جیهان
سبەینێ گەڕی یەكەمی كۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی روسیا و ئەمریكا لە ریاز دەستپێدەكات، كرملنیش هۆكاری دیاریكردنی سعودیە بۆ كۆبوونەوەكە ئاشكرا دەكات.
دیمیتری پیسكۆف، وتەبێژی كرملن رایگەیاند، وڵاتی سعودیەیان دەستنیشانكردووە بۆ بەڕێوەچوونی گفتوگۆكانی ئەمریكا و روسیا لەم هەفتەیەدا، لەنێویشیاندا كۆبوونەوەی پوتن و ترەمپ بە ئامانجی كۆتاییهێنان بە كێشەكانی هەردوو وڵات و جەنگی ئۆكراین كە ماوەی سێ ساڵە بەردەوامە.
دەشڵێت، دۆناڵد ترەمپ لەمیانی پەیوەندییەكەیدا لەگەڵ ڤلادیمیر پوتن لە چوارشەممەی رابردوودا، پێشنیازی سعودیەی كردووە، بەوپێیەی شوێنێكی گونجاوە بۆ هەردوو وڵات.
دووپاتیشیكردەوە، سبەینێ سێشەممە یەكەم كۆبوونەوەی مۆسكۆ و واشنتۆن بە ئامادەبوونی وەزیرانی دەرەوە لە ریاز دەستپێدەكات لەبارەی كۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆكراین و ئامادەكاری بۆ كۆبوونەوەی لوتكەی ترەمپ و پوتن.
رۆژنامەی واشنتن پۆست لەزاری بەرپرسێکی ئۆکراینەوە رایگەیاندووە، ئۆکراین ئامادەیە بەرامبەر بە پشتیوانی سەربازی، بڕێکی زۆر هێلکە هەناردەی ئەمریکا بکات.
رۆژنامەکە ئەوەی باسکردووە، سەرکردە ئۆکراینییەکان، بۆ هێشتنەوەی پاڵپشتی سەربازیی ئەمریکا هەموو کارێک دەکەن.
ئەوەشی خستووەتە روو، ئۆکراین ئاگاداری ئەو قەیرانی هێلکەیەیە کە لە ئەمریکادا دروست بووە، بەجۆرێک تەنها 12 هێلکە بە 7 دۆلارە، بۆیە ئامادەن بەرامبەر بە مانەوەی پشتیوانی سەربازی بۆیان، بڕێکی زۆر هێلکەیان بۆ هەناردە بکەن.
بەهۆی بڵاوبوونەوەی ئەنفلەوەنزای باڵندەوە، ئەمریکا رووبەڕووی قەیرانی هێلکە بووەتەوە و بەهۆیەوە نرخی هەریەک لە مریشک و هێلکە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزبوونەتەوە.
بزوتنەوەی حەماس ئامادەیی دەربڕی غەززە رادەستی دەسەڵاتی فەلەستین بكات بە مەبەستی بەڕێوەبردنی.
ئاژانسی هەواڵی سكای نیوزی عەرەبی لە زاری چەند سەرچاوەیەكی ئاگادارەوە ئاشكرایكردوە، بزوتنەوەی حەماس لە نامەیەكی رێكخراودا، ئامادەیی دەربڕیوە بۆئەوەی كەرتی غەززە رادەستی دەسەڵاتی فەلەستین و لیژنەی حكومی بكات بۆ بەڕێوەبردنی شارەكە.
بە وتەی ئەو سەرچاوانە، تەنها مەرجی حەماس ئەوەیە فەرمانبەرەكانی كەرتی غەززە لە ئیدارەی نوێدا شوێنیان بكرێتەوە یاخود خانەنشین بكرێن و گرەنتی دابینكردنی موچەكانیان بكرێت.
ئاماژە بۆ ئەوەشكراوە، ئەو بڕیارەی حەماس دوای ئەو فشارە گەورانە دێت كە میسر خستویەتیە سەر وەفدی دانوستانكاری بزوتنەوەكە.
بڕیارە ئەم هەفتەیەش دانوستانەكان لەبارەی قۆناغی دوەمی ئاگربەستی غەززە و گۆڕینەوەی بارمتەكان بەردەوام بێت و تەوەری سەرەكی دانوستانەكانیش ئازادكردنی سەرجەم ئەو بارمتە ئیسرائیلیانەیە كە لای حەماسن و لە ژیاندا ماون.
بەهۆی شەپۆلی بەفر و باران و دروستبوونی لافاوەوە لە ویلایەتی کێنتاکی ئەمریکا نۆ کەس گیانیان لەدەستدا، کە یەکێکیان منداڵێکی حەوت ساڵانە.
شەپۆلێکی بەفر و باران و رەشەبای بەهێز چەند ویلایەتێکی ئەمریکای گرتووەتەوە و نەدا بەشیر حاکمی ویلایەتی کێنتاکی رایگەیاندووە، بەهۆی ئەو شەپۆلە بەفر و بارانەی ویلایەتەکەی گرتووەتەوە و لە هەندێک ناوچە لافاو دروست بووە و تاوەکو ئێستا نۆ کەس گیانیان لەدەستداوە، کە دووانیان دایک و منداڵێکن و منداڵەکە تەمەنی حەوت ساڵانە.
باسی لەوەشکرد، لە چەندین شوێنی ویلایەتەکەدا ئۆتۆمبێلەکان پەکیان کەوتووە و لافاو زیانی بە سەدان ماڵ گەیاندووە.
داواش لە دانیشتووانی ئەو ناوچانە کراوە کە مەترسی لافاویان لەسەرە، ماڵەکانیان چۆڵ بکەن و دووربکەونەوە لەو ناوچانەی مەترسیدارن.
هەر بەهۆی زریان ولافاوەوە کارەبای چەندین ناوچە بڕاوە و نزیکەی 39 هەزار ماڵ بێکارەبا بوون.
لەلایەکی دیکەوە کەشناسی هۆشداری داوە لە دەستپێکردنی رەشەبایەکی بەهێز، کە ئەوەش کاریگەریی زیاتر دەکاتە سەر بڕینی کارەبا.
هەر بەهۆی ئەو زریان و لافاوەوە، دۆناڵد تڕەمپی سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریداوە بە خەرجکردنی بڕەپارەیەک بۆ رووبەڕووبوونەوەی زیانەکان و رزگارکردنی دانیشتووانی ئەو ناوچانەی مەترسیان لەسەرە.
سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت، بەزوترین كات چاوی بە پوتن دەكەوێت و مامەڵەكردنیش لەگەڵ حەماس پەیوەستە بە ئیسرائیلەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، رەنگە زۆر بە زوویی لە سعودیە لەگەڵ ڤلادیمیر پوتن سەرۆكی روسیا كۆببێتەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر وەستاندنی جەنگ لە ئۆكراین.
ئاماژەی بەوەشكرد، هەوڵی زۆر دەدات بۆ گەیشتن بە ئاشتی و پوتن و زیلنسكیش دەیانەوێت جەنگ رابگرن.
لێدوانەكانی ترەمپ لە كاتێكدایە كە ئەمریكا و روسیا خۆیان ئامادە دەكەن لە چەند رۆژی داهاتوودا بۆ دەستپێكردنی دانوستانە سەرەتاییەكان لە سعودیە لەبارەی راگرتنی جەنگی ئۆكراین.
سەبارەت بە رەوشی غەززەش رایگەیاند، بڕیاردان لەسەر ئیسرائیلە كە چۆن مامەڵە لەگەڵ حەماس بكات، بەڵام دوای راوێژكردن لەگەڵ ئەودا.
سەرۆكی ئەمریكا وتیشی، بە وتەی حەماس سەرجەم بارمتەكان رەوشیان باشە و بەم نزیكانە هەموویان رزگار دەكرێن.
حكومەتی بەریتانیا رایگەیاند، ئامادەیە بۆ ناردنی هێزی سەربازی بۆ ئۆكراین ئەگەر پێویست بكات.
كەیر ستارمەر سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ رۆژنامەی دەیلی تەلەگرافی بەریتانی ،ئاماژەی بەوەكرد، وڵاتەكەی ئامادەیە هێزی سەربازی رەوانەی ئۆكراین بكات، ئەوەش لە ئەگەری پێویست بۆ دەستەبەركردن و پاراستنی ئاسایشی بەریتانیا و ئەوروپا.
ستارمەر راشیگەیاند، ئامادەیە بۆ ناردنی هێزی ئاشتیپارێز بۆ ئۆكراین ئەگەر بێتو رێككەوتن لەگەڵ فلادیمیر پوتن سەرۆكی روسیا بكرێت بۆ كۆتایهێنان بە جەنگ، ئەگەر نا ئەو هێزە سەربازیەكەی ناكاتە مەترسیەوە رەوانەی ئۆكراینیان ناكات چونكە ئەگەری هەیە پوتن جارێكی دیكە هێرشبكاتەوە.
ستارمەر وتیشی، بەریتانیا ئامادەیە ڕۆڵی پێشەنگ بگێڕێت لە بەرگری و ئاسایشی ئۆكراین، بڕیاریشە تا ساڵی 2030 سێ ملیار و 78 ملیۆن دۆلار وەك هاوكاری بەرگری بداتە ئۆكراین.
لە پێشهاتێكی نوێدا، سەرۆكی ئۆكراین رەتیدەكاتەوە رێگە بە ئەمریكا بدات وەبەرهێنان لە كانزا بەنرخەكانی وڵاتەكەیدا بكات.
ڤلۆدیمیر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین دووپاتیكردەوە، فەرمانی بە وەزیرەكانی كردووە رێككەوتن لەگەڵ ئەمریكا ئیمزا نەكەن، بەبێ لەبەرچاوگرتنی گەرەنتی ئەمنی بۆ ئۆكراین.
زیلینسكی دووپاتیشكردەوە، ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا تاوتوێیان كردووە، بەرژەوەندییەكانی كیێڤ ناپارێزێت كە خۆی دەبینێتەوە لە مافی دەستگەیشتنی ئەمریكا بەو كانزا دەگمەنانەی كە لە ئۆكراین دەدۆزرێنەوە و بۆ پیشەسازی فڕۆكەوانیی و بەرگریی و وزەی ئەتۆمی پێویستن.
سەرۆكی ئۆكراین باسی لەوەشكرد، دەبێت رێككەوتنەكە مەرجی گەرەنتی ئەمنی بۆ ئۆكراین لە شەڕی داهاتووی روسیا دابین بكات.
وەزارەتی بەرگری ئیسرائیل گەیشتنی هاوکارییەکی گەورەی سەربازی لە جۆری بۆمبی قورسی ئەمریکی بۆ وڵاتەکەی راگەیاند، دوای ئەوەی نزیکەی ساڵێک بوو بەهۆی بڕیارەکانی ئیدارەی جۆ بایدن، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا راگیرابوو.
بەپێی راگەیەنراوێکی وەزارەتی بەرگری ئیسرائیل، هاوکارییەکانی ئەمریکا هەزار و 800 بۆمب لە جۆری ئێم کەی 84ی لەخۆگرتووە، ئاماژەی بەوەشکردووە، شەوی رابردوو هاوکارییەکان لە بەندەری ئەشدۆد گەیشتوەتە ئیسرائیل، دواتر بۆمبەکان بە دەیان بارهەڵگر گواستراونەتەوە بۆ بنکە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل.
وەزارەتەکە راشیگەیاندووە، لە سەرەتای جەنگەوە تەلئەبیب زیاتر لە 76 هەزار تۆن تەقەمەنی وەرگرتووە و وەزیری بەرگری ئیسرائیلیش، پێشوازی ئەو هاوکارییانەی بە "سەرمایەیەکی گرنگ بۆ هێزی ئاسمانی و سوپای ئیسرائیل" وەسفکرد.
بۆمبی MK-84 لە وێرانکەرترین تەقەمەنی ئاسمانین، کە بۆ بە ئامانجگرتنی شوێنەکانی ژێر زەوی دروستکراون. هاتنی ئەم هاوکارییانە لە کاتێکی هەستیاردا دێت، چونکە ئیسرائیل لە چەندین بەرەدا بەرەوڕووی ئاستەنگی زیاتر دەبێتەوە، لەوانە گرژی لەگەڵ فەلەستین لە کەرتی غەززە و حزبوڵڵا لە لوبنان.
وتەبێژی كۆشكی سەرۆكایەتی روسیا رایگەیاند، ئێستا مۆسكۆ و واشنتۆن سەرنجیان لەسەر ئاشتییە نەك جەنگ.
دیمیتری پیسكۆڤ، وتەبێژی كرملن لە كورتە ڤیدیۆیەكدا پەیوەندییە تەلەفونییەكەی ڤلادیمێر پوتن سەرۆكی روسیا و دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكای پشتڕاستكردەوە رایگەیاند، مۆسكۆ و واشنتۆن لە ئێستادا تەنها سەرنجیان لەسەر ئەوەیە كە هەموو كێشەكان لە رێگەی دیالۆگەوە چارەسەر بكەن.
پێسكۆڤ ئاماژەی بەوەشكرد، یەكەمین كۆبوونەوەی نێوان پوتن و ترەمپ گرنگییەكی تایبەتی دەبێت بە لەبەرچاوگرتنی ئەو رەوشەی ئێستا جیهانی پێدا تێدەپەرێت، وتیشی، سزاكانی ڕۆژئاوا نابێتە بەربەست لەبەردەم گفتوگۆكانی نێوان روسیا و ئەمریكا چونكە دەتوانرێت بەو خێراییەی كە سەپێندران، بەهەمان شێوە هەڵیشبگیرێن.
ئەوەش لەكاتێكدایە كە سەرچاوە ئاگادارەكان باس لەوەدەكەن كە روسیا و ئەمریكا لە ئامادەكاریدان بۆ كۆبوونەوەی نێوان ترەمپ و پوتن و دەوترێت كۆبوونەوەكەش لە كۆتایی ئەم مانگە لە عەرەبستانی سعودیە دەبێت.
ساڵح موسلیم ئەندامی دەستەی سەرۆكایەتی پەیەدە دەڵێت، هەموو گەلانی سوریا سیستەمێكی فیدراڵیزمی هاوشێوەی بەڕیتانیایان دەوێت لە سوریا.
ساڵح موسلیم، ئەندامی دەستەی سەرۆكایەتی پەیەدە لە چاوپێكەوتنێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، چاوەڕوانی ئەوە لە ئەحمەد شەرع سەرۆك كۆماری سوریا بۆ قۆناغی راگوزەر دەكەن، بە راستی سەرۆك بێت و كار بۆ تەواوی گەلانی سوریا بكات.
ئەوەشی خستەڕو، ئەو گروپە هاوپەیمانانەی توركیا كە هێرش دەكەنە سەر كوردانی سوریا، هاوبەشی ئەحمەد شەرعن و راگرتنی ئەو هێرشانە لە ئەستۆی ئەوە، هەرچەندە راگرتنی ئەو گروپانە بۆ ئەحمەد شەرع ئەركێكی سەختە.
ساڵح موسلیم ئاماژەی بەوەشدا، هەموو گەلانی سوریا داوای سیستەمێكی فیدراڵیزمی هاوشێوەی بەڕیتانیا لە سوریا دەكەن، كە سیستەمەكە بەپێی ناوچەكان بگۆڕێت، جەختیشیكردەوە، دەیانەوێت بەشێك بن لە كۆنفرانسی دیالۆگی نیشتمانی سوریا، بەڵام ئەگەر بەشداری كۆنفرانسەكە نەكەن، پابەندی بڕیارەكانیشی نابن.
وەزیری دارایی بیزالیل سمۆتریچ دەڵێت ئیسرائیل چالاکانە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ واشنتۆن بۆ تاوتوێکردنی جێبەجێکردنی پلانەکەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بۆ گواستنەوەی دانیشتوانی کەرتی غەززە بۆ دەرەوەی وڵات.
سمۆتریچ دەڵێت: "پرۆسەی کۆچکردن لە غەززە لە هەفتەکانی داهاتودا دەستپێدەکات".
وەزیری دارایی ئیسرائیل کە لە توندڕەوەکانی ناو حکومەتی ناتانیاهۆیە دەڵێ: "خەڵکی غەززە لە 10-15 ساڵی داهاتوودا هیچ شتێکیان نابێت لە غەززە بەدوایدا بگەڕێن. دوای ئەوەی دەگەڕێینەوە بۆ شەڕ.
ئەم لێدوانانەی وەزیری دارایی ئەو وڵاتە، هاوکاتە لەگەڵ ئامادەکارییەکان بۆ گەڕی دووەمی ئاگربەستی نێوان حەماس و ئیسرائیل بۆ ئازادکردنی بارمتەکان.
لە بۆردوومانێكی ئیسرائیلدا لە باشوری لوبنان سەركردەیەكی حزبوڵا كوژرا.
میدیاكانی لوبنان بڵاویانكردەوە، شەوی رابردوو لە باشوری لوبنان ئیسرائیل ئۆتۆمبێلێكی كردوەتە ئامانج و بەهۆیەوە سەركردەیەكی حزبوڵا كوژرا و چوار كەسی تریش برینداربوون.
حزبوڵای لوبنانی لە راگەیەنراوێكدا ئیسرائیلی تۆمەتبار كرد بە پێشێلكردنی رێككەوتنی ئاگربەست لە لوبنان.
هاوكات، سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە باشوری لوبنان سەركردەیەكی دیاری حزبوڵای لوبنانی كە لێپرسراوی یەكەی ئاسمانی گروپەكە بووە كراوەتە ئامانج و كوژراوە.
دەشڵێت، ئەو سەركردەیەی حزبوڵا پێشێلی رێككەوتنی كردووە و رۆڵی هەبووە لە ئاڕاستەكردنی فڕۆكەی بێفڕۆكەوان بۆ ناو خاكی ئیسرائیل.
لە باشووری نەمسا کەسێک بە چەقۆ پێنج کەسی بریندار کرد و کوڕێکی تەمەن 14 ساڵ لە روداوەکەدا کوژرا.
پۆلیسی نەمسا رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ شەممە، گەنجێکی تەمەن 23 ساڵ لە شاری فیلاخ هێرشی کردووەتە سەر پێنج کەس و تا ئێستا هۆکارەکەی رون نەکراوەتەوە.
پۆلیس ئاماژەی بەوەکردووە، تۆمەتبارەکە خەڵکی سوریایە و نیشتەجێی یاساییە لە نەمسا و لە ئێستا دەستبەسەرکراوە.
زانیارییەکان باس لەوەدەکەن، قوربانییەکان هەموویان لە ڕەگەزی نێرن و تەمەنیان لە نێوان 14 بۆ 32 ساڵدایە، دوو کەسیان بە سەختی برینداربوون و دوو کەسیشیان برینێکی سووکیان هەبووە، هەرزەکارە14 ساڵەکەش گیانی لەدەستداوە.
پاسەوانی کەناراوەکانی فەڕەنسا رایگەیاند، ئێوارەی رۆژی هەینی لەکاتی هەوڵدان بۆ پەڕینەوە بەلەمێک کە 70 کۆچبەری تێدابووە، لەکەناڵی ئینگلیز نوقمبووە و بەهۆیەوە کۆچبەرێک گیانی لەدەستداوە.
پاسەوانی کەناراوەکانی فەرەنسا ئاماژەیان بە رزگار کردنی69 کۆچبەر رزگار کردووە و دەڵێن: " تەنها نیوەی کۆچبەرەکان چاکەتی رزگارکەریان لەبەر بووە".
پاسەوانی کەناراوەکانی فەڕەنسا ئەوەشی راگەیاندووە، دوو کۆچبەر بەبێهۆشی هێندرانە سەر کەشتی فریاگوزاری، تەنها تواندرا یەکێکیان رزگار بکرێت و ئەوەیتر لە نەخۆشخانە گیانی لەدەستدا.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، تا ئێستا ئاماژە بە رەگەز و نەتەوەی کۆچبەرە مردوەکە و رزگارکراوەکان نەدراوە.
بە پێی ئامارێکی رێکخراوی کۆچبەرانی جیهان، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا 10ـی شووبات هەزار و 554 کۆچبەر کەناڵی ئینگلیزیان بەزاندووە و گەیشتوونەتە بەریتانیا.
لە ساڵی 2024یشدا بەگشتی 36 هەزار و 816 کۆچبەر بە بەلەمی بچووک کەناڵی ئینگلیزیان بڕیوە و خۆیان گەیاندۆتە بەریتانیا.
بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی رۆیتەرز کە تیایدا پشتی بە وتەبێژی ڤاتیکان بەستووە، پاپا فرانسیس لە دوێنێ هەینیەوە بەهۆی تێکچونی تەندروستیەوە، رەوانەی نەخۆشخانەکراوە و دەرکەوتووە، پاپا توشی هەوکردنی کۆ ئەندامی هەناسە بووە.
رۆیتەرز ئاماژەی بەوەشکردووە، وادیارە پشکنینەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە پاپا فرانسیس هەوکردنی کۆئەندامی هەناسەدانی هەیە.
ڤاتیکان نیوزیش لای خۆیەوە بڵاویکردەوە، پاپای تەمەن88 ساڵ لە نەخۆشخانەی ئاگۆستینۆ گێمێلی لە ڕۆما "شەوێکی قورسی" بەسەر بردووە.
پاپا فرانسیس، پاپای ڤاتیاکان و رێبەری کاتۆلیکەکانی جیهانە، یەکێکە لە دیارترین کەسایەتە گشتییەکانی جیھان و شوێنکەوتووانی پاپا وەک ( باوکی خۆشەویستی ) ناوی دەھێنن.