جێگەی ئاماژەیە، سەرۆک وەزیرانی کەنەدا بە هۆی لێدوانە دژەکانی بەرانبەر ترەمپ توانی سەرکەوتنی گەورە لە هەڵبژاردنەکانی وڵاتەکەی بەدەستبهێنێت.
جیهانبۆ سێیەم رۆژ شەڕ و پێكدادان لە نێوان پاكستان و هیندستان بەردەوامە و تا ئێستا زیاتر لە 40 كەس لە هەردوولا كوژراون.
بەرەبەیانی رۆژی پێنجشەممە، سوپای هیندستان لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، شەوی رابردوو، سوپای پاكستان بە چەكی سوك و تۆپخانە، تۆپبارانی هێڵی كۆنترۆڵ كردووە، كە پاكستان و هیندستان لەیەك جیادەكاتەوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، سوپای هیندستان بەشێوەیەكی گونجاو وەڵامی ئەو هێرشانەی داوەتەوە و هیچ زیانێكیان نەبووە.
لەلایەكی دیكەوە دەسەڵاتی فڕۆكەخانەكانی پاكستان راگرتنی گەشتەكانی فڕۆكەخانەكانی كەراچی و لاهور و سیالكۆتی بەشێوەیەکی کاتی، راگەیاند.
ئەم راگەیاندنەی پاكستان دوای ئەوە هات كە ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویكردەوە، بەرەبەیانی رۆژی پێنجشەممە لە شاری لاهور لە رۆژهەڵاتی پاكستان دەنگی تەقینەوەیەك بیستراوە.
دوای ئەوەی رۆژی 6ی ئەم مانگە، سوپای هیندستان هێرشی بۆ سەر كشمیری پاكستان دەستپێكرد، ئەو وڵاتەش وەڵامی دایەوە و بەهۆیەوە 31 پاكستانی و 13 هیندی كوژراون.
بڕیارە ئەمڕۆ ئاگربەستی سێ رۆژەی نێوان روسیا و ئۆکراین دەست پێ بکات و تاوەکو 11ی مانگ بەردەوام بێت.
هەفتەی رابردوو، ڤلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا بەهۆی پشووە رەسمییەکانی مۆسکۆ تایبەت بە ئاهەنگەکانی سەرکەوتنی روسیا لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، سێ رۆژ ئاگربەستی راگەیاند.
لەو بارەیەوە کۆشکی کرملن ئەوەی خستبووە روو، ئاگربەستەکە لە 8ی ئایار تاوەکو 11ی ئایار دەبێت.
راشیگەیاند، "روسیا پێی وایە ئۆکراینیش بەهەمان شێوە پەیڕەوی ئاگربەست دەکات، ئەگەر هەر پێشێلکارییەک رووبدات، ئەوا هێزەکانی روسیاش وەڵامی گونجاو و چالاکیان دەبێت".
هەر لەو بارەیەوە پوتن باسی لەوەکردبوو، مۆسکۆ ئامادەیە دانوستانەکانی ئاشتی بەبێ هیچ مەرجێکی پێشوەختە ئەنجام بدات بۆ گەیشتن بە چارەسەری تەواوەتی کێشەکان.
ئەوەش لە کاتێکدایە، پێشتریش لە جەژنی ئیستەردا بۆماوەی سێ رۆژ ئاگربەستی راگەیاند.
سەرۆكی فەڕەنسا رایگەیاند، داوای لە سەرۆكی سوریا كردووە پارێزگاری لە پێكهاتەكان بكرێت و رێككەوتنی هەسەدە و دیمەشق جێبەجێبكرێت.
ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەڕەنسا لە كۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆكی سوریا رایگەیاند، پشیوانی لە پڕەنسیپ و یەکسانی و دادپەرەوەری سوریای نوێ دەکەین.
ماکرۆن وتیشی:ئایندەیەکمان بۆ سوریا دەوێت مافی هەموو پێکهاتەکان لەبەرچاو بگرێت وهەموو سورییەکان بەبێ جیاوازی پارێزراوبن
سەرۆکی فەرەنسا ئاماژەی بەوەشکرد، بە شەرعم وتوە دەبێت رێککەوتنی نێوان دیمەشق و ئیدارەی خۆبەڕیوەبەری کوردەکان لەسوریا جێبەجێ بکات.
لەبەرانبەردا ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا رایگەیاند: ئاوادانکردنەوە و دەستەبەرکردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان یەکێکە لە ئەولییەتی کارەکانمان.
شەرع وتیشی: لەگەڵ ماکرۆن هاوڕابووم لەسەر پاراستنی ئاسایشتی سوریا.
کیم جۆنگ ئون سەرۆکی کۆریای باکور کارگەیەکی تەقەمەنی وڵاتەکەی بەسەرکردەوە و داوای لە کارگەکە کرد بەرهەمهێنانی موشەک زیاد بکەن.
ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکور بڵاویکردەوە، کیم جۆنگ ئون پشکنینی کارگەیەکی تەقەمەنی وڵاتەکەی کرد و داوای کردووە موشەکی زیاتر بەرهەمبهێنن لەپێناو پڕچەککردنی زیاتری سوپای وڵاتەکەی.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، کیم جۆنگ ئون رایگەیاندووە دامەزراوە تەقەمەنیەکانی وڵاتەکەی زۆر بەرەوپێشچوونی بەخۆیەوە بینیوە و هەروەها توانای بەرهەمهێنانی موشەکیش بە خێرایی گەشەی کردووە.
ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکور راشیگەیاندووە، بەرهەمهێنانی گوللـە لە کارگەکانی تەقەمەنیدا بە تێکڕای ساڵانە چوار هێندە زیادی کردووە.
بڕیارە هەفتەی داهاتوو گەڕی چوارەمی دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکە دەستپێبکاتەوە، جێگری سەرۆکی ئەمریکاش دەڵێت: هەرگیز رێگە نادەین تاران ببێتە خاوەن چەکی ئەتۆمی.
جەی دی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، تا ئێستا دانوستانەکان لەگەڵ ئێران ئەرێنی بووە و رێگەش بە تاران دەدەین وزەی ئەتۆم بۆ مەبەستی مەدەنی بەکاربهێنێت، بەڵام هەرگیز ناهڵێڵین ببێتە خاوەن چەکی ئەتۆمی .
وتیشی؛ لەو باوەڕەداین رێککەوتنێک ئەنجام بدرێت دووبارە ئێران تێکەڵی ئابووری جیهان بکرێتەوە.
جێگەی ئاماژەیە، سێ گەڕی دانوستانی ناڕاستەوخۆ لە نێوان ئەمریكا و ئێران بە نێوەندگیری عومان لە مەسقەت و رۆما ئەنجامدراوە و بەرپرسانی تاران و واشنتۆنیش ئەنجامی دانوستانەكانیان بە ئەرێنی وەسف كردووە.
سەرۆك وەزیرانی هیندستان هێرشی وڵاتەكەی بۆسەر پاكستان وەك شانازییەكی مێژویی ناو دەبات، عیراقیش داوایان لێدەكات كێشەكانیان بە ئاشتیی چارەسەر بكەن.
ناریندرا مودی سەرۆك وەزیرانی هیندستان لە كۆبوونەوەی ئەمڕۆی كابینەی حكومەتەكەی رایگەیاند هێرشەی كە شەوی رابردوو، شانازییەكی مێژویی بووە و هیچ هەڵەیەك لە هێرشەكەدا نەبوە.
هیندستان هێرشەكە مووشەكییەكەی ناو ناوە (سیندور یان خاڵی سور)، بەهۆیەوە 26 كەس كوژران و 46 كەسی تریش برینداربوون. هێرشەكە كاردانەوەی لێكەوتەوە، فەڕەنسا و ئەمریكا و نەتەوە یەكگرتووەكان و زۆربەی وڵاتانی جیهان داوای دانبەخۆداگرتن لە ئەو دوو وڵاتە دەكەن.
فواد حسێن، وەزیری دەرەوەی عیراقیش لە پەراوێزی كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانی هاوبەش لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئازەربایجان رایگەیاند، هیندستان و پاكستان خاوەن چەكی ئەتۆمین، بۆیە پێویستە گرژییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە، بە ئاشتیی چارەسەر بكرێن.
لە بۆردومانێكی ئیسرائیلدا لە باشوری لوبنان، سەركردەیەكی دیاری حزبوڵا كوژرا.
سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە هێرشێكدا كە ئۆپراسیۆنە لۆجستییەكانی حزبوڵای لە ناوچەی نەبەتیە لە باشوری لوبنان كردووەتە ئامانج ، كە (عەدنان سادق حەرب) فەرماندەی یەكەی پشتگیری لۆجستی لە یەكەی بەدری سەر بە حزبوڵا كوژراوە .
سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەش دا كە ئەو فەرماندەیە بەرپرس بوە لە گەیاندنی چەك بە حزبوڵا و بنیادنانەوەی ژێرخانی سەربازیی حزبەكە لە باشوری روباری ڵیتانی و چالاكیەكانیشی بە پێشێلكردنی لێكتێگەیشتنی نێوان ئیسرائیل و لوبنان ناوبراوە .
دوێنێش سوپای ئیسرائیل بۆردومانكردنی چەند پێگەیەكی ژێرخانی دامەزراوە ستراتیژییەكانی بەرهەمهێنان و كۆگاكردنی چەكی حزبوڵای لە ناوچەی بوقاعی لوبنان راگەیاند .
دوو لێپرسراوی ئەمریكی رایانگەیاند، ترەمپ لە سەردانەكەیدا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست راگەیەندراوێكی گەورە دەبێت،كە تایبەتە بە كەنداوی عەرەب.
دوو لێپرسراوی باڵای ئەمەریكا كە نەیانویست ناویان ئاشكرا بكرێت بە ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێسیان راگەیاندووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمەریكا بەنیازە لە سەردانەكەیدا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە رەسمی دەستەواژەی كەنداوەكانی عەرەبی لەلایەن وڵاتەكەیەوە پەسەندبكات و رایبگەیەنێت.
ئەم هەنگاوەی سەرۆكی ئەمریكا لە كاتێكدایە، كە پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و تاران بە ووتەی هەردوو وڵاتان پێشكەوتنی بەخۆیەوە بینیوە، دەكرێت ئەم جۆرە پەسەندكردنە لە لایەن ترەمپەوە جۆرێك لە گرژی لە نێوان ئەو دوو وڵاتە دروستبكاتەوە بەوپێیەوەی ئێران لە سەدەی 16وە بە شێوەیەكی بەرفراوان بە كەنداوی فارسی ناساندوە، هەرچەندە دەستەواژەی كەنداوی عەرەبی لە زۆرێك لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەكاردێت.
بڕیارە هەفتەی داهاتوو، ترەمپ گەشتە ناوچەییەكەی دەستپێبكات، كە لە نێوان 13 بۆ 16ی ئایاردا دەبێت و سعودیە و قەتەر و ئیمارات لەخۆدەگرێت.
دوای زیاتر لە دوو هەفتە لە کۆچی دوایی پاپا فرانسیسن، بڕیارە ئەمڕۆ پرۆسەی هەڵبژاردنی پاپایەکی نوێ لە ڤاتیكان بەڕێوەبچێت.
دوای ئەوەی رۆژی 21ی مانگی رابردوو کۆچی دوایی پاپا فرانسیسی ڤاتیکان، لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا راگەیەنرا، ئەمڕۆ ڤاتیکان پاپایەکی نوێ هەڵدەبژێرێت، کە لە پرۆسەکەدا 135 کاردیناڵ دەنگ دەدەن بۆ هەڵبژاردنی پاپا.
بەپێی یاساكانی ڤاتیكان، ئەو كاردیناڵانەی لە رۆژی دەنگداندا ئامادە دەبن، لە كڵێسای سیستین گۆشەگیر دەكرێن و ناتوانن دەستیان بە مۆبایل و جیهانی دەرەوە بگات.
لە کاتی گۆشەگیرییدا، كاردیناڵەكان چەندین كۆبوونەوە دەكەن و لە بەیانیدا دوو جار دەنگ دەدەن و دوای نیوەڕۆش دوو جاری دیکە دەنگ دەدەن، هەر كاتێكیش پاپای نوێ هەڵبژێردرا، بە دوكەڵێكی سپی كە لە دوكەڵكێشی كڵێسای سیستینەوە دێتە دەرەوە، جیهان لە هەڵبژاردنی پاپای نوێ ئاگادار دەكرێتەوە .
كێبركێكەش لە نێوان 5 كاردیناڵدایە كە ركابەری دەكەن بۆ شوێنگرتنەوەی پاپا فرەنسیس و بوون بە پاپای ڤاتیكان
بەڕێوەبەری فڕۆکەخانەی سەنعا لە یەمەن رایگەیاند، ئەو زیانانەی بەهۆی بۆردومانی ئیسرائیلەوە بەر فڕۆکەخانەکە کەوتووە بە نزیکەی 500 ملیۆن دۆلار دەخەمڵێنرێت.
خالد شایف بەڕێوەبەری فڕۆکەخانەی سەنعا لە یەمەن بە میدیاکانی راگەیاندووە، بەپێی خەمڵاندنە سەرەتاییەکان، بەهۆی بۆردومانەکانی ئیسرائیلەوە بۆسەر فڕۆکەخانەی سەنعا، بە بڕی نزیکەی 500 ملیۆن دۆلار زیان بەر فڕۆکەخانەکە کەوتووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، کارەکان بۆ بە تەواوی خەمڵاندنی زیانەکان بەردەوامە و لە رۆژانی داهاتووشدا راپۆرتی ورد لەو بارەیەوە بڵاودەکەنەوە.
دوێنێ سێشەممە، ئیسرائیل لە رێگای ئاسمانییەوە هێرشیکردە سەر فڕۆکەخانەی سەنعای نێودەوڵەتی لە یەمەن و چەند پارێزگایەکی رۆژئاوای وڵاتەکە.
هاوکات، دوێنێ بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، ئەوەی هێرش بکاتە سەر وڵاتەکەیان خۆی بەرپرسیارێتییەکەی هەڵدەگرێت.
نەتەوەیەكگرتوەكان رایگەیاند، پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ لە توركیا بەردەوامە و ئەو وڵاتە لە رووی دادپەریی و مرۆییەوە پاشەكشێی كردوە.
دەستەی مافی مرۆڤ سەر بە رێكخراوی نەتەوەیەكگرتوەكان لە كۆبونەوەی ساڵانەی دەستەكە و پێداچونەوەی خولی گشتگیر یو پی ئار رایانگەیاند: توركیا لە بوارەكانی مافی مرۆڤ و دەسەڵاتی دەداوەرییدا پاشەكشێی كردوە و هاوكات یاساكانی تایبەت بە بەرنگاربونەوەی تیرۆری جێبەجێ نەكردوە و ئەو یاسایەی بۆ سەركوتی ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەكەی بەكار‌هێناوە.
لە راپۆرتی دەستەی مافی مرۆڤی سەر بە نەتەوەیەكگرتوەكاندا ئاماژە بەوە كرا كە توركیا لە روی سەربەخۆیی دەزگای داد و ئازادی رادەربڕین و مافی خۆپیشاندان پاشەكشێی زۆری كردوە .
محەمەد كەمال بۆزای، جێگری وەزیری دەرەوەی توركیا لە كۆبونەوەكەدا رەتی كردەوە وڵاتەكەی لە بوارەكانی مافی مرۆڤ و دادوەریی پاشەكشێی كردبێ و وتی: توركیا لە چەند رویەكەوە گۆڕانكاریی و ریفۆرمی گەورەی كردوە.
ماوەی نزیکەی هەفتەیەکە گرژیی لەنێوان هیندستان و پاکستاندا دروست بووە و تاوەکو ئێستا لە کشمیر چەندین هێرشیان کردووەتە سەر یەکتر، لە دوایین هێرشی پاکستانیشدا حەوت کەس گیانیان لەدەستداوە و 35ی دیکە بریندار بوون.
سەرچاوەیەکی ئەمنی لە هێزەکانی هیندستانەوە بە میدیاکانی راگەیاندووە، بەهۆی هێرشێکی پاکستانەوە بۆسەر بەشە هیندییەکەی کشمیر، حەوت کەس گیانیان لەدەستداوە و 35ی دیکە بریندار بوون، هەروەها سێ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر خاکی هیندستان کەوتوونەتە خوارەوە، بەبێ ئەوەی هۆکاری کەوتنەخوارەوە و تێکشکانەکەیان بزانرێت.
لەبەرامبەریشدا، وتەبێژی سوپای پاکستان ئەوەی خستووەتە روو، بەهۆی هێرشەکانی هیندستانەوە لە شەش ناوچە، 26 کەس گیانیان لەدەستداوە کە سەرجەمیان کەسانی مەدەنەی بوون، هەروەها 46ی دیکە بریندار بوون.
ئەوەشی خستەروو، توانیویانە پێنج فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هیندی بخەنە خوارەوە.
ئەو شەڕەی ئێستا لەنێوان هیندستان و پاکستاندا سەری هەڵداوەتەوە جیهانی بەخۆیەوە سەرقاڵ کردووە، کاریگەریی کردووەتە سەر نرخی زێڕ و بەهۆیەوە شەوی رابردوو نزیکەی 100 دۆلار چووە سەر نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ.
هیندستان و پاکستان لە ساڵی 1947ـەوە دوو جەنگیان لەسەر ناوچەی کشمیر ئەنجام داوە، کە لە ئێستادا هەر بەشێکی کشمیر لەژێر دەستی یەکێک لەو وڵاتانەدایە، بەڵام لەماوەی 20 ساڵی رابردوودا ئەم روداوانەی کۆتایی بە خراپترین شەڕ و پێکدادان لەنێوان ئەو دوو وڵاتەدا دادەنرێت.
فڕۆكەیەكی جەنگی ئەمریكا لە دەریای سور كەوتەخوارەوە و بەوەش لە ماوەی هەفتەیەكدا دوو فڕۆكەی جەنگیی ئەو وڵاتە تێكشكاوە.
تەلەفیزیۆنی سی ئێن ئێنی ئەمریكا بڵاویكردەوە فڕۆكەی جەنگیی جۆری ئێف 18ی ئەمریكا لە دەریای سور كەوتوەتە خوارەوە و فڕۆكەوان و یاریدەدەرەكەی رزگاریان بووە.
فڕۆكەكە لە یەكەی كەشتی فڕۆكەهەڵگری یو ئێس ئێس ترۆمەنی ئەمریكا بووە و بەهۆی كێشەی تەكنیكییەوە پێش ئەوەی بتوانی لەسەر كەشتییەكە بنیشێتەوە، كەوتووەتە خوارەوە.
لە ماوەی شەش مانگی رابردودا سێ فڕۆكەی جەنگیی ئەمریكا لە دەریای سور كەوتوونەتە خوارەوە كە نرخی هەر فڕۆكەیەكی ئێف 18 زیاتر لە 60 ملیۆن دۆلارە.
لە دوای ئەوەی ترەمپ رایگەیاند؛ کەنەدا دەکەینە 51هەمین ویلایەتی ئەمریکا، سەرۆک وەزیرانی کەنەدا وەڵامی سەرۆکی ئەمریکای دایەوە دەڵێت؛ هیچ کاتێک کەندا بۆ فرۆشتن نییە.
مارک کارنی سەرۆک وەزیرانی کەنەدا رایگەیاند؛ هیچ کاتێک کەنەدا بۆ فرۆشتن نییە، بەڵام هەردوو وڵات پێکەوە هاوبەشی بکەین و پەیوەندییەکی باش بنیات بنەیین.
لە وەڵامدا دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند؛ هیچ کاتێک مەڵی هیچ کاتێک و ئەو پلانەی دامنناوە جێبەجێی دەکەین.
لە گەڕی دووهەمی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی راوێژکاری ئەڵمانیا، فریدریک مێرز بووە راوێژکار و توانی 325 دەنگ بەدەستبهێنێت.
ئەمڕۆ پەرلەمانی فیدڕاڵی ئەڵمانیا "بوندستاگ" بۆ هەڵبژاردنی راوێژکاری نوێی ئەو وڵاتە کۆبوەوە و فرێدریک مێرز سەرۆکی پارتی دیموکراتی کریستییانەکان،لە گەڕی یەکەمەی دەنگدانەکە نەیتوانی دەنگی پێویست بەدەستبهێنێت و دەنگدانەکە چوە گەڕی دووهەم.
هاوکات لە گەڕی دووهەمدا فرێدریک توانی لە کۆی 630 دەنگ 325 دەنگی پەرلەمان بەدەستبهێنێت و ببێتە راوێژکاری ئەڵمانیا.
جێگەی ئاماژەیە، یەکەمجارە لە مێژووی ئەڵمانیادا پارتی دیموکراتی کریستیانییەکان لایەنی پێکهێنەری حکومەتن و خاوەنی 328 کورسین، بەڵام لە گەڕی یەکەمی دەنگدان 16 پەرلەمانتاری پارتەکەی دەنگیان پێنەدا و نەیتوانی سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.
بەپێی راپۆرتی رۆژنامەی تەلەگراف، بەریتانیا بەشێوەیەكی نهێنی ئامادەكاری دەكات بۆ هێرشكردنە سەر روسیا.
بەپێی راپۆرتی ئەو رۆژنامە بەریتانییە، داوا لە لێپرسراوانی بەریتانیا كراوە پلانی فریاگوزاری كە 20 ساڵ لەمەوبەر ئامادەكراوە نوێ بكرێتەوە، هەروەها بەریتانیا ئامادەكاری بكات بۆ دروستكردنی حەشارگە بۆ پاراستنی ئەنجومەنی وەزیران و خێزانی شاهانە و هەڵگرتنی پێداویستی و كەلوپەلی گرنگ .
بەپێی تەلەگراف، بەشێك لە وەزیرەكانی بەریتانیا ترسیان هەیە لەوەی روسیا و هاوپەیمانەكانی لە مەیدانی جەنگدا سەربكەون بەسەریاندا، تەنانەت لەندەن لە ئامادەكارییەكاندا بۆ بەرگری شكست بهێنێت.
ئەو ئامادەكارییەی بەریتانیا لەكاتێكدایە نزیكەی دوو مانگە كرملین هەڕەشەی هێرشكردنە سەر بەریتانیا دەكات، بەهۆی پشتیوانییەكانی بۆ ئۆكراین.