جیهان
دادگاییكردنی سەرۆكی دورخراوەی ڤەنزوێلا لە ئەمریكا بەڕێوەچوو و مادۆرۆ لە بەردەم دادگادا رایگەیاند،تائێستا من سەرۆکی ڤەنزوێلام و لە ماڵەکەی خۆمدا رفێندراوم.
وتیشی، تاوانبار نیم و پێشتر هیچ تۆمەتێکی لەو شێوەیە نەدراوەتە پاڵم.
هاوکات هاوسەرەکەی مادۆرۆ لە دادگای ئەمریکا رایگەیان، تا ئێستا من خانمی یەکەمی ڤەنزوێلام.
هەروەها لە دوایی کۆتاییهاتنی دادگاییکردنەوە مادۆرۆ ئاماژەی بەوەکرد، ئەو دیلی جەنگە و دەستبەسەر کراوە.
ئاژانسەكانی هەواڵ بڵاویانکردەوە، مادورۆ تۆمەتبارە بە تیرۆر و قاچاخچێتی دەرمان و چەك و پیلانگێڕی، ئەوەشیان خستووەتەڕوو، مادورۆ دانی بەو تۆمەتانەدا نەناوە كە دراویەتیە پاڵی.
جێگەی ئاماژەیە، یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی مادۆرۆ لە دادگای نیویۆرک بەڕێوەچوو، تێیدا دادگا داواكاری مادورۆی بۆ ئازادكردن بە كەفالەت رەتكردەوە، هەروەها رۆژی 17ـی3ـی ئەمساڵ جارێکی دیکە دانیشتنی دووەمی دادگاییکردنی مادۆرۆ بەڕێوەدەچێت.
فەرەنسا پشتیوان و رەزامەند نییە لەسەر ئەو شێوازەی ئەمریکا، کە سەرۆکی ڤەنزوێلای دەستگیرکرد و گواستییەوە بۆ خاکەکەی.
ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، ئەمڕۆ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا ئاماژەی بەوەکردووە، وڵاتەکەی "پشتیوانی و ڕەزامەندی" لەسەر ئەو "شێوازە" نییە کە ئەمریکا بۆ دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و گواستنەوەی بۆ خاکەکەی بەکاریهێناوە.
مود بریگۆن وتەبێژی حکومەتی فەرەنسا بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، ماکرۆن دانی بەوەداناوە کە مادۆرۆ دیکتاتۆرە و نەمانی ئەو لە دەسەڵات هەواڵێکی خۆشە بۆ ڤەنزوێلییەکان، بەڵام سەرۆکی فەرەنسا جەخت لەوەدەکاتەوە، دەبێت ئەمریکا بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی روونبکاتەوە، ئەو کردارەی کە لە چەند رۆژی رابردوودا ئەنجامی داوە چۆن حوکمی لەسەر بدرێت و مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.
لەلایەکی دیکەوە وتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیا رایگەیاندووە، پێویستە واشنتۆن بۆ جیهانی رونبکاتەوە دەربارەی رەفتارەکانی لە ڤەنزوێلا.
ئەمریکا مادۆرۆ بە فەرمانڕەوایەکی نایاسایی دەزانێت، بەتایبەت لە دوای برندەوەی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2018، بە وتەی ئەمریکا مادۆرۆ ساختەکارییەکی زۆری لەو هەڵبژاردنەدا ئەنجامداوە.
داواکارە ئەمریکییەکان دەڵێن، مادۆرۆ سەرۆکی تۆڕێکی تاوانکاری بووە کە لێپرسراوانی سیاسی و سەربازی ڤەنزوێلی تێدابووە، کە بۆ چەندین دەیە لەگەڵ گروپەکانی قاچاخچی مادە هۆشبەرەکان، کە ئەمریکا بە تیرۆریستیان دەناسێنێت، پیلانیان گێڕاوە بۆ ئەوەی هەزاران تۆن کۆکاین بخەنە ناو خاکی ئەمریکاوە.
لە دوای گۆڕانکارییە نوێیەکان و راگەیاندنی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لەلایەن هێزی دەلتای ئەمریکییەوە، ناوی سیلیا فلۆریس جارێکی تر بوەوە بە مانشێتی هەواڵە جیهانییەکان.
ژنێک کە زیاتر لە سی ساڵە لە ناوەندی دەسەڵاتی ڤەنزوێلادا بووە، نەک تەنها وەک هاوسەری سەرۆکی وڵات، بەڵکو زیاتر وەک "مێشکی مادۆرۆ" و "هێزی پشت پەردەی" دەوڵەتی مادۆرۆ ناوی دەبرێت.
لە دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ و هاوسەرەکی، هەر زوو وێنەی مادۆرۆ بڵاوکرایەوە، بەڵام تا ئێستا وێنەی سیلیا فلۆریسی هاوسەری بڵاونەکراوەتەوە و دیاریش نییە تۆمەتەکانی ئەو چین.
لە گەڕەکە هەژارنشینەکانەوە تا پارێزەری هوگۆ چاڤێز
ناوی تەواوەتی سیلیا ئادێلا فلۆریسە، لە ساڵی 1956لە شاری "تیناکیۆ" لەدایکبووە و لە گەڕەکە هەژارنشێنەکانی کاراکاس گەورە بووە.
ئەو ژیانی سیاسی خۆی وەک پارێزەرێکی پسپۆڕ لە کاروباری تاوانکاری دەستپێکرد و خاڵی وەرچەرخانی ژیانی ئەو دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1992؛ کاتێک بەرپرسیارێتی بەرگریکردنی یاسایی لە هوگۆ چاڤێز و هاوڕێکانی گرتە ئەستۆ دوای ئەو کودەتایەی بەسەریاندا کرد،ئەو لە هەمان ئەو سەردەمەدا نیکۆلاس مادۆرۆی ناسی و ئەم دوو کەسە پێکەوە بۆ ئازادکردنی چاڤێز خەباتیان کرد و تێیدا سەرکەوتوو بوون.
"یەکەمین خەباتکار" لە جێگەی "خانمی یەکەم"
لە ڤەنزوێلای ژێر دەسەڵاتی سۆسیالیستەکاندا، فلۆریس بە نازناوی "خانمی یەکەم" ناناسرێت، مادۆرۆ ئەم نازناوەی بە "ئەریستۆکراتی" دەزانی و لەجیاتی ئەوە نازناوی "یەکەمین خەباتکار" (First Combatant)ی بۆ هاوسەرەکەی هەڵبژارد، تاکوو جەخت لەسەر پێشینەی چەکداری و خەباتگێڕییەکەی بکاتەوە، هەر ئەمەش وایکردوە، لە بری خانمی یەکەم پێی دەڵێن یەکەمین خەباتکاری وڵات.
پێشینە سیاسییەکان و کاریگەری لە پێکهاتەی دەسەڵاتدا
بە پێچەوانەی زۆربەی هاوسەرانی سەرۆکەکانی جیهان فلۆریس خۆی کەسایەتییەکی سیاسی سەربەخۆیی هەیە و جگە لەکاری پارێزەرایەتی، لە ساڵی 2006 وەک یەکەم ژن، سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نیشتمانی(پەرلەمان)ی ڤەنزوێلای گرتە ئەستۆ تا ساڵی 2011.
لە ساڵی 2012هوگۆ چاڤێز ئەوی وەک داواکاری گشتی وڵات دەستنیشان کرد و شرۆڤەکارانی سیاسی پێیان وایە فلۆریس رۆڵی سەرەکی هەبووە لە یارمەتیدانی مادۆرۆ بۆ لابردنی رکابەرە ناوخۆییەکان و چەسپاندنی دەسەڵاتی ئەو دوای مردنی چاڤێز.
سیلیا و مادۆرۆ بۆ ماوەیەکی زۆر پێکەوە بوون، بەڵام لە ساڵی 2013دا، دوای ئەوەی مادۆرۆ بوو بە سەرۆک، بە رەسمی هاوسەرگیرییان کرد و ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز ئەو بە "هێزی بزوێنەر" و راوێژکاری باڵای مادۆرۆ دەناسێنێت.
تا ئێستاش سیلیا فلۆریس بە یەکێک لە بەهێزترین ژنەکانی ڤەنزوێلا دادەنرێت. ئەو تەنها هاوسەری سەرۆک نەبوو، هەمیشە لە کەمپەینەکان و کۆبوونەوە دیپلۆماسییەکاندا لە تەنیشت مادۆرۆ دەردەکەوت، ناوی سیلیا لە چەندین ململانێ و لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتیدا هاتووە، بەتایبەت لەلایەن ئەمریکاوە، بەهۆی تۆمەتەکانی پەیوەست بە گەندەڵی و بەکارهێنانی دەسەڵات، بەڵام ئەو و مادۆرۆ هەمیشە ئەم تۆمەتانەیان رەتکردوەتەوە و بە پیلانی دەرەکی ناویان دەبرد.
گەرچی دیار نییە تۆمەتەکانی سیلیا فلۆریس چین، بەڵام خۆری دەسەڵات و خۆشگوزەرانی ئەو خانمە لە بەرەبەیانی رۆژی شەممە، کۆتایی هات، دوا ئەوەی وەک لە میدیاکاندا بڵاوکراوەتەوە، هێزی دەلتای ئەمریکی دەچنە ناو ژوری نوستنەکەیەوە و لەگەڵ هاوسەرەکەیدا دەستگیریان دەکەن و دەیان گوازنەوە بۆ ئەمریکا بە مەبەستی دادگایکردنیان.
میدیاکانی ئەمریکا رایانگەیاند، کە ئەمڕۆ دووشەممە، نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا لە دادگای فیدراڵی لە نیویۆرک ئامادەبێت لە دوای دەستگیرکردنی لەلایەن هێزە تایبەتەکانی ئەمریکاوە لە کۆتایی هەفتەداو بە گوێرەی میدیاکان، دانیشتنەکە سەعات 12ی پاشنیوەڕۆ بەکات ناوخۆی ئەمریکا بەڕێوەدەچێت، بەبێ ئەوەی وردەکارییەکانی ئەوەی ئاشکرا بکەن کە چی روودەدات.
مادۆرۆی تەمەن 63 ساڵ و سیلیا فلۆریسی هاوسەری بەرەبەیانی رۆژی شەممە لە کاراکاسی پایتەختی ڤەنزوێلا لە میانی ئۆپەراسیۆنێکدا، کە لەلایەن هێزە تایبەتەکانی ئەمریکاوە ئەنجامدرا، دەستگیرکران، و دواتر گواسترانەوە بۆ ئەمریکا.
ئەمریکا مادۆرۆ تۆمەتبار دەکات بە تێوەگلانی لە کردەوەی تریرۆرستی و بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکان و بانگەشەی ئەوەدەکات دەسەڵاتەکەی بەکارهێناوە، بۆ ئاسانکاریکردن بۆ ناردنی هەزاران تۆنی کۆکاین بۆ ئەمریکا.
پێشتریش پامێلا باندی، داواکاری گشتی ئەمریکا رایگەیاند بوو، نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی لە ناوچەی باشووری نیویۆرک تۆمەتبار کراون بە بازرگانی مادەی هۆشبەر، ئەنجامدانی کردەوەی تیرۆریستی، پشتگیری لە گروپی چەکدار و پیلانگێڕی دژی ئەمریکا و هەر لە ئەمریکادا دادگای دەکرێن.
بەپێی ئەو تۆمەتانەی کە پامێلا بۆندی داواکاری گشتی ئەمریکا بڵاویکردووەتەوە، مادۆرۆ بە شێوەیەکی شەخسی قازانجی لەو کارە نایاساییانە کردووە و بۆ چەندین ساڵ هاوپەیمانی بازرگانانی مادە هۆشبەرەکان و تۆڕە تاوانکارییەکان بووە.
ئەمریکا لە ساڵی 2020دا مادورۆی بە تۆمەتی بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکان تۆمەتبار کرد و پاداشتێکی بەرچاوی پێشکەش بە هەر کەسێک کرد، کە زانیارییەکانی ببنە هۆی دەستگیرکردنی کە برەکەی گەیشتە 50 ملیۆن دۆلار و دواتر لە ئۆپراسیۆنێکی تایبەت و نهێنیدا دوو رۆژ پیس ئێستا دەستگیری کرد.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ هێرش دەکاتە سەر سەرۆکی وڵاتێکی تری ئەمریکای لاتین و گوستاڤۆ پێترۆ، بە نەخۆش ناودنێت و دەشلێت زۆری نەماوە لە پۆستەکەیدا.
سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا، سەرۆکی کۆڵۆمبیای بە نەخۆش ناوبرد و دەڵێت؛ ئەو وڵاتە لەلایەن پیاوێكی نەخۆشەوە بەڕێودەبرێت و زۆریشی نەماوە لە پۆستەکەیدا.
ترەمپ هاوشێوەی مادۆرۆ تۆمەتی مادەی هۆشبەری ئاراستەی سەرۆکی کۆڵۆمبیا کرد و وتی "سەرۆکی کۆڵۆمبیا کۆکاین بەرهەم دەهێنێت و دەینێرێت بۆ ئەمەریکا، بۆیە دەبێت زۆر وریای خۆی بێت."
گوستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا، ئیدانەی ئەو ئۆپەراسیۆنەی کرد، کە بووە هۆی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و و بە "رفاندنێک بەبێ هیچ بنەمایەکی یاسایی" وەسفی کرد بوو.
هەروەها رەخنەی لە بۆردومانکردنی کاراکاس گرتوەوە و ئاماژەی بەوەکردوە ئەو ئۆپراسیۆنەی واشنتۆن تەنانەت ناتانیاهۆ، هیتلەر، فرانکۆ و سالازاریش نەیانکردووە و هەروەها داوای کۆبوونەوەی بەپەلەی نەتەوە یەکگرتووەکانی کرد بۆ تاوتێکردنی ئەو دەستدرێژییە و داواش دەکات وڵاتانی ناوچەکە، هاوپەیمانییەک دژی ئەم جۆرە هەنگاوانە پێکبهێنن.
پەیامێکیشی ئاراستەی ترەمپ کردوە و دەڵێت تۆمەتەکانت راست نین و ناوم مەزڕێنە، کە لە هیچ دادگایەکدا ناوم تۆمارنەکراوە.
ترەمپ وادیارە ئەمجارە بە وڵاتانی ئەمریکای لاتینەوە گرتوەیەتی، جگە لە کۆڵۆمبیا هۆشداریشی دایە مەکسیک، کە دەبێت کارەکانی رێکبخاتەوە، بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، دەبێت شتێکیش لەبارەی مەکسیکەوە بکەین.
ئەنتۆنیۆ کۆستا، سەرۆکی ئەنجومەنی ئەوروپا رایگەیاند، بە نیگەرانییەکی قوڵەوە چاودێری دۆخی ڤەنزوێلا دەکەن و داوای هێورکردنەوەی گرژییەکان دەکات، جەختیش لە پشتیوانییکردن لە چارەسەرێکی ئاشتییانە دەکاتەوە.
کۆستا لە پۆستێکدا لە پلاتفۆرمی ئێکس نوسیویەتی: "یەکێتیی ئەوروپا داوای هێورکردنەوەی دۆخەکە و چارەسەرکردنی کێشەکان دەکات بە رێزگرتنی تەواو لە یاسا نێودەوڵەتییەکان و بنەماکانی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان".
سەرۆکی ئەنجومەنی ئەوروپا ئاماژەی بەوەشکردووە، یەکێتییەکە بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی چارەسەرێکی ئاشتییانە، دیموکراتیک و گشتگیر لە ڤەنزوێلا.
ئەم لێدوانانە دوای ئەوە دێن، شەوی رابردوو هێزەکانی ئەمریکا زنجیرەیەک بۆردومانی ئاسمانییان کردە سەر کاراکاس و ناوچەکانی دیکەی ڤەنزوێلا. دواتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هێزەکانیان توانیویانە نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی دەستگیربکەن و لە وڵاتەکە بیانبەنە دەرەوە.
وەزیری بەرگریی ڤەنزوێلا رایگەیاند، ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی تیمی پاراستنی سەرۆک لەو ئۆپەراسیۆنەدا کوژراون و هێزە چەکدارەکانیش خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە.
وەزیری بەرگریی ڤەنزوێلا ئاشکرایکرد، بە مەبەستی زامنکردنی سەروەریی وڵات، هێزە چەکدارەکان لە سەرجەم ناوچەکانی ڤەنزوێلا خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشی و "ئیستینفار"ـەوە.
هاوکات تۆڕی هەواڵی (سی ئێن ئێن) لە زاری وەزیری بەرگریی کۆڵۆمبیاوە بڵاویکردەوە، زیاتر لە 30,000 سەربازی سوپای کۆڵۆمبیا لەسەر سنوری وڵاتەکەیان لەگەڵ ڤەنزوێلا جێگیرکراون.
وەزیری بەرگریی کۆڵۆمبیا ئەوەشی خستەڕوو، هێزەکانیان ئەولەویەتیان داوە بەو ناوچانەی کە دوو رێکخراوی قاچاغچییەتی مادە هۆشبەرەکانی تێدا جێگیرە.
مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاماژە بە بەکارهێنانی هێزی زەمینی دەکات بۆ سەر ڤەنزوێلا و جەخت لە بەردەوامی بڵاوبونەوەی هێزە سەربازییەکانیان لە دەریای کاریبی دەکاتەوە.
لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی (CBS)ـی ئەمریکی، رۆبیۆ رایگەیاند، "ئیدارەی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بژاردەی ناردنی هێزی زەمینی بۆ ڤەنزوێلا بەدوور نازانێت، بەڵام لە قۆناغی ئێستادا لەسەر سزاکانی نەوت بەردەوام دەبن تا ئەو کاتەی گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی ئەمریکا و گەلی ڤەنزوێلا روودەدات".
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وتیشی: "داهاتی نەوت بۆ گەلی ڤەنزوێلا نییە و بەتاڵان دەبرێت، هەر بۆیە سزامان خستۆتە سەر". ئاماژەی بەوەشکرد کەرتی نەوتی ئەو وڵاتە پاشکەوتووە و پێویستی بە هاوکاریی زۆر هەیە.
سەبارەت بە ئامانجی جوڵە سەربازییەکانیان، رۆبیۆ روونیکردەوە کە ئەوان لە جەنگدان دژی رێکخراوەکانی قاچاغچییەتی مادە هۆشبەرەکان، نەک دژی ڤەنزوێلا.
لێدوانەکانی رۆبیۆ دوای ئەوە دێت، بەرەبەیانی رۆژی شەممە لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیدا هێزەکانی ئەمریکا نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلایان دەستگیرکرد.
ئێوارەی دوێنێ فڕۆکەیەک مادۆرۆ و سیلیۆ فلۆریس-ی هاوسەری گەیاندە شاری نیویۆرک و چاوەڕوان دەکرێت لە دادگای فیدراڵی لە مانهاتن دادگایی بکرێن.
وەزیری جەنگی ئەمریكا رایگەیاند، پێچەوانەی ئەوەی لە عیراق كردیان، سەرۆكی ڤەنزوێلایان بەبێ هیچ خوێنڕشتنێك دەستگیر كرد، دەشڵێت: پێویستە جیهان ئاگادار بێت سەركردایەتی ئەمریكا گەڕاوەتەوە.
پێت هێگسێس وەزیری جەنگی ئەمریكا رایگەیاند، ئەوەی ئەمریكا لە ڤەنزوێلا كردی، بە تەواوی پێچەوانەی ئەوە بوو كە لە عیراق رویدا، دەشڵێت، چەند ساڵە بە خوێنی خۆمان باجی زۆر شتمان داوە و لە بەرانبەردا هیچمان بەدەست نەهێناوە، ئێستا دۆناڵد ترەمپ ئەوەی پێچەوانە كردەوە و بەبێ رژانی خوێنی ئەمریكییەكان توانی سامانێكی گەورە بەدەستبهێنێت.
ئاماژەی بەوەشكردووە، دەستگیركردنی مادۆرۆ هەنگاوێكی چاونەترسانە و بوێرانە بوو، كە بەباشی بیری لێكرابووەوە و لێكۆڵینەوەی لەسەر كرابوو.
وەزیری جەنگی ئەمریكا راشیگەیاندووە، لەم جیهانە مەترسیدارەدا ناتوانیت بەبێ هێز، ئاشتی بەدی بهێنیت، ترەمپ سەرۆكی كردارەكانە، پێویستە هەموو جیهان ئاگادار بێت سەركردایەتی ئەمریكا گەڕاوەتەوە، هەركاتێك دۆناڵد ترەمپ بڵێت ئەم كارە گرنگە، ئەوا گرنگە و وەزارەتی جەنگ بە هەموو توانایەوە رێكارەكانی بۆ دەگرێتەبەر.
دواجار، لە پاش هەڕەشە بەردەوامەکانی هەردوولا بۆسەر یەک و بە کۆمەڵێک هۆکاری جیاوازی ئابوری و سیاسی و لە ناویشیاندا مادەی هۆشبەر، دۆناڵد ترەمپ بڕیاریدا، بەو ئۆپراسیۆنەی کە پێشتر لە میدیاکانەوە بانگەوازی بۆ دەکرد، هەڵبکوتێتە سەر مادۆرۆی دژبەری و وەک بەشێک لە میدیاکان دەیانوت؛ "لەژووری نوستنەکەی"ەوە، بیهێنێتە دەرەوە و بەرەو ئەمریکا بیبات.
وردەکاری ئەوهۆکارانەی کە وایکرد ئەمریکا سەرۆکی ڤەنزوێلا دەستگیربکات:
یەکەم- نەوت، ئەو مادە خاوەی ئەمریکا چاوی لێیەتی و دەیەوێت لە رێگەیەوە جیهان بنوشتێتەوە لەبەردەمیدا.
ڤەنزوێلا.. خاوەنی گەورەترین یەدەگی نەوتە لە جیهاندا و خاوەنی نزیکەی 303 ملیار بەرمیلە. بەهای نەوتەکەی 21 تریلیۆن دۆلار تێدەپەڕێنێت.
بەرهەمهێنانی نەوت لە ڤەنزوێلا لە ساڵانی 2024 و 2025دا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، هەروەها بەرهەمهێنانی مانگانەی لە شوباتی 2025ەوە گەیشتە لوتکە و 940 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، ئەمەش بە بەراورد لەگەڵ هەمان مانگی ساڵی پێشوو نزیکەی 100 هەزار بەرمیل زیادیکردووە.
ترەمپ بەردەوام ئاماژەی پێداوە، کە ڤەنزوێلا گەورەترین یەدەگی نەوتی هەیە لە جیهاندا و بە دزینی نەوتی ئەمریکاش تۆمەتباری کردووە.
دۆناڵد ترەمپ دوێنێ دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ ئاماژەی بەوەکرد، ژێرخانی نەوتی ڤەنزوێلی دەگەڕێننەوە و قەرەبووی ئەو کۆمپانیا ئەمریکییانە دەکەنەوە کە لە کردەوەکانی دەستبەسەرداگرتندا زیانیان بەرکەوتووە.
دووەم- مادۆرۆ سەرچاوەی زۆربەی کێشەکانە:
ترەمپ مادۆرۆی وەک سەرچاوەی کێشەکان دیاریکردووە و بە بەرپرسیاری دەزانی لە تەشەنە سەندنی کێشە ناوخۆییەکانی وڵاتەکەی خۆیی و تێکدانی پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتەکەی.
ئیدارەکەی ترەمپ ڤەنزوێلا و کوبا و نیکاراگوا وەک ئەکتەری سەرەکی لە "تەوەرەی سۆسیالیستی" سەیر دەکات، لەگەڵ ئەوەشدا کۆلۆمبیا خراوەتە ژێر چاودێرییەوە، چونکە ترەمپ مانگی رابردوو هۆشداری دایە گۆستاڤۆ پیترۆ سەرۆکی کۆلۆمبیا کە پێویستە "ئاگادار بێت"، لە ناردنی مادەی هۆشبەر بۆ ئەمریکا.
سێهەم- قاچاخچێتی مادەی هۆشبەر.
ئەمریکا ئاشکرایکردووە، ڤەنزوێلا تێوەگلاوە لە پشتگیریکردنی باندە قاچاخچییەکانی مادەی هۆشبەر و رەوانەکردنی ئەندامانی ئەو گروپە بۆ ئەمریکا.
چوارەم کۆچکردن و ئاوارەبوونی ڤەنزوێلییەکان.
روخانی ئابوری و سەرکوتکردن و چەوساندنەوەی بەردەوامی ڤەنزوێلییە ناڕازییەکان لە ژێر دەسەڵاتی مادۆرۆدا بووە هۆی ئاوارەبوونی بەکۆمەڵ، بەجۆرێک کە هەشت ملیۆن ڤەنزوێلی لە ماوەی چەند ساڵێکدا وڵاتەکەیان جێهێشتووە، ئەمەش گەورەترین شەپۆلی کۆچکردنی بەکۆمەڵە لە مێژووی نوێی ئەم نیوە گۆی زەوییەدا، ئەمەش کێشەیەکی گەورەی بۆ ئەمریکا دروست کردووە، بەتایبەتی کاتێک ترەمپ لە ساڵی 2025 گەڕایەوە سەر دەسەڵات، هەروەها یەکێک لە بەرنامە سەرەکییەکانی رێگریکردن بوو لە کۆچی نایاسایی بۆ وڵاتەکەی.
پێنجەم- کانزا زەردەکە، زێڕ.
ئەمریکا پێی وایە کە ڤەنزوێلا وانیویەتی ئەو یەدەگە زۆرەی زێڕ کە هەیەتی و لە وڵاتەکەیدایە، بەکار بهێنێت بۆ پارێزگاری لە خۆی بۆ مانەوە لە دەسەڵات و بۆ بەرگەگرتنی قەیران و گەمارۆ ئابورییەکان دژ بە ئەمریکا.
شەشەم- هاوپەیمان و هاوڕێ نزیکەکانی نیکۆڵاس مادۆرۆ.
ڤەنزوێلا هاوپەیمانە لەگەڵ چەندین وڵاتی دژ بە ئەمریکا، هەندێک لە لایەنگرانی ترەمپ دەستگیرکردنی مادۆرۆیان بە هۆشدارییەک بۆ "هێزە دوورەکان" وەسف کرد بۆ ئەوەی لە ئەمریکای لاتین 'باشور' دوور بکەونەوە.
چین گەورەترین کڕیاری نەوتی ڤەنزوێلیایە، دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ، وەزارەتی دەرەوەی چین رایگەیاند، دەبێت ژیانی سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی پارێزراوبێت.
هەروەها ئێران و حزبوڵای لوبنان، هاوپەیمانن لەگەڵ ڤەنزوێلا، لەلایەکی دیکەوە روسیا هاوپەیمانێکی سەرەکی و درێژخانی ئەو وڵاتەیە.
ئۆپراسیۆنی دەستگیرکردنی مادۆرۆ کە حکومەتی ڤەنزوێلی بە گەورەترین ئۆپەراسیۆن لە مێژوویدا وەسفی کرد، کۆتایی هێنا بە هەڵمەتێکی زۆری فشار کە ئامانج لێی دوورخستنەوەی مادۆرۆ بوو لە پۆستەکەی، کە ئەمریکا خەڵاتێکی 50 ملیۆن دۆلاری دانا بوو بۆ هەر زانیارییەک کە هاوکارییان بێت بۆ دەستگیرکردنی .
ئیدارەکەی ترەمپ دەستگیرکردنی مادۆرۆی لە ناوەڕاستی وڵاتەکەی، یان "رفاندنی" وەک ئۆپەراسیۆنێکی جێبەجێکردنی یاسا نیشان دا کە پشت دەبەستێت بەو تۆمەتانەی ئەمریکا ئاڕاستەی سەرۆکی ئەو وڵاتەی کردووە و دەڵێن؛ سەرۆکایەتی ڤەنزوێلا بەهۆی دەستکاریکردنی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2018 شەرعییەتی لەدەستداوە.
جێگەی ئاماژەیە، هەر دوێنێ ترەمپ رایگەیاند، ڤەنزوێلا لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبرێت تا دیاریکردنی کەسێک کە گونجاو بێت بۆ بەڕێوەبردنی ئەو وڵاتە، هاوکات ترەمپ هۆشدارییەکی توندی داوەتە سەرۆکەکانی دیکەی ئەمریکای لاتین.
كۆریای باكور موشەكێكی بالیستی ئاراستەی دەریای ژاپۆن كرد.
سوپای كۆریای باشور ئاشكرایكرد، كۆریای باكور موشەكێكی بالیستی كە جۆرەكەی نەزانراوە ، ئاڕاستەی دەریای ژاپۆن كردوە ، وەزارەتی بەرگری ژاپۆنیش رایگەیاندووە ، موشەكێكی بالیستی بەرەو دەریای ژاپۆن هەڵدراوە، بەبێ ئەوەی هیچ وردەكارییەكی تر لەوبارەیەوە ئاشكرا بكات.
لە مانگی 11 ی ساڵی رابردوودا ، كۆریای باكور تاقیكردنەوەیەكی بالیستی ئەنجامدا ئەوەش دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رەزامەندیدا لەسەر پلانێكی كۆریای باشوور بۆ گەشەپێدانی ژێردەریاییە ئەتۆمییەكانی. چەند ساڵێكیشە پیۆنگ یانگ بەشێوەیەكی بەرچاو تاقیكردنەوە موشەكییەكانی زیادكردووە .
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت: رەنگە دوای مادۆرۆ سەرۆکی کوبا ئامانجی داهاتووی وڵاتەکەی بێت، ئەمەش لە کاتێکدایە دۆناڵد ترەمپ هۆشدارییەکی توندی داوەتە گوستافۆ پیترۆی سەرۆکی کۆڵۆمبیا.
ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، رەنگە لەدوای ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی لە ڤەنزوێلا ئەنجامدرا، ئامانجی داهاتووی ئیدارەی ئەمریكا كوبا بێت.
وتیشی، ئەگەر من لە هاڤانای پایتەختی کوبا بژیامایە و لێپرسراوی حکومەت بومایە، ئێستا بۆ رەوشی ڤەنزوێلا نیگەران دەبووم.
هاوکات پێشتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، هۆشدارییەکی توندی دایە گوستافۆ پیترۆ سەرۆکی کۆڵۆمبیا، دوای دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆی سەرۆکی ڤەنزوێلا و رایگەیاند، پیترۆ کۆکاین دروست دەکات و بۆ ئەمریکای دەنێرێت، بۆیە دەبێت ئاگاداربێت.
وەزارەتی دەرەوەی چین ئیدانەی دەستگیرکردنی نیکۆڵاس مادۆرۆ دەکات و رایدەگەیەنێت: پێویستە مادۆرۆ و هاوسەرەکەی پارێزراوبن.
وەزارەتی دەرەوەی چین لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، پێویستە نیکۆڵاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی ئازاد بکرێن و کێشەکان لە رێگەی گفتوگۆ چارەسەر بکرێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، دەبێت سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی پارێزراوبن.
هەر لە راگەیەنراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی چین ئەوەش هاتووە، دەستگیركردنی مادۆرۆ و هاوسەرەكەی پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە .
دادگای باڵای دەستوری ڤەنزوێلا فەرمانی بە دێلسی رۆدریگێز، جێگری سەرۆکی ئەو وڵاتە کرد پۆستی سەرۆکی ئەو وڵاتە بە وەکالەت وەربگرێت.
لە دوای دەستگیرکردنی نیکۆڵاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا، دادگای باڵای دەستوری ئەو وڵاتە بڕیاریدا دێسلی رۆدریگێز جێگری مادۆرۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەو ڤەنزوێلا وەربگرێت.
لە بڕیارەکەی دادگای ئەو وڵاتەدا هاتووە، رۆدریگێز وەک سەرۆکی بە وەکالەت، هەموو ئەو ئەرک و دەسەڵاتانەی کە بە سەرۆکی ڤەنزوێلا دراوە لە ئەستۆ دەگرێت، بە مەبەستی دڵنیابوون لە بەردەوامیی ئیدارە و بەرگریی نیشتمان.
ئەوەشخراوەتەڕوو، دەبێت لە ماوەی 30 رۆژدا هەڵبژاردنی پێشوەختە بكرێت بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ بۆ وڵاتەكەیان.
لەدوای وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی ڤەنزوێلا رایگەیاند، رۆدریگێز داوای کرد دەستبەجێ مادۆرۆ و هاوسەرەکەی سیلیا فلۆریس ئازاد بکرێن و رایگەیاند، نابنە دارودەستەی هیچ وڵاتێک و مادۆرۆ تاکە سەرۆکی وڵاتەکەیانە.
سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، هێزەكانی ئەمریكا مادۆرۆیان لە ناو حەشارگەیەكدا دەستگیركرد و لەڕێگەی پەخشی راستەوخۆوە چاودێری پرۆسەی دەستگیركردنەکەی كردووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا سەبارەت بە دەستگیکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ رایگەیاند، داهاتوویەكی خراپ چاوەڕێی لایەنگرانی مادۆرۆ دەكات ئەگەر لەسەر دڵسۆزییان بۆی بەردەوام بن.
ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا بڕیار لەسەر هەنگاوی داهاتوویان سەبارەت بە سەركردایەتیی ڤەنزوێلا دەدەن و بە شێوەیەكی بەهێز دەستێوەردان لە كەرتی نەوتی ئەو وڵاتەدا دەكەن.
ئاشکراشیکرد، "نیکۆلاس مادۆرۆ دانوستانی دەویست، بەڵام من رازی نەبووم و چوار رۆژ پێش ئێستا پلانی دەستگیركردنیمان دانابوو، بەڵام كەشوهەوا رێگری لێكردین، هەروەها لەڕێگەی پەخشی راستەوخۆوە چاودێری پرۆسەی دەستگیركردنەکەم كردووە و هیچ كەسێكیش نەكوژراوە".
دۆناڵد ترەمپ راشیگەیاند، مادۆرۆ بەرپرسە لە گیانلەدەستدانی ساڵانە 300 هەزار ئەمریكی بەهۆی مادە هۆشبەرەكانەوە، لە ئێستاشدا لەناو كەشتی "ئایۆ جیما" دەستبەسەر كراوە و لەگەڵ هاوسەرەكەیدا دەگوازرێنەوە بۆ نیویۆرك.
وتیشی، دەستگیركردنی مادۆرۆ پەیامێكە كە ئەوان بۆ هیچ تۆقاندن و هەڕەشەیەك سەر دانانەوێنن.
