوی نەوتی خۆی و ئاسانە بۆی جارێکی دیکە کۆمپانیا ئەمریکییەکانی بواری نەوتی خۆی لەو وڵاتەدا کارا بکاتەوە. هەروەها، لە داهاتوودا دەتوانرێت نەوتی ڤەنزوێلا جێگەی نەوتی روسیا بۆ جیهان بگرێتەوە، بەهۆی ئەوەی روسیاش خاوەنی نەوتی خاوی قورسە و هەر ئەوەش وایکردووە، سەرەڕای سزاکان؛ هێشتا چین و هیندستان بەشێوەیەکی بەرچاو پشت بە نەوتی روسیا دەبەستن.
لە کۆتاییشدا سی ئێن ئێن بەوە کۆتایی بە راپۆرتەکەی هێناوە، نیکۆلاس مادۆرۆ نامەیەکی بۆ ئەمینداری گشتیی ئۆپیک ناردووە و تیایدا ئیدارەکەی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بە هەوڵدان بۆ دەستبەسەرداگرتنی یەدەگە نەوتییەکانی وڵاتەکەی تۆمەتبار دەکات. ئاماژەی بەوەشکردووە، هەر بۆیە بەشێکی توێژەران پێشبینی ئەوە دەکەن، رەنگە نەوت رۆڵی هەبێت لە فشارەکانی ئەمریکا بۆسەر ڤەنزوێلا.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا رایگەیاند، لایەنی ئەمریکی خاڵەکانی پلانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای بۆ چوار بەش دابەشکردووە و پێشنیاری کردووە بە جیا گفتوگۆیان لەسەر بکرێت، جەختیشی کردەوە کە مۆسکۆ بە هەر رێگەیەک بێت دەسەڵاتی خۆی بەسەر دۆنباسدا دەسەپێنێت.
پوتن لە لێدوانێکدا ئاماژەی بەوە کرد، ئەو 27 خاڵەی لە پلانی ئاشتیدا هاتوون، لەلایەن ئەمریکاوە کراون بە چوار بەشەوە، بەڵام پێشنیازەکانی ئەمریکا خاڵگەلێکی تێدایە کە مۆسکۆ رەزامەندییان لەسەر نادات، ئاشکراشیکرد کە پێشنیازەکانی وەفدی ئەمریکی پشت بەو لێکتێگەیشتنانە دەبەستێت کە لە کاتی لووتکەی ئەلاسکادا لەگەڵ ترەمپ باس کراون.
ئەم لێدوانانەی پوتن دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ ستیڤ ویتکۆف، نێردەی ئەمریکا و جارێد کوشنەر، زاوای سەرۆکی ئەمریکا دێت، کە تێیدا هیچ بەرەوپێشچوونێکی ئەوتۆ بۆ چارەسەری ئاشتیانە رانەگەیەندرا. ئەوەش دوای ئەوە دێت کە مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دانوستانەکانی نێوان نوێنەرانی ئەمریکا و ئۆکراینی لە فلۆریدا بە "بەرهەمدار" وەسفکردبوو.
لەلایەکی دیکەوە، بەرپرسانی ئۆکراین و وڵاتانی ئەوروپا نیگەرانی خۆیان نیشانداوە دوای دزەپێکردنی پێشنیازێکی ئاشتیی ئەمریکی کە لە 28 خاڵ پێکهاتووە. بە بڕوای ئەوان، ئەم پلانە ملکەچکردنە بۆ داواکارییە سەرەکییەکانی مۆسکۆ، بەتایبەت مەرجی نەچوونە ناو ناتۆی کیێڤ و مانەوەی پێنج یەکی خاکی ئۆکراین لەژێر دەستی روسیا و سەپاندنی سنوردارکردن بەسەر سوپای ئۆکرایندا.
دوای دزەکردنی ئەو پلانە، هێزە ئەوروپییەکان هەوڵیانداوە پشتیوانی ئۆکراین بکەن لە دژی ئەوەی بە "رێککەوتنی سزادان" ناوی دەبەن، چونکە ترسیان هەیە ئەم رێککەوتنە رێگە بۆ روسیا خۆش بکات وەبەرهێنان لەگەڵ ئەمریکا لە بوارەکانی نەوت، گاز و کانزا دەگمەنەکاندا بکات و بگەڕێتەوە بۆ کۆمەڵەی هەشت (G8).
داواکارییە سەرەکییەکانی روسیا بریتین لە؛ بەڵێندان بەوەی ئۆکراین هەرگیز نەبێتە ئەندامی ناتۆ، کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی دۆنباس، داننان بە دەسەڵاتی روسیا بەسەر ناوچەکانی کرێم، دۆنباس، زاپۆریژیا و خێرسۆن، هەروەها دابینکردنی پاراستن بۆ روسزمانەکان لە ئۆکراین.
لە بەرامبەردا، ئۆکراین ئەم مەرجانە بە خۆبەدەستەوەدان دەزانێت و پێیوایە دواجار وڵاتەکە رووبەڕووی داگیرکارییەکی نوێی روسیا دەکاتەوە، ئەگەرچی ئەمریکا پێشنیاری گرەنتی ئەمنیی 10 ساڵەی بۆ کیێڤ کردووە.
سەرۆکی بەرازیل رایدەگەیەنێت: دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە پەیوەندییە کەسییەکاندا بە تەواوی جیاوازە، وەک لەوەی لە تەلەڤزیۆن بۆ خەڵک دەردەکەوێت.
لویز ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا سەرۆکی بەرازیل رایگەیاند، بە شێوەیەکی ئاسایی ترەمپ لەسەر شاشەی تەلەڤزیۆن بە زۆر نیگەران دەبینرێت، بەڵام لە راستیدا ئەو کەسێکی جیاوازە.
وتیشی، دوو ترەمپ هەیە یەکێکیان لەسەر شاشەی تەلەڤزیۆن، ئەوی دیکەیان لە راستیدا.
جێگەی ئاماژەیە، لە سەرەتای تشرینی یەکەمی رابردوودا، هەردوو سەرۆکی ئەمریکا و بەرزایل پەیوەندییەکی تەلەفۆنییان ئەنجامدا، کە تێیدا گفتوگۆیان لەبارەی گرژییەکانی نێوانیان کرد، کەپێشتر بەهۆی سەپاندنی باجی گومرگی لەلایەن ترەمپەوە بەسەر بەرهەمەکانی بەڕازیل و دانانی سنوردارکردن بۆ سەر لێپرسراوانی بەڕازیلی گرژی لە نێوانیان دروست ببوو، هەردووکیان رێککەوتن لەسەر کۆبوونەوەی رووبەڕوو لە داهاتوویەکی نزیکدا.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت: لە گفتوگۆکانیان لەگەڵ روسیا پێشکەوتنی زۆریان بەدەستهێناوە سەبارەت بە کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراین.
مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز رایگەیاند، ئەوەی لەدەستیان دەیکەن بۆ کۆتاییهێنان بەجەنگی ئۆکراین، لە ئێستاشدا هەندێک پێشکەوتن بەدەستهاتووە.
وتیشی، پێویستە ئۆکراینەکان لە ژیانێکی شایستەدا بژین و گەرەنتی ئەمنییان بۆ داهاتوو دابینبکرێت.
دزێکی "دەموچاو داپۆشراو" لە ڤێرجینیا دەستگیر دەکرێت؛ هەموو ویسکییەکانی خواردەوە و لە دەستشۆرەکە خەوی لێکەوت
بەرەبەیانی شەممە، کاتێک کارمەندێکی فرۆشگای مەیفرۆشی لە ڤێرجینیا دەرگای دوکانەکەی کردەوە، تووشی شۆک بوو؛ شوێنەکە وەک ئەوە وابوو جەنگی تێدا روویدابێت، بوتڵە شکاوەکان، شلەی رژاو بەسەر زەوییەکەدا و سەقفێکی رووخاو، بەڵام "تاوانبارەکە" لە شوێنێکی چاوەڕواننەکراودا دۆزرایەوە.
دزەکە کە دەموچاوێکی داپۆشراوی هەبوو، مرۆڤ نەبوو، بەڵکو "راکۆن"ـێک بوو کە بەهۆی زۆری خواردنەوەی کحولەوە لەناو دەستشۆری فرۆشگاکەدا لە هۆش خۆی چوبوو
بەپێی راپۆرتەکان، راکۆنەکە لە سەقفی دوکانەکەوە کەوتووەتە خوارەوە و راستەوخۆ پەلاماری رەفەی خوارەوەی داوە کە تایبەت بووە بە "سکۆچ و ویسکی". دوای شکاندنی شووشەکان و خواردنەوەی بڕێکی زۆر، سەرخۆش بووە و نەیتوانیوە هەڵبێت.
سامانسا مارتن، ئەفسەری کۆنتڕۆڵکردنی ئاژەڵان کە گەیشتە شوێنی رووداوەکە، بە پێکەنینەوە دەڵێت: "من خۆم حەزم لە راکۆنە، بوونەوەرێکی بچووک و کۆمیدین. دیارە ئەمەیان لە سەقفەکەوە کەوتووەتە خوارەوە و دەستی کردووە بە تێکدان و خواردنەوەی هەموو شتێک."
ناوەندی پاراستنی ئاژەڵان لە ناوچەی هانۆڤەر ستایشی ئەفسەرەکەیان کرد بۆ مامەڵکردن لەگەڵ دۆخەکە و پشتڕاستیان کردەوە کە راکۆنەکە دوای خەوێکی باش، هۆشی خۆی هاتۆتەوە.
ناوەندەکە لە راگەیەندراوێکدا بە تەنزەوە نووسیویەتی: "دوای چەند سەعاتێک خەوتن و نەبوونی هیچ نیشانەیەکی برینداربوون (جگە لە سەرئێشەی دوای مەستی و بڕیارە هەڵەکانی ژیان)، بە سەلامەتی ئازاد کرا و گەڕێنرایەوە بۆ سروشت، هیوادارین تێگەیشتبێت کە شکاندن و چوونەژوورەوەی ماڵان چارەسەر نییە."
وێنەی دوکانەکە:
لە کاتێکدا مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا باسی "بەرەوپێشچوون" دەکات، کۆشکی کرملین ساردتر دەڕوانێتە دۆخەکە؛ کۆبوونەوەی پێنچ سەعاتی وەفدی ئەمریکا لەگەڵ پوتن بەبێ رێککەوتنی کۆتایی تەواو بوو، ئەمەش لە کاتێکدایە سەرۆکی روسیا بەر لە دانیشتنەکە هەڕەشەی لە ئەوروپا کرد.
رۆژی 2ـی کانونى یەکەم، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا و جارید کوشنەر، زاوا و راوێژکاری دۆناڵد ترەمپ، گەیشتنە مۆسکۆ. ئامانجەکە روون بوو: دۆزینەوەی رێگەچارەیەک بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراین.
چاوەڕوانییەکی سێ سەعاتی:
بەپێی پلانەکە دەبوو کۆبوونەوەکە سەعات 5ـی ئێوارە دەستپێبکات، بەڵام ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا نزیکەی سێ سەعات وەفدەکەی لە چاوەڕوانیدا هێشتەوە، چونکە بەشداریی لە کۆڕبەندێکی وەبەرهێنان دەکرد و لەوێوە پەیامی توندی ئاراستەی ئەوروپا و کیێڤ دەکرد.
کاتێک دواجار کۆبوونەوەکە دەستیپێکرد، پێنچ سەعاتی خایاند. یوری ئوشاکۆڤ، یاریدەدەری پوتن کە بەشداربوو، دانیشتنەکەی بە "بەسوود و بنیاتنەر" وەسفکرد، بەڵام ئاوی کرد بە ئاگری گەشبینییەکاندا و وتی: "تا ئێستا هیچ رێگەیەک بۆ سازش و رێککەوتن نەدۆزراوەتەوە، هەرچەندە هەندێک لە پێشنیازەکانی ئەمریکا تاڕادەیەک جێی قبوڵن."
ناکۆکییەکە لەسەر چییە؟
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە تۆڕی (فۆکس نیوز)ـی راگەیاندووە کە "هەندێک پێشکەوتن" بەدیهاتووە بۆ ئەوەی بزانن ئۆکراینییەکان دەتوانن لەگەڵ چی هەڵبکەن. بەڵام پوتن پێشوەختە مەرجەکانی قورس کردووە؛ ئەو داوای کشانەوەی هێزەکانی ئۆکراین دەکات لەو ناوچانەی کە روسیا داگیری نەکردوون، مەرجێک کە بۆ کیێڤ قبوڵنەکراوە.
بەپێی زانیارییەکان، ئەو پلانەی وەفدی ئەمریکا (ویتکۆف و کوشنەر) کاری لەسەر دەکەن، رەشنووسێکی 28 خاڵییە کە مانگی رابردوو ئاشکرا کرا، تێیدا داوا لە ئۆکراین دەکات سنورێک بۆ قەبارەی سوپاکەی دابنێت و دەستبەرداری ئەندامبوون بێت لە هاوپەیمانیی ناتۆ.
نیگەرانییەکانی زێلێنسکی و هەڵوێستی ئەوروپا:
لەلایەکی دیکەوە، ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین بە وریايیەوە چاودێری دۆخەکە دەکات. ئەو رایگەیاندووە ئامادەیە لەگەڵ ترەمپ کۆببێتەوە ئەگەر گفتوگۆکان بە باشی بڕۆن، بەڵام نیگەرانە لەوەی مۆسکۆ دانوستانەکان تەنیا بۆ لاوازکردنی سزاکان بەکاربهێنێت نەک بۆ ئاشتییەکی راستەقینە.
زێلێنسکی وتی: "ئەوان دەیانەوێت راستەوخۆ دوای کۆبوونەوەکە راپۆرتمان بدەنێ، هەموو شتێک لەسەر ئەوە دەوەستێت".
لەم نێوەندەدا، ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا پشتیوانی خۆی بۆ کیێڤ دووپاتکردەوە و هۆشداریدا لەوەی "هیچ پلانێک بەبێ بوونی ئەوروپییەکان لەسەر مێزی گفتوگۆ سەرکەوتوو نابێت".
شەشەمین دیدار لە ئاستی باڵا:
سەردانەکەی ویتکۆف بۆ مۆسکۆ یەکەمجار نییە، ئەمە شەشەمین کۆبوونەوەی ئاستی باڵایەتی لەگەڵ پوتن لەمساڵدا. ئێستا واشنتۆن و کیێڤ چاوەڕوانن ببینن ئایا پوتن دوایین وەشانی چوارچێوەی رێککەوتنەکە پەسەند دەکات یان نا، هەرچەندە شارەزایان ئاستی چاوەڕوانییەکانیان نزم کردووەتەوە.
پاپا لیۆ چواردەهەم کە یەکەم پاپای ئەمریکایە، داوای لە دۆناڵد ترەمپ کردووە، لەبری هێزی سەربازی، دیالۆگ یان فشاری ئابووری بەکاربهێنێت بۆ لابردنی نیکۆلاس مادۆرۆ لەسەر دەسەڵات.
ئەمڕۆ سێشەممە، پاپای ڤاتیکان کۆتایی بە گەشەتەکەی بۆ تورکیا و تورکیا و لوبنان هێنا و داوای ئاشتی لە هەموو لایەک کرد و وتی داوا لە لایەنە شەڕکەرەکان دەکەم دەستبەرداری چەک و توندوتیژی بن و پەنا بۆ مێزی دیالۆگ ببەن.
پاپا پەیامیکی ئاراستەی تەرمپ کرد و رایگەیاند ئەگەر واشنتۆن بیەوێت گۆڕانکاری لە ڤەنزوێلادا بکات، ئەوا دەبێت رێگەی دیکە تاقیبکاتەوە و بەکارهێنانی هێز تەنها ناسەقامگیری زیاتر دروست دەکات.
پاپا لوبنانیشی لەبیرنەکرد و رایگەیاند، پێشنیازی ئەوە دەکات کە حزبوڵای لوبنان دەستبەرداری چەک بن و بەشداری گفتوگۆ بکەن.
ئەم لێدوانانەی پاپا لە کاتێکدایە، ئیدارەی ترەمپ لە چەند هەفتەی رابردوودا بەدوای بژاردەکاندا دەگەڕێت بۆ بەرپەرچدانەوەی مادۆرای سەرۆکی ڤەنزیۆلا و تۆمەتباری دەکات بە رۆڵی لە ناردنی مادە هۆشبەرەکان بۆ ئەمریکا، گەرچی بەردەوام مادۆرا ئەم تۆمەتە رەتدەکاتەوە، بەڵام پێشبینییەکان ئەوەدەخەنەڕوو هێرشکردن بۆ سەر ئەو وڵاتە لە سەعاتی سفردایە.
ڤلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا رایگەیاند، ئەوروپا ئەجێندای ئاشتیان نییە و ئەگەر بەدوای شەڕەوەن، ئەوا ئەوان ئێستا ئامادەی ئەوشەڕەن، ئاماژەی بەوەشکردوە ئەوروپا هەوڵی تێکدانی هەوڵەکانی ئیدارەی ئەمریکا و دۆناڵد ترەمپ بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی ئاشتی دەدەن.
ئەمرۆ سێشەممە، سەرۆکی روسیا لە دوای کۆنفرانسێکی ئابووری لە مۆسکۆ قسەی بۆ رۆژنامەنوسەکان کرد و رایگەیاند، وڵاتانی ئەوروپا "ئەجێندای ئاشتیانەیان نییە" و لە شەڕی ئۆکرایندا داواکارییەک پێشکەش دەکەن کە لەلایەن روسیاوە قبوڵکراو نییە.
ناوبرا پەیامێکی هەڕەشە ئامێزی ئاراستەی ئەوروپا کردوە و وتویەتی؛ ئەگەر ئەوان بەدوای شەڕەوەن، ئەوا روسیا لە ئێستاوە ئامادەیە بۆ ئەو شەڕە.
پوتن ئەوەشی خستوەتەڕوو، وڵاتانی ئەوروپا هەوڵەکانی ئیدارەی ئەمریکا و دۆناڵد ترەمپ بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی ئاشتی تێکدەدەن و نایانەوێت سەربگرێت.
سەرۆکی رووسیا بانگەشەی ئەوەی کرد، لە ئێستادا شاری پۆکرۆڤسک بە تەواوی لەژێر کۆنترۆڵی روسیادایە و هێرشەکانی ئەم دواییەی بۆ سەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی روسیاشی بە نائاسایی ناوبرد، هۆشداریشی دا کە مۆسکۆ لە بەرانبەردا هێرشەکانی بۆ سەر بەندەر و کەشتییەکانی ئۆکراین فراوانتر دەکات و دەتوانن بەتەواوەتی لە دەریا دایانببڕن.
وەزارەتی بەرگری ئەڵمانیا پشتڕاستیکردەوە کە نزیکەی 20 هەزار گوللـە و تەقەمەنییان لێ دزراوە، کە لە ناو بارهەڵگرێکی تایبەتدا بووە و ویستویەتی بیگوازێتەوە بۆ ناوەندێکی سەربازی، روداوەکە کاردانەوەی ناوخۆی و جیهانی لێ کەوتوەتەوە و بە شکستێکی گەورەی ئەمنی بۆ وڵاتەکە دادەنرێت، میدیاکان دەڵێن؛ وڵاتێک نەتوانێت چەکەکانی لە سنوری ی خۆیدا بپارێزیت چۆن دەتوانێت ئامادەکاری بکات بۆ جەنگ لەگەڵ روسیا؟
بە گوێرەی زانیارییەکان، شۆفیری بارهەڵگرەکە لە نزیک شارۆچکەی بێرگ لە باکووری رۆژهەڵاتی ئەڵمانیا پشویداوە، لەوکاتەدا دزەکان هەڵیانکوتاوەتە سەر ناوچەی بارهەڵگرەکە و چەند سندوقێک تەقەمەنی سەربازییان بردووە.
روداوەکە رایگشتی ئەڵمانیای جوڵاندوە و دەسەڵاتدارانی وڵاتەکە دەستیان کردوە بە لێکۆڵینەوە بۆ ئەوەی بزانن، کە دزیەکە ئامانجدار بوە یاخود هەڕەمەکەی بووە.
لە سەرەتایی لێکۆڵینەوەکاندا، وەزارەتی بەرگری ئەو وڵاتە پشتڕاستی کردوەتەوە، کە بەڵێندەران رێسا ئەمنییەکانیان پشتگوێ خستووە لە کاتی گواستنەوەی چەکەکاندا.
لە هەڵسەنگاندنێکی سەرەتاییدا بۆ روداوەکە دەرکەوتووە کە نزیکەی 10هەزار گولـلەی دەمانچەی نۆ ملم و چەندین دەمانچە و ژمارەیەکیش نارنجۆکی دوکەڵی دزراون لە بارهەڵگرەکەدا، کە بەرپرسان بە پێشێلکارییەکی ئەمنی جددی ناویانبردوە.
ئەم روداوە لە کاتێکدایە، ئەڵمانیا بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ خۆئامادەکردن بۆ جەنگی روسیا و چەندین هەنگاویشی بۆ ئەو مەبەستە ناوە، روداوەکە دەسەڵاتدارانی وڵاتەکەی رووبەڕووی ئابڕوچونێکی ئەمنیی جددی کردوەتەوە، میدیاکان نوسیویانە؛ وڵاتێک ناتوانێت کەرەستەکانی خۆی لە سنوریی وڵاتکەی خۆیدا بپارێزێت چۆن دەتوانێت روبەڕوی روسیا ببێتەوە.
نەتەوەیەكگرتوەكان رایگەیاند ، دانوستانەكانی ئاشتی لەبارەی ئۆكراینەوە گەیشتوەتە قۆناغێكی كارا و پێویستە بەردەوام بێت .
ستیڤان دوجاریك وتەبێژی سكرتێری گشتی نەتەوەیەكگرتوەكان رایگەیاندووە، لە ئێستادا دانوستانی باش بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان ئۆكراین و روسیا هەیە و دانوستانەكان گەیشتوەتە قۆناغێكی كارا، هیواشیان هەیە كە ئەنجامێكی باشی هەبێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، زۆر گرنگە دانوستانەكان بەردەوامییان هەبێت و رانەگیرێن تا ئەو كاتەی دەگەنە رێككەوتنی ئاگربەستی تەواوەتی و بەدیهێنانی ئاشتیەیەكی هەمیشەیی ، ئاشكراشیكردوە ، تا ئێستا پلانی ئاشتی ئەمریكا سەبارەت بە ئۆكراین نەخراوەتە بەردەم نەتەوەیەكگرتوەكان .
وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' رەزامەندیی لەسەر رێککەوتنێکی فرۆشتنی هەلیکۆپتەر بە سعودیە دەربڕی کە بەهاکەی دەگاتە نزیکەی ملیارێک دۆلار.
پێشتر هەردوو وڵات لە سەردانەکەی محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە بۆ واشنتن، لە کۆشکی سپی رێککەوتننامەیەکی بەرگریی ستراتیژییان ئیمزا کردبوو.
رێککەوتننامەی بەرگریی ستراتیژی" هەوڵەکانی ریاز بۆ پەرەپێدانی پیشەسازییە سەربازییەکانی و بەرزکردنەوەی ئامادەیی هێزە چەکدارەکانی بەهێزتر دەکات، لە رێگەی جێبەجێکردنی بوارەکانی هاوکاریی هاتووە لە رێککەوتننامە بەرگرییەکەدا.
بەپێی ئامارەکانی دەزگای نیشتمانیی بەڕێوەبردنی کارەساتەکان، ژمارەی گیان لەدەستدان بەهۆی لافاوەوە لە ئیندۆنیزیا گەیشتەوە 631 کەس.
دەزگای نیشتمانیی بەڕێوەبردنی کارەساتەکانی ئیندۆنیزیا ئاشکرایکرد، بەهۆی لافای بەهێزەوە کە ئەو وڵاتەی گرتووەتەوە زیاتر لە ملیۆنێک کەس ئاوارەبوون و زیاتر لە 2600 کەسیش برینداربوون.
ئاماژەی بەوەشکرد، ژمارەی گیانلەدەستدان رووی لەبەرزبوونەوەکردووە و گەیشتوەتە 631 کەس.
دەزگاکە ئەوەشی خستەڕوو، زیاتر لە 3.3 ملیۆن کەس زیانیان بەرکەوتووە و ملیۆنێک کەسیش ئاوارە بوون و گواستراونەتەوە بۆ شوێنێکی کاتی بۆ مانەوە.