جیهان
سەرۆکی کۆریای باکور دەڵێت: وڵاتەکەی پێویستی بە فراوانکردنی جبەخانەی ئەتۆمی هەیە و مەشقی سەربازی دولایەنەی نێوان ئەمریکا و کۆریای باشور جێگەی مەترسییە.
کیم جۆن ئون سەرۆکی کۆریای باکور رۆژ بە رۆژ ژینگەی ئەمنی دەوروبەری کۆریای باکور مەترسیدارتر دەبێت، ئەمەش پێویستی بە گۆڕانکاری ریشەیی و خێرا هەیە لە تیۆری و پراکتیکی سەربازیی هەنووکەیی و فراوانکردنی خێرای توانا ئەتۆمییەکان.
ئاماژەی بەوەشکردووە، مانۆڕە سەربازییەکانی ئەمریکا و کۆریای باشور بە زیادەرۆیی و مەترسیدار لە ناوچەکە، بەڵام بە پلانەکانیان بۆ زیادکردنی توانا ئەتۆمی وڵاتەکەی، روبەروی ئەو مەترسییانە دەبنەوە.
جێگەی ئاماژەیە، مانۆڕە سەربازییە هاوینەی نێوان سوپای کۆریای باشور و ئەمریکا رۆژی دووشەممە دەستیپێکرد بۆ بەهێزکردنی ئامادەکارییەکان بەرانبەر بە پەرەسەندنی هەڕەشەکانی کۆریای باکور.
لەسەرەتای ئەمساڵەوە زیاتر لە هەزار و 700 روداوی ئاگرکەوتنەوە لە ئەوروپا رویداوە و بە هۆیانەوە نزیكەی نۆ هەزار كیلۆمەتر دووجا دارستانی كیشوەرەكە سووتاون.
ناوەندی زانیاری دارستانەكانی ئەوروپا بڵاویكردەوە، ئەمساڵ هەزار و 736 ئاگر لە وڵاتانی یەكێتیی ئەوروپا كەوتوونەتەوە و بوونەتە هۆی سووتانی هەشت هەزار و 947 كیلۆمەتر دووجا روبەری دارستانی ئەو وڵاتانە، ئەو رێژەیەش 300% بەراورد بە ساڵی رابردوو زیادیكردووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، 43%ی روبەری دارستانی سوتاو بەتەنها لە ئیسپانیا بووە، ئەوەش ناڕەزایی دانیشتوانی ئەو وڵاتەكەی لێكەوتووەتەوە و رەخنەی ئەوە لە حكومەت دەگرن نەیتوانیوە وەك پێویست پلانی پێشوەخت بۆ روبەڕوبوونەوەی سوتانی دارستانەكان دابنێت.
بەپێی ئامارەكانی ناوەندی زانیاری دارستانەكانی ئەوروپا، سووتانی دارستانەكانی ئەوروپا لەمساڵدا بوونەتە هۆی دەردانی 31.9 ملیۆن تۆن گازی دوانۆكسیدی كاربۆن، ئەوەش 195% لە هەمان ماوەی ساڵی رابردوو زیاترە.
لە ڕووداوێکی نامۆدا لە شاری لۆس ئەنجلسی ئەمریکا، گروپێکی دەمامکدار هەڵیانکوتایە سەر فرۆشگایەک و بەبەهای 7 هەزار دۆلار بووکەڵەی جۆری "لابوبو" (Labubu)یان دزی.
بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ناوچەی لۆس ئەنجلس رایگەیاند، رووداوەکە ب29 کیلۆمەتر لە رۆژهەڵاتی لۆس ئەنجلسەوە دوورە.
بەگوێرەی پۆلیس، دزەکان ئۆتۆمبێلێکی دزراویان لە جۆری تۆیۆتا تاکۆما بەکارهێناوە، کە دواتر بەجێهێڵراوی دۆزراوەتەوە. لێکۆڵینەوەکان لە رووداوەکە بەردەوامە و تا ئێستا هیچ زانیارییەکی زیاتر ئاشکرا نەکراوە.
بووکەڵەکانی لابوبو، کە لەلایەن هونەرمەندی خەڵکی هۆنگ کۆنگ، کاسینگ لونگ، دیزاین کراون، دوای دەیەیەک لە دەرکەوتنیان بوونەتە یەکێک لە بەنرخترین و بەناوبانگترین ئەو بووکەڵانەی کە خەڵک وەک یادگاری کۆیاندەکاتەوە.
فرۆشگاکە لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام رایگەیاندووە کە دزەکان هەموو بووکەڵەکانی فرۆشگاکەیان بردووە و شوێنەکەشیان تێکداوە. لە گرتە ڤیدیۆییەکانی کامێرای چاودێریدا دەردەکەوێت کە گروپێک کەس بە جلوبەرگی کڵاودار و دەمامکەوە شووشەی فرۆشگاکە دەشکێنن و سندوقی بووکەڵەکان دەبەن.
لە پۆستەکەدا هاتووە: "هێشتا لە شۆکداین"، و داوایان لە خەڵک کردووە یارمەتییان بدەن بۆ دۆزینەوەی دزەکان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا خۆی و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی، بە "پاڵەوان" وەسفکرد بەهۆی هێرشکردنە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران. ترەمپ جەختیشی کردەوە کە کۆگاکانی کەرەستەی ئەتۆمیی ئێران لەناوبراون و ئەگەر ئەو هێرشە نەبووایە، تاران لە ماوەی چوار هەفتەدا دەیتوانی ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
لە چاوپێکەوتنێکی رادیۆییدا لەگەڵ مارک لێڤین، ترەمپ رایگەیاند: "ناتانیاهۆ پاڵەوانێکی جەنگە. پێموایە منیش هەروەهام. کەس گرنگی پێنادات، بەڵام منیشم."
سەرۆکی پێشووی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران "کەمەرشکێن" بوون و وتی: "من ئەو فڕۆکانەم نارد. دەزانن، 22 ساڵ بوو مەشقیان دەکرد و فڕۆکەوانەکان هاتن. من خەڵاتم کردن. هەموویان و هەموو ئەو کەسانەم بانگهێشتی نووسینگەی هێلکەیی کرد کە لەم ئۆپەراسیۆنە بێ وێنەیەدا بەشدار بوون."
ترامپ ئاماژەی بەوەشکرد: "سی ئێن ئێن هەوڵیدا بڵێت رەنگە ئۆپەراسیۆنەکە هێندەی ترەمپ باسی دەکات سەرکەوتوو نەبووبێت، بەڵام دواتر دەرکەوت کە تەنانەت لەوەش زیاتر بووە؛ کاولکارییەکی تەواو بوو. کۆمیسیۆنی وزەی ئەتۆمی رایگەیاند کە ئەو شوێنە لەناوچووە."
بە وتەی ترەمپ، فڕۆکەوانەکان پێیان وتووە: "بەرێز سەرۆک، ئێمە و پێشینەکانمان 22 ساڵ بۆ ئەم فڕینە مەشقمان کردووە؛ هەمان فڕین بۆ هەمان شوێن کە کەرەستەکانی لێ هەڵگیرابوو. تۆ تاکە سەرۆک بوویت کە ئازایەتیت پێداین ئەم ئەرکە جێبەجێ بکەین. ئەگەر ئەم ئۆپەراسیۆنە ئەنجام نەدرایە، رەنگە ئێستا چەکێکی ئەتۆمییان هەبووایە و بێگومان بەکاریان دەهێنا."
ئەمە چەندین جارە لە ماوەی رابردوودا دۆناڵد ترەمپ جەخت لە رۆڵی خۆی لە هێرشکردنە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران دەکاتەوە. پێشتریش لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ترووس سۆشیاڵ" نووسیبووی: "لەبیرتان بێت! ... من ئەو کەسە بووم کە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانم لەناوبرد."
لەلایەن خۆیەوە، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، هێرشەکانی وڵاتەکەی بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانی بە "ئۆپەراسیۆنێکی مێژوویی" ناوبردبوو. ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەکردبوو کە هەرچەندە نزیکەی 400کیلۆگرام لە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بە تەواوی لەناو نەچووە، بەڵام "ئەو بڕە بەشی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی ناکات و لە ئێستادا لە دۆخێکدا نین بتوانن پێش بکەون."
کۆشکی سپی ئەو بۆچوونانەی رەتکردەوە کە باس لەوە دەکەن ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا، کاریگەریی لەسەر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەبووبێت بۆ گۆڕینی هەڵوێستی لەبارەی پڕۆسەی ئاشتیی ئۆکرانیاوە.
لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە گۆڕانکاری لە هەڵوێستی ترەمپدا، کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی، رایگەیاند، بیرۆکەی ئەنجامدانی کۆبوونەوەی دووقۆڵی لەنێوان روسیا و ئۆکراین لە میانی گفتوگۆکاندا "پەرەی سەندووە".
ئەم لێدوانە دوای ئەوە هات کە سەرۆک ترەمپ پێش کۆبوونەوەی لەگەڵ پوتن ئاماژەی بەوە کردبوو کە هەنگاوی داهاتوو کۆبوونەوەیەکی سێقۆڵی دەبێت بۆ رێککەوتنی ئاشتی، بەڵام دوای کۆبوونەوەکە رایگەیاند کە سەرەتا کۆبوونەوەیەک لەنێوان روسیا و ئۆکراین ئەنجام دەدرێت و دواتر کۆبوونەوەی سێقۆڵی لەنێوان خۆی و پوتن و زێلێنسکی بەڕێوەدەچێت. ئەم گۆڕانکارییەش گومانی ئەوەی لێکەوتەوە کە پوتین کاریگەریی لەسەر ترەمپ هەبووبێت.
لیڤیت لەمبارەیەوە وتی: "سەرۆک ترەمپ لەگەڵ هەردوو سەرکردەکە قسەی کردووە و هەردووکیان ئامادەیی خۆیان بۆ دانیشتن لەگەڵ یەکتردا دەربڕیوە."
وتیشی: "تیمی ئاسایشی نیشتمانیی ئێمە یارمەتیی هەردوو وڵات دەدات بۆ ئەنجامدانی ئەو کۆبوونەوەیە. لە کۆتاییدا، سەرۆک هەمیشە وتوویەتی کە خاڵی ناکۆک لەم شەڕەدا هەن کە پێویستە لەلایەن ئەم دوو وڵاتەوە گفتوگۆیان لەسەر بکرێت و بڕیاریان لێبدرێت."
شارەزایان هۆکاری شێوازی رۆیشتنی ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا، بە جوڵاندنی تەنها یەک باڵی ئاشکرا دەکەن، کە لە کۆبوونەوەی لوتکەی هەفتەی رابردووی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە ئالاسکا بەدی کرا.
لە گرتە ڤیدیۆییەکاندا، هەردوو سەرکردە پێکەوە بەسەر فەرشی سووردا دەڕۆیشتن، لەکاتێکدا پوتین تەنها باڵی چەپی بەپێی هەنگاوەکانی دەجوڵاند و باڵی راستی نزیکەی بە تەواوی لە تەنیشتیەوە جێگیر بوو.
رۆژنامەی "دەیلی مەیل"ی بەریتانی ئاماژەی بەوەداوە کە ئەم شێوازە ڕۆیشتنە سەیرە ساڵانێکە پرسیاری زۆری دروستکردووە و زۆر کەس هەوڵیانداوە نهێنییەکەی بدۆزنەوە.
توێژەران پێیان وایە نهێنی رۆیشتنە تایبەتەکەی پوتین، کە بە "رۆیشتنی دەمانچەهەڵگر" (gunslinger's gait) ناسراوە، رەنگە پەیوەندی بەو راهێنانانەوە هەبێت کە لە کاتی کارکردنیدا لە دەزگای هەواڵگریی سۆڤیەت (KGB) وەریگرتووە.
شیکەرەوانانی پورتوگالی، ئیتاڵی و هۆڵەندی لە توێژینەوەیەکدا کە لە گۆڤاری پزیشکیی بەریتانی (BMJ) بڵاوکراوەتەوە، نووسیویانە: "بەپێی کتێبێکی راهێنانی KGB، ئەفسەران فێردەکران کە چەکەکانیان بە دەستی راستیان و نزیک لە سنگیان بگرن و بە لایەکدا بڕۆن، کە عادەتەن لای چەپ بووە. ئەمەش وای لێدەکردن بتوانن لە کاتی روبەروبوونەوەی دوژمندا بە خێرایی چەکەکانیان دەربهێنن".
توێژەران شێوازی رۆیشتنی چەندین بەرپرسی باڵای روسیایان شیکردووەتەوە و بۆیان دەرکەوتووە کە زۆربەیان هەمان شێوازی رۆیشتنیان هەیە، بەتایبەت ئەوانەی کە پێشینەی کارکردنیان لە KGB یان سوپادا هەبووە. پوتین پێش ئەوەی خانەنشین بێت و بچێتە بواری سیاسەتەوە، بۆ ماوەی 16ساڵ لە دەزگای KGB کاری کردووە.
لەلایەکی دیکەوە، چاودێران ئاماژەیان بە جیاوازی باڵای نێوان هەردوو سەرکردەکە کرد. ترەمپ کە باڵای191سم ەو، بە شێوەیەکی بەرچاو لە پوتین باڵابەرزتر دەرکەوت کە باڵای 170 سم ە. هەروەها "دەیلی مەیل" ئاماژەی بەوەشکردووە کە پوتین پێڵاوی پاژنەبەرزی لەپێدا بووە.
کۆبوونەوەکەی ترەمپ و پوتین رۆژی هەینی ڕابردوو، 15ی ئابی 2025، لە بنکەی سەربازیی "ئێلمندۆرف-ڕیچاردسۆن" لە شاری ئانکۆرەیج لە ویلایەتی ئالاسکا بەڕێوەچوو، بەڵام هەردوو لا نەیانتوانی بگەنە رێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین کە ماوەی سێ ساڵ و نیوە بەردەوامە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رۆژی سێشەممە جەختی لەوە کردەوە کە نایەوێت کات بەفیڕۆ بدات و تەنها دەیەوێت کۆتایی بە شەڕی ئۆکراین بهێنێت.
دوای یەک رۆژ لە کۆبوونەوەی لەگەڵ ڤلادیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، و سەرکردە ئەوروپییەکان، ترەمپ رایگەیاند: "جۆرێک لە گەرەنتی ئەمنی بۆ ئۆکراتن دەبێت، بەڵام لە رێگەی ناتۆوە نابێت."
هەروەها ترەمپ رایگەیاند کە نیازی ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا، سەبارەت بەم شەڕە لە چەند هەفتەی داهاتوودا ئاشکرا دەبێت و وتی: "چاوەڕوانی وەڵامی ئەرێنیم هەیە لە پوتنەوە، ئەگەرنا رەوشەکە لەمەی ئێستا قورستر دەبێت."
خاڵە مشتومڕاوییەکانی دەستپێشخەرییەکەی ترەمپ:
یەکێک لە خاڵە هەرە مشتومڕاوییەکانی دەستپێشخەرییەکەی ترەمپ، بیرۆکەی "ئاڵوگۆڕی خاک"ە. بەپێی ئەم بیرۆکەیە، سنوورەکانی نێوان روسیا و ئۆکراین بە شێوەیەک دەستکاری دەکرێن کە هەردوو لا رازی بکات.
بە گوێرەی سەرچاوە ئاگادارەکان، پوتن هەوڵدەدات دەستکەوتی جوگرافی لە ناوچەی پیشەسازیی دۆنباس بەدەستبهێنێت، لە بەرامبەر وازهێنان لەو ناوچانەی کە گرنگییەکی کەمتریان هەیە.
سەرەڕای هەوڵەکان، داهاتووی ئەم دەستپێشخەرییە هێشتا ناڕوونە. شارەزایان پێیان وایە کە ستراتیژییەکەی ترەمپ رەنگە بەهۆی ناکۆکییە ناوخۆییەکانیەوە شکستهێنێت، چونکە ترەمپ هەوڵدەدات لە یەک کاتدا هەم مۆسکۆ و هەم کیێڤ ڕازی بکات، لە کاتێکدا بەڵێنی ناڕوون بە هاوپەیمانە ئەوروپییەکانی دەدات، بێ ئەوەی ڕوونی بکاتەوە چۆن هاوسەنگییەکی هەمیشەیی دروست دەکات.
ڤلادیمێر زێلێنسکی سەرۆکی ئۆکراین، دووشەممە لە واشنتن بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، کە بەبێ دانانی هیچ مەرجێک ئامادەیە بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا.
زێلێنسکی، دوای کۆبوونەوەیەک لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، و ژمارەیەک سەرکردەی ئەوروپی، ئاماژەی بەوەدا کە داواکارییەکانی پێشووی مۆسکۆ بۆ ئاگربەست تەنها بووەتە هۆی سەرهەڵدانی مەرجی نوێ.
سەرۆکی ئۆکراین رونیشی کردەوە: "ئێمە ئامادەین بۆ هەر جۆرە شێوازێک"، بەڵام جەختی کردەوە کە ئەمە دەبێت لەسەر ئاستی سەرکردەکان بێت.
زێلێنسکی وتیشی، "دەبێت هەرچییەک روبدات" لەگەڵ پوتن کۆببێتەوە و لەو خاڵەوە دەست بە کارکردن بکەن بۆ چۆنیەتی کۆتاییهێنان بە ململانێکە.
هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئەگەر کێڤ مەرجێکی هەبێت ئەوا لە بەرانبەردا مۆسکۆ 100داواکاری پێشکەش دەکات و بەمجۆرە دانوستانەکان شکست دەهێنێت.
ترەمپ 'نەخشەی ململانێکان' نیشانی زێلێنسکی دەدات؛ هەوڵیداوە فشاری لەسەر دروستبکات؟
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نەخشەیەکی گەورەی لە "ئۆفیسی ئۆڤاڵ" پیشانی ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی هاوتا ئۆکراینییەکەیدا، تیایدا ئەو خاکانە دەردەکەوێت کە روسیا دەستی بەسەردا گرتووە لە ئۆکرانیا.
سەرچاوە ئاگادارەکان باسیان لەوە کردووە، "پێش ئەوەی بەرەو کۆبوونەوەی فرەلایەنە لەگەڵ سەرکردەکانی ئەوروپا لە کۆشکی سپی بڕۆن، ترەمپ و زێلینسکی گفتوگۆیەکی درێژخایەنیان سەبارەت بەو نەخشەیە کردووە کە ناوی "نەخشەی ململانێی روسیا و ئۆکراین" بووە.
رۆژنامەی "کیێڤ پۆستی ئۆکراین"ی رونیکردەوە، لەنەخشەکەدا بەشی رۆژهەڵات کە بە رەنگی پەمەیی ئاماژەی پێدراوە تیایدا نزیکەی لەسەدا 20ی خاکی وڵاتەکەی لە ژێر کۆنترۆڵی روسیادا نیشان دەدات.
ئاماژەی بەوەشکردووە، پێشکەشکردنی نەخشەکە " وەک ئامڕازێک بووە بۆ ئەوەی ترەمپ فشار بخاتە سەر زێلێنسکی بۆ ئەوەی بە بنەمای خاک بۆ ئاشتیدا بچێتەوە".
زێلێنسکی کۆمێنتێکی لەسەر نەخشەکە کرد و بە میدیاکانی راگەیاند، "هەندێک لە وردەکارییەکانی مەیدانی شەڕی لەسەر نەخشەکە نیشانی ترەمپ داوە و گفتوگۆیەکی دوورودرێژیان لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بەو نەخشەیە کردووە.
رونیکردەوە، "من لەسەر نەخشەکە مشتومڕم لەسەر رێژەکە کردووە، چونکە ئەم ڕێژەیە زۆر باش دەزانم".
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا بڵاوکردنەوەی هێزەکانی ناتۆ لە خاکی ئۆکراین رەت دەکاتەوە و دەڵێت: ئەنجامی پێشبینی نەکراوی دەبێت.
ماریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا رایگەیاند، وڵاتەکەی داوا لە بەریتانیا دەکات وازلە مانۆڕی جیۆسیاسی بهێنێت کە دەبێتە هۆی دروستکردنی بەربەست لە بەردەم هەوڵەکانی روسیا و ئەمریکا بۆچارەسەرکردنی کێشەکانی ئۆکراین.
ئاماژەوەی بەوەشکرد، لەندەن ئارەزوی یەکلایکردنەوەی رەوشی ئۆکراینی نیە و هەوڵ بۆ درێژکردنەوەی جەنگ لەو وڵاتە دەدات .
زاخارۆڤا جەختیکردەوە، بوونی هەرهێزێکی سەربازی سەر بەناتۆ لە خاکی ئۆکراین، دەرئەنجامی پێشبینی نەکراوی دەبێت.
ئەوەش لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ کۆبونەوەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین لەگەڵ سەرکردەکانی ئەوروپا لە واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا، لەبارەی راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین بەڕێوەچوو.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین و سەرکردە ئەوروپییەکان سەبارەت بە راگرتنی جەنگی ئۆکراین کۆبوونەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، ترەمپ: دوای كۆبوونەوەم لەگەڵ زیلینسكی و سكرتێری ناتۆ و سەركردەكانی ئەوروپا پەیوەندی بە پوتنەوە دەكەم و ئامانجی سەرەکیمان کۆتاییهێنانە بە شەڕی نێوان روسیا و ئۆکراین.
لەبەرانبەردا زیلینسکی رایگەیاند، گفتوگۆ و كۆبوونەوەیەكی زۆر باشم لەگەڵ ترەمپ كرد و دەکرێت لە کۆبوونەوەی سێ قۆڵیلەگەڵ پوتن باسی دابەشکاری خاک بکرێت.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا کییەر ستارمەر سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا ئاماژەی بەوەکرد، ئاسایشی ئۆکراین پەیوەندی بە ئەوروپا و بەریتانیاوە هەیە و ئێمە هەوڵدەدەین پێشکەوتنی راستەقینە لەگەرەنتی کردنی ئاسایشی ئۆکراین بەدەستبهێنین.
لە میانی کۆبوونەوەکەدا ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا ئەوەی خستەڕوو، بۆ ئەنجامدانی كۆبوونەوەی سێ قۆڵی پێویستە ئاگربەست لە ئۆكراین رابگەیەنرێت.
هاوکات لەلای خۆشیەوە سكرتێری گشتی ناتۆ رایگەیاند، هیوادارین بە زووترین كات كۆتایی بە جەنگ لە ئۆكراین بهێنرێت .
دۆناڵد ترەمپ لە کۆبوونەوەکەدا ئاماژەی بە پەیوەندی نێوان خۆی و ڤلادیمێر پوتن کرد و ئاماژەی بەوەکرد، کە کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ سەرۆکی روسیا هەیە و وتی، بڕوام وایە بگەنە رێککەوتن و کۆتایی بە جەنگ بهێنن.
سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی ئۆکراین بەمەبەستی تاووتوێکردنی پرسی کۆتایهێنان بە شەڕی ئۆکراین لە کۆشکی سپی کۆبوونەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی پێشوازیکرد لە ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین و لە کۆبوونەوەیەکی کراوەدا پرسی کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراینیان تاووتوێ کرد.
لە کۆبوونەوەکەدا ترەمپ لەبارەی گەرەنتی ئەمنیەوە بۆ ئۆکراین رایگەیاند، دڵنیایی بە ئۆکراین دەدەم جۆرێک لە گەرەنتی ئەمنی بۆ دابین دەکرێت و هاریکاری زۆریشی دەکرێت، وتیشی، رێی تێدەچێت کۆبوونەوەکەی لەگەڵ زیلینسکی و سەرکردەکانی ئەوروپا ئەنجامی هەبێت، بڕواشی وایە دەرفەتێکی باش هاتووەتە ئاراوە بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆكراین.
زیلینسكیش ئاماژەی بەوە کرد، سوپاسی هەوڵەكانی ترەمپ دەکات بۆ راگرتنی جەنگ، جەختیشی کردەوە ئامادەیە بۆ کۆبوونەوەی سێ قۆڵی لەگەڵ ترەمپ و ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا، وتیشی بە پشتیوانی سەرۆکی ئەمریکا و لەڕێی دیپلۆماسیەوە کار دەکەن بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ.
کۆبوونەوەی سەرۆکی ئۆکراین و سەرۆکی ئەمریکا بە ئامادەبوونی سەرکردەکانی ئەوروپا لە کۆشکی سپی دەستپێدەکات.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین پێش دەستپێکردنی کۆبوونەوەکە رایگەیاند، ئامادەی ئاگربەستێکی راستەقینەن لە پێناو بەدیهێنانی ئاشتییەکی بەردەوام.
هاوکات، کییەر ستارمەر سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا و ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا و سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا گەیشتوونەتە کۆشکی سپی بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەکە.
جێگەی ئاماژەیە رۆژی هەینی ترەمپ و پوتن لە ویلایەتی ئالاسکا کۆبوونەوە و یەکێک لە تەوەری کۆبوونەوەکەیان کۆتایی هێنان بوو بە جەنگی ئۆکراین، لە دواتریش سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی روسیا کۆبوونەوەکەیان بە ئەرێنی وەسفکردووە.
پۆلیسی فەرەنسا رایگەیاند، تەرمی دوو کۆچبەر لە دوو رووداوی جیادا لە باکووری ئەو وڵاتە دۆزراونەتەوە، کە یەکێکیان کۆتایی بە ژیانی خۆی هێناوە و ئەوی دیکەیان خنکاوە.
بەپێی راپۆرتی پۆلیس، دوێنێ یەکشەممە، تەرمی کۆچبەرێک لە دارستانی دانکریک دۆزراوەتەوە. لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان دەریدەخەن کە ئەو کۆچبەرە خۆی کوشتووە، بەڵام تا ئێستا ناسنامە و هۆکاری روداوەکە نەزانراوە.
هاوکات، تەرمی کۆچبەرێکی دیکە لە نزیک کەناراوەکانی شاری کاليه دۆزرایەوە، کە پێدەچێت لە هەوڵی پەڕینەوەدا خنکابێت.
لەلایەن خۆیەوە، کۆمەڵەی "یۆتۆپیا 56" کە کار بۆ مافی کۆچبەران دەکات، ئاماژەی بەوەدا کە بارودۆخی ژیانی کۆچبەران لە فەرەنسا زۆر سەخت و دژوارە و پێدەچێت ئەمە پاڵنەر بووبێت بۆ خۆکوشتنی ئەو کۆچبەرە.
ڤلادیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین، لە پۆستێکدا لە پلاتفۆرمی "ئێکس"، هێرشەکانی ئەم دواییەی روسیای بۆ سەر چەندین شاری ئۆکراین بە "لێدانی نمایشکارانە و گاڵتەجاڕانە" وەسف کرد، کە تەنیا چەند ساتێک پێش کۆبوونەوە گرنگەکەی واشنتۆن دێت بۆ تاوتوێکردنی رێگاکانی کۆتاییهێنان بە جەنگ.
زیلینسکی ئاشکرای کرد، لە واشنتۆن لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و سەرکردەکانی بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و فینلاند، لەگەڵ نوێنەرانی یەکێتیی ئەوروپا و هاوپەیمانیی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) کۆدەبێتەوە.
سەرۆکی ئۆکراین جەختی لەوە کردەوە، لە کاتێکدا کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەوڵی "ئاشتییەکی شکۆمەندانە و ئاسایشێکی راستەقینە" دەدات، هێزەکانی روسیا بەردەوامن لە بەئامانجگرتنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ژێرخانی ئۆکراین و ئاماژەی بەوەدا کە شارەکانی خارکێڤ، زاپۆریژیا، هەرێمی سومی و ئۆدیسا روبەروی هێرشی بەرفراوانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک بوونەتەوە.
زیلینسکی ئاماژەی بەوەدا، هێرشەکەی سەر خارکێڤ بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی 7 کەس، کە یەکێکیان منداڵێکی تەمەن ساڵ و نیو بووە، هەروەها دەیان کەسی دیکەش برینداربوون کە منداڵیان تێدایە. هاوکات هێرشە مووشەکییەکان لە زاپۆریژیا بوونە هۆی گیانلەدەستدانی 3 کەس و برینداربوونی 20ی دیکە.
هەروەها سەرنجی خستەسەر بەئامانجگرتنی وێستگەیەکی وزە لە ئۆدیسا کە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆمپانیایەکی ئازەربایجانی و بە "هێرشێک نەک تەنها بۆ سەر ئۆکراین، بەڵکو بۆ سەر پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و ئاسایشی وزەی" وەسف کرد.
لە کۆتایی پۆستەکەیدا زیلینسکی نووسیویەتی: " روسیا بەردەوامە لە لەناوبردنی ژیان"، وتیشی: "ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا، کردەی کوشتنی نمایشکارانە ئەنجام دەدات بۆ فشارخستنە سەر ئۆکراین و ئەوروپا و کەمکردنەوەی بەهای هەوڵە دیپلۆماسییەکان".
داوای دابینکردنی گەرەنتیی ئاسایشیی راستەقینەی کرد و جەختی کردەوە کە نابێت روسیا لەسەر دەستدرێژییەکانی پاداشت بکرێت و وتی: "دەبێت جەنگ کۆتایی بێت و پێویستە مۆسکۆ گوێی لە وشەی 'بوەستن' بێت".
کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆ دووشەممەی کۆشکی سپی لە واشنتۆن، کە بڕیارە سەرۆکی ئۆکراین ڤادیمێر زیلینسکی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ و ژمارەیەک سەرکردەی ئەوروپی کۆبێتەوە، پێدەچێت بەراورد بە لووتکەکەی هەینی رابردووی ترەمپ و ڤلادیمێر پوتن لە ئەلاسکا، گرنگییەکی زۆرتری هەبێت بۆ داهاتووی ئۆکراین و ئاسایشی ئەوروپا. . پرسی ئەوەی چی روودەدات؟ ئایا داهاتووی جەنگەکە دەگاتە کوێ، یان زیلینسکی چ جۆرە رێککەوتنێک قبوڵ دەکات، تەوەری سەرەکی میدیاکانە
لەم راپۆرتە شیکارییەدا وردەکاری و ئەگەرە کراوەکانی بەردەم جەنگەکە بزانە:
لە کاتێکدا لووتکەی ترەمپ-پوتین هیچ دەرئەنجامێکی گەورەی لێنەکەوتەوە، نە ئاگربەست، نە سزای نوێ و نە هیچ راگەیاندنێکی گرنگ، پرسیار ئەوەیە ئایا ئۆکراین و ئەوروپا لە رێککەوتنی پشت پەردەی نێوان ئەمریکا و روسیا دوورخرانەوە؟ وەڵامەکە رونە. نەخێر، ئەگەر ئۆکراین و هاوبەشەکانی بتوانن رێگری لێبکەن.
بەرەیەکی یەکگرتووی، ئەوروپی-ئۆکراین دەتوانێت چی بگۆڕێت:
ئامادەبوونی سێر کییەر ستارمەر (سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا)، ئیمانوێل ماکرۆن (فەرەنسا)، راوێژکار فرێدریش مێرتس (ئەڵمانیا) و سەرکردەکانی دیکەی ئەوروپا شانبەشانی سەرۆک زیلینسکی لە واشنتۆن، تەنیا بۆ ئەوە نییە کە دڵنیا ببنەوە زیلینسکی جارێکی تر لە نووسینگەی ئۆڤاڵ دووچاری سەرسوڕمان یان فریودان نەبێتەوە، وەک چۆن لە 28ی شوباتی پێشتردا رویدا.
ئەوان سوورن لەسەر ئەوەی دوو خاڵ بە دۆناڵد ترەمپ بگەیەنن: یەکەم، هیچ رێککەوتنێکی ئاشتی بۆ ئۆکراین ناکرێت بەبێ بەشداریی راستەوخۆی خودی ئۆکراین؛ و دووەم، دەبێت بە گەرەنتی ئاسایشیی "پتەو" پشتگیری ئەو وڵاتە بکرێت.
لە سەرووی هەمووشیانەوە، سەرکردەکانی ئەوروپا دەیانەوێت سەرۆکی ئەمریکا تێبگات کە ئۆکراین و ئەوروپا بەرەیەکی یەکگرتوویان پێکهێناوە و پەرۆشن بۆ دڵنیاکردنەوەی ترەمپ کە بەهۆی پەیوەندییە تایبەتییەکانی لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن، ملکەچی داواکارییەکانی سەرکردەی روسیا نەبێت.
پەیوەندییەکانی ترەمپ.. کلیلێک بۆ دیپلۆماسی
لێرەدا لێهاتوویی دیپلۆماسیی کییەر ستارمەر تاقیدەکرێتەوە. ترەمپ حەزی لە ستارمەرە و گوێی لێدەگرێت، هاوکات لە ماوەی مانگێکی دیکەدا ترەمپ سەردانێکی رەسمی بۆ بەریتانیا ئەنجام دەدات.
هەروەها حەزی لە مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆیە کە ئامادەی کۆبوونەوەکە دەبێت و هەندێک جار بە "چرپێنەری ترەمپ" ناودەبرێت. بەڵام سەرۆکی ئەمریکا پێدەچێت کەمتر دۆستی سەرۆک ماکرۆن بێت و کۆشکی سپی بەم دواییانە بە توندی رەخنەی لە نیازەکانی گرت کە بێ مەرج دان بە دەوڵەتی فەلەستیندا بنێت لە کۆبوونەوەی داهاتووی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا.
ئاشتی بە تێچووی خاک یان گەرەنتیی ئاسایش؟
بۆ ئەوەی رێککەوتنێکی ئاشتی لە ئۆکراین دەرفەتی سەرکەوتنی هەبێت، دەبێت شتێک قوربانی بەشتێک بدرێت لە پێناویدا. سەرکردەکانی ئەوروپا بەردەوام جەختیان لەوە کردووەتەوە کە سنوورە نێودەوڵەتییەکان ناتوانرێت بە هێز بگۆڕدرێن و سەرۆک زیلینسکییش چەندین جار رایگەیاندووە کە دەستبەرداری خاک نابێت، جگە لەوەش دەستووری ئۆکراین رێگری لەوە دەکات.
بەڵام پوتین دۆنباسی دەوێت، کە هێزەکانی نزیکەی 85%ی کۆنتڕۆڵ کردووە، و هیچ نیازێکی نییە کریم بگەڕێنێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، وەک کایا کالاس، سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئیستۆنیا و دیپلۆماتکاری ئێستای ئەوروپا، جارێک وتی: سەرکەوتن بۆ ئۆکراین لەم جەنگەدا پێویست ناکات تەنها بریتی بێت لە گەڕاندنەوەی خاکە داگیرکراوەکان.
ئەگەر ئۆکراین بتوانێت گەرەنتی ئاسایشیی هاوشێوەی ماددەی 5 بەدەستبهێنێت، کە ئێستا باسی لێوە دەکرێت و بەس بێت بۆ رێگریکردن لە هەر هێرشێکی داهاتووی روسیا و بەمەش سەربەخۆیی وەک دەوڵەتێکی ئازاد و خاوەن سەروەری بپارێزێت، ئەوا ئەوە جۆرێک دەبێت لە سەرکەوتن.
ئێستا وا دەردەکەوێت ئەوەی ئەمریکا و روسیا گفتوگۆیان لەسەر کردووە، پێشنیازێکە کە بە گشتی ئاڵوگۆڕی هەندێک خاکی ئۆکراین دەکات بە گەرەنتی ئاسایش کە ئیتر ناچار نەبێت زیاتر خاک بدات بە روسیا.
پرسیارە گەورەکان و داهاتووی جەنگ:
بەڵام هێشتا نیشانەی پرسیاری گەورە هەن. ئایا ئۆکراین دەتوانێت رێککەوتنێک قبوڵ بکات کە کۆتایی بە جەنگ بهێنێت بەڵام بە تێچووی لەدەستدانی خاک؟ بە تایبەت کاتێک هەزاران کەس گیانیان لەدەستداوە لە پێناوی پاراستنی ئەو خاکە. ئەگەر داوای لێبکرێت دەستبەرداری ئەو 30%ی پارێزگای دۆنێتسک بێت کە روسیا هێشتا داگیری نەکردووە، ئایا ئەوە رێگەی هاتنی رۆژئاوا بەرەو کیێڤ تەخت ناکات؟
هەروەها سەبارەت بە "هاوپەیمانیی ویستراو"ی ستارمەر کە زۆر بانگەشەی بۆ دەکرێت؟ قسە و باسە سەرەتاییەکان سەبارەت بە ناردنی دەیان هەزار سەرباز بۆ شەڕی زەمینی، ئێستا کەم بووەتەوە. لە ئێستادا زیاتر باسی "پاراستنی ئاسمان و دەریاکان" دەکرێت لەگەڵ یارمەتیدانی ئۆکراین بۆ بنیاتنانەوەی سوپاکەی.
بەڵام تەنانەت ئەگەر ئاشتی لە گۆڕەپانی جەنگیشدا سەرهەڵبدات، هێشتا لە ناوچەیەکی پڕ مەترسیداین. هەر شارەزایەکی سەربازی کە لێدوان دەدات، پێی وایە ئەو ساتەی شەڕ دەوەستێت، پوتین سوپاکەی رێکدەخاتەوە، چەکی زیاتر دروست دەکات، تاوەکو لە پێگەیەکدا دەبێت، رەنگە لە ماوەی سێ بۆ چوار ساڵدا، دەستبکاتەوە بە هێرشەکانی داگیرکردنی زیاتری خاکەکەی.