جیهان
سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند كە چین و روسیا بەڵێنیان چەك و تەقەمەنی بە ئێران نەفرۆشن و هۆشداریشیدا لە ئەگەری هاوكاریكردنی سەربازیی ئێران.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی تروس سۆشیاڵ بڵاویكردەوە، لە دوایین دیداریدا لە چین لەگەڵ شی جین پینگ سەرۆكی چین بەڵێنی ئەوەی وەرگرتووە كە لە ژێر هیچ مەرجێكدا چین چەك نەفرۆشێت بە ئێران و كۆمپانیا چینییەكانیش بە هەمان شێوە خۆیان بە دوور بگرن لە فرۆشتنی چەك بە ئێران.
ترەمپ ئاماژەی بەوەش كرد كە ڤلادیمێر پوتن سەرۆكی ڕووسیاش هەمان بەڵێنی پێداوە كە چەك بە ئێران نەفرۆشێت.
سەرۆكی ئەمریكا لەوە جەختیكردەوە كە هەردوو وڵاتی روسیا و چین بەشداری لە پڕچەككردنی ئێراندا ناكەن، هۆشداریشیدا كە ئەگەر بە پێچەوانەوە رەفتار بكەن، ئەوا باجێكی قورس دەدەن و ئەوەش بە هیچ شێوەیەك لە بەرژەوەندییاندا نییە.
وتیشی، ئەمریكا راستەوخۆ چەك بە ئۆكراین نافرۆشێت بەڵكو بە وڵاتانی ئەندامی ناتۆی دەفرۆشێت و ئەوانیش دەیدەنە ئۆكراین.
ترەمپ: ئەمریكا راستەوخۆ چەك بە ئۆكراین نافرۆشێت
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا پڕۆژەبڕیارێکی پەسەند کرد کە تێیدا داوا لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دەکات کۆتایی بە بەشداریی هێزەکانی وڵاتەکەی لە شەڕی ئێران بهێنێت. ئەمەش وەک دووەم هەنگاوی لەو شێوەیە دادەنرێت کە ئاماژەیە بۆ توندبوونی ناڕەزایەتییەکانی ناو کۆنگرێس بەرانبەر بەو شەڕەی نزیکەی پێنج مانگە بەردەوامە.
دەنگدانەکە بە پێشبڕکێیەکی بەهێز بەڕێوەچوو و بە جیاوازییەکی کەم (214 دەنگی بەڵێ لە بەرانبەر 208 دەنگی نەخێر) تێپەڕی، دوای ئەوەی چوار ئەندامی کۆمارییەکان ریزی پارتەکەیان جێهێشت و دەنگیان لەگەڵ دیموکراتەکاندا دا.
بڕیارەکە پشتبەستنە بە "یاسای دەسەڵاتەکانی شەڕ" و جەخت دەکاتەوە کە بەشداریی سەربازی لەگەڵ ئێران بە بێ رەزامەندی و تفویزی راستەوخۆی کۆنگرێس ئەنجامدراوە.
هەرچەندە ئەم هەنگاوە زیاتر ئاراستەیەکی سیاسی و رەمزی هەیە، بەڵام ئاماژەیەکی روونە بۆ رەتکردنەوەی شێوازی بەڕێوەبردنی جەنگەکە لەلایەن کۆشکی سپییەوە.
ئەم جووڵەیەی یاسادانەران دوای ئەوە هات کە لە کۆتایی هەفتەی رابردوودا چوار سەربازی ئەمریکی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کوژران، کە ئەوەش نیگەرانییەکانی لەبارەی نەبوونی ستراتیژییەکی روون بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان بەرزکردەوە.
بڕیارە لە هەنگاوی داهاتوودا، ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکاش تاوتوێی پڕۆژەبڕیارێکی هاوشێوە سەبارەت بە سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی جەنگ بکات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاشکرای کرد کە تاوتوێی ئەنجامدانی هێرشێکی بەرفراوان دەکات بۆ سەر ئێران، جەختیشی کردەوە لەسەر ئامادەیی بۆ دانانی ئەو بڕیارە.
ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ ماڵپەڕی دەنگوباسی ئەکسیۆس رایگەیاند: بە جددی تاوتوێی دەستپێکردنەوەی ئۆپراسیۆنە جەنگییە بەرفراوانەکان دەکەم دژی ئێران، بە شێوازێک کە گەورەتر بێت لەوەی پێشتر هەبووە.
ناوبراو وتیشی: لە ئان و سات و لە ئاستی بڕیاردانی کۆتاییدام سەبارەت بەو هێرشە، هەروەها ئامادەکارییەکانمان بۆ ئەنجامدانی بە تەواوی ئامادەن.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، سوپای پاسدارانی ئێران ئاگاداریی دایە حکومەتی بەریتانیا لە بەرانبەر رێگەدان بە فڕۆکە بۆمبڕێژەکانی ئەمریکا تاوەکو لە بنکەکانی ئەو وڵاتەوە بۆ ئەنجامدانی هێرش لەسەر ئێران بفڕن.
سوپای پاسداران لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاندووە: هەر بنکەیەک بۆ ئەنجامدانی هێرش لەسەر خاکی ئێران بەکاربهێنرێت، بە ئامانجێکی رەوا بۆ هێزەکانمان هەژمار دەکرێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەو بنکە سەربازییانەی کە رەنگە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ئۆپراسیۆنەکانیدا دژی تاران سوودیان لێ وەرگرێت.
لە لایەکی ترەوە، وەزارەتی دەرەوەی ئێران سەرکۆنەی بڕیاری حکومەتی بەریتانیای کرد بە خستنەگەڕی بنکە و توانایە سەربازییەکانی لە ژێر دەستی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی هێرش لەسەر ئێران، هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە ئەم هەنگاوە لەندەن دەخاتە ژێر بەرپرسیارێتیی ئەو پێشهاتانەی کە لە ئەنجامی ئەم کارەوە دەکەونەوە.
تۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن بڵاویكردەوە، رۆمان گۆفمان، بەڕێوەبەری نوێی دەزگای هەواڵگریی ئیسرائیل_ موساد، دوو هەفتە لەمەوبەر لە سەردانێكیدا بۆ واشنتۆن لەگەڵ لێپرسراوانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ كۆبۆتەوە و زانیاریی هەواڵگریی وردی لەسەر ئێران پێشكەش كردوون.
تۆرەكە راشیگەیاندووە، گۆفمان زانیاریی هەواڵگریی لەسەر یۆرانیۆم، ئابووریی ئێران و چیای فەئس پێشكەش كردووە كە پەیوەندیی بە بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێرانەوە هەیە.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی لە سەرچاوەی جیاوازەوە گواستوویەتیەوە، راتكلیف بە یەكێك لە كەسایەتییە نزیكەكانی ترەمپ دەزانرێت و یەكێكە لە سەرسەختترین ڕەخنەگران و گومانكاران بەرامبەر ئەو لێكتێگەیشتنەی لە 18ی حوزەیرانی ڕابردوودا لەگەڵ ئێران ئەنجامدرا.
بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی فاینەنشاڵ تایمز، شەپۆلی گەرمای توندی مانگی حوزەیران لە ئەوروپا، بڕی بەرهەمهێنانی دانەوێڵەی لە یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا بە نزیکەی نۆ ملیۆن تۆن کەمکردۆتەوە، کە ئەمەش زیانێکی دارایی بە بەهای زیاتر لە 2.1ملیار یۆرۆ لە کەرتی کشتوکاڵ داوە.
بەپێی زانیارییەکانی رێکخراوی بازرگانانی دانەوێڵەی ئەوروپی (Coceral)، بەهای پێشبینیکراوی بەروبوومەکانی گەنم، جۆ، گەنمەشامی و دانەوێڵەکانی تر بە رێژەی 5٪ بەراورد بە خەمڵاندنەکانی پێشوو دابەزیوە، بەجۆرێک پێشبینییەکانی بەرهەمهێنانی گەنمەشامی لە یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا لە 57.2 ملیۆن تۆنەوە بۆ 52.7 ملیۆن تۆن دابەزیوە.
لە روی گۆڕانکارییە هەرێمییەکانەوە، فەرەنسا گەورەترین زەرەرمەندی ئەم شەپۆلە بووە؛ بەجۆرێک پێشبینیی بەرهەمهێنانی دانەوێڵە لەو وڵاتەدا 4.1 ملیۆن تۆن کەمی کردووە، کە یەکسانە بە زیانی 891 ملیۆن یۆرۆ و زۆربەی ئەم زیانەش بەر بەروبوومی گەنمەشامی کەوتووە.
ئەم زیانە داراییانە لە کاتێکدایە کە نیوەی دووەمی مانگی حوزەیران ئەوروپا تووشی شەپۆلێکی گەرمای بێپێشینە بووەوە و پلەکانی گەرما لە چەندین وڵاتی رۆژئاوای ئەوروپا 40 پلەی سیلیزییان تێپەڕاند.
شیارییەکانی رێکخراوی "Coceral" لە راپۆرتەکەی فاینەنشاڵ تایمزدا ئاماژە بەوە دەکەن کە بەردەوامیی ئەم دیاردە کەشوهەواییە توندانە گوشارەکان لەسەر کەرتی کشتوکاڵ زیاتر دەکات و هەڕەشە لە جێگیریی بەرهەمهێنانی دانەوێڵە دەکات لە تەواوی کیشوەرەکەدا.
واشنتۆن هۆشداری دەدات لە مەترسییەكانی سەر كەشتیوانیی نێودەوڵەتی و راشیگەیاندووە، وڵاتەكەیان هێشتا كراوەیە بە رووی دانوستاندا.
ماركۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، سەرەڕای گرژییەكان، واشنتۆن هێشتا بۆ دانوستان کراوەیە، ئەوەش لەپێناو تێپەڕاندنی ناكۆكییەكان و گەیشتن بە چارەسەری سیاسی و هەمیشەیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
رۆبیۆ وتیشی، ئاستەنگی سەرەكی لەبەردەم رێڕەوی دیپلۆماسیدا ئەوەیە كە تاران لە ئەنجامدانی گفتوگۆكاندا جدی نییە.
لەلایەکەوە، هۆشداری دەدات لەوەی گەمارۆدان یان پەكخستنی رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەكان مەترسیدارە و لێكەوتەكانی تەواوی ئاسیا و ئابوری جیهان دەگرێتەوە.
لەلایەکی دیکەشەوە جەختی لەوەكردەوە، هەر هەڕەشەیەك بۆ سەر ئازادیی كەشتیوانی بەتایبەت لە گەروی هورمز، زنجیرەی دابینكردن و بازرگانیی نێودەوڵەتی دەخاتە مەترسییەوە، بۆیە ئەمریكا رێگەی بەوە نادات.
سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا رەزامەندی لەسەر بەكارهێنانی بنكە سەربازییەكانی وڵاتەكەی بۆ پشتیوانیكردنی واشنتن دەربڕی.
ئاژانسی بلومبێرگ بڵاویكردەوە، ئاندی بێرنهام، سەرۆك وەزیرانی نوێی بەریتانیا، رەزامەندی داوە لەسەر بەردەوامیدان بە سیاسەتی رێگەدان بە ئەمریكا بۆ بەكارهێنانی بنكە سەربازییەكانی بەریتانیا بە مەبەستی ئەنجامدانی ئەو هێرشانەی لەندەن بە لێدانی بەرگریكارانە دژی ئێران وەسفیان دەكات.
بەپێی راپۆرتەكە، ئەو بڕیارە رێگە بە فڕۆكە ئەمریكییەكان دەدات بەردەوام بن لە بەكارهێنانی هەردوو بنكەی دیێگۆ گارسیا لە ئۆقیانووسی هیندی و بنكەی ئاسمانیی شاهانەی فێرفۆرد لە ئینگلتەرا، بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆن كە ئامانج لێی رووبەڕووبوونەوەی مەترسیی مووشەكییەكانی ئێران و پێكانی ئەو شوێنانەیە كە بۆ هێرشكردنە سەر كەشتیوانی لە گەروی هورمز بەكاردەهێنرێن، بەڵام حكومەتی بەریتانیا وەك پێشتر جەختی لەوە كردبووەوە، رەتیدەكاتەوە خاكەكەی بۆ ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر ژێرخانی مەدەنی یان دامەزراوەی وزەی ئێران بەكاربهێنرێت.
راپۆرتێكی رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریكی ئاشكرای كردووە، هێزەكانی ئەمریكا روبەڕووی ئاستەنگی گەورە بوونەتەوە لە پاراستنی ئەو سەربازەکانیدا.
تا دێت گرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران روو لە زیادبوونن و رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناجێگیرە، بەپێی راگەیەندراوی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكاش، لە ئێستادا 50 هەزار سەربازی ئەمریكیی لە ناوچەكەدا جێگیر كراون.
لەپاڵ ئاشكراكردنی ژمارەی سەربازانی ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەناو هێرشی بەردەوامی موشەكیی ئێران بۆسەر پێگەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە، راپۆرتێكی رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریكی ئاشكرای كردووە، هێزەكانی ئەمریكا روبەڕووی ئاستەنگی گەورە بوونەتەوە لە پاراستنی ئەو سەربازانەدا.
بڵاوبوونەوەی ئەم راپۆرتە لەدوای ئەوە دێت، فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا ناسراو بە سێنتكۆم رایگەیاند، لە 18ی مانگی رابردوودا، هێرشێكی موشەكی و درۆنیی ئێران بنكەی ئاسمانیی موفەق سەڵتی لە ئوردن كردووەتە ئامانج و لە ئەنجامدا سێ سەربازی ئەمریكی كوژراون و چەند سەربازێكی تریش بریندار بوون.
بەپێی ئامارەكان، تا ئێستا ژمارەی كوژراوانی سوپای ئەمریكا لەم روبەڕوبوونەوانەدا گەیشتووەتە 17 سەرباز و زیاتر لە 430 سەربازی تریش بریندار بوون.
لەو بارەیەشەوە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندووە، ئێران باجی كوشتنی سەربازانی ئەمریكی بە چەند بەرامبەر دەداتەوە.
ئاشكراشی كرد، داوای لە وەزیری جەنگ و سەرۆكی ئەركانی سوپا كردووە بۆ گرتنەبەری رێكاری توند لەو بارەیەوە.
هاوكات، سەرۆكی ئەمریكا هەڕەشەی فراوانكردنی ئامانجەكانی كردووە تا ئاستی ناوەندەكانی وزە و پردەكان و دەستبەسەرداگرتنی دوورگەی خارگ و بۆردوومانكردنی ناوەندە ئەتۆمییەكان.
لەلایەكی ترەوە واشنتۆن دەستی كردووە بە رەوانەكردنی فڕۆكەی جەنگی زیاتر بۆ ناوچەكە.
وەك روونە؛ ئامانجی ئەمجارەی ئۆپەراسیۆنە نوێیەكانی ئەمریكا كردنەوەی گەروی هورمز و تێكشكاندنی توانا سەربازییەكانی ئێرانە پێش دەستپێكردنی قۆناغی ئاڵۆزتری روبەڕوبوونەوەكان.
كێوی پیكاكس لە زنجیرە چیاكانی زاگرۆس، ئەو كێوەی لەپشت ئێرانەوە وەستاوە بۆ پاراستنی بەرنامە ئەتۆمییەكەی.
زیاتر لە ساڵێك بەسەر جەنگی 12 رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران و ئیسرائیلدا تێپەڕیوە و هێشتا ئاگری جەنگی 40 رۆژەش ژیلەمۆیەكە نەبووە بە خۆڵەمێش، كە لە هەر ساتێكدا بێت دەكرێت ئاگرێكی گەورە بەدوای خۆیدا بهێنێت، بەڵام بەشێكی سەرەكی ئەوەی ئەمریكا و ئیسرائیل جەنگیان دژ بە ئێران بۆ هەڵگیرساندووە، تاران نەك هەر دەرسبەرداریی نابێت، بەڵكو توندتر دەستی پێوەگرتووە و دەیپارێزێت.
دوایین راپۆرتی رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریكی لە زاری چەند لێپرسراوێكی باڵای ئەمریكی و ئیسرائیلییەوە ئاشكرای كردووە، ئێران لەدوای جەنگی 12 رۆژەوە بە هەزاران ئامێری سەنتەرفیوجی بۆ تونێلە قوڵەكان و داڵانی كێوی پیكاكس گواستووەتەوە لە زنجیرە چیاكانی زاگرۆس.
كێوەكە بە دووری دوو كیلۆمەتر دەكەوێتە باشوری بنكەی ئەتۆمیی نەتەنز و هەزار و 608 مەتر لەسەر ئاستی دەریاوە بەرزە، چەندین تونێلی قوڵ و تۆكمە لەخۆ دەگرێت و بە پێگەیەكی ئەتۆمی نوێ و قایمكراوی ئێران دادەنرێت.
پێگەی هەواڵگریی ئیسرائیل ئاماژەی بەوە كردووە، دوای ئەوەی فڕۆكە جەنگییەكانی B-52ی ئەمریكی و هێزەكانی ئیسرائیل هێرشیان كردە سەر سێ دامەزراوەی سەرەكیی ئەتۆمیی ئێران، تاران ئەو هەنگاوەی ناوە.
وێنەی مانگە دەستكردەكان كە لە كۆتایی مانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا گیراون، ئاماژە بە جوڵەی بەردەوامی بارهەڵگر و چەند ئامێرێك دەكەن لە ناوچەكەدا و دەردەكەوێت چەند تونێلێك لە قوڵایی نزیكەی 100 مەتر لەژێر زەویدا هەڵكەنراون، كە ئەوەش وادەكات لە دامەزراوەی ئەتۆمیی فۆردۆ قوڵتر و قایمتر بێت و راستەوخۆ بە ئامانجگرتنی لە رێگەی هێرشی ئاسمانییەوە زۆر سەخت بێت.
بڵاوكردنەوەی ئەو راپۆرتە هاوكاتە لەگەڵ هەڕەشەكانی دۆناڵد ترەمپ، كە هەفتەی رابردوو رایگەیاند، كێوی پیكاكس دەكەن بە ئامانج و تونێلەكانی لەناو دەبەن. وتیشی، بە ئێرانییەكان دەڵێین ئامادە بن.
ئەم هەنگاوەی ئێرانیش بە واتای ئەوە دێت، تاران نەك ئامادە نییە دەست لە بەرنامە ئەتۆمییەكەی هەڵبگرێت وەك لە رێككەوتنەكاندا ئەمریكا و ئیسرائیل داوای دەكەن، بەڵكو لەدوای جەنگی 12 رۆژەی حوزەیرانی ساڵی رابردووەوە، بە جددی كاری كردووە بۆ پاراستنی و هەموو ئەگەرێكی بۆ هەڵگیرسانەوەی جەنگ لەبەرچاو گرتووە.
ئەمریكا هۆشداریی دەدات بە سەرجەم هاووڵاتیانی وڵاتەكەی لە جیهاندا و دەڵێت، لە هەر ساتێكدا بێت ئەگەری روداوی چاوەڕواننەكراو هەیە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا هۆشداریی ئەمنی دەدات بە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی لە سەرانسەری جیهان و داوایان لێدەكات، ئاستی هۆشیارییان بەرزبكەنەوە و لە سەرجەم روداوەكان بەئاگا بن.
لە راگەیەنراوەكەدا هاتووە، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، رەوشی ئەمنی لە ناوچەكە و جیهان بە ئاڵۆزی دەمێنێتەوە و ئەگەری رودانی پێشهاتی چاوەڕواننەكراو و بەرزبوونەوەی زیاتری ئاستی ئاڵۆزییەكان لە ئارادایە.
واشنتۆن هۆشداریشی داوە لە زیادبوونی مەترسیی ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر نێردە دیپلۆماسییەكانی ئەمریكا، ناوەندە پەیوەندیدارەكانی وڵاتەكەی، یان ئەو شوێنانەی هاووڵاتییانی ئەمەریكی لێیان دەمێننەوە لە ناوچە جیاوازەكانی جیهاندا.
شۆڕشێکی تەکنەلۆژیی نوێ لەناو پنتاگۆن، واشنتۆن بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپ هێزە چەکدارەکانی بەرەو سەردەمی "رۆبۆتە چەکدارە زیرەکەکان" دەبات، ئەمەش مشتومڕێکی قووڵی ئەخلاقی و نێودەوڵەتیی لەسەر راسپاردنی فەرمانی "کوشتن و بڕیاردانی جەنگ" بە ژیریی دەستکرد دروستکردووە.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە قۆناغێکی نوێی پەرەپێدانی توانای سەربازیی خۆی نزیک دەبێتەوە، کە پشت بە رۆبۆتە ژیرەکان دەبەستێت، ئەم ڕۆبۆتانە بە ژیریی دەستکرد کاردەکەن و توانای بڕیاردانی سەربەخۆیان لە گۆڕەپانی جەنگدا هەیە، ئەمەش وەرچەرخانێکە کە پێشبینی دەکرێت نەخشەی داهاتووی شەڕەکان بگۆڕێت، ئەم هەنگاوەش بووەتە هۆی دروستبوونی دابەشبوونێکی قووڵ؛ لایەنگرانی ئەم تەکنەلۆژیایە بە هۆکارێکی گرنگی کەمکردنەوەی زیانە گیانییەکان و بەهێزکردنی توانای بەرپەرچدانەوە دەبینن، لە کاتێکدا نەیارانی هۆشداری دەدەن لە پێدانی دەسەڵاتی کوشتن بە ئامێرەکان.
بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست"، پەرەسەندنی خێرای تەکنەلۆژیای ژیریی دەستکرد، لەگەڵ ستراتیژی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ خێراکردنی تێکەڵکردنی ئەم سیستمە لە ناو وەزارەتی جەنگدا، جارێکی دیکە مشتومڕی سەبارەت بە بڵاوەپێکردنی چەکی خۆکار هێناوەتەوە بەرباس، کە دەتوانن بەبێ دەستوەردانی مرۆڤ ئامانجەکان دەستنیشان بکەن و هێرشیان بکەنە سەر.
رۆبۆتە شەڕکەرەکان لە مەیداندا
ئەم ئاراستە نوێیە لەلایەن سانکایت پاتاک، دامەزرێنەری کۆمپانیای "فاوندەیشن"ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، کە لەم دواییانەدا رۆبۆتێکی بە ناوی "فانتۆم" نمایش کرد کە توانای هەڵگرتنی هاوەنی هەیە، پاتاک ئاماژە بەوە دەکات کە کار بۆ پەرەپێدانی کۆمەڵێک رۆبۆت دەکەن کە سەربەخۆیی زیاتریان هەبێت، بۆ ئەوەی لە کاتی نەبوونی کاتی پێویست بۆ چاوەڕوانیکردنی فەرمانی مرۆیی، بتوانن بڕیاری خێرا لە مەیدانی جەنگدا بدەن، ناوبراو پێشی وایە کە ئەمریکا ناتوانێت دەستبەرداری ئەم تەکنەلۆژیایە بێت لە کاتێکدا وڵاتانی وەک چین و روسیا بەردەوامن لە وەبەرهێنان لە سیستمە هاوشێوەکاندا.
هاوکات لەگەڵ ئەم هەوڵانەدا، ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا تاوتوێی پڕۆژەیاسایەک دەکات بۆ فراوانکردنی بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد و سیستمە سەربازییە خۆکارەکان، بە مەرجێک رێسایەک دابنرێت کە بەرپرسیارێتی بەکارهێنانی هێز هەر لە دەستی فەرماندە سەربازییەکاندا بمێنێتەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکاش (پنتاگۆن) خەریکی نوێکردنەوەی سیاسەتەکانیەتی تایبەت بە چەکەکانی ژیریی دەستکرد، ئەمەش وەک جێبەجێکردنی رێنماییەکانی ترەمپ بۆ خێراکردنی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای نوێ لە بوارەکانی هەواڵگری و جەنگدا، ئیدارەی ئەمریکا جەخت دەکاتەوە، ژیریی دەستکرد دەتوانێت بەکارهێنانی هێز وردتر بکات و هەڵەی مرۆیی کەم بکاتەوە، هاوکات پارێزگاری لە گیانی سەربازان و مەدەنییەکانیش بکات.
لەلایەکی دیکەوە، ئەم هەنگاوە رووبەڕووی ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی شارەزایانی ژیریی دەستکرد، رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و ژمارەیەک لە سەرکردە ئاینییەکان بووەتەوە، ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، داوای قەدەغەکردنی چەکە خۆکارەکانی کردووە لە ژێر سایەی یاسای نێودەوڵەتیدا و بیرۆکەی سپاردنی بڕیاری کۆتاییهێنان بە ژیانی مرۆڤەکان بە رۆبۆتەکان، بە کارێکی "نائەخلاقی و رەتکراوە" وەسف کردووە، شارەزایانیش هۆشداری دەدەن کە سیستمەکانی ژیریی دەستکرد هێشتا ئەگەری هەڵەکردن و بڕیاری چاوەڕواننەکراویان تێدایە، ئەمەش مەترسیی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گۆڕەپانی جەنگ یان بەئامانجگرتنی هەڵەی مەدەنییەکانی لێدەکەوێتەوە.
هاوکارییە سەربازییەکان درزێکی گەورەی لە نێوان کۆمپانیاکانی ژیریی دەستکرددا دروستکردووە؛ کۆمپانیای "ئەنسرۆپیک" (Anthropic) رەتیکردووەتەوە رێگە بدات مۆدێلی "کلۆد"ەکەی لە چەکە تەواو خۆکارەکاندا بەکاربهێنرێت، بەو پێیەی تەکنەلۆژیاکە هێشتا نەگەیشتووەتە ئاستێک بڕیاری مردن و ژیان بدات، لە بەرانبەردا، کۆمپانیای "ئۆپن ئەی ئای" (OpenAI) بەردەوامە لە هاوکارییەکانی لەگەڵ سوپای ئەمریکا، بەڵام جەختی کردووەتەوە کە دەبێت بەکارهێنانی تەکنەلۆژیاکەی لە چوارچێوەیەکدا بێت کە بوونی فەرمانی مرۆیی و سنوری دیاریکراو بۆ بەکارهێنانی هێز گەرەنتی بکات.
ترەمپ فەرمانی بەهێز بە سوپای وڵاتەکەی دەدات و دەڵێت؛ هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەند هێندە باجەکەی دەداتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکی نوێددا لە هەژماری رەسمی خۆی لە سۆشیاڵ تروس، هۆشدارییەکی راستەوخۆ ئاراستەی تاران دەکات و رایدەگەیەنێت کە فەرمانی سەربازیی نوێی بۆ وەڵامدانەوەی ئێران دەرکردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەندین هێندە باجی ئەو کوشتنە دەداتەوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، فەرمانی راستەوخۆی بە لێپرسراوانی باڵای سەربازی و پنتاگۆن داوە و وتی: ئەم رێنمایی و فەرمانە گوزراوەتەوە بۆ پیت هێگسێس، وەزیری جەنگ، دانیاڵ کەین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپا، و سەرجەم فەرماندەکانی دیکەی ناو سوپا.
مارکۆ روبیۆ دەڵێت: ئێران هەوڵدەدات کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکات و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنێت، بەڵام ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە پاراستنی گەروەکە و داواش لە وڵاتانی دیکە دەکات هاوکاری دارایی و سەربازی پێشکەش بکەن.
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، تەواوی ئێران یان لانی کەم هەندێک کەس لەو وڵاتەدا دەیانەوێت کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکەن و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنن.
وتیشی، ئەمریکا ئەوەی پێویست بێت بۆ گەروی هورمز و ئەو کەشتییانەی دەیانوێت پێیدا تێپەڕببن دەیکات.
هاوکات پێویستە وڵاتانی دیکەش بێنە پێشەوە و چ لەرووی کەرەستە و ئامێر یان لەرووی داراییەوە هاوکاری بکەن بۆ هەڵگرتنی ئەو بارە گرانە.
روونیشیکردەوە، ئەمریکا هەمیشە بۆ دانوستانێکی دیپلۆماسییانە ئامادەیە، بەڵام دەبێت دیپلۆماسییەکی راستەقینە بێت و کاتێکیش رێکدەکەون کە ئێرانییەکان ئامادە بن پێوەی پابەند بن.
روسیا رووبەڕووی یەکێک لە گەورەترین هێرشە درۆنییەکانی چەند ساڵی رابردوو بووەتەوە و بە زیاتر لە 400 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بە ئاڕاستەی مۆسکۆ هێرشیکراوەتەسەر و بەو هۆیەشەوە زیانی گیانی و مادی هەبووە.
ئاژانسی هەواڵی روسی رایگەیاند، زیاتر لە 400 درۆن لە نێوان ئێوارەی شەوی 19 لەسەر 20ـی 7ـی 2026، ئاڕاستەی مۆسکۆی پایتەخت بینراون.
لەو بارەیەشەوە، سێرگی سۆبیانین سەرۆکی شارەوانی مۆسکۆ، ئاماژەی بەوە کرد کە 85 درۆنیان تەنها لە دەوروبەری پایتەخت خراوەنەتە خوارەوە.
ئاماژەی بەوەشدا، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەدا 2 کەس بریندار بوون، ماڵی چەند هاووڵاتییەکی مەدەنیش بەهۆی هێرشەکەوە زیانی مادییان بەرکەوتووە.
وتیشی، ڤۆڵۆدمێر زێلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، پارەی وڵاتانی رۆژئاوا بەکاردەهێنێت بۆئەوەی توانای وڵاتەکەی لە ئەنجامدانی کاری تێرۆریستیدا نیشان بدات، بەڵام هەموو هەوڵەکانی بێئاکامن.
بەپێی دوایین ئامارەكان لەو كاتەوەی شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە 16 سەربازی ئەمریكا كوژراون و لە ئێرانیش لانیكەم 50 كەس كوژراون.
ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس بڵاویكردووەتەوە، لەچەند رۆژی رابردووەوە كە شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە، تائێستا 16 سەربازی ئەمریكا بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە بۆسەر وڵاتانی كەنداو كوژراون و زیاتر لە 420 سەربازی تریش برینداربوون، سەربازێكیش بێسەروشوێنە.
میدیاكانی ئێرانیش بڵاویانكردووەتەوە، لە ئەنجامی هێرشەكانی ئەمریكا بۆسەر ژێرخانی لۆجیستی و سەربازیی و پردەكانی ئێران، لانیكەم 50 كەس كوژراون و 50ی تریش برینداربوون.