جیهان
یەکێتیی ئەوروپا رایگەیاند، لە گوشارەکانی سەر ئێران بەردەوام دەبن، ئاماژە بەوەشدەکات دەبێت بەرنامە ئەتۆمیی و موشەکە بالیستییکیەکانی تاران بە تەواوەتی سنوردار بکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، یەکێتیی ئەوروپا، راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە؛ لە نزیکەوە لەگەڵ ئەمریکا و وڵاتانی گروپی حەوت بەردەوام دەبن لە گوشارەکانیان بۆسەر ئێران.
یەکێتییەکە، جەختی کردوەتەوە، دەبێت بەرنامەی ئەتۆمی و بەرنامەی پەرەپێدانی موشەکە باڵیستیکییەکانی تاران بە تەواوەتی سنوردار بكرێن، داواشی لە تاران کردوە، خۆی بەدوربگرێت لەو کردەوانە دەبنە هۆی ناسەقامگیری لە ناوچەکەدا.
لە راگەیەندراوەکەدا هۆشداریش دراوەتە تاران، بە تەواوەتی ئامادەن بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی زیاتر بۆ پاراستنی ئاسایش و بەرژەوەندی و ئازادی گەشتکردن لە گەروی هورمزدا.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛ ئێران بە رەسمی بووەتە "دەوڵەتێکی شکستخواردوو و مردوو"، و جەخت دەکاتەوە هێزە سەربازییەکان و ئابوریی وڵاتەکەش بە تەواوی داڕماون.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆسیال تروس بە رەوشی ناوخۆیی و سەربازیی ئێران نوسیویەتی، ئێران بە رەسمی دەوڵەتێکی شکستخواردوو و مردووە، هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانییان نەماوە و دراوەکەیان بەهاکەی لەدەستداوە.
ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردووە، تاران توانای پێدانی موچەی سەربازەکانی نییە و رێژەی هەڵئاوسان گەیشتووەتە %300، هاوکات سەرکردایەتیی وڵاتەکە لە پاشگەردانیی تەواودایە و ناتوانن بە شێوەیەکی گونجاو نوێنەرایەتیی وڵاتەکەیان بکەن.
سەرۆکی ئەمریکا لە کۆتایی پەیامەکەیدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە "تەنها شتێک لای ئێرانییەکان مابێت بڵاوکردنەوەی هەواڵی درۆیە لە ئەمریکاوە، لەگەڵ ئامادەیییان بۆ کوشتنی خۆپیشاندەرانی خۆیان کە تا ئێستا ژمارەیان 100 هەزار کەسی تێپەڕاندووە و دەبێت لەسەر تاوانی جەنگ دژی مرۆڤایەتی دادگایی بکرێن."
بەهۆی لافاوەوە لە ئەمریكا زیاتر لە 15 كەس بێسەرو شوێنبون و دەیان كەسیش لە ناوچەكانیان گواستراونەتەوە .
میدیاكانی ئەمریكا ئاشكرایان كردوە، بەهۆی ئەو لافاوەی رووی لە ویلایەتی ئەریزۆنا كردوە، تا ئێستا 15 كەس بێسەرو شوێنن و تیمەكانی رزگاركردن سەرقاڵی گەڕانن بە دوایاندا، هاوكات 62 كەس لەلایەن تیمەكانی فریاكەوتنەوە گواستراونەتەوە و هەوڵەكانیش بۆ گواستنەوەی ژمارەیەكی تر بەردەوامە .
لە رۆژی شەممەوە ، شەپۆلێكی بەهێزی باران بارین و لافاو ناوچەكانی برایت ئەنجڵ كانیۆن و فانتۆم رانشی لە ویلایەتی ئەریزۆنا گرتوەتەوە و جگە لە بێسەرو شوێنەكان تا ئێستا هیچ حاڵەتێكی گیان لەدەستدان و برینداربون تۆمارنەكراوە .
ژمارەی گیانلەدەستدانی لافاوەكەی نیپاڵ بۆ 903 کەس و نزیكەی چوارهەزار و 250 بێسەروشوێنبوون بەرزبووەوە.
دەستەی بەڕێوەبردنی بارودۆخە لەناكاوەكان لە نیپاڵ رایگەیاند، ئاماری قوربانیانی ئەو لافاوە وێرانكەرەی رۆژی چوارشەممەی رابردوو باكووری نیپاڵی گرتەوە، بەرزبووەتەوە بۆ 903 گیانلەدەستدان و چوار هەزار و 247 بێسەروشوێن بوون.
لە لایەكی ترەوە، راگەیاندنەكانی چین بڵاویانكردەوە، لە ناو خاكی چین ژمارەی گیانلەدەستدان گەیشتووەتە 16 كەس و 546 كەسیش تا ئێستا بێسەروشوێنن. بەمەش ژمارەی گشتیی ئەو كەسانەی لە هەردوو وڵات لەم كارەساتەدا گیانیان لەدەستداوە گەیشتە 919 كەس، و ژمارەی بێسەروشوێنبووانیش گەیشتە چوار هەزار و 793 كەس، لەنێو بێسەروشوێنبووەكاندا زیاتر لە 592 گەشتیاری بیانی هەن.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا تێكشكاندنی دوو سەكۆی هەڵدانی موشەكی لە دوورگەی لاركی ئێران راگەیاند، سوپای پاسدارانیش بە موشەكی بالیستی بنكە ئاسمانییەكانی ئەمریكای لە ئوردن بۆردومان كرد.
بەپێی راگەیاندراوەكانی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا (سێنتكۆم)، هێرشەكەیان بۆ سەر دوورگەی لارك بۆ رێگریكردن بووە لە چاندنی مینی دەریایی لە گەرووی هورمز لە لایەن تارانەوە.
سوپای پاسدارانیش رایگەیاند ، هیرشەكەی ئەمریكا كوژران و برینداربوونی ژمارەیەك سەرباز و هاوڵاتیی لێكەتوەتەوە راشیگەیاندوە لە بەرانبەر ئەو هێرشانەدا دا بە موشەكی بالیستی و درۆن بنكەكانی مەلیك حوسێن و ئەزرەقی لە ئوردن بۆردومان كردوە و زیانی گەورەیان بە فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكا گەیاندووە.
نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بە رێژەی %3 بەرزبووەوە و نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت 90 دۆلاری تێپەڕاند.
هاوکات لەگەڵ نەوتی برێنتدا، نرخی نەوتی خاوی تێکساسی ئەمریکیش بەرزبووەوە و گەیشتە سەروو 85 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، لە ئێستادا بازاڕە جیهانییەکان بە وردی چاودێری پێشهاتە ئەمنییەکان دەکەن، بە تایبەت کە هەر دەستکەوتنێک لە جووڵەی کەشتیگەلی نەوتدەرهێنەرەکان لە ناوچەی کەنداو کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر نرخەکان دەبێت.
ئەم بەرزبوونەوە خێرایەی نرخەکان دوای ئەوە هات کە گرژییە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئێران لە ناوچەکەدا توندتر بوونەوە، ئەمەش نیگەرانییەکی زۆری لای وەبەرهێنەران دروستکردووە کە بێت و پرۆسەی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی گەروی هورمزەوە رووبەڕووی پەککەوتن یان ئاستەنگ ببێتەوە.
حکومەتی تاڵیبان پێشنیازێکی ئابوری دەخاتە بەردەم ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ و ئامادەیی کابول نیشاندەدات بۆ کردنەوەی دەرگای وەبەرهێنان لە سەروەتە کانزاییەکانی وڵاتەکەی کە بە زیاتر لە ترلیۆنێک دۆلار مەزەندە دەکرێت.
رۆژنامەی فایننشال تایمز بڵاویکردووەتەوە، حکومەتی تاڵیبان هەوڵەکانی بۆ کردنەوەی کەناڵێکی نوێی پەیوەندی لەگەڵ ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، ئەمریکا دەستپێکردووە، لە رێگەی پێشکەشکردنی پێشنیازێکی ئابوری کە رێگە بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەدات دەستگەیشتنیان بە سەروەت و سامانە کانزاییەکانی ئەفغانستان هەبێت، لە بەرانبەر سووککردنی سزاکان و ئازادکردنی ملیارەها دۆلاری بلۆکراوی وڵاتەکەیان لە دەرەوە.
ئەمیر خان متەقی، وەزیری دەرەوەی حکومەتی تاڵیبان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەی "فایننشال تایمز" ئامادەیی کابولی نیشانداوە بۆ پێشوازیکردن لە وەبەرهێنانی ئەمریکی لە کەرتی کانزاکان، ژێرخان، کشتوکاڵ و بازرگانی.
ئاماژەی بەوەشکردووە، نابێت پەیوەندییەکانی نێوان ئەفغانستان و ئەمریکا لە روانگەی جەنگی 20 ساڵەی رابردووەوە سەیر بکرێن، بەڵکو دەبێت لەسەر بنەمای دەرفەتەکانی هاوکاریی داهاتوو بێت.
سەرچاوە جیۆلۆجییەکان مەزەندە دەکەن بڕی سەروەتە کانزاییەکانی ئەفغانستان، لەوانە لیتیۆم، مس، ئاسن و کۆباڵت، زیاتر لە ترلیۆنێک دۆلار بێت، تاڵیبان کە لە ئابی 2021ەوە دەسەڵاتی گرتوەتەدەست، هیواخوازە لە رێگەی ئەم دەستپێشخەرییە ئابورییەوە دەست بەسەر نزیکەی 9.5 ملیار دۆلاری یەدەگی بلۆکراوی بانکەکەیاندا بگرێتەوە کە حەوت ملیار دۆلاری لە ئەمریکایە.
سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند کە دوورگەی خارگی ئێرانی کراوەتە ئامانج و لەژێر وێرانکاریدایە، هاوکات ڤیدیۆیەکی دروستکراوی بە ژیریی دەستکرد لەگەڵ پۆستەکەیدا هاوپێچ کردبوو.
ڤیدیۆکە دیمەنی کەسێکی تێدا بوو کە لە فڕۆکەوانێکی جەنگی دەچوو و لە پەنجەرەی کابینەکەیەوە سەیری دەکرد، لە خوارەوەش مووشەک بەسەر دامەزراوەکانی دوورگەکەدا دەبارین و کەشتییەکی جەنگیش دەتەقێتەوە و دەسووتێت.
هەروەها ترەمپ لە رێگەی "ترووس سۆشیاڵ"ەوە ڤیدیۆیەکی تری هاوشێوەی بڵاوکردەوە کە تێیدا بۆردوومانی ئەمریکی لە ڤیدیۆ خەیاڵییەکەدا ناوەوەی دوورگەکە دەکاتە ئامانج و دامەزراوە ئامادەکراوەکانی ناو دوورگەکە وێران دەکرێن.
ترەمپ وتیشی: ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆنترۆڵی گەرووی هورمز دەکات، و هەموو مینەکانی لێ لادراوە بە هاوکارییەکی زۆر سنوورداری وڵاتانی تر، بەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئێران بەردەوامە لەسەر دروستکردنی ئاڵۆزی و بێزارکردن.
وتیشی: واشنتۆن ناتوانێت بەردەوام بێت لە پاڵپشتیکردنی ئەو وڵاتانەی کە لە تەنیشتی ناوەستن، ئێمە ملیارەها دۆلارمان خەرج کردووە بۆ هاوکاریکردنی هاوپەیمانەکانمان، لەوانەش وڵاتانی "ناتۆ" و کۆریای باشور، سەرەڕای رەتکردنەوەی هاوکاری لەلایەن ئەوانەوە کاتێک ویلایەتە یەکگرتووەکان داوای کردبوو.
لە پەرچەکرداری ئێراندا بەرامبەر بەم هێرشە، تەلەفزیۆنی ئێران بەرەبەیانی ئەمڕۆ دووشەممە ڕایگەیاند، مووشەک لە ناوچە جیاوازەکانی وڵاتەوە بەرەو ئامانجەکانی ناوچەکە تەقێنراون، لە دوای هێرشەکەی ئەمریکا کە دوورگەی "لارک"ی کردبووە ئامانج.
وتەبێژی کۆشکی کرملن رایگەیاند، پێشنیازی بەستنی لوتکەیەک لە نێوان ڤلادیمێر پۆتین، دۆناڵد ترەمپ و ڤلۆدۆمێر زیلینسکی لە مێژە کراوە، بەڵام هەڵوێستی مۆسکۆ رونە؛ کۆبونەوەی لەو شێوەیە تەنها بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنەکان دەبێت.
دیمیتری پیسکۆف، وتەبێژی کۆشکی کرملن لە بارەی جەنگی وڵاتەکەی و ئۆکراین رایگەیاند، لایەنی ئۆکرانی ئامادەییی جدی بۆ چونە ناو پرۆسەی ئاشتی نیشان نادات.
ناوبراو جەختیکردوەتەوە، بەو پێیەی تا ئێستا جیاوازییەکان بەتایبەت لە سەر بابەتی ناوچەیی و ئاسایش زۆر قووڵن، رێککەوتن ئاسان نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی ئاڵۆزی ئاشتیین و وردەکاریی زۆریان تێدایە.
وتەبێژی کرملین ئاماژەی بەوەش کرد کە هیچ مەرجێکی پێشوەختە بۆ سازدانی ئەو لوتکەیە ئامادە نییە، بەڵام مۆسکۆ هێشتا بە کراوەیی بۆ دانوستان ئامادەیە و پێیانوایە هەر کۆبونەوەیەک لەسەر ئاستی سەرکردەکان دەبێت کۆتایی و لوتکەی پرۆسەیەکی درێژخایەنی دانوستاندن بێت، نەک ببێتە جێگرەوەی.
دوای گرێبەستە گەورەکەی نێوان ئەمریکا و ڤەنزوێلا لە بواری نەوتدا، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند دەیەوێت بە نەوتی ڤەنزوێلا یەدەگی نەوتی ستراتیژیی ئەمریکا پڕبکەنەوە.
ئەمڕۆ یەکشەممە، لە پەیامێکیدا لە تروس سۆشیال، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بەنیازە نەوتی ڤێنزیوێلا بۆ پڕکردنەوەی یەدەگی ستراتیژیی نەوتی وڵاتەکەی بەکاربهێنێت.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، ئەم یەدەگە نیشتمانییە لە سەردەمی سەرۆکایەتیی جۆ بایدندا بە تەواوی بەتاڵ کرابووەوە، بەڵام پرۆسەی پڕکردنەوەی لە رێگەی نەوتی ڤێنزیوێلاوە بەم زووانە دەستپێدەکات.
دۆناڵد ترەمپ جەختیکردوەتەوە، ئەم هەنگاوە وەک دیارییەکی ڤێنزیوێلا دەبێت بۆ گەلی ئەمریکا تاوەکو ئاسایشی وزەی وڵاتەکەیان پێ بەهێزتر بێتەوە.
ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردەوە، سکۆت بیسێنتی وەزیری گەنجینەی ئەمریکا لە کۆبونەوەی وەزیرانی دارایی و پارێزگارەکانی بانکی ناوەندیی جی 20 داوا دەکات تەواوی پەیوەندییە ئابوریی و بازرگانییەکان لەگەڵ تاراندا بپچڕێنن.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەکردوە، لە کۆبونەوەکەدا، کە رۆژانی دووشەممە و سێشەممەی ئەم هەفەتەیە بەڕێوەدەچێت، سکۆت بیسێنت دەیەوێت بە گوشارخستنە سەر وڵاتانی جی 20 فشاری زیاتر بکاتە سەر تاران.
وەزیری گەنجینەی ئەمریکا هۆشداریداوەتە ئەو وڵاتانەی بەردەوامن لە کڕینی نەوتی ئێران یان ئاسانکاری بۆ مامەڵەی دیکە لەگەڵ تاران دەکەن، دەکەونە چوارچێوەی سزاکانی ئەمریکاوە.
بەگوێرەی ئاژانسی رۆیتەرز، کۆبونەوەکە لە کاتێکدایە، جەنگی بەردەوام و داخستنی گەروی هورمز قورسایی لەسەر گەشەی ئابوری لە سەر جیهان و وڵاتانی جی 20 دروست کردوە و ئەو وڵاتانەش لە ژێر فشاری ئابوریدان.
دوابەدوای جەنگی ئەمریکا و ئێران، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو، سەحنی جەنگە ئابورییەکانی رووکردە کەنەدا و دەستیکرد بە سەپاندنی رێژەیەکی زۆری باجی گومرگی بەسەر کاڵا هاوردەکراوەکانی ئەو وڵاتەدا.
لە بەرانبەریشدا، لایەنی کەنەدی و بەتایبەتیش مارک کارنی، سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، رەتیانکردەوە بچنەژێر هەژموونی داواکارییەکانی ترەمپ و راشیگەیاند: ترەمپ دەیەوێت بە زیادکردنی باجی گومرگی، رێگری لە کۆمپانیا بازرگانییەکانی کەنەدا وڵاتەکەیان بکات و ئاستەنگ لەبەردەمیاندا دروستبکات بۆ هەبوونی پەیوەندییەکی بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی جیهاندا.
دوابەدوای گوتارە توند و پڕ لە بەربەرەکانێکانی نێوان ترەمپ و کارنی، کەنەداش لە بەرانبەر بڕیارەکانی ئەمریکا و زیادکردنی باجی گومرگیدا، بڕیاریدا بە سەپاندنی باج بەسەر پۆڵا، شیرەمەنی، ئامێری کشتوکاڵی و ئەلیکترۆنیاتی ئەمریکیدا.
هاوکاتی ئەمانەش، دۆناڵد ترەمپ چەندین جار لە پەڕەی تایبەتی خۆی لە تروس سۆشیاڵ، وێنە و ڤیدیۆی دەریاچەی 'ئۆنتاریۆ'ـی بڵاوکردووەتەوە و بانگەشەی گۆڕینی ناوی ئەو دەریاچەیە بە 'دەریاچەی ئەمریکا' دەکات.
گۆڕینی ناوی دەریاچەیەک لەوانەیە سادە دەرکەوێت، بەڵام لە بنەڕەتدا هەڕەشەتەکی پراگماتیکانەی ترەمپە بۆ داگیرکردنی دەریچاکە، چونکە 'ئۆنتاریۆ' ئاوی شیرین و شیاوی خواردنەوە بۆ نۆ ملیۆن کەنەدی و ئەمریکی دابیندەکات و سەرچاوەیەکی گرنگیشە بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا.
لەلایەکی دیکەشەوە، وەک بڵێی سەپاندنی باجی بەرز و گۆڕینی ناوی دەریاچە سنورییەکان بەس نەبووبێتن، ئەمریکا هەوڵدەدات دەستی بە رێژەیەکی زۆری نەوتی ڤەنزوێلاش بگات و بیکاتە جێگرەوە بۆ ئەو نەوتەی لە کەنەداوە هاوردەی دەکات.
ئەمریکا بۆچی دەیەوێت جێگرەوە بۆ نەوتی کەنەدا پەیدا بکات؟
کەمکردنەوەی پشتبەستنی ئەمریکا بە وزەی کەنەدا، هێزی ئۆتاوا لە دانوستانەکاندا لاواز دەکات، ئەمەش لەگەڵ ئەو سیاسەتە گشتییەدا دەگونجێت کە دەیەوێت مەرجەکانی ئەمریکا بەسەر بازرگانییە سنورییەکاندا بسەپێنێت و سود و قازانجێکی زیاتر بۆ ئەمریکا مسۆگەربکرێت.
یەکێکی دیکە لە قازانجەکانی ئەمریکا بۆ گۆڕنی نەوتی کەنەدی بە نەوتی ڤەنزوێلا ئەوەیە، تێچووی پاڵاوتنی نەوتەکەی ڤەنزوێلا و گواستنەوەشی هەرزانتر لەسەر ئەمریکا دەکەوێت، چونکە لەرێگەی کەشتیی نەوتهەڵگر و لەڕێگەی دەریاوە دەبێت و پێویست ناکات چیتر لەرێگەی بۆریی نەوتەوە و بە تێچوویەکی زۆرتر، نەوت بکڕێت.
سەرباری ئەوەش، تێرکردنی پاڵاوگەکانی ئەمریکا بە کەرەستەی خاوی هەرزان، تێچووی پاڵاوتنی دیزڵ، بەنزین و سووتەمەنی فڕۆکە کەمدەکاتەوە، ئەمەش وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ رێگریکردنە لە هەڵئاوسانی ناوخۆی ئەمریکا و وەشاندنی گورزێکی بەهێزیشە لە ئابوریی کەنەدا، چونکە رێژەی فرۆشی کەنەدا کەمدەکات و ئەوەش کاریگەریی لەسەر ئابوریی ئەو وڵاتە دادەنێت و ئەگەری ملکەچبوونیشی بە داواکارییەکانی ئەمریکا و قبوڵکردنی زیادبوونی باجە گومرگییەکان بەسەر کاڵاکانییەوە هەیە.
بەپێی راپۆرتێكی رۆژنامەی جیرۆسالیم پۆست، بریارە سبەینێ یۆنان بە رەسمی رێككەوتننامەیەكی سەربازیی مێژوویی لەگەڵ ئیسرائیل بە بەهای سێ ملیار و 600 ملیۆن دۆلار ئیمزا بكات، بە مەبەستی دروستكردنی سیستەمێكی بەرگریی ئاسمانیی پێشكەوتوو و فرەچین كە بە درعی ئەخیل ناوزەند كراوە.
رۆژنامەكە ئاماژەیبەوەشكردووە، ئەم رێككەوتنە بەرهەمی سێ ساڵ دانوستاندنی چڕی راستەوخۆی وەفدێكی رەسمی یۆنانی و وەزارەتی بەرگریی ئیسرائیلە، بەمەش تۆماری فرۆشتنی سیستەمی موشەكی ئارۆ_3 بە ئەڵمانیا لە ساڵی 2023 (كە بەهای 3.5 ملیار دۆلار بوو) دەشكێنێت و دەبێتە گەورەترین رێككەوتنی هەناردەكردنی سەربازی لە مێژووی ئیسرائیلدا.
یۆنان پێشتریش كڕیارێكی سەرەكیی كەلوپەلی سەربازیی ئیسرائیل بووە و چەندین جۆری موشەك، بۆمب و فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی لە كۆمپانیا ئەمنییەكانی ئیسرائیل كڕیوە، بەڵام پڕۆژەی "درعی ئەخیل" دەبێتە وەچەرخانێكی ستراتیژی لە توانای بەرگریی ئاسمانیی ئافێن دا.
کوڕەکەی نەتانیاهۆ بەهۆی هەڕەشەی کوشتنەوە بەپەلە لە ئەمریکاوە دەگەڕێتەوە ئیسرائیل
سەرچاوە رەسمییەکان و میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردەوە، "یائیر" کوڕی بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، بەهۆی بوونی هەڕەشە لەسەر ژیانی لە ئەمریکا، بەپەلە گەڕاوەتەوە بۆ ئیسرائیل.
لەو بارەیەوە، دەزگای ئاسایشی ناوخۆی ئیسرائیل (شاباک) لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: لەبەر رۆشنایی ئەم مەترسییەدا و دوای ئەنجامدانی هەڵسەنگاندن، بە هەماهەنگی لەگەڵ تیمی ئەمنی بڕیاردرا بەپەلە رزگار بكرێت و بگەڕێندرێتەوە بۆ ئیسرائیل.
سەرەڕای ئەوەی شاباک سەرچاوەی هەڕەشەکەی دەستنیشان نەکردووە، بەڵام درکاندنی ئەم بابەتە تەنها چەند رۆژێک دوای ئەوە هات کە بنیامین نەتانیاهۆ ئاشکرای کرد ئێران پلانی بۆ بەئامانجگرتنی یەکێک لە کوڕەکانی دانابوو.
لەلایەکی ترەوە، تۆڕی تەلەفزیۆنی "نیوزماکس"ی ئەمریکی بڵاوی کردەوە کە یائیر نەتانیاهۆ لە کاتی مانەوەیدا لە شاری میامی لە ویلایەتی فلۆریدا، ئامانجی پلانێکی ئێرانی بووە بۆ تیرۆرکردنی.
تۆڕەکە لەسەر زاری بەرپرسێکی بەدواداچوونی یاسایی ئەمریکاوە گواستوویەتییەوە کە هەواڵگریی ئیسرائیل لە کانوونی یەکەمی 2025دا زانیارییان لەسەر ئەم پلانە دابوو و دەسەڵاتدارانی ئەمریکایان لێ ئاگادار کردبووەوە.
بەپێی زانیارییەکانی نیوزماکس، رێنمایی بە یائیر درابوو کە دەستبەجێ ناوچەکە جێبهێڵێت، سەرەڕای ئەوەی تیمی پاسەوانیی تایبەتی ئیسرائیلی بەبەردەوامی لەگەڵیدا بوون، بەرپرسە ئەمنییەکانیش ئەوەندە بەپەلە بوون کە کوڕەکەی نەتانیاهۆ رزگاربکەن تەنانەت دەرفەتی ئەوەی نەبووە کەلوپەلە تایبەتییەکانیشی لەگەڵ خۆیدا ببات و راستەوخۆ دوای وەرگرتنی فەرمانەکە گەڕاوەتەوە ئیسرائیل.
ژمارەی قوربانیانی لافاوەكەی سنووری نیپاڵ و هەرێمی تیبتی چین گەیشتە لانیكەم 750 كوژراو و زیاتر لە سێ هەزار بێسەروشوێن.
بەپێی دوا ئاماری دەسەڵاتدارانی نیپاڵ، 734 كەس لە خاكی ئەو وڵاتە گیانیان لەدەستداوە و 2498 كەسی دیكەش بێسەروشوێنن، لە بەرانبەردا ڕاگەیاندنە ڕەسمییەكانی چین گیانلەدەستدانی 16 كەس و بێسەروشوێنبوونی 546 كەسیان لە هەرێمی تبت پشتڕاستكردووەتەوە كە 261 یان هاووڵاتیی بیانین.
لە پێنجەمین ڕۆژی كارەساتەكەدا، حكومەتی نێپال داوای هاوكاریی تەكنیكی و دارایی بە بڕی پێنج ملیار دۆلار لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكات بۆ ئاوەدانكردنەوە.
لە هەمان كاتدا نیپاڵ هۆشداریی بە تیمەكانی فریاگوزاری لە ناوچەكانی ڕاسوا و دەوروبەری داوە بەهۆی بەرزبوونەوەی مەترسیداری ئاستی ئاوی ڕووباری بوتیكۆشی.
لە لایەكی دیكەوە ئۆپراسیۆنی گەڕان دەستیپێكردووەتەوە و ئەمریكاش هاوكارییەكی بەپەلەی بە بڕی 3.6 ملیۆن دۆلار بۆ لێقەوماوان راگەیاندووە.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەیان کەسی رەوانەی کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست کردەوە، کە لەنێویاندا هاووڵاتیی ئەفغانی وئیرانی هەیە، سەرەڕای ئەوەی پێشتر دادوەرێکی ئەمریکی پارێزبەندی لە رادەستکردنەوەیان پێبەخشیبوون بۆ ئەفغانستان وئیران.
ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس لەسەر زاری ئەلما دەیڤد، پارێزەری گەنجێکی ئەفغانییە کە تەمەنی لە دەوروبەری 20 ساڵیدایە بڵاوی کردەوە، کە دادوەرێکی ئەمریکی بڕیاری پاراستنی لە ناردنەوەی بۆ ئەفغانستان دەرکردبوو، بەهۆی بوونی مەترسیی جدی لەسەر ژیانی لەلایەن تاڵیبانەوە.
پارێزەرەکە ئاماژەی بەوەش کرد، خێزانی ئەو گەنجە لە ئەفغانستان رووبەڕووی هەڕەشەی تاڵیبان بوونەتەوە بەهۆی هاوکاریی براکانی بۆ سوپای ئەمریکا.
روونیشی کردەوە کە یەکێک لە براکانی لە ئەمریکا دەژیت و لە ڕیزەکانی سوپای نیشتمانیی ئەفغانستاندا خزمەتی کردووە کە لەگەڵ هێزەکانی ئەمریکادا هاوکار بوون پێش کۆنترۆڵکردنی دەسەڵات لەلایەن تاڵیبانەوە لە ساڵی 2021دا، هەروەها برایەکی تری فڕۆکەوان بووە و لەلایەن ئەمریکاوە مەشق و راهێنانی پێکراوە و دواتر لەلایەن بزووتنەوەکەوە کوژراوە.
لە لایەکی ترەوە، سافی ئەرفی، بەڕێوەبەری سیاسەتی مافەکانی پەنابەران و کۆچبەران لە رێکخراوی "هیوومان رایتس فێرست" پشتڕاستی کردەوە کە فڕۆکەی دیپۆرتکردنەوەکە کە رۆژی شەممە لە بانگیی پایتەختی کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست نیشتووەتەوە، 12 ئەفغانی و 8 ئێرانی تێدا بووە، لەگەڵ ژمارەیەک کۆچبەری دیکە کە خەڵکی نیپاڵ و نیکاراگوئان.