جیهان
سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت، دوای ئیمزاكردنی رێككەوتنەكە لە سویسرا، گەروی هورمز بە تەواوی دەكرێتەوە و پەیوەندییەکی باشیشیان لەگەڵ ئێران دەوێت کە ببێتە مایەی قازانج بۆ هەموو لایەک.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە میانی كۆبوونەوەی لەگەڵ هاوتا فەڕەنسیەكەی وتی، 19ی ئەم مانگە دوای تەواوبوونی پرۆسەی لابردنی مینە دەریاییەكان، گەروی هورمز بەبێ وەرگرتنی رسوومات دەكرێتەوە و بە تەواوی دەكرێتەوە.
ئاماژەی بەوەش كرد، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆك بەشداری لە رێوڕەسمی ئیمزاكردنی رێككەوتنەكە دەكات لە سویسرا.
ترەمپ ئاماژەی بەوەش كرد، پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ ئێران دەوێت كە ببێتە مایەی قازانج بۆ تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
سەرۆكی ئەمریكا باسی لەوەش كرد، ئێران رازی بووە چەكی ئەتۆمی نەبێت و بۆ كێشەی لوبنانیش لەگەڵ ئیسرائیل گفتوگۆ دەكەن.
دوپاتیشیكردەوە، ئێستا سەركردایەتییەكی ژیر لە ئێراندا هەیە، لەگەڵ ئەوەشدا رێككەوتنی ئێستا لەگەڵ ئێران جیاوازە لە رێككەوتنە خراپەكەی ئۆباما.
جێگری سەرۆكی ئەمریكا ئاشكرایدەكات، دەقی رێككەوتنەكەی نێوان واشنتۆن و تاران لەم هەفتەیەدا بڵاودەكرێتەوە و دوپاتیشیدەكاتەوە، رێككەوتنەكە رێگرییەكی درێژخایەنە بۆ ئەوەی ئێران هەرگیز چەكی ئەتۆمی بەدەستنەهێنێت.
جەی دی ڤانس، بە كەناڵی سی ئێن بی سی راگەیاند، هیوایان هەیە دەقی رێككەوتنەكەیان لەگەڵ ئێران لەم هەفتەیەدا بڵاوبكرێتەوە، پێشیوایە ئیسرائیل لەكۆتاییدا رێككەوتنەكە هەر قبوڵ بكات.
ئاماژەی بەوەش كرد، چاوەڕوان دەكرێت لەكاتی ئیمزاكردنی رێككەوتنەكە، سەرۆكی پەرلەمان و وەزیری دەرەوەی ئێران و چەند نوێنەرێكی تری ئەو وڵاتە ئامادە بن.
رونیشیكردەوە، پابەندییەكی درێژخایەن هەیە كە زامنی ئەوە دەكات ئێران هەرگیز چەكی ئەتۆمی پەرە پێ نەدات یان بەدەستی نەهێنێت، هەروەها، بێبەش دەبێت لە سوودبینین لە هەر بڕە پارەیەك بۆ بنیاتنانەوەی بەرنامە ئەتۆمییەكەی.
ڤانس وتیشی، ئەمریكا چاوەڕوان دەكات گەرووی هورمز لە دوورمەودادا بەبێ هیچ باج و رسوماتێك بكرێتەوە، ئەوەش یەكێكە لەو بابەتانەی لە دانوستانە تەكنیكییەكاندا باسی دەكەن.
سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ناتانیاهۆ کەسێکی سەختە و هێندەی نەمابوو بەهۆی هێرشی ئیسرائیل بۆسەر لوبنان رێکەوتنەکەیان لێ تێکبدات، ئاماژەی بەوەشکردوە ئەگەر ئەمریکا نەبوایە ئێران ئێستا خاوەنی چەکی ئەتۆمی بوو.
دوناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ رۆژنامەی نیویۆرک تایمز دوای راگەیاندنی گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ تاراندا، رایگەیاند بڕیارەکەی بۆ هێرشکردنە سەر ئێران و دواتر سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئەو وڵاتەدا رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی بە قازانجی ئەمریکا گۆڕیوە.
لە چاوپێکەوتنەکەدا، سەرۆکی ئەمریکا ستایشی شی جین پینگی سەرۆکی چین و ڤلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیای کردوە بۆ هاوکارییەکانیان لەم رێککەوتنەدا.
لە بەرانبەردا، بە توندی رەخنەی لە بنیامین نەتانیاهۆ گرتوە و وتویەتی؛ هێرشەکانی ئەو خەریک بوو ببێتە هۆی تێکچوونی رێککەوتنی کۆتایی.
دۆناڵد ترمپ بە رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی راگەیاندوە، ناتانیاهۆ ئەو کەسێکی سەخت و دژوارە، لە راستیدا دەبێت زۆر سوپاسگوزاری ئەوان بێت، چونکە ئەگەر ئێران چەکی ئەتۆمی هەبوایە، ئیسرائیل تەنانەت دوو سەعاتیش بەرگەی نەدەگرت.
روسیا ئامادەیی دەربڕێت هاوكاری ئێران بكات لە نۆژەنكردنەوەی شوێنەوارە مێژووییە زیانلێكەوتووەكان بەهۆی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیلەوە.
حوجەتوڵا ئەیوبی سەرۆكی ناوەندی كاروباری نێودەوڵەتی لە وەزارەتی میراتی كلتووری ئێران رایگەیاند، لە پەراوێزی كۆڕبەندی نێودەوڵەتی گەشتیاریی لە روسیا، لێپرسراوانی مۆسكۆ ئامادەیی تەواویان نیشانداوە بۆ بەشداریكردن لە نۆژەنكردنەوەی ئەو شوێنەوارە مێژووییانەی ئێران كە بەهۆی هێرش و بۆردومانەكانی ئەمریكا و ئیسرائیلەوە زیانیان پێگەیشتووە.
وتیشی، بڕیارە بەمزوانە چەند تیمێكی پسپۆڕی روسیا سەردانی ئێران بكەن و لە چەندین روەوە هاوكاری و راوێژ پێشكەشی تاران بكەن بۆ زوو ئاساییبوونەوەی رەوشی گشتیی لە ئێران.
سەرۆكی ناوەندی كاروباری نێودەوڵەتی لە وەزارەتی میراتی كلتووری ئێران باسی لەوەشكرد، هەر لە پەراوێزی ئەو كۆڕبەندەدا هەردوولا پلانی هاوكاریی گەشتیاریی تاران-مۆسكۆیان بۆ ساڵانی 2026 تا 2028 ئیمزا كردووە.
ئەوەش لەكاتێكدایە، لە ماوەكانی رابردوودا، بەهۆی شەڕەوە، بەلایەنی كەمەوە 56 مۆزەخانە و مۆنۆمێنتی مێژوویی لە چەندین پارێزگا بەهۆی شەڕەكەوە زیانی زۆریان بەركەوتووە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین بڵاوکراوەیدا لە تروس سۆشیاڵ نووسیویەتی: ئەم هێرشەی کۆتایی ئیسرائیل بۆسەر بەیروت، نەدەبووایە بکرابایە.
لە بڵاوکراوەکەیدا ئاماژەی بەوەشداوە، وڵاتەکەی و ئێران زۆر نزیکن لە گەشتن رێککەوتنێک کە ئاشتی باو ناوچەکە و لوبنانیش دەهێنێت، بۆیە نەدەبووایە نە حزبوڵا هێرشبکاتە سەر ئیسرائیل و نە بەپێچەوانەشەوە.
ئەوەشی روونکردووەتەوە، لەمەودوا بە هیچ شێوەیەک نابێت تەلئەبیب هێرشبکاتە سەر لوبنان، بەڵام لە بەرانبەریشدا نابێت حزبوڵا هێرشبکاتە سەر ئیسرائیل.
لە کۆتاییشدا نووسیویەتی: نزیکین لەگەڵ ئێران بگەینە رێککەوتن، ئەمەش دەکرێت ببێتە سەرەتای ئاشتییەکی درێژخایەن و جوان، با لەدەستی نەدەین.
بڵاوکراوەکەی سەرۆکی ئەمریکاش دوای ئەوە دێت، لە چەند رۆژی رابردوودا حزبوڵا هێرشی کردبووە سەر ئیسرائیل و سوپای ئەو وڵاتەش لە وەڵامدا، هێرشی ئاسمانی کردەسەر پێگە ئابورییەکانی ئەو گروپە چەکدارییە.
هاوکات لەگەڵ گەیشتنی وەفدێکی قەتەری بۆ تاران بە مەبەستی داڕشتنی کۆتا دەقی لێکگەیشتنەکان، لێپرسراوێکی باڵای ئێران ئاشکرایکرد، واشنتۆن لە چوارچێوەی رەشنووسی یاداشتی لێکگەیشتنەکەدا، رازی بووە بە کەمکردنەوەی ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئاست بەرز لە ناوخۆی خاکەکەیان.
ئەو لێپرسراوە باڵایە ئەمڕۆ یەکشەممە بە ئاژانسی "رۆیتەرز"ی راگەیاندووە، میکانیزمی جێبەجێکردنی ئەم هەنگاوە لە ماوەی 60 رۆژی داهاتوودا تاوتێ دەکرێت، هەروەها تاران بە رەسمی رازی بووە کە بەپێی رێککەوتنەکە چەکی ئەتۆمی بەرهەم نەهێنێت و نەبێتە خاوەنی.
ئەوەشی خستەڕوو، بەپێی خاڵەکانی رەشنووسی رێککەوتنەکە، ئێران دەستبەجێ گەروی هورمز بەروی سەرجەم کەشتییە بازرگانییەکاندا دەکاتەوە، لە بەرانبەریشدا ئەمریکا گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەکانی ئێران هەڵدەگرێت.
ئەو لێپرسراوە باڵایەی ئێران راشیگەیاند، واشنتۆن بۆ ماوەیەکی دیاریکراو سزاکانی سەر نەوتی ئێران هەڵدەگرێت، ئەمەش رێگە بە تاران دەدات نەوتەکەی بفرۆشێت و دەستی بە داهاتەکەی بگات.
ئاشکراشیکرد، لایەنی ئەمریکی رازی بووە بە ئازادکردنی 25 ملیار دۆلار لە داراییە بلۆککراوەکانی ئێران لە دەرەوەی وڵات، کە گواستنەوەی نەختیی راستەوخۆ و هێڵە کریدیتە داراییەکان دەگرێتەوە.
ئاژانسی "فارس"ی ئێرانی لە زاری سەرچاوە ئاگادارەکانەوە بڵاویکردەوە، کە تاران ئامادە نییە، ئەمڕۆ یەکشەممە، هیچ رێککەوتنێک لەگەڵ واشنتۆن ئیمزا بکات، ئەمەش بەهۆی ئەوەی رێکەوتەکە هاوکاتە لەگەڵ رۆژی لەدایکبوونی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا.
"بەپێی سەرچاوەکان، تاران لە ترسی ئەوەی ترەمپ ئەم بۆنەیە بۆ مەرامی پڕوپاگەندە و ریکلامی میدیایی بەکاربهێنێت، ئەو بڕیارەی داوە.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، کە هەندێک لە چاودێران پێیان وایە پێداگریی ترەمپ لەسەر دیاریکردنی ئەمڕۆ بۆ وادەی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە، ئامانج لێی گۆڕینی ئەم روداوە سیاسییە نێودەوڵەتییەیە بۆ دەستکەوتێکی کەسی و پڕوپاگەندەی میدیایی کە هاوکات بێت لەگەڵ رۆژی لەدایکبوونی خۆیدا.
وەزارەتی تەندروستی لە کۆماری کۆنگۆی دیموکرات، بە رەسمی رایگەیاند کە ژمارەی تووشبووانی پشتڕاستکراوە بە ڤایرۆسی کوشندەی "ئیبۆلا" لە وڵاتەکەدا بەرزبووەتەوە بۆ 710 حاڵەت، هاوکات تا ئێستا 139 حاڵەتی گیانلەدەستدانیش تۆمارکراوە.
ئەم پەرەسەندنە خێرایە لە کاتێکدایە، کە رێکخراوی تەندروستیی جیھانی (WHO) پێشتر و لە 17ی ئایاری رابردوودا بە رەسمی باری نائاسایی راگرت و رایگەیاند؛ تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی ئیبۆلا لە کۆماری کۆنگۆ و ئۆگاندا بووەتە مەترسییەکی راستەقینە و ھەڕەشە لەسەر وڵاتانی دیکەش دروست دەکات.
بۆ پێشگرتن لە کارەساتێکی مرۆیی گەورەتر، رێکخراوی تەندروستیی جیھانی لەگەڵ ناوەندی ئەفریقا بۆ کۆنترۆڵکردن و رێگریکردن لە نەخۆشییەکان، لە5ی ئەم مانگەدا، پلانێکی فریاگوزاری و ئامادەکاریی پێشوەختیان بە بەهای 518 ملیۆن دۆلار راگەیاند، بە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی زنجیرە نوێیەکەی ئەم پەتایە کە بە (ڤایرۆسی بونديبوغيو - سلالەی ئیبۆلا) ناسراوە.
کۆریای باکور داواکارییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بۆ داماڵینی چەکە ئەتۆمییەکانی رەتکردەوە و ئاشکرایدەکات، پێگەی وڵاتەکەی وەک هێزێکی ئەتۆمی یەکلاکراوەتەوە و پاشەکشەی لێناکرێت.
لێپرسراوێکی کۆریای باکوور کە ناوی ئاشکرانەکراوە، بە ئاژانسی هەواڵی رەسمی وڵاتەکەی رایگەیاند: "قسە و لێدوانە پووچەکانی ئەمریکا و هێزە پاشکۆکانی، هەرگیز کاریگەرییان لەسەر پێگەی نەگۆڕی کۆریای باکور وەک دەوڵەتێکی ئەتۆمی نابێت و پرسی داماڵینی چەکی ئەتۆمی بابەتێکە کۆتایی هاتووە."
ئەو لێپرسراوەی کۆریای باکور ئاماژەی بە فرۆشتنی سیستمە چەکدارییەکانی واشنتۆن بە سیئۆل و تۆکیۆ کرد و وەک پاساوێک بۆ دەستگرتنی وڵاتەکەی بە بەرنامە ئەتۆمییەکەیەوە ناوبرد، کە بە وتەی ئەو "دەستەبەرێکی بەهێزی ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکەیە."
ئەم هەڵوێستەی پیۆنگیانگ دوای کۆبوونەوەیەکی سێقۆڵی نێوان کۆریای باشور، ژاپۆن و ئەمریکا هات کە لە تۆکیۆ بەڕێوەچوو، تێیدا هاوپەیمانان جەختیان لە پابەندبوونی خۆیان بە "داماڵینی تەواوی چەکی ئەتۆمی لە نیمچەدورگەی کۆریا" کردبووەوە.
گۆڤاری فۆربسی ئەمریكی ئاشكرایدەكات، رێككەوتنە نوێكەی سەرۆكی ئەمریكا لەگەڵ ئێران، هاوشێوەی رێككەوتننامە ئەتۆمییەكەی ساڵی 2015ی سەردەمی باراك ئۆبامایە.
گۆڤاری فۆربس دەڵێت، سەرەڕای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ هەوڵدەدات ئەم ڕێككەوتنە بە جیاواز لە سەردەمی ئۆباما نیشان بدات، بەڵام بڕگە سەرەكییەكانی وەك کەمکردنەوەی سزاكان و پێدانی دەرفەتی دارایی بە تاران، بە تەواوی هاوشێوەی رێككەوتنەكەی پێشوون كە ترەمپ لە ساڵی 2018 لێی كشایەوە.
بەپێی زانیارییەكانی گۆڤارەكە، گەرووی هورمز بە هاوبەشی نێوان ئێران و عەمان سەرلەنوێ دەكرێتەوە و لە بەرانبەریشدا بەشێك لە پارە بلۆككراوەكانی ئێران ئازاد دەكرین.
خاڵەكانی رێككەوتنەكە كە هەندێكیان دزەیان پێكراوە، ناكۆكی لەناو ئیدارەی ئەمریكادا دروستكردووە، بە شێوەیەك سیناتۆری كۆمارییەكان تێد كروز رایگەیاند، ئێران پارە بلۆككروەكان بۆ بەردەوامیدان بە پیتاندنی یۆرانیۆم بەكاردەهێنێت، بە هەڵەیەكی كارەساتبار بۆ ئەمریكا دادەنێت.
دوای ئەوەی میدیاکانی جیهان هەواڵی بوون بە ترلیۆنێری ئیلۆن مەسکیان بڵاوکردەوە، بە جۆرێک لە جۆرەکان ئەوەم بە بیر داهات، تاکە مرۆڤێک، کە خاوەنی بڕێکی بێشومار زۆری پارە و هێزی تەکنەلۆجییە، دەکرێت چ گۆڕانکارییەک لە ئێستای گۆی زەویدا بکات؟
هەبوونی کۆمپانیاگەلێکی زەبەلاحی وەک تێسلا لە بواری ئۆتۆمبێلی کارەبایی و سپەیس ئێکس لەبواری زانستی گەردوونناسی و چەندین کۆمپانیای دیکە، ئەوەمان بەبیردەهێنێتەوە، ئایا ترلیۆنێرێک کە لە بواری ژیری دەستکردیشدا جێدەستێکی گرنگی هەیە، دەتوانێت هەژاریی لەسەر زەوی کەمبکاتەوە؟ یان ئایا دەتوانێت سودێکی زۆر و بێبەرانبەر بە مرۆڤایەتی بگەیەنێت و داهێنانی گرنگ بکات؟
جێگەی تێڕامانە کە کارل مارکسی ئابوریناس و فەیلەسوفی ئەڵمانی و هاوڕێکەی، فرێدریک ئەنگڵس، نزیکەی 200 ساڵ پێش ئێستا باسیان لە فرۆشتنی بەرهەمی کاری کرێگرتە کردووە و باسیشیان لە ئەنجامی ئەو سیستمە پاوانخوازەی ئەو سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیی بەرەو سەرمایەداری دەکرد، کەچی لەبری ئەوەی بە تێزەکانی ئەوان مرۆڤایەتی بەرەو هەرەوەزی و پێکەوەژیان و یەکدی قبوڵکردن و هاوکاریکردنی ئابوریی یەکدی، بەرەو ئەوپەڕی تاکگەرایی و ئۆخەی ئۆخەی هەر چ کەس بۆخۆی رۆشتووە.
بەلامەوە سەیرە، لە کاتێکدا لە ئەمریکا و ئەوروپا و زۆرینەی ئەو وڵاتانەی کە سیستمی سیاسییان نیولیبراڵیزمە و سیستمە کۆمەڵایەتییەکەشیان تاکگەراییە، رێژەی بێکاری تێیاندا رۆژبەرۆژ بەرزتر دەبێتەوە و رێژەی بێلانەکان و هەژارەکانین بە هاوستونی، بەرزتر دەبنەوە؛ چۆن و بۆچی ملیاردێر و ترلیۆنێرە چاوبرسییەکانی وەک مەسک و هاوڕێکانی ناتوانن یان نایانەویت ئەم قەیرانە لە وڵاتانی رۆژئاوا کۆتایی پێبهێنن؟
ئایا هیچ راستییەک لەوەدا هەیە کە ئەوانەی خاوەنی ئەو سەرمایە زەبەلاحەن وەک ئیلۆن مەسک، بە هەوڵ و رەنجی خۆیان بەدەستیان هێناوە؟ یان ئەمە بەرئەنجامی ئەو سیاسەتە پاوانخوازی و تاکگەرایی و نەرجسیەتەیە کە لە رۆژئاوادا ئێستا بەردەوام لە بەرزبوونەوەدایە؟
ئایا ئەمە دووبارە وامان لێدەکات بەناو رەوتە فەلسەفییە کلاسیکییەکان و دەروونناسیی کلاسیکدا تەراتێن بکەین و تەقەلای ئەوەمان بێت لەوە تێبگەین کە ئایا بەڕاستی مرۆڤ لە ئەزەلەوە پاوانخوازە؟ ئایا بەڕاستی مرۆڤ هەر لەگەڵ لەدایکدەبێت، خاوەندارێتیی تایبەت بە هەموو شتێکەوە دەکات؟
ئەگەر وەڵامەکە بۆ خراپیی مرۆڤ لە ئەزەلەوە بەڵێ بێت، ئەوکات دەشێت بپرسین پێویستیی ژیانکردنی مرۆڤ لەئێستادا لەکوێدایە کە رۆژانە ملیاران کەس هەوڵبدەن بۆئەوەی قوتی رۆژانەیان دابینبکەن، کەچی لەتەنیشتیانەوە، تاکە کەسێک، تەتەر ئاسا پێشیان بکەوێتەوە و سەرمایەکەیە لە ٪46ـی دانیشتوانی گۆی زەوی زیاتر بێت؟
ئایا ئەمە دووبارە سەرنجی شرۆڤەکارانی سیاسی و ئابوریی جیهان و فەیلەسوفان بەرەو سەردەمی شەڕی ساردی نێوان یەکێتی سۆڤیەت و ئەمریکا، چەپ و راست، سۆسیالیزم و سەرمایەداری، دەبات؟ بێگومان دەبێت وەڵامەکەمان بەڵێ بێت و زۆرترین شرۆڤە و شیکاریی بۆ ئەم هەڵتۆقینە بێشومارەی چەند مرۆڤێک لە دونیادا و کاریگەرییەکانیان بەسەر سیاسەت و قوتی رۆژانەی مرۆڤی ئاسایی لو جیهاندا و تەواوی ئەو بابەتانەی دیکە کە کاریگەرییان بەسەریەوە دەبێت، بکرێت.
ئەمەش بەدەر لەوەی کە ئایا ژیری دەستکرد بەرەو کوێ دەبەن؟ ئایا مرۆڤایەتی هەر بەڕاستی لەژێر سایە و هەژموونی ئەم ملیاردێر و ترلیۆنێرە رۆژئاواییانە کە هیچ شتێک نایانوەستێنێت لە بیرکردنەوە پۆزەتیڤیستی و تاقیکارییەکانیان، مرۆڤایەتی بەرەو لەناوچوون بەهێواشی و بەئازارەوە نابات؟
لەسەر ئاستی جیهان زیاتر لە 138 ملیۆن منداڵ لە رەوشێكی سەختدان و بەشێكیشیان بەهۆی كاركردنەوە ژیانیان لە مەترسیدایە.
رێكخراوی نێودەوڵەتی كار ئامارێكی لەبارەی كاركردنی منداڵان و مەترسی لەسەر ژیانیان بڵاوكردووەتەوە و رایگەیاندووە، لەسەر جیهان زیاتر لە 138 ملیۆن منداڵ لە رەوشێكی زۆر سەختدا كار دەكەن و لە مافی پەروەردە بێبەشكراون و ژیانی 54 ملیۆن منداڵیش لە مەترسیدایە.
راشیگەیاندووە، ئەمساڵ كەمپینێك بە ناونیشانی كارتی سوور بۆ كارپێكردنی منداڵان و كاری پڕ رێز بۆ گەورەكان بەڕێوەدەچێت و داوا لە وڵاتانی جیهان و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانیش دەكات كار بكەن بۆ رێگریكردن لە كاركردنی منداڵان.
رێكخراوی نێودەوڵەتی كار داوا لەسەرجەم وڵاتانی جیهانیش دەكات، لە دژی كارپێكردنی منداڵان هەڵوێستیان هەبێت بۆئەوەی ئەو بەڵێنانەی دراون گۆڕانكاریی راستەقینە بۆ هەموو منداڵان و خێزانەكان دروستبكات.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ شەممە، رایگەیاند، ئیمزاکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی تایبەت بە دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد سبەی ئەنجام نادرێت، ئاماژەی بەوەش کرد کە تەواوکردنی لە چەند رۆژی داهاتوودا بە ئەگەرێکی کراوە دەمێنێتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە لێدوانەکانیدا، رایگەیاند: واژۆکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکە سبەی نابێت، بەڵام بەدووریش نازانرێت لە چەند رۆژی داهاتوودا ئەنجام بدرێت.
لەلایەکی ترەوە زانیاریی زیاتری خستەڕو و وتی: یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئیسلام ئاباد لەم قۆناغەدا تیشک دەخاتە سەر کۆتاییهێنان بە شەڕ، بەبێ ئەوەی باسی پرسی ئەتۆمی بکات.
ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەر ئەمڕۆ شەممە، شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان پێشبینی کردبوو رێککەوتنی ئاشتی لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لە ماوەی 24 کسەعاتدا کۆتایی پێبێت.
شەریف رایگەیاندبوو: پاکستان لە هەر کاتێک زیاتر نزیکە لە گەیشتن بە رێککەوتنی ئاشتی لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران، و پێشبینی دەکرێت لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری داهاتوودا جێبەجێ بکرێت.
سەرۆک وەزیرانی پاکستان ئاماژەی بەوەش کردبوو کە: ئەمریکا و ئێران لەسەر چوارچێوەی کار بۆ رێککەوتنی ئاشتی رێککەوتوون کە کۆتایی بە چەندین مانگ لە ململانێ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەهێنێت، و رونیشیکردەوە کە هەردوولا گەیشتوونەتە دەقی کۆتایی رێککەوتنەکە.
شەهباز شەریف ئەوەشی خستبووە روو کە وڵاتەکەی ئامادەکاری دەکات بۆ ئەنجامدانی رێوڕەسمی واژۆکردنی ئەلیکترۆنیی رێککەوتنی ئاشتییەکە کاتێک کارەکانی کۆتایی دێت، و ئاماژەی بەوەش کرد کە هەفتەی داهاتوو لە دوای تەواوبوونی پرۆسەی واژۆکردنی ئەلیکترۆنییەکە، دانوستانە تەکنیکییەکان بەڕێوەدەچن.
ترەمپ رێگری دەكات لە ئۆپراسیۆنێكی سەربازیی لە ناو خاكی ئێران بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئەو وڵاتە.
ئاژانسی سی ئێن ئێن لە زاری چەند سەرچاوەیەكی ئاگادارەوە بڵاویكردووەتەوە، دان كەین سەرۆك ئەركانی سوپای ئەمریكا، مانگی رابردوو بە نهێنی سەردانی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكای كردووە بۆ بینینی پلانی هێرشێكی سەربازیی زەمینی بۆ ناو خاكی ئێران، كە ئامانج لێی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئەو وڵاتە بووە.
بە پێی ئاژانسەكە، هۆكاری راگرتنی ئەو ئۆپراسیۆنە سەربازییە بۆ ترسی ئەمریكا لە وەڵامدانەوەیەكی زۆر توندی ئێران و درێژەكێشانی جەنگ دەگەڕێتەوە، جگە لەوەی زیانی گەورەش بە ئابووریی جیهان دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی كوژرانی ژمارەیەكی زۆر لە سەربازانی ئەمریكا، ئاماژە بەوەشكراوە، خودی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا فەرمانیكردووە بە هەڵوەشاندنەوەی ئەو پلانە بۆئەوەی رەوشەكە ئاڵۆزتر نەبێت.
ئاژانسی رۆیتەرز لە سەرچاوەیەکی رۆژئاوایی ئاگادارەوە، ئەمڕۆ شەممە، گواستییەوە، کە ئەگەر هەیە لە زووترین کاتدا و لە رۆژی یەکشەممەدا، رێککەوتنی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لەلایەن جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا و محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێرانەوە واژۆ بکرێت، بەوپێیەی شاری جنێڤ وەک شوێنی واژۆکردنەکە دەستنیشان کراوە.
لە هەمان چوارچێوەدا، چەندین سەرچاوەی ئاگادار بە رۆیتەرزیان راگەیاندووە کە رەشنووسی مەرجەکانی رێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران، دەستپێکردنی ئازادکردنی ملیاران دۆلار لە داراییە بلۆککراوەکانی ئێران لەلایەن واشنتنۆنەوە و هەڵگرتنی سزاکانی سەر هەناردەکردنی نەوتی ئێران لەخۆدەگرێت، لە بەرانبەر دووبارە کردنەوەی گەروی هورمز.
سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوەش کردوە کە: بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران لە ماوەی دانوستانێکدا کە ٦٠ رۆژ دەخایەنێت تاوتوێ دەکرێت، هەروەها ئەوەشیان خستووەتەڕو کە: پێشنیارەکان تاوتوێکردنی قەرەبووی ئەگەری بۆ ئێران بەهۆی شەڕەوە، و دەستبەرداربوون لە داواکارییە کۆنەکانی ئەمریکا بۆ سەپاندنی سنووردارکردن بەسەر بەرنامەی موشەکیی ئێراندا دەگرێتەوە.
لەلایەکی ترەوە، بەرپرسێکی ئەمریکی بۆ رۆیتەرز راستی ئەم پێشنیارانەی رەتکردەوە و جەختی لەوە کردەوە کە: هیچ پارەیەک بۆ ئێران ئازاد ناکرێت تاوەکو مەرجەکانی رێککەوتنەکە جێبەجێ نەکات، ئاماژەی بەوەش کرد کە گەروی هورمز بە کراوەیی دەمێنێتەوە و ئێران هیچ داراییەک پێشکەش بەو گروپانە ناکات کە واشنتۆن وەک تیرۆریست پۆلێنیان کردوون، و رایگەیاند کە تاران رەزامەندی لەسەر ئەوە دەربڕیوە.
لەلایەن خۆشییەوە، بەرپرسێکی باڵای ئیسرائیل رایگەیاند کە ئیسرائیل پێشبینی دەکات ئازادیی جووڵە بۆ خۆی بپارێزێت بۆ روبەڕووبوونەوەی ئەوەی کە وەک هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی خۆی دایئەنێت.
میدیا ئەمریكییەكان ئاشكرای دەكەن، دۆناڵد ترەمپ رێگریی كردووە لە ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنێكی سەربازیی زەمینی بۆ ناو خاكی ئێران، كە ئامانج لێی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمی پیتێنراو بووە.
سی ئێن ئێن لە زاری چەند سەرچاوەیەكی ئاگادارەوە بڵاویكردەوە، كە "دان كەین" سەرۆكی ئەركانی سوپای ئەمریكا، مانگی رابردوو بە نهێنی سەردانی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكای كردووە بۆ بینینی پلانی هێرشێكی سەربازیی زەمینی بۆ ناو خاكی ئێران، كە ئامانج لێی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمی پیتێنراو بووە..
سی ئێن ئێن ئەوەشی خستووەتەڕوو، هۆكاری راگرتنی ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بۆ ترسی ئەمریكا لە وەڵامدانەوەیەكی زۆر توندی ئێران و درێژە كێشانی جەنگەكە دەگەڕێتەوە، جیا لەوەی زیانی گەورە بە ئابوریی جیهان دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی كوژرانی ژمارەیەكی زۆر لە سەربازانی ئەمریكا.