کییەر ستارمەر سەرۆک وەزیرانی بەڕیتانیا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، دەستلەکارکێشاوەنەوەی خۆی رادەستی پادشای وڵاتەکەی کردووە.

وتیشی، پێشتر پارتی کرێکارانی بەریتانیا لە رەوشێکی خراپدا بووە و لە سەردەمی ئەودا حیزبەکە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوەبینیوە.

ئاماژەی بەوەشدا، ئابوریی بەریتانیا لە کابینەی پێش ئەودا ئابورییەکی داڕوخاو بووە، بەڵام خۆی کاری لەپێشینەی چاککردن و باشترکردنی ئەو ئابورییە داڕوخاوە بووە.

سیناتۆری دیاری كۆمارییەكان پلانێكی ئەمریكای ئاشكرا كرد و رایگەیاند، واشنتۆن ئامادەیە بە هێزی سەربازی دەست بەسەر گەروی هورمزدا بگرێت ئەگەر تاران ملكەچی مەرجەكانی رێككەوتنەكە نەبێت.

لیندسی گراهام، سیناتۆری كۆمارییەكان لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ ئاژانسی سی بی ئێسی ئەمریكی رایگەیاند، كە رۆژی هەینی رابردوو بۆ ماوەی چوار سەعات و نیو لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ كۆبووەتەوە و تاوتوێی ئاییندەی دانوستانەكانیان لەگەڵ ئێران كردووە و ئاشكرای كرد، ترەمپ بڕیاری داوە كە ئەگەر رێككەوتنی ئێستا شكست بهێنێت، ئەوا ئەمریكا بە هێزی سەربازی گەروی هورمز كۆنتڕۆڵ دەكات.

ئاماژەی بەوەشكرد، واشنتۆن لەو بارودۆخەدا باج بەسەر هەموو ئەو كەشتییانەدا دەسەپێنێت كە بە گەرووەكەدا تێپەڕ دەبن تاوەكو تێچووی ئۆپراسیۆنە سەربازییەكە دابین بكات.

هۆشدارییەكی توندیشی ئاراستەی تاران كرد و وتی، ئەگەر ئێران بیەوێت كێبڕكێی ئەمریكا بكات لەسەر كۆنتڕۆڵكردنی گەروی هورمز، ئەوا وێران دەكرێن.

رۆژنامەی تەلەگرافی بەڕیتانی راپۆرتێکی لەبارەی رەوشی کورد و سیاسەتی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆژئاواش لە بەرانبەر کورددا دەخاتەڕوو و دەڵێت: وڵاتانی ئەوروپا گرنگیی بە جینۆسایدکردنی کورد نادەن، چونکە ئیسرائیل جینۆسایدی نەکردوون.

دەیڤد هاریس جێگری سەرۆکی پەیمانگای لێکۆڵینەوە لە ئەنتی-سێمێتیزم (دژە-جولەکە)ـی جیهانی لە رۆژنامەی تەلەگرافی بەڕیتانییەوە راپۆرتێکی نووسیوە لەبارەی رەوشی کورد لە ناوچەکە دەهێنێتە بەرباس و پرسی ناساندنی تەواو ئەو جینۆسایدانەی لە بەرانبەری کراوە، پرسیاریش لە وڵاتانی جیهان بەگشتی و ئەوروپاییەکان و ئەمریکاش بەتایبەتی دەکات: کورد چی کەمترە لە فەڵەستینییەکان وا پشتیان کردووەتە کورد و جینۆسایدەکانی بەرەسمیی ناناسێندرێت؟

هاریس لە درێژەی راپۆرتەکەیدا ئەوەش دەخاتەڕوو، سەرباری ئەوەی لە سەدەی رابردوودا ئیمپراتۆریەتی عوسمانی شکستی هێنا و دەکرا لەلایەن هێزە هاوپەیمانەکانەوە دەوڵەتێکی کوردی دابمەزرێنرێت و رێگەکە لە پەیماننامەی "سیڤەر"ـی ساڵی 1920 بگیرێت، بەڵام ئەو کارە نەکرا و پێچەوانەکەشی بینرا، کە کورد بەتەوەیی پشتگوێخراوە.

لێکۆڵەرە جولەکەکە هەرێمی کوردستان لەنێوان کێشمەکێشمەکانی ئەم دواییەی نێوان ئەمریکا و ئێران و دە بۆ 12 ساڵێک لەمەوبەریش دەکات و یادگەمان دەبوژێنێتەوە و دەڵێت: بۆچی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا کاتێک شەڕی داعشیان هەبوو، کوردیان وەک سەرەکیترین هاوپەیمان دەناساند و لە شەڕی ئەمریکا و ئێرانیشدا، بەردەوام زۆری لێدەکرا جۆرێک لە لایەنگری بکات، بەڵام کاتێک کاریان پێی نامێنێت و ویست و خواستەکانیان بەدیدەهێنن، ئیدی پشتدەکەنە کورد و هەر لەبەر ئەو هۆیەشە کە وێردی سەر زمانی کورد لە ئێستادا ئەمەیە: "هیچ دۆستێکمان نییە جگە لە چیاکان"

 

 

پرۆسەی دانوستانە راستەوخۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران لە ناوچەی "بۆرگنشتاک" لە سویسرا رووبەڕووی بەربەست بووەوە؛ دوای تێپەڕبوونی تەنها 80 خولەک بەسەر دەستپێکردنیاندا، دانوستانەکان بە کاتی راگیران و وەفدی ئێرانی هۆڵی کۆبوونەوەکانی جێهێشت.

ئاژانسەکانی هەواڵ ئاشکرایان کردووە، کشانەوەی وەفدەکەی تاران وەک ناڕەزایەتییەک بووە بەرانبەر لێدوان و هەڕەشە نوێیەکانی دۆناڵد ترەمپ، کە تێیدا رایگەیاندبوو ئەگەر دانوستانەکان شکست بهێنن ئێران وێران دەکات و کۆنترۆڵی گەروی هورمز دەکەن، هاوکات داوای راگرتنی پشتگیرییەکانی تارانی کردبوو بۆ گروپەکانی سەر بەو وڵاتە لە لوبنان.

وەفدی ئێران ئەم هەڕەشەیەی ترەمپیان لەسەر گەروی هورمز وەک پێشێلکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان ناوبردووە، بەڵام لە ئێستادا لایەنە ناوەندگیرەکان هاتوونەتە سەر هێڵ بۆ رێگریکردن لە هەرەسھێنانی تەواوەتی پرۆسەکە.

ئاژانسەکانی هەواڵ ئەوەشیان خستوەتەڕوو، سەرەڕای ئەم ئاڵۆزییانە، وەفدی دانوستانکاری ئێران چەند پێشھاتێکی گرنگیان ئاشکرا کردووە.... 

یەکەم، پرسی نەوت و سزاکان؛ وەفدی ئێرانی توانیویەتی رەشنووسێک تایبەت بە لێخۆشبوونی سزاکانی سەر کەرتی نەوتی ئێران ئامادە بکات، کە بڕیارە لە ماوەیەکی نزیکدا بڵاوبکرێتەوە.

دووەم،داراییە بلۆککراوەکان؛ بە پشتبەستن بە بەشداری وەفدی قەتەری، رێکاری جێبەجێکردن بۆ ئازادکردنی بەشێک لە پارە بلۆککراوەکانی ئێران گیراوەتەبەر.

سێهەم، دۆسیەی لوبنان، وەفدەکەی تاران هێڵی سوری بۆ بەردەوامی گفتوگۆکان داناوە و رایگەیاندووە، ئەگەر شەڕ لە لوبنان کۆتایی پێنەیەت، ئەوا ئامادە نین لەسەر هیچ دۆسیەیەکی دیکە دانوستان بکەن.

ئەم راگرتنە کاتییە دوای ئەوە دێت کە میدیاکانی ئێران کۆتاییهاتنی گەڕی یەکەمی دانیشتنەکەیان راگەیاندبوو و وەفدەکە خەریکی ڕاوێژی ناوخۆیی بوون بۆ دەستپێکردنی گەڕی دووەم، بەڵام بەهۆی توندبوونی لێدوانەکانەوە پرۆسەکە بە کاتی پەکخرا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی تر هۆشداری توند و بێپێشینە دەداتە تاران و رایدەگەیەنێت، ئەگەر نەگەنە رێککەوتن، ئەوا ئێران وێران دەکات. ئەمەش لە کاتێکدایە کە دانوستانی راستەوخۆ لە نێوان واشنتۆن و تاران لە ناوچەی "بۆرگنشتاک" لە سویسرا دەستیپێکردووە.

ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی "فۆکس نیوز" رایگەیاند: "ئەگەر ئێرانییەکان نەگەنە رێککەوتن، وڵاتەکەیان تێکدەشکێنم و وێرانی دەکەم"، ئاماژەی بەوەش کرد لە کاتی پێویستدا رەنگە کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکەن.

هاوکات کەناڵەکە ئاشکرای کردووە، سەرۆکی ئەمریکا پەیامێکی توندی ئاڕاستەی لێپرسراوانی تاران کردووە و هۆشداری پێداون لە داخرانی گەروی هورمز، راشیگەیاندووە: "داخستنی گەروەکە بەو واتایە دێت کە وەفدی دانوستانکاری ئێران ناتوانن بگەڕێنەوە وڵاتەکەیان".

لەلایەکی ترەوە، دۆناڵد ترەمپ لە رێگەی پۆستێکەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ترووس سۆشیاڵ" هێرشی توندی کردە سەر سیاسەتەکانی تاران و نووسیویەتی: "دەبێت ئێران دەستبەجێ رێگری لە بریکارەکانی لە لوبنان بکات لە دروستکردنی کێشە و ئاڵۆزی"، هاوکات هەڕەشەی ئەوەی کرد ئەگەر تاران گروپە چەکدارەکانی لە لوبنان رانەگرێت، ئەوا ئەمریکا بە توندی هێرشیان دەکاتەوە سەر و شەڕ دەستپێدەکاتەوە.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی کار دەکات بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی دیپلۆماسی کە دووبارە کردنەوەی گەروی هورمز مسۆگەر بکات، ئاماژەی بە پاڵپشتی واشنتۆنیش کرد بۆ هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بە ئامانجی کەمکردنەوەی گرژییەکان لە ناوچەکەدا.

ڤانس وتی کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێزانینی هەیە بۆ رۆڵی نێوەندگیرەکان لە هەوڵەکانیاندا بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لە نێوان واشنتۆن و تاران، هاوکات جەختی لەسەر هەوڵەکان کردەوە بۆ بنیاتنانی پەیوەندی باش لەگەڵ وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

لەکۆتاییدا جێگری سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوە کرد کە ئیدارەی ئەمریکا هیواداری بەوەیە ئەم هەوڵانە ببنە هۆی بەدیهێنانی ئاشتییەکی بەردەوام لە ناوچەکەدا، و کۆتاییهێنان بە گرژییەکان بە شێوازێک کە سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمی مسۆگەر بکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ یەکشەممە، جەختی کردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خاوەنی "بەهێزترین سوپایە لە جیهاندا"، ئاماژەی بەوەش کرد کە وڵاتەکەی ئەوەی بە "سەرکەوتنی بێپێشینە" وەسفی کرد، لە بەرەکانی جیاوازدا بەدەست دەهێنێت.

ترەمپ لە لێدوانێکدا وتی: وڵاتەکەمان بە باشترین شێوە بەڕێوە دەچێت، بەهێزترین سوپامان لە جیهاندا هەیە، و لە سەرجەم بەرەکاندا سەرکەوتنی وا بەدەست دەهێنین کە پێشتر وێنەی نەبووە.

ئەم لێدوانانەی ترەمپ هاوکاتن لەگەڵ دەستپێکردنی لوتکەی دەریاچەی لۆسێرن لە سویسرا و دەستپێکردنی یەکەمین کۆبوونەوەی نێوان واشنتۆن و تاران بە نێوەندگیری قەتەر و پاکستان، بۆ تاوتێکردنی چەندین دۆسیە کە لەوانە: بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، سزاکان و داراییە بلۆککراوەکانی ئێران.

درەنگانێکی شەوی رابردوو، وەفدێكی ئێرانی بۆ بەدواداچوونی میكانیزمی جێبەجێكردنی بەڵێنەكان  و کۆبوونەوە لەگەڵ وەفدی ئەمریکا گەیشتە سویسرا و جەی دیڤانسیش، کە ئێستا لە سویسرایە دەڵێت رەنگە کۆبوونەوەکان چەند رۆژێک بخایەنێت.

بڕیارە ئەمڕۆ یەکشەممە، لە ناوچەی گەشتیاری بورگنستۆک وەفدی ئەمریکا و ئێران بە نێوەندگیر پاکستان و قەتەر کۆببنەوە.

میدیاکانی ئەمریکا بەیانی ئەمڕۆ گەیشتنی جەی دیڤانسی جێگری دۆناڵذ ترەمپیان بۆ سویسرا راگەیاند و جێگەرکەی دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکردوە، رەنگە ئەم کۆبوونەوەیە یەکێک بێت لە هەوڵە دیپلۆماسییە هەرە بەرچاوەکانی نێوان تاران و واشنتۆن لە ماوەی چەندمانگی رابردوودا.

لای خۆشیەوە ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند بوو، دەستپێكردنی دانوستانە كۆتایییەكان لەگەڵ ئەمریكا بەستراوەتەوە بە جێبەجێكردنی پێنج بەندەكەی لێكتێگەیشتنەكەی نێوانیان و پرەنسیپی ئێران پابەندبوونە بەرانبەر پابەندبوون و لە ئەگەری بەردەوامی پێشێلكارییەكاندا، تاران بڕیاری چارەنوسساز دەدات.

 

بڕیارە سبەینێ یەکشەممە، وەفدێکی باڵای پاکستان بە سەرۆکایەتی شەهباز شەریف سەرۆک وەزیران و بە بەشداریی فەرماندەی سوپای ئەو وڵاتە دەچنە سویسرا.

میدیاکانی پاکستان رایانگەیاندوە، ئامانجی وەفدی پاکستان بۆ سویسرا بەشداریکردنە لە کۆبوونەوەی ئێران و ئەمریکا و ئامانجی سەردانەکە پاڵپشتیکردن و ئاسانکارییە بۆ بەڕێوەچونی پرۆسەی گفتوگۆکان. 

هاوکات لەگەڵ ئەم گەشتەدا، وەزارەتی دەرەوەی پاکستان لە راگەیەندراوێکی رەسمیدا ئاماژەی بەوە کردووە، ناوچەی گەشتیاری بورگنستۆک لە سویسرا دەبێتە میوانداری دانوستانە تەکنیکییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران، کە بە هاوبەشی لە ژێر چاودێری و نێوەندگیریی هەردوو دەوڵەتی پاکستان و قەتەردا بەڕێوەدەچێت.

جۆرجیا میلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا رایگەیاند، قسەکانی ئەم دوایەی دۆناڵد ترەمپ بێ بنەمان و پێگەی جەماوەری ئەو  پەیوەندی بە پێگەی جەماوەری دۆناڵد ترەمپەوە نییە، بە دۆناڵد ترەمپیش دەڵێت؛ پێویستە  تۆ سەرنجت لەسەر پێگەی جەماوەری خۆت بێت.

سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا، لە پەیجی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام وەڵامی هێرشەکانی ئەم دواییەی دۆناڵد ترەمپی داوەتەوە و هێرشە زارەکییەکانی سەرۆکی ئەمریکای بە "بێ بنەما و بێ مانا" ناوبردوە.

سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا لە پەیامەکەیدا بەرگریی لە بڕیارەکەی کردوە، کە لە جەنگی ئێران نەیهێشتوە سوپای ئەمریکا سود لە بنکە سەربازییەکانیان وەرگرن.

ئاماژەی بەوەشکردوە، تا ئەو سەرۆک وەزیران بێت ناهێڵێت؛ بنکە سەربازییەکانیان دژی ئەو وڵاتانە بەکاربهێندرێن، کە رێککەوتنیان هەیە لەگەڵیاندا، چونکە ئیتاڵیا وڵاتێکی سەربەخۆیە و بە خاوەن سەروەری دەمێنێتەوە.

لە وەڵامی ئەو قسەیەی سەرۆکی ئەمریکادا کە وتویەتی؛ میلۆنی ویستویەتی بە وێنەگرتن لەگەڵیدا پێگەی جەماوەری بەرز بێتەوە، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا دەڵێت، ئەو خاوەنی پێگەی جەماوەری خۆیەتی و با سەرۆکی ئەمریکا تەرکیزی لای پێگەی جەماری خۆی بێت.

ئەمە لە کاتێکدایە، ناکۆکی کەوتوەتە نێوان  دۆناڵد ترەمپ و جۆرجی و سەرۆکی ئەمریکا  لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی ئیتاڵیا رایگەیاند کە مێلۆنی"سواڵی کردووە" کە وێنەیەکی لەگەڵدا بگرێت، ئەو بانگەشەیە کە مێلۆنی رەتیکردەوە و وتی؛"من و ئیتاڵیا هەرگیز سواڵ ناکەین" .

لە گەرمەی هەوڵە دیپلۆماسییە چڕەکان بۆ رێگریکردن لە دواخستنی زیاتری گفتوگۆکانی نێوان واشنتۆن و تاران، سەرچاوە رەسمییەکان گەیشتنی وەفدی باڵای ئەمریکایان بۆ سویسرا پشتڕاستکردەوە، هاوکات وەزارەتی دەرەوەی سویسراش ئاشکرایکرد، دیپلۆماتکارانی چەندین وڵات لە هەوڵەکانیان بۆ سەرخستنی ئەم دانوستانە بەردەوامن.

تۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، کەمێک لەمەوبەر گەیشتووەتە سویسرا بۆ بەشداریکردن لە دانوستانە تەکنیکییەکان کە بڕیارە لە هاوینەهەواری شاخاویی "بۆرگنبستۆک" ئەنجام بدرێن، هاوکات چاوەڕوان دەکرێت جارید کوشنەر راوێژکار و زاوای دۆناڵد ترەمپیش پەیوەندی بە گفتوگۆکانەوە بکات.

لەلایەکی ترەوە و لە پێشهاتێکی نوێدا، موحسین نەقوی، وەزیری ناوخۆی پاکستان، بە سەردانێکی بەپەلە گەیشتووەتە تاران، ئەمەش بە مەبەستی رازیکردنی لێپرسراوانی ئێران بۆ ئەوەی گفتوگۆکان لەگەڵ لایەنی ئەمریکی لە سویسرا دوانەخەن، دوای ئەوەی دوێنێ هەینی بەهۆی چەند ناکۆکییەکەوە کۆبوونەوەکان بۆ کاتێکی تر داخرابوون.

دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمریکا هۆشداری دەدەنە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ کە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رەنگە هەنگاوی وا بنێت کە هەوڵەکانی واشنتۆن بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئاشتیی هەمیشەیی لەگەڵ ئێران پەکبخات.

بەپێی زانیارییەکانی لێپرسراوانی ئەمریکی، ناتانیاهۆ لەژێر فشارێکی توندی سیاسیی ناوخۆیی ئیسرائیلدایە بۆ بەردەوامبوون لە شەڕی لوبنان، ئەمەش رێگرە لەبەردەم جێبەجێکردنی لێکتێگەیشتنەکانی واشنتۆن و تاران.

بەپێی راپۆرتە هەواڵگرییەکان کە لە رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست" بڵاوکراونەتەوە، ئیسرائیل پێداگرە لەسەر بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دژی حزبوڵا لە لوبنان.

ئەم هەڵوێستەش بە تەواوی دژ بە بەندێکی سەرەکیی ئەو یاداشتەیە کە لە نێوان ترەمپ و مەسعود پزیشکیانی هاوتا ئێرانییەکەیدا ئیمزا کراوە، کە تیایدا جەخت لەسەر راگرتنی شەڕ لە هەموو بەرەکان کراوەتەوە، مانەوەی سیاسیی ناتانیاهۆ لەسەروبەندی هەڵبژاردنەکانی ئەم پایزەدا، بەستراوەتەوە بەوەی کە هێزەکانی لە باشوری لوبنان نەکشێنێتەوە.

راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەکردووە کە ئیسرائیل هەست بە نیگەرانی دەکات لە بەندەکانی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکە، چونکە پێیوایە فشارەکان لەسەر تاران کەم دەکاتەوە و رێگری لە توانای بەرگریی خۆی دەکات.

لە بەرانبەردا، لێپرسراوانی ئیدارەی ترەمپ دەڵێن ئەم رێککەوتنە رێگری لە ئیسرائیل ناکات وەڵامی هێرشەکانی حزبوڵا بداتەوە، بەڵام بۆ واشنتۆن، کردنەوەی گەروی هورمز و رێگریکردن لە قەیرانی ئابوریی جیهانی لە هەموو شتێک گرنگترە.

لە ناوخۆی ئیسرائیلدا، رەوشەکە بە تەواوی پشتگیری لە بەردەوامیی شەڕ دەکات، بەپێی راپرسییەک کە لە مانگی رابردوودا لەلایەن "پەیمانگای توێژینەوەکانی ئاسایشی نیشتمانی" ئەنجامدراوە، نزیکەی 70٪ی ئیسرائیلییە یەهودییەکان پشتگیری لە زیادکردنی فشار و هێرشە سەربازییەکان دەکەن دژی حزبوڵا.

لەلایەکی تریشەوە دەیان هەزار ئیسرائیلی ئاوارەبوو لە ناوچە سنورییەکان داوا دەکەن ناتانیاهۆ کۆتایی بە هەڕەشەکانی حزبوڵا بهێنێت، و هەر کشانەوەیەک بە شکست بۆ حکومەتەکەی دادەنرێت.

لە کۆتاییدا، ململانێی نێوان ویستی واشنتۆن بۆ سەقامگیریی ناوچەیی و بەرژەوەندییە سیاسییە ناوخۆییەکانی ناتانیاهۆ، رێگرێکی گەورەیە لەبەردەم سەرکوتکردنی ئاڵۆزییەکان، لە کاتێکدا واشنتۆن دەیەوێت بە ئیمزاکردنی رێککەوتنێکی نوێ رێگری لە تەقینەوەی زیاتری رەوشەکە بکات، ئیسرائیل بەردەوامبوونی فشارە سەربازییەکان لەسەر لوبنان وەک تاکە رێگەی پاراستنی ئاسایشی خۆی دەبینێت.

بەهۆی پێکدادانی دوو شەمەندەفەری نەفەرهەڵگر لە ناوچەیەکی باکوری شاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، شۆفێری یەکێک لە شەمەندەفەرەکان گیانی لەدەستدا و دەیان سەرنشینی دیکەش بریندار بوون.

کۆمپانیای "ئیست میدلاندز rێڵوەی" کە سەرپەرشتیاری هەردوو شەمەندەفەرەکە دەکات، لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، روداوەکە پاشنیوەڕۆی دوێنێ هەینی لە دووری 100 کیلۆمەتر لە باکوری لەندەن رویداوە و بەهۆیەوە شۆفێری یەکێک لە شەمەندەفەرەکان دەستبەجێ گیانی لەدەستداوە.

هاوکات دەستەی فریاکەوتنی رۆژهەڵاتی ئینگلتەرا ئاشکرایکردووە، لە روداوەکەدا 11 کەس برینی زۆر سەختیان هەیە و 22 کەسی دیکەش بە سەختی بریندار بوون، لە کاتێکدا 56 سەرنشین برینی سوکیان پێگەیشتووە.

لای خۆشییەوە، کییەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە راگەیەنراوێکدا سەرەخۆشی لە بنەماڵەی شۆفێرە کۆچکردووەکە کرد و هاوسۆزی خۆی بۆ بریندارانی روداوەکە دەربڕی.

هەروەها وەزیری گواستنەوەی بەریتانیا رایگەیاند، لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەسەر هۆکاری پێکدادانی ئەو دوو شەمەندەفەرە دەستیپێکردووە.

خەرجی جەنگی دژی ئێران لەسەرەتاوە تائێستا لەسەر ئەمریكا گەیشتووەتە زیاتر لە 132 ملیار دۆلار و 13 سەربازیش كوژراون.

رۆژنامەی نیویۆرك تایمز لە راپۆرتێكدا ئاشكرایكردووە، جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێران كارەساتێكی گەورەی دارایی و مرۆیی بۆ واشنتۆن و ناوچەكە لێكەوتووەتەوە و تائێستا تێچووی گشتیی ئەو جەنگە لەسەر ئەمریكا 132 ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە كە 29 ملیار دۆلاری تەنها خەرجیی سەربازیی راستەوخۆ بووە بۆ بۆردومانەكان و چاككردنەوەی بنكە سەربازییە زیانلێكەوتووەكان.

ئاماژەی بەوەشكردووە، لە رووی زیانە مرۆییەكانیشەوە 13 سەربازی ئەمریكا و 26 ئیسرائیلی و سێ‌ هەزار و 500 ئێرانی و سێ‌ هەزار و 700 كەسیش لە لوبنان كوژراون.

لە راپۆرتەكەی نیویۆرك تایمزدا هاتووە، كارەساتبارترین روداو بۆردومانكردنی خوێندنگەیەك بوو لە ئێران كە بووە هۆی كوژرانی 175  منداڵ، لەگەڵ ئەوەشدا پنتاگۆن داوای 80 ملیار دۆلاری تری كردووە بۆ پڕكردنەوەی كورتهێنانی بودجەی سەربازیی وڵاتەكەی.

بەپێی راپۆرتەكە لەسەر ئاستی ئابوری، ئاڵۆزییەكانی گەروی هورمز و بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، باری دارایی خەڵكی ئەمریكای قورستركردووە و هەر خێزانێك بە تێكڕا 460 دۆلار زیانی بەركەوتووە بەهۆی گرانبوونی سوتەمەنی.

رێكخراوی فاویش هۆشداری دەدات بەهۆی كەمی ماددەی گۆگرد بۆ دروستكردنی پەین، ئاسایشی خۆراكی جیهانیی كەوتووەتە مەترسییەوە و ئەگەری بەرزبوونەوەی رێژەی برسێتی لە ئارادایە.

شەپۆلێکی گەرمای توند و نائاسایی روو لە فەرەنسا دەکات و بەهۆیەوە لە زیاتر لە دوو سێی پارێزگاکانی ئەو وڵاتە باری نائاسایی رادەگەیەنرێت.

بەهۆی شەپۆلێکی گەرمای نائاسایی و توندەوە، دەستەی کەشناسیی فەرەنسا لە 60 شاری ئەو وڵاتەدا باری نائاسایی جۆری 'نارنجی' راگەیاند، کە زیاتر لە دوو سێی خاکى فەرەنسا دەگرێتەوە.

کەشناسیی فەرەنسا ئاشکرایکردووە، پێشبینی دەکرێت پلەکانی گەرما بگەنە 38 پلەی سیلیزی، کە ئەمەش بەراورد بە تێکڕای ساڵانە، 10 بۆ 15 پلە بەرزترە. ته‌نانه‌ت مانگی ئایاری رابردووش چەندین ژمارەی پێوانەیی گەرمی لە مێژووی ئەو وڵاتەدا تۆمارکران و رۆژی 26ی ئایار وەک گەرمترین رۆژ لە مێژووی تۆمارە کەشوهەواییەکانی فەرەنسادا دیاریکرا.

بەهۆی توندیی ئەم شەپۆلەشەوە، بڕیارە ئەمڕۆ شەممە، سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی شانەی قەیرانەکان ئەنجام بدات، بە بەشداریی 14 وەزیر، لەوانەش وەزیرانی ناوخۆ، پەروەردە، تەندروستی و داد، بە مەبەستی گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ رووبەڕووبوونەوەی دەرهاویشتەکانی ئەم شەپۆلە بەتینە.

دواى رۆژێک لە دواخستنی گفتوگۆ چاوەڕوانکراوەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران لە هاوینەهەواری "بۆرگنبستۆک"ی سویسرا، ئاژانسەکانی هەواڵ ئاشکرایانکردووە، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، خۆی بۆ گەشتێک بەرەو سویسرا ئامادە دەکات.

سەرچاوەیەکی ئاگادار بە ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ی راگەیاندووە، عراقچی پلان دادەنێت کە ئەمڕۆ شەممە سەردانی سویسرا بکات، بەڵام ئاماژەی بەوەشکردووە، کە ئەگەری گۆڕانکاری لەم پلانەدا هەیە.

هاوکات لەگەڵ عراقچیدا، چاوەڕوان دەکرێت کە لێپرسراوانی باڵای ئەمریکاش وەک 'ویتکۆف' و 'کوشنەر' لەوێ بن و چاوەڕوانی دەستپێکردنی گفتوگۆکان بکەن.

لەلایەکی ترەوە، سەرچاوەیەک لە یەکێک لە وڵاتە نێوەندگیرەکان پشتڕاستی کردەوە، وەزیری دەرەوەی ئێران دوێنێ هەینی بە ژمارەیەک لە هاوتاکانی راگەیاندووە، پرسی راگرتنی شەڕ لە لوبنان بۆ تاران بابەتێکی بنەڕەتی و گرنگە، وەک فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەش سەیر دەکرێت بۆ سەرکەوتن یان شکستهێنانی دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران.

هەر لەم چوارچێوەیەدا، سەرچاوەیەکی تری نێوەندگیر ئاماژەی بەوەکردووە، ئێرانییەکان جەختیان لەوە کردووەتەوە کە دەیانەوێت پێش چوونیان بۆ سویسرا و دەستپێکردنی گفتوگۆ تەکنیکییەکان لەگەڵ لایەنی ئەمریکی، ئاگربەست بە کردەیی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.