جیهان
سەرۆكی روسیا ئامادەیی وڵاتەكەی دەدەبڕێت بۆ دانوستان لەگەڵ ئۆكراین بەو مەرجەی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكانی وڵاتەكەی رەچاو بكرێت.
ڤلادیمYر پوتن سەرۆكی روسیا لە رێوڕەسمی رۆژی روسیا لە كۆشكی كرملن رایگەیاند، روسیا ئامادەیە لەگەڵ ئۆكراین دانوستان بكات، بەو مەرجەی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكانی وڵاتەكەی رەچاو بكرێت، وتیشی، مەبەستیان بەرژەوەندییەكانی ئێستا نییە، بەڵكو دەبێت بەرژەوەندییە درێژخایەنەكان بە رەچاوكردنی رەهەندە مێژووییەكان جێگیر بكرێن و بپارێزرێن.
پوتن ئاماژەی بەوەشكرد، وڵاتانی ئەندامی ناتۆ هەوڵەكانیان چڕكردووەتەوە لە دژی مۆسكۆ و هەر ناتۆش بووە هۆی دەستپێكردنی جەنگ لەگەڵ ئۆكراین.
سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیاش لەسەر داوای بەریتانیا رەزامەندیی نیشانداوە لەگەڵ فەڕەنسا و ئەڵمانیا كۆبێتەوە، بۆئەوەی گوێ لە پێشنیازەكانیان بگیرێت و دانوستان بكەن.
ئاژانسی بلومبێرگیش ئاشكرایكردووە، ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەریتانیا لەگەڵ ئۆكراین كار دەكەن بۆ داڕشتنی پلانێكی تایبەت بە ئاشتی بۆئەوەی روسیا بەرەو دانوستانێكی جدی هان بدەن و رێگریش بكەن لە دێژەكێشانی جەنگی نێوان كیێڤ و مۆسكۆ.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا رایگەیاند، لەگەڵ ئەمریکا گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتن کە تیایدا هەردوولا بەڵێن دەدەن رێز لە سەروەری یەکتر بگرن و دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی یەک نەکەن. ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەمریکا بە نووسراو بەڵێنی داوە چیتر شەڕ دەست پێنەکات و هەڕەشە و هێز دژی ئێران بەکارنەهێنێت.
عراقچی سەبارەت بە ناوەڕۆکی یاداشتنامەکە ئاشکرای کرد، بابەتەکانی وەک پرسی ئەتۆمی، هەڵگرتنی سزاکان، ئاوەدانکردنەوە، چارەنووسی داراییە بلۆککراوەکانی ئێران، پرسی گەرووی هورمز و هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی لە یاداشتەکەدا جێگیر کراون.
وتیشی: رێککەوتن و دانوستان پرۆسەیەکی دوولایەنەیە و هیچ رێککەوتنێک نییە کە لایەنێک تێیدا 100%ـی قازانج ببێت و لایەنەکەی تر هیچ. بەڵکو دەبێت هەردوولا گەیشتبنە ئاستی رەزامەندی.
وەزیری دەرەوەی ئێران روونیکردەوە، دانوستانەکان بۆ دوو قۆناغ پێشبینی کراون؛ قۆناغی یەکەم یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکەیە، قۆناغی دووەمیش کە دەستپێکردنی دانوستانە وردەکانە.
عراقچی ئەوەشی رایگەیاند، کە پرسی ئەتۆمی و هەڵگرتنی گەمارۆکانی سەر ئێران بۆ قۆناغی دووەم دواخراون و ماوەی 60 رۆژ دانوستان بۆ یەکلاکردنەوەی ئەو پرسانە دیاریکراوە.
لەسەر ئاستی ناوچەیی، عەباس عراقچی جەختی لەسەر هەڵوێستی نەگۆڕی تاران کردەوە و رایگەیاند، هەرگیز حزبوڵای لوبنان بە تەنیا جێناهێڵن و کۆتاییهێنان بە شەڕەکە دەبێت لوبنان و هەموو بەرەکانی تر بگرێتەوە.
لە کۆتاییدا وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداری دا لەوەی کە ئەم رێککەوتنە چەندین دوژمنی هەیە، کە لە سەرووی هەموویانەوە ئیسرائیلە و هەوڵی تێکدانی دەدات.
ئێران ووردەكاری رەشنوسی رێككەوتنەكەیانی لەگەڵ ئەمریكا بڵاوكردەوە كە راگرتنی یەكجاری شەڕ و هەڵگرتنی سزاكانی سەر ئێران و چەند بابەتێکی دیکە لەخۆدەگرێت.
سەرچاوەیەك لە تیمی دانوستانكاری ئێران بە میدیای وڵاتەكەی راگەیاندووە، رەشنوسی رێككەوتنەكە، راگرتنی شەڕ و پێكدادان لەسەرجەم بەرەكان بە لوبنانیشەوە لەخۆدەگرێت، لەگەڵ هەڵگرتنی تەواوەتی گەمارۆی دەریایی لە ماوەی 30 رۆژدا و پابەندبوونی ئەمریكا بە كشاندنەوەی هێزەكانی لە دەوروبەری ئێران.
راشیگەیاند، هەر لە رەشنوسی رێككەوتنەكەدا ئاماژە بە راگرتنی سزاكانی سەر فرۆشتنی نەوت و بەرهەمی پترۆكیمیایی ئێران و دەستڕاگەیشتنی بە تەواوی سەرچاوە داراییەكانی كراوە، پێویستیشە ئەمریكا لەلایەن هاوپەیمانەکانییەوە و هاوپەیمانەكانی بە بڕی بە بەهای 300 ملیار دۆلار قەرەبووبکرێتەوە.
سەرچاوەكە ئاماژەی بەوەشدا، 60 رۆژ بۆ دانوستان و رێككەوتن لەسەر دۆسیەی ئەتۆمی و هەڵگرتنی سزاكانی ئەمریكا دۆسیە ناكۆكەكانی دیكەی نێوان هەردوولا دیاریكراوە.
دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی ئەو هێرش و بۆردوومانانەی داوە کە بڕیار بوو ئەمشەو بکرێنە سەر ئێران، ئەوەش دوای گەیشتن بە رێککەوتنێکی گشتگیر لەگەڵ ئێران لە بەرانبەردا میدیاکانی ئێران گەیشت بە رێکەوتن رەتدەکەنەوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد، کە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی بۆردوومانەکە دوای ئەوە هاتووە کە دانوستانەکان لەگەڵ تاران گەیشتوونەتە بەرزترین ئاستی سەرکردایەتی و لایەنی ئێرانیش رەزامەندی لەسەر دەربڕیوە.
دۆناڵد ترەمپ لە پەیامەکەیدا لە تروس سۆشیال جەختی لەوە کردوەتەوە، کە خاڵە کۆتاییەکانی ئەم رێککەوتنە لەلایەن ئەمریکا، ئیسرائیل، سعودیە، ئیمارات، قەتەر، تورکیا، پاکستان، بەحرەین، کوێت، ئوردن، میسر و چەندین وڵاتی دیکەوە پەسند کراوە.
ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە،تەواوی لایەنەکان رێککەوتنەکەیان قبوڵ کردووە و ئێمە هێرش ناکەینە سەر ئێران گەمارۆی دەریایی سەر ئێران وەک خۆی کاری پێدەکرێت و بەردەوام دەبێت تا ئەو کاتەی رێککەوتنەکە بە تەواوی جێبەجێ دەکرێت.
لە دوای پەیامەکەی دۆناڵد ترەمپ ئاژانسی فارس، لە زاری بەرپرسانی ئێرانەوە رایگەیاندوە، تا ئێستا بە هیچ یاداشتێک لەگەڵ ئەمریکا رازی نەبوون و ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا دەیڵێت دورە لە راستییەوە.
لێپرسراوێکی باڵای پنتاگۆن و دوو لێپرسراوی ئیدارەی ئەمریکا بە سی ئێن ئێنیان راگەیاندوە، پلانەکانی سوپای ئەمریکا بۆ دەستبەسەرداگرتن یان لەناوبردنی ژێرخانی وزەی دورگەی خارگ ماوەی چەند مانگێکە لەبەردەستدایە، بەڵام بەهۆی مەترسی زۆرەوە چەندین جار دواکەوتووە.
سی ئێن ئێن لە زاری لێپرسراوانی ئەمریکاوە بڵاویکردوەتەوە، لێپرسراوانی کۆشکی سپی پێیان وایە دەستبەسەرداگرتنی خەرگ یان لەناوبردنی دامەزراوە نەوتییەکانی بەشێوەیەکی کاریگەر ئێران مایەپوچ دەکات و توانای درێژەدان بە جەنگەکەی لەناو دەبات.
هەروەها ئاماژە بەوەکراوە، هۆکاری دواخستنی ئەو پلانە هۆشدارییە سەربازییەکانی پنتاگۆنە، کە بە دۆناڵد ترەمپیان وتوە، ئۆپراسیۆنێکی لەو شێوەیە پێویستی بە ژمارەیەکی زۆر هێزی زەمینی دەبێت و ئەگەری هەیە زیانی گیانی زۆی بۆ سوپای ئەمریکا لێبکەوێتەوە.
سی ئێن ئێن دەڵێت؛ هەر لەبەر ئەم هۆکارەش پنتاگۆن و کۆشکی سپی ئەم کارە بە دوا رێگە یان کۆتا پلان دەزانن کە دەتوانێت هاوسەنگی شەڕەکە بگۆڕێت، بەڵام تێچووی زۆری دەبێت.
ئەمە لە کاتێکدایە، دۆناڵذ ترەمپ رایگەیاند ئەمشەو گورزێکی کوشندە لە دورگەی خارگ دەدەین و پێشتریش سوپای ئەمەریکا چەندین هێرشی ئاسمانی گەورەی بۆ سەر دامەزراوە سەربازییەکانی خەرگ ئەنجامداوە، بەڵام بە ئەنقەست خۆی لە بەئامانجگرتنی ژێرخانی وزەی گرنگی دورگەکە بەدور گرتووە.
سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند کە هەر زیانێک ئێران بە هاوپەیمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کەنداودا بگەیەنێت، لە هەژمارە بانکییەکانی ئەو وڵاتە دەبڕدرێت.
بێسێنت وتی: ئێران ئەو یارییە دۆڕاوە کە دەیکات، هەر زیانێک بە هاوپەیمانانمان لە کەنداو بگەیەنێت، باجەکەی لەو پارانە دەدات کە لە هەژمارەکانی ئێران دەبڕدرێن.
هۆشداریشی دا کە: هەر باجێکی تێپەڕبوون کە بدرێت بە دەستەی گەروی کەنداوی عەرەبی، لە بەرامبەردا پارە لە هەژمارەکانی ئەوان دەبڕدرێت، دووپاتیشی کردەوە کە هەر هێرشێک لەلایەن ئێرانەوە تەنها دەبێتە هۆی قووڵکردنەوەی ئەو دەرئەنجامە ئابوری و داراییانەی کە ڕروبەروی دەبنەوە.
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە، بارەگای "خاتەمو ئەنبيا"ی ئێرانی رایگەیاند: لەم ساتەوە، بەهۆی ناسەقامگیریی باری تەناهی لە ناوچەکە، داخستنی گەروی هورمز بەروی هاتوچۆی سەرجەم جۆرەکانی کەشتیاندا رادەگەیەنین.
ئەم گرژییە سەربازییەی ئێستا، رۆژی دووشەممەی رابردوو کاتێک دەستی پێکرد کە کۆپتەرێکی جۆری "ئەپاچی" ئەمریکی لە نزیک گەروی هورمز خرایە خوارەوە، ئەو روداوەش زنجیرەیەک هێرشی تۆڵەسەندنەوەی لێکەوتەوە کە خاکی ئێران و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکای لە ناوچەی کەنداو گرتەوە.
بەرپرسانی ئەمریکی رونیان کردووەتەوە کە هێرشەکانی ئەم دواییەی واشنتۆن، سیستمەکانی چاودێری، تۆڕەکانی پەیوەندی و پێگەکانی بەرگریی ئاسمانیی ئێرانیان کردوەتە ئامانج، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ ئەوەی کە بە دەستدرێژی بەردەوامی ئێران لە ناوچەکەدا ناویان بردووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی "فۆکس نیوز" رایگەیاند، ئەگەر ئێران نەگاتە رێککەوتن، بە توندی بۆردومانی دەکات.
ئاماژەی بەوەش کرد: ئێرانییەکان زۆر خۆبەزلزانن و ماوەی 47 ساڵە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەشێوازی سەرەڕۆیانە رەفتار دەکەن.
ترەمپ قەبارەی زیانە سەربازییەکانی ئێرانی ئاشکرا کرد و وتی: سەرجەم رادارەکان، سیستمی بەرگریی ئاسمانی و زۆربەی مووشەکەکانی ئێرانمان تێکشکاندووە، پێمانوایە ئەوەی ئێستا لەبەردەستیاندا ماوەتەوە تەنها نزیکەی 20٪ی تواناکانیانە.
هەروەها رێککەوتنی ئەتۆمی ساڵی 2015ی بە یەکێک لە خراپترین رێککەوتنەکان لە مێژوودا ناوبرد و دووپاتی کردەوە کە: لە ئێستادا دەیەوێت رێککەوتنێکی نوێ لەگەڵ تاراندا واژۆ بکات.
سەبارەت بە هەنگاوەکانی داهاتووش، ترەمپ هۆشداریدا و وتی: پردەکان ئامانجی داهاتووی هێرشەکانمان دەبن، بەڵام من نامەوێت ئەو کارە بکەم، چونکە کاتێک ئەوە ئەنجام دەدەم خەڵکی دەناڵێنن و تووشی ناڕەحەتی دەبن.
لەلایەکی ترەوە، ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە بڵاویکردەوە، کە ئەم هەڕەشە نوێیەی ترەمپ بۆ سەر ئێران، ئامانج لێی دروستکردنی گوشارە بۆ سەر تاران تا نەرمی زیاتر لە دانوستانەکانی تایبەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەیدا نیشان بدات.
لە هەڕەشەیەکی بێپێشینە و هێرشبەرانەدا، ترەمپ زەنگی هێرشێکی وێرانکەر و کەمەرشکێنی بۆ سەرانسەری ئێران لێدا و دەڵێ؛ ئەمشەو کۆتایی بە پاشماوەی توانای بەرگریی تاران دەهێنن و لە داهاتووشدا بە زەبری هێز دەست بەسەر تەواوی کێڵگە نەوتییەکان و بازاڕی وزەی ئەو وڵاتەدا دەگرن.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە پەیامێکی بەپەلە و تونددا رایگەیاند، وڵاتەکەی ئەمشەو هێرشێکی بەهێز دەکاتە سەر ئێران و لە داهاتووشدا کۆنتڕۆڵی کەرتی وزەی ئەو وڵاتە دەکەن.
ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس بڵاویکردوەتەوە، ئەمریکا ئەمشەو بە توندی لە ئێران دەدات، وڵاتێک کە هێزی دەریایی، هێزی ئاسمانی، رادار، سیستمی دژەفڕین و سەرجەم شێوازەکانی تری بەرگری، لەگەڵ زۆربەی توانای هێرشبەرییەکەی لەناوچوون و نەماون.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بە پلانەکانی داهاتووی واشنتۆن کرد رایگەیاند، لە داهاتوویەکی نێزیکدا، دەست بەسەر دورگەی 'خارک' و بنکەکانی تری ژێرخانی نەوتی ئێراندا دەگرن.
ئەوەشی خستەڕوو، کۆنتڕۆڵی تەواوی بازاڕەکانی نەوت و غازی ئێران دەکەن، رێک هاوشێوەی ئەو کارەی لەگەڵ ڤەنزوێلا کردیان، کە ئەنجامەکەی هەم بۆ ڤەنزوێلا و هەم بۆ ئەمریکا زۆر نایاب و سەرکەوتوو بوو.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، ئەمڕۆ پێنجشەممە، پەکخستنی نەوتبەرێکی راگەیاند کە ئاڵای گینیا بیساوی لەسەر بووە لە کەنداوی عومان.
فەرماندەیی ئەمریکا رایگەیاند: سێیەم نەوتبەر لە کەنداوی عومان پەکخراوە، و دووپاتی کردەوە کە: نەوتبەرەکە گەمارۆی سەپێندراو بەسەر ئێرانی پێشێل کردووە.
هەروەها رونکردنەوەی دا کە: نەوتبەرەکە ئاڵای گینیا بیساوی بەرزکردبووەوە، و یەکێک لە فڕۆکە ئەمریکییەکان بە دوو مووشەکی جۆری 'هێڵفایەر' ئامانجی گرتووە، ئەمەش بووەتە هۆی پەکخستنی.
بۆ رێگریکردن لە تێکچوونی زیاتری رەوشەکە، ئیتاڵیا داوا لە وڵاتانی ئەوروپا دەکات ئامادەبن بۆ سوککردنی سزاکانی سەر ئێران ئەگەر تاران رێگەی گفتوگۆ هەڵبژێرێت.
جورجیا میلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا رایگەیاند، پێویستە یەکێتیی ئەوروپا ستراتیژییەکی هاوسەنگی هەبێت بەرانبەر تاران، بە شێوەیەک ئامادە بێت بۆ سووککردنی سزاکان ئەگەر ئێران ئامادەیی بۆ دانوستان پێشاندا، یاخود توندکردنی سزاکان لە ئەگەر بەردەوامبوونی گرژییەکاندا.
وتیشی، گرژییە بەردەوامەکانی دەروازەی ستراتیژیی "گەروی هورمز" بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی وزە و کاریگەری نەرێنی قورسی لەسەر ئابووری جیهان دروستکردووە.
جۆرجیا میلۆنی ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر تاران بەردەوام بێت لەسەر رێڕەوە هەڵەکەی، لە هەڕشەکردن لە ئازادیی گەشتی دەریایی، ئەنجامدانی هێرش، پشتگیریکردنی گرووپە چەکدارەکان و پێشێلکردنی بەڵێننامە نێودەوڵەتییەکانی، ئەوا پێویستە یەکێتیی ئەوروپا ئامادە بێت بۆ زیادکردنی گوشارەکان، تەنانەت لە رێگەی گرتنەبەری رێکاری نوێ و ئاراستەکراو.
جۆن هیلی، وەزیری بەرگریی بەریتانیا، ئەمڕۆ پێنجشەممە، بە رەسمی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستەکەی راگەیاند، ئەمەش بەهۆی هەبوونی ناکۆکی لەگەڵ کێر ستارمر، سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکە لەسەر قەبارەی خەرجییە سەربازییەکان.
هیلی نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەی لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە پلانە داراییەکەی ستارمر بۆ وەبەرهێنانی بەرگری (DIP)، زۆر کەمترە لەوەی کە بۆ پاراستنی وڵات لەم قۆناغە مەترسیدارەدا پێویستە.
وەزیری بەرگریی دەستلەکارکێشاوە رونیکردەوە، لە کاتێکدا کە پێویستییەکی بەپەلە بۆ بەرزکردنەوەی ئامادەیی شەڕکەری سوپا لە دوو ساڵی داهاتوودا هەیە، بەڵام ئەو پلانە داراییە پشتگیرییەکان دوا دەخات و تا ساڵی 2030 رێژەی خەرجییە سەربازییەکان تەنها دەگەیەنێتە 2.68٪ ی کۆی بەرهەمی ناوخۆیی.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، یارییەکانی جامی جیهانیی 2026 بە رەسمی لە مەکسیکۆ سیتیی پایتەختی مەکسیک دەستپێدەکەن، کە لە ساڵی 1930 وە و لە مێژوی پاڵەوانێتییەکەدا، بە بەرفراوانترین و گەورەترین خول دادەنرێت.
بۆ یەکەمجار لە مێژوی مۆندیالدا، سێ وڵات کە بریتین لە (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کەنەدا، و مەکسیک) بە هاوبەشی میوانداری ئەم خولە دەکەن.
لەم خولەدا ژمارەی تیپە بەشداربووەکان بۆ 48 هەڵبژاردە زیادکراوە، ئەمەش وایکردووە ژمارەی یارییەکان لە 64 یارییەوە بۆ 104 یاری بەرزبێتەوە کە بە درێژایی شەش هەفتە بەردەوام دەبن.
یاریی کردنەوەی پاڵەوانێتییەکە لە نێوان هەڵبژاردەی مەکسیک و ئەفریقای باشوور لەسەر یاریگای مێژوویی "ئەزتێکا" بەڕێوەدەچێت، کە دەبێتە یەکەم یاریگا لە مێژوودا میوانداری سێ وەشانی جیاوازی مۆندیال بکات.
یارییەکانی دیکەش لە 16 شاری جیاواز (11 شار لە ئەمریکا، 3 لە مەکسیک، و 2 لە کەنەدا) لەسەر 16 یاریگای جیاواز ئەنجام دەدرێن، لە نێویاندا یاریگای "میتلایف" لە نیوجێرسی کە کاندیدە بۆ یاریی کۆتایی.
ئەم خولە شاهیدی بەشداریکردنی پێوانەیی و بێوێنەی 8 هەڵبژاردەی عەرەبییە کە بریتین لە: عیراق، میسر، مەغریب، تونس، جەزائیر، سعودیە، قەتەر، و ئوردن.
هەروەها پشکی کیشوەر بەم شێوەیەیە: 9 تیپ لە ئاسیا، 10 لە ئەفریقا، 16 لە ئەوروپا، 6 لە کۆنکاکاف، 6 لە ئەمریکای باشوور، و 1 لە ئۆقیانووسیا.
لەسەر ئاستی ئابوری، فیفا پێشبینی دەکات ئەم مۆندیالە بەهۆی زیادبوونی مافی پەخش و سپۆنسەرییەوە بەرزترین داهات لە مێژوی خۆیدا تۆمار بکات، بە جۆرێک پێشبینی دەکرێت 7 ملیۆن هاندەر بچنە ناو یاریگاکان و نزیکەی 6 ملیار کەسیش لە رێگەی شاشەکانەوە بینەری بن.
بەپێی دوایین خەمڵاندنەکانیش، بەهای بازاڕی سەرجەم هەڵبژاردەکان دەگاتە 17.26 ملیار یۆرۆ، کە تێیدا ئینگلتەرا لەسەر ئاستی جیهان و مەغریب لەسەر ئاستی عەرەبی لە پێشەنگدان.
لەم چوارچێوەیەدا، جانی ئینفانتینۆ، سەرۆکی فیفا رایگەیاند کە مۆندیالی 2026 دەبێتە "گەورەترین و گشتگیرترین خول لە مێژوودا" و قۆناغێکی نوێ لە گەشەکردنی تۆپی پێ لە جیهاندا دەستپێدەکات.
وەزیری جەنگی ئەمریكا ئەگەری رفاندنی سەرۆكی كوبا بەدوورنازانێت و دەڵێت، بڕیاری كۆتایی لەسەر ئەم پرسە لە دەستی ترەمپدایە.
پێت هیگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریكا رایگەیاند، وڵاتەكەی ئەگەری رفاندنی میگێل دیاز كانێل، سەرۆكی كوبا وەك بژاردەیەك بە كراوەیی دەهێڵێتەوە.
ئاماژەی بەوەشكرد، بڕیاردان لەسەر هەر رێكارێكی لەو شێوەیە تەنها لە دەسەڵاتی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكادایە.
وتیشی، ئاییندەی پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و هاڤانا بەندە بە بڕیارەكانی سەرۆكی ئەمریكا و شێوازی مامەڵەكردنی سەركردایەتیی كوبا.
هێگسێس جەختیشیكردەوە وەزارەتی جەنگ لەوپەڕی ئامادەباشیدایە بۆ روبەڕووبوونەوەی هەر رەوشێكی كتوپڕ.
دۆناڵد ترەمپ لە ماوەی رابردوودا بڕیاری سەپاندنی باجی گومرگی بەسەر ئەو وڵاتانەدا سەپاند كە نەوت بۆ كوبا دابین دەكەن.
سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت؛ ئیسرائیل هیچ بەشدارییەكی لەو هێرشە ئاسمانییانەدا نەكردووە كە وڵاتەكەی لە چەند سەعاتی رابردوودا دژی ئامانجەكانی ئێران ئەنجامی داون.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی فۆكس نیوز ئاماژەی بەوە كرد، خۆی سەرپەرشتی هێرشەكانی كردووە و هۆشداریشیدا ئەگەر تاران رێككەوتنی چوارچێوەیی بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ ئیمزا نەكات، هێرشەكان بە توندی بەردەوام دەبن.
ئەوە لەكاتێكدایە سوپای ئەمریكا بۆ دووەم شەو لەسەر یەك لەدوای كەوتنەخوارەوەی هەلیكۆپتەكەرەكە لە كەنداو، هێرشی نوێی كردە سەر ناوخۆی ئێران و ڕایگەیاند كە بۆ ئەم مەبەستە 49 موشەكی تۆماهۆك و فڕۆكەی جەنگی بەكارهێنراون.
هەرچەندە ئێران بانگەشەی داخستنی تەواوەتی گەروی هورموزی كردووە، بەڵام فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا رەتیكردەوە و جەختی كردەوە كە هێشتا هاتوچۆی كەشتییە بازرگانییەكان لەو رێڕەوەدا بەردەوامە.
ترەمپ رایگەیاند، ئێرانییەكان داوای راگرتنی بۆردومانەكەیان كردووە، سێنتكۆمیش كۆتاییهاتنی هێرشەكانیان بۆ تاران راگەیاند.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، ئاشكرایكرد، پەیوەندیی راستەوخۆ لە نێوان واشنتن و لێپرسراوانی ئێراندا هەیە، وتیشی، تاران داوای لێكردووە بۆردومانەكان رابگرێت، و ئاماژەی بەوەشكرد، ئەگەرچی ئەگەری گورزی زیاتر لەسەر مێز ماوە، بەڵام پێدەچێت ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی دژ بە ئێران بەمزووانە كۆتاییان بێت.
لە بەرانبەردا، لێپرسراوێکی ئێرانی لێدوانەكانی ترامپی رەتكردەوە و جەختی كردەوە كە تاران لەم قەیرانەی ئێستادا هیچ جۆرە پەیوەندییەكی راستەوخۆی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكادا نەكردووە.
هاوكات، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكا (سێنتكۆم) رایگەیاند، هێزەكانیان بە فەرمانی راستەوخۆی ترەمپ، شەپۆلێكی تری گورزە ئاسمانییەكانیان بۆ سەر چەندین ئامانج لە ناوەوەی ئێران كۆتاییپێهێناوە.
لەكاتێكدا سوپای ئێران دواتر راگرتنی هێرشەكانی ئەمریكای بۆ سەر ناوچەكانی باشوری وڵاتەكە راگەیاند، میدیاكانی ئێران ئاماژەیان بە بیستنی دەنگی دوو تەقینەوە لە ناوچەی كەرەج (خۆراوای تاران) كرد، هاوكات دەنگی تەقینەوە لە دەوروبەری بەندەرەكانی سیریك و بەندەر عەباس و دوورگەی خارگیش بیستراوە.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت "کۆتایی بە ئێران هاتووە" و ئاشکرای کرد، سوپای وڵاتەکەی لە رێگەی ئەرکێکی نهێنییەوە لە گەروی هورمز، زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیل نەوتی بەسەلامەتی گەیاندووەتە بازاڕەکانی جیهان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، سوپای ئەمریکا ئەرکێکی نهێنی بۆ پاراستنی کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز سەرکەوتووانە جێبەجێکردووە و جەختیشیکردەوە، ئەمریکا کۆنترۆڵی گەروەکەی کردووە، نەک ئێران.
لە پەیامێکدا کە بڵاویکردووەتەوە، ترەمپ ئاماژەی بەوە کردووە، مانگی رابردوو فەرمانی بە سوپای ئەمریکا کردووە ئەرکێکی نهێنی بۆ پشتیوانیکردنی کەشتییە نەوتهەڵگرەکان و کەشتییە بازرگانییەکانی تر لە گەروی هورمز ئەنجام بدەن.
ترەمپ خۆشحاڵی خۆی بۆ سەرکەوتنی ئەرکەکە دەربڕیوە و رایگەیاندووە: "لە دەرەنجامی ئەم هەوڵەدا، زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیل نەوت گەیشتووەتە بازاڕە کراوەکان و زیاتر لە 200 کەشتی بازرگانیش بە سەلامەتی بە گەروەکەدا تێپەڕیون."
سەبارەت بە هەژموونی وڵاتەکەی لە ناوچەکە، سەرۆکی ئەمریکا هێرشی توندی کردە سەر ئێران و رایگەیاند: "ئەم سەرکەوتنە گەورەیە بەهۆی ئەوەیە کە ئەمریکا کۆنترۆڵی گەروی هورمزی کردووە، نەک ئێران."
دۆناڵد ترەمپ رەوشی ئێرانی بە شکستخواردوو وەسف کرد و وتی: "سوپای ئێران تێکشکاوە و ئابورییەکەیان لەدەستچووە، هەموو شتێک بۆ ئێران کۆتایی هاتووە."