جیهان
سەرۆکی ئەمریکا کۆنترۆڵکردنی دەریاوانیی لە گەروی هورمز راگەیاند و ئاشکرای کرد، ئۆپەراسیۆنە سەربازییە نوێیەکانیان بۆ سەر ئێران زۆر بەردەوام نابێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا رایگەیاند: "هێزەکانمان کۆنترۆڵی تەواوی گەروی هورمزیان کردووە و ررۆژانە بەپێی بەرنامە ئاسایشی رۆشتنی دەیان کەشتیی هەڵگری ملیۆنان بەرمیل نەوت دەپارێزن"، ئاماژەی بەوەشکرد کە ئەم پڕۆسەیە لە زۆربەی کاتەکاندا بەبێ هیچ ئاستەنگێک بەڕێوەدەچێت.
ترەمپ جەختیشیکردەوە، هەڵمەتە نوێیەکەیان بۆ سەر ئێران درێژخایەن نابێت و دەشڵێت: "تاران هەوڵی دەدا سیستمی رادار و موشەکەکانی نوێ بكاتەوە و موشەکێکی تایبەت بە داچاندنی مینی دەریایی گەشە پێبدات، بەڵام توانیمان بە تەواوی تێکیبشکێنین و لەناوی ببەین."
سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو "هێرشەکەی شەوی رابردوو زۆر توند و بەهێز بوو، هێزەکانیشمان لە ئامادەباشیی تەواودان بۆ ئەنجامدانی هێرشێکی تر لە هەر کاتێکدا کە بمانەوێت."
دوای نزیكەی 300 رۆژ مانەوەی بەردەوام لە دەریادا، كەشتیی فڕۆكەهەڵگری ئەمریكیی ئەبراهام لینكۆڵن بۆ وەرگرتنی پشوویەكی پێنج رۆژە لە تایلەند لەنگەری گرت.
كەشتیی جەنگیی فڕۆكەهەڵگری ئەمریكی ئەبراهام لینكۆڵن كە بە وزەی ئەتۆمیی كاردەكات، دوای 286 رۆژ مانەوەی بەردەوام لە دەریادا و بەبێ وەرگرتنی پشوو، گەیشتە بەندەری "لایم چابانگ" لە نزیك شاری پاتایا لە باشوری بانگكۆكی پایتەختی تایلەند و لەنگەری گرت، بۆ ئەوەی پێنج هەزار كارمەندی كەشتییەكە پشوویەكی پێنج رۆژە وەربگرن.
دەسەڵاتدارانی تایلەندیش 600 كارمەندی ئەمنییان بۆ پێشوازی لە تیمی كەشتییەكە ئامادە كردبوو و پێشبینیش دەكرێت خەرجیی سەربازەكانی ئەمریكا زیاتر لە سێ ملیۆن دۆلار داهات بۆ كەرتی گەشتیاریی ناوچەكە دابین بكات.
ئەوەش دوای ئەوە دێت، رەوشی ژیانی سەربازانی سەر كەشتییەكە لە ماوەی رابردوودا مشتومڕی سیاسیی فراوانی لە ناوخۆی ئەمریكادا دروستكردبوو.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت؛ وڵاتەکەی بەردەوام دەبێت لە سەپاندنی فشارەکان بۆ سەر ئێران و رێگە لە هەر ئاستەنگێک دەگرێت کە هەڕەشە لە ئاسایشی دەریاوانی بکات.
مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند: "ئێران بەردەوام بووە لە بۆردومانکردنی کەشتییەکان بەتایبەت کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز، بەڵام لە ئێستادا کۆنترۆڵی ئەو گەروەی لەدەستداوە."
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، واشنتۆن هەرگیز رێگە بە ئێران نادات ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، هەروەها سەرجەم ئەو شوێن و پێگانە دەکەنە ئامانج کە هەڕەشە لەسەر هێزەکانیان و ئاسایشی دەریاوانیی جیهانی لە گەروی هورمز دروست دەکەن، دەشڵێت؛ گەروەکە بە کراوەیی دەمێنێتەوە و ناکەوێتە ژێر دەسەڵات و کۆنترۆڵی ئێرانەوە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا رۆبیۆ ئاماژەی بەوەکرد، یاداشتی لێکتێگەیشتن لەگەڵ تاران کۆتایی هاتوو و دەسەڵاتی ئێران لەژێر فشاری بەردەوامدا دەمێنێتەوە، بۆ ئەوەی رێگریی لێبكرێت لە دەستگەیشتن بەو داراییانەی بۆ پاڵپشتیکردنی تیرۆر بەکاریان دەهێنێت.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت، واشنتۆن ناچار بووە رێکاری سەربازی دژی تاران بگرێتەبەر بۆ رێگریکردن لە دەستگەیشتن بە چەکی ئەتۆمی، هاوكات جەختیشی کردەوە کە لە ئێستادا گەروی هورمز لەژێر کۆنترۆڵی ئەمریکادایە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا رایگەیاند: "ئەگەر کارێکی وەهامان نەکردبا، ئێستا ئێران خاوەنی چەکی ئەتۆمی بوو،" ئاماژەی بەوەش کرد، ئەگەر پێش ساڵێک ئەمریکا بۆمهاوێژەکانی B-2ی نەناردایە بۆ تێکشکاندنی توانا ئەتۆمییەکانی ئێران، تاران تەنهـا "دوو هەفتەی مابوو بۆ دەستکەوتنی چەکی ئەتۆمی".
ترەمپ جەختیشی کردەوە، ئەگەر ئێران دەستی بە چەکی ئەتۆمی بگەیشتایە، ئەوا ئیسرائیل و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەسڕانە، هەروەها جەختی کردەوە، ئێران ئامانجی بووە شارەکانی ناوخۆی ئەمریکاش بکاتە ئامانج.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، ئەم لێدانە سەربازییانە لە کاتێکدا ئاڕاستەی ئێران کراون کە ئابوریی ئەمریکا لە رەوشێکی باشدا بووە و نرخی نەوت رووی لە دابەزین کردووە.
سەرۆکی روسیا هەڕەشە لە بەریتانیا دەکات و ئاگربەستیش لەگەڵ ئۆکرایندا رەتدەکاتەوە و بە دەوڵەتێکی تیرۆرستی ناودەبات.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: سوپای وڵاتەکەی لە گۆڕەپانی جەنگدا لە پێشڕەویدایە، بەڵام ئۆلکراین بەرەو داڕمان دەچێت.
وتیشی، هەر دامەزراوەیەکی سەربازیی بەریتانیا لەسەر خاکی ئۆکراین دابمەزرێت، دەبێتە ئامانجێکی رەوای روسیا.
پوتن لە کۆنفرانسەکەدا، بەتوندی سەرکۆنەی هەڕەشەکانی ڤۆڵۆدیمێر زێلینسکی، سەرۆکی ئۆکراینی کرد و روونیکردەوە، هەڕەشەکانی زێلینسکی بۆسەر فڕۆکە مەدەنییەکانی روسیا بە تیرۆری دەوڵەی ناوبرد و وتیشی: هیچ دانوستانێک لەگەڵ تیرۆریستاندا ناکرێت، هۆشداریشیدا ئەگەر هێرشبکرێتەسەر فڕۆکە مەدەنییەکان، مۆسکۆ بە توندی وەڵام دەداتەوە.
سەرۆكی روسیا رایگەیاند، سوپای روسیا فەرمانی پێگەیشتووە بۆ ئەنجامدانی هێرشی بەرفراوان بۆ سەر ژێرخانی ئۆكراین.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆكی روسیا لە كاتی بەشداریكردنی لە لوتكەی رێكخراوی هاریكاری شانگهای رایگەیاند، سوپای روسیا فەرمانی پێگەیشتووە بۆ ئەنجامدانی هێرشی بەرفراوان بۆ سەر ژێرخانی ئۆكراین وەك كاردانەوەیەك بۆ هێرشەكانی ئۆكراین بۆ سەر دامەزراوەكانی وزەی روسیا.
دەشڵێت، هێرشەكان دامەزراوە سەربازییەكان، ناوەندە پیشەسازییەكان، بەندەرەكان و ژێرخانی لۆجیستی دەگرنەوە و هیچ كەشتییەكی مەدەنی ناكرێنە ئامانج.
وتیشی، هێزەكانی روسیا ناوچەیەكی ئەمنی لەسەر سنوور دروست دەكەن و نزیكەی پێنج هەزار سەربازی ئۆكراینی گەمارۆدراون.
باسی لەوەشكردووە، ئامانجیان كۆتاییهێنانە بە شەڕ و بەدیهێنانی ئاشتییەكی هەمیشەیی و پێشوازی لە هەر هەوڵێكی ئەرێنی دەكەن لەو پێناوەدا.
ژمارەی گیانلەدەستدان بەهۆی لافاوەكەی نیپاڵ و چین بۆ هەزار و 147 كەس بەرزبووەوە و زیاتر لە چوار هەزار كەسیش بێسەروشوێنن.
بەپێی دوایین ئاماری دەستەی بەڕێوەبردنی باری لەناكاوی نیپاڵ و لێپرسراوانی هەرێمی تبت لە چین، ژمارەی گیانلەدەستدان لە لافاوەكەی نیپاڵ و چین بۆ هەزار و 130 كەس بەرزبووەتەوە، كە هەزار و 114یان لە نیپاڵن و 16 گیانلەدەستدانیش لە چین تۆماركراوە.
لەلایەكی ترەوە، لێپرسراوانی هەرێمی ئوتار پرادیش لە هیندستان رایانگەیاند، تا ئێستا 17 تەرمیان لە چەند ناوچەیەكی هاوسنور لەگەڵ نیپاڵدا دۆزیوەتەوە.
هاوكات، تا ئێستا چوار هەزار و 462 كەس تا ئێستا بێسەروشوێنن، كە سێ هەزار و 916 كەسیان لە نیپاڵ و 546 كەیان لە چینن.
وەك میدیاكانی چین و نیپاڵ باسی دەكەن، لەناو گیانلەدەستدان و بێسەروشوێنبوواندا سەدان گەشتیاری بیانی هەن، كە ژمارەیان لە نیپاڵ 583 كەس و لە چینیش 261 كەسە.
ژمارەی قوربانیانی لافاوەكەی نیپاڵ بۆ هەزار و 147كەس بەرزبووەوە
فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا رایگەیاند، بە سەركەوتوویی زنجیرە هێرشێكیان بۆ سەر 100 ئامانج لە ناو خاكی ئێران و حكومەتی ئێرانیش رایگەیاند، 11 كەس لە هێرشەكان كوژراون.
فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا (سێنتكۆم) لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، هێرشیان كردووەتەسەر چەند ئامانجێكی سوپای پاسداران لەوانەش، پێگەی بەرگری ئاسمانی، سیستمی رادار ، دامەزراوەی دەریایی ، بورجی پەیوەندی و پێداویستی مینی دەریایی.
دەشڵێت، هێرشەكان لە بەرانبەر جوڵەی سوپای پاسداران دێت بۆ هێرشكردنەسەر كەشتیە بازرگانییەكان لە گەروی هورمز و زیاتر لە 50 هەزار ستافی ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئەركدان.
سەرچاوەیەكی باڵای ئەمریكا رایگەیاند، لە هێرشەكانی 1ی ئەم مانگە 100 ئامانجیان لە ناو خاكی ئێران بۆردومان كردووە.
حكومەتی ئێرانیش بڵاویكردەوە، بەهۆی هێرشەكانی ئەمریكاوە 11 كەس گیانیان لەدەستداوە.
ترەمپ دەستپێکردنەوەی هێرشی بەهێزی ئەمریکای بۆ سەر ناوچەکانی نزیک گەروی هورمز راگەیاند و دەڵێت؛ ئەو هێرشانە وەک وەڵامێک بۆ چاندنی مین و ئاڕاستەکردنی موشەک بۆ سەر بنکەکانیان لە ئوردن.
دۆناڵد تڕەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەتۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیال تروس نووسیویەتی؛ ئەمریکا لەم ساتەدا خەریکی بۆردومانکردنی ئامانجەکانی ئێرانە لە نزیک گەرووی هورمز. هێرشەکان گەورە و بەهێزن.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم هێرشانە وەک وەڵامێکە بۆ هەوڵە شکستخواردوەکەی ئێرانییەکان بۆ چاندنی مین لە دەریادا لە گەروی هورمزدا.
سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، هێرشەکان تۆڵەسەندنەوەیە بۆ ئاڕاستەکردنی هەشت موشەک لەلایەن ئێرانەوە بەرەو بنکە سەربازییەکەیان لە ئوردن، کە سەرجەم موشەکەکان بە سەرکەوتوویی خرانەخوارەوە.
ترەمپ راشیگەیاند، ئەگەر دەوڵەتی ئێرانی شکستخواردوو وەڵامی هێرشەکان بداتەوە، ئەوا رووبەڕووی هێرشێکی زۆر گەورەتر و قرستر دەبێتەوە.
ئەمریكا زنجیرەیەك هێرشی بۆ سەر بنكەكانی سوپای پاسداران لە باشوری ئێران دەستپێكرد و دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە بەندەر و شارە كەناراوییەكان بیستران.
بەپێی راگەیەندراوی فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمریكا 'سێنتکۆم'، هێزەكانیان چەندین پێگەی سوپای پاسدارانی ئێرانیان بۆردومانكرد ، ئەوەش وەك وەڵامێك بۆ هەوڵی هێرشەكانی ئەم دواییەی سوپای پاسداران بۆ سەر كەشتییە بازرگانییەكان لە گەروی هورمز و هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا.
بەپێی زانیاری میدیا ئێرانییەكان، ئەمریكا هێرشی چڕی كردووەتە سەر شاری بەندەر عەباس و دەنگی تەقینەوەی بەهێزیش لە بەندەری چابەهار و چەند ناوچەیەكی تری باشوری ئێران بیستراون.
واشنتۆن هۆشداریی لە قورسکردنی سزاکان دەدات و جەخت لە خنکاندنی ئابوریی ئێران دەکاتەوە.
سکۆت بیسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن لەبارەی ئێرانەوە گفتوگۆی تایبەتی لەگەڵ چین ئەنجام داوە، ئاشکراشیکرد، ئەگەری زۆرە لە ماوەی هەفتەیەکدا سزای ئابوری بەسەر ئەو بانکانەدا بسەپێندرێت کە هاوکاری ئێراندا دەکەن.
جەختی لەوەشکردەوە، ئەمریکا سورە لەسەر خنکاندنی ئابوریی ئێران و بە هیچ شێوەیەک چاوپۆشی ناکەن، هەروەها هەوڵی دۆزینەوەی ئەو سەرمایە نایاساییانەی تاران دەدەن کە لە گەلی ئێرانی دزیوە.
سەبارەت بە توانا سەربازی و ئەتۆمییەکانی ئێران، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ئەوەی خستەڕوو، لەناوبردنی ئەو توانایانە کارێکی سەخت بوو، بەڵام پێویست بوو ئەو کارە بکرێت بۆ رێگریکردن لە گەشەپێدانی سیستمی بەرگریی موشەکیی لەلایەن تارانەوە، لە ئێستاشدا سەرجەم ئەو توانایانە بە تەواوی تێکشکێنراون.
پۆلیسی نیپاڵ هەوڵەکانی خستووەتە گەڕ بۆ دۆزینەوە و پاراستنی گەنجینە و سندوقەکانی زێڕ و پارەی نزیکەی 20 بانک، کە بەهۆی لافاوە وێرانکەرەکەی دواییی ئەو وڵاتەوە لەژێر قوڕولیتەدا ماونەتەوە.
لەم چوارچێوەیەدا، هێزە ئەمنییەکان توانیویانە چەندین سندوقی زێڕ و ملیۆنان رووبیەی نیشتمانی لە ناوچە جیاوازەکاندا بدۆزنەوە و 29 کەسیش بە تۆمەتی هەوڵدان بۆ تاڵانکردنی ئەو گەنجینانە دەستگیر بکەن.
ئۆپراسیۆنی پاراستنی سەروەت و سامانی بانکەکان لە کاتێکدایە کە ژمارەی قوربانیانی لافاو و داڕمانی زەوی لە نیپاڵ 1000 کەسی تێپەڕاندووە.
ئیسرائیل لە سوپای لوبنان رازی نییە لە ناوچە تاقیكارییەكان و جێبەجێكردنی رێكارەكانی تایبەت بە چەكداماڵینی حزبوڵا.
دەستەی پەخشی ئیسرائیلی بە پشتبەستن بە وتەی لێپرسراوێكی باڵای ئەمریكا ئاشكرایكردووە، ئیسرائیل رازی نییە بەو پێشكەوتنانەی سوپای لوبنان لە ناوچە تاقیكارییەكانی باشوری وڵاتەكەی بەدەستیهێناون بەتایبەتیش لەبارەی چەكداماڵینی حزبوڵا و بە دەستكەوتێكی كەم و پرۆسەیەكی خاو ناوی دەبات.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئیسرائیل دەیەوێت پرۆسەكە خێراتر ئەنجام بدرێت و زووتر كۆتایی بە دۆسێی حزبوڵا بهێنرێت لە ناوچەكانی باشوری لوبنان.
بە وتەی ئەو لێپرسراوەی ئەمریكا، ژمارەیەك ئەفسەری سوپای لوبنان نیگەرانی و ناڕەزاییان دەربڕیوە لە بەرانبەر كشانەوەی هێزەكانی ئیسرائیل لە باشوری وڵاتەكەیان لەم كاتەدا، چونكە پێیانوایە هێشتا سوپای لوبنانی توانای پاراستنی ناوچەكەی نییە.
ئەو لێپرسراوە دەڵێت، ئەو ئەفسەرانەی سوپای لوبنان ترسیان هەیە لەكاتی كشانەوەی ئیسرائیلدا، حزبوڵا جارێكی تر بگەڕێتەوە بۆ ناوچەكە و ببێتە هۆی سەرهەڵدانەوەی پێكدادان و تێكچوونی سەقامگیریی.
چین داوای كۆتاییهێنان بە شەڕی سەربازیی و ئابوری دژ بە ئێران دەكات و وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتەش بە هاوتا ئێرانییەكەی دەڵێت، چین بەرژەوەندی ئابوری خۆی دەپارێزێت.
وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین، لە پەراوێزی لوتكەی ئابوری شەنگەهای لەگەڵ عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران كۆبووەوە و پشتیوانی وڵاتەكەی بۆ ئێران دووپاتكردەوە و رایگەیاند: بەهەموو شێوەیەك لە دژی سزا ئابورییەكانی سەر ئێرانن چونكە سزاكان كێشەی شەڕێكی بەردەوام چارەسەر ناكەن، داواشیكرد كۆتایی بە شەڕی سەربازیی و ئابوریی لە دژی ئێران بهێنرێت.
وەزیری دەرەوەی چین وتیشی: سزاكانی سەر ئێران لە رووی ئابورییەوە كاریگەریی لەسەر ئەو وڵاتانەش دەبێت كە هەماهەنگییان لەگەڵ ئێران هەیە، لەو چوارچێوەیەشدا حكومەتی چین كار بۆ پاراستنی ئابوری و بەرژەوەندییەكانی دەكات لە ناوچەكەدا.
کیەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی پێشووتری بەریتانیا، نیازی خۆی بۆ دەستلەکارکێشانەوە لە پۆستی ئەندامێتی پەرلەمان لە بازنەی (هۆڵبۆرن و سانت پانکراس) راگەیاند، ئەم هەنگاوەش دەبێتە هۆی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی لاوەکی لەو بازنەیەی لەندەن.
ستارمەر لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی "کامدن نیو جۆرناڵ" رایگەیاند: نوێنەرایەتیکردنی باشترین بازنەی هەڵبژاردن لە وڵاتدا شەرەفێکی گەورە بووە بۆی، هەروەها ئاماژەی بەوە کرد لە قۆناغی داهاتوودا سەرنج دەخاتە سەر دۆسیە نێودەوڵەتییەکان، لەوانەش بەرگری، ئاسایش، بازرگانی و تەکەنۆلۆژیا لە جیهانێکدا کە بە خێرایی لە گۆڕاندایە، لەگەڵ بەردەوامبوونی لە کارکردن بۆ رووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان و کچان، ئەو دۆسیەیەی پێش ئەوەی ببێتە پەرلەمانتار دەستی پێکردبوو.
ستارمەر جەختی کردەوە: میراتەکەی وەکو پەرلەمانتار و سەرۆک وەزیران لە داهاتوودا سوود بە بازنەکەی دەگەیەنێت، بەتایبەت لە دۆسیەکانی نیشتەجێبوونی گونجاو، پەروەردە و کەمکردنەوەی تاوانەکانی بەکارهێنانی چەقۆ.
روونیشی کردەوە: بڕیارەکە دوای بیرکردنەوەیەکی قووڵ هاتوو بە تەواوی پشتیوانی خۆی بۆ سەرۆک وەزیرانی ئێستا و حکومەتی کارگێڕی دەردەبرێت.
ئەم دەستلەکارکێشانەوەیە دوای ئەوە هات کە پارتی کار 1،496 راوێژکار و 38 ئەنجومەنی خۆجێیی لەدەستدا؛ شکستێک کە بە ریکۆرد ئەژمار کرا و رێگەی خۆش کرد بۆ ئاڵنگاری لەسەر سەرکردایەتی کردنی ستارمەر، کە لە تەممووزی 2024 دوای سەرکەوتنێکی گەورە پۆستەکەی وەرگرتبوو بەڵام دواتر تووشی دابەزینی زۆری جەماوەری بووەوە.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا دووپاتی کردەوە کە روسیا بەرەو کۆتاییهێنان بە ململانێی ئۆکراین هەنگاو دەنێت، جەختیشی کردەوە، مۆسکۆ لە ئێستادا لەسەر ئەو رێگەیە.
لە پەراوێزی لوتکەی رێکخراوی شانگهای بۆ هاوکاری لە شاری بیشکێک، ڤلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا، لە کۆبونەوەیەکدا لەگەڵ نارێندرا مودي، سەرۆک وەزیرانی هیندستان کۆبوەوە.
لە کۆبونەوەکەدا، سەرۆک وەزیرانی هیندستان، جەختی لەسەر چارەسەرکردنی تەواوی کێشەکان بە رێگەی ئاشتییانە و کردەوە و پشتیوانیی تەواوی وڵاتەکەی بۆ سەرجەم هەوڵە دیپلۆماسییەکان دەربڕی، کە ئامانجیان کۆتاییهێنان بێت بە جەنگی ئۆکراین.
لە وەڵامدا پوتن رایگەیاند، وڵاتەکەی بە کردەیی هەنگاوی بەرەو کۆتاییهێنان بە ململانێی ئۆکراین ناوە و ئێستا نزیکن لەو ئامانجەیان.