کوردستان
ناوی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دەگۆڕدرێت بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی جەلال تاڵەبانی، سەرۆك وەزیرانی عیراقیش رەزامەندی دەربڕیوە بە گۆڕینی ناوی فڕۆكەخانەکە.
باڵیۆز د. محەمەد سابیر، سەرۆكی دامەزراوەی سەرۆك جەلال تاڵەبانی، راگەیاند: لەسەر داوای دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی، سەرۆك وەزیرانی عیراق رەزامەندی دەربڕیوە بە گۆڕینی ناوی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی جەلال تاڵەبانی، كە زیاتر لە چوار ساڵە هەوڵەكان لەوپێناوەدا بەردەوامبووە.
وتیشی، بڕیارەكە ئاڕاستەی دەسەڵاتی فڕۆكەوانی شارستانی و سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەكان و فڕۆكەخانەكانی عیراق كراوە و تەنها چەند رێكارێكی یاسایی ماوە، بەڵام بڕیاری گۆڕینی ناوەكەی دراوە.
سەرۆكی دامەزراوەی سەرۆك جەلال تاڵەبانی ئەوەشی خستەڕوو: لەدوای تەواوبوونی رێكارەكان لە مەڕاسیمێكی شایستەدا، ناوی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دەگۆڕێت بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی جەلال تاڵەبانی.
باڵیۆز د. محەمەد سابیر ئاماژەی بەوەشكرد، ئەم هەنگاوەمان خزمەتێكی بچوكە بە خەبات و تێكۆشان و هەوڵەكانی سەرۆك مام جەلال بۆ گەلی كورد و گەلانی عیراق و هێشتنەوەی ناوی بەڕێزیانە بەزیندویی، وەك سەرجەم سەركردەی وڵاتانی دیكە كە ناوی فڕۆكەخانەی وڵاتەكەیان كردووە بەناوی سەرۆكەكانیانەوە.
فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی29ی 11ی ساڵی 2003 بەردی بناغەی دانرا و روبەرەكەی 13.5 كیلۆ مەترە، لە رۆژی 20ـی 7ـی 2005، لەڕێوڕەسمێكدا لە لایەن سەرۆك مام جەلال سەرۆک کۆماری عیراقەوە كرایەوە، پاش چهند مانگێك له كرانهوهی رۆژی 2ـی11ـی2005 ناسنامهی نێودهوڵهتی پێدراو لهئێستاشدا لهژێر ئیدارهی دهسهڵاتی فڕۆكهوانی عیراقیدایه، فڕۆكهخانهكهش به سهرجهم سیستم و پلانی فڕۆكهخانه نێودهوڵهتیيهكان كاردهكات كه له چهندین بهش پێكهاتووه.
ناوی ئەو فڕۆکەخانانەی کە لەجیهاندا بە ناوی سەرکردەکانەوە ناونراوە...
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆن ئێف کێنێدی– نیویۆرک، ئەمریکا
رۆناڵد ریگان فڕۆکەخانەی نیشتمانی واشنتۆن – واشنتۆن، دی سی، ئەمریکا
فڕۆکەخانەی چارڵز دی گۆڵ – پاریس، فەرەنسا
فڕۆکەخانەی ئەتاتورک -ئەستەنبوڵ، تورکیا
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئیمام خومەینی – تاران، ئێران
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی زاید – ئەبوزەبی، ئیمارات
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید – ریاز، سعودیە
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆرج بوش – هیوستن، ئەمریکا
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئیندیرا غاندی – نیودەلهی،هیندستان
وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، پارەی موچەی مانگی تەممووز خرایە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی.
وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ سێشەممە، رایگەیاند، بڕی (956,928,000,000) نۆ سەد و پەنجا و شەش ملیار و نۆ سەد و بیست و هەشت ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی تەمووزی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، خراوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەت لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.
سەرچاوەیەکی تایبەت لە نوسینگەی بەڕێوەبەری گشتیی ژمێریاریی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵی عیراق، بە بێستون سەلام پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاند، کە دەستکراوە بە ئامادەکاریی لیستی موچەی مانگی حەوتی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان.
ئەو سەرچاوەیە راشیگەیاند، پاش تەواوکردنی ئەو رێکارانە، لیستەکە دەبرێتە بەردەستی بەڕێوەبەری گشتیی خەرجییەکان بۆ ئەوەی واژووی بکات و فەرمانی خەرجکردنەکە دەربکات. بەمەش موچەی فەرمانبەرانی هەرێم بۆ مانگی حەوت خەرج دەکرێت.
سەبارەت بەوەی ئایا ئەو رێکارانە ئەمڕۆ کۆتایی دێت و پارەکە دەخرێتە سەر حسابی هەرێم، سەرچاوەکە ئەوەی راگەیاند: "رێکارەکان بەردەوامە، هەر کاتێک کۆتایی هات، دەستبەجێ پارەکە دەخرێتە سەر حسابی هەرێم."
بڕیار محەمەد پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: ئەمڕۆ لە پیرمام وەفدی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان کۆدەبنەوە.
پەیامنێرمان راشیگەیاند: تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکە پێکهێنانی کابینەی دەیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستانە.
نوێدەکرێتەوە...
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی تەندروستی سلێمانی ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند، لە سەرەتای هەفتەی داهاتووەوە ڤاکسینی پەتای وەرزی (ئەنفلۆنزا) لە سەرجەم مەڵبەند و بنکە تەندروستییەکانی سنووری پارێزگای سلێمانی بەردەست دەبێت و هاوڵاتییانی دەتوانن سەردانی نزیکترین مەڵبەند و بنکەی تەندروستی لە خۆیانەوە بکەن بۆ وەرگرتنی ڤاکسینەکە.
بەپێی راگەیاندن و پەیوەندییە گشتییەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتیی تەندروستی سلێمانی، ئەم پێکوتەیە کار دەکات بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بەرگری لەشی مرۆڤ و رێگری کردن لە تووشبوون بە ڤایرۆسی ئەنفلۆنزای وەرزی یان کەمکردنەوەی نیشانەکانی تووشبوون بەو ڤایرۆسە.
بەڕێوەبەرایەتییەکە جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم کوتانە ڕێگری لە تووشبوون بە ڤایرۆسی پەتای وەرزی دەکات. هەروەها ئەو کەسانەش کە دوای کوتانەکە تووشی پەتا دەبن، بەهۆی کاریگەریی ڤاکسینەکەوە لەسەریان، نیشانەکانیان سووکتر دەبێت و زووتر تێیدەپەڕێنن و چاک دەبنەوە.
بەیانیی ئەمڕۆ پێنجشەممە، لەسەر رێگای سەرەکی کەرکوک-هەولێر، نزیک پردێ، روداوێکی هاتوچۆ لەنێوان بارهەڵگرێک و ئۆتۆمبێلێکی تایبەتدا رویدا. بەهۆی ئەم روداوەوە، نۆ کەس برینداربوون.
سەرچاوەیەک لە پۆلیسی هاتووچۆی کەرکوک بە کوردسات نیوزی راگەیاند، پێنج لە بریندارەکان خوێندکاری زانکۆی کیتاب بوون، و چوارەکەی دیکەش کرێکار بوون.
تیمەکانی فریاگوزاری دەستبەجێ گەیشتنە شوێنی روداوەکە و بریندارەکانیان گواستەوە بۆ نەخۆشخانە بۆ وەرگرتنی چارەسەری پێویست. پۆلیسی هاتوچۆش دەستی بە لێکۆڵینەوە کردووە بۆ زانینی هۆکاری سەرەکی روداوەکە.
بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد، ئاشکرای دەکات کە بەپێی هەموو لێکدانەوەکان، دەبێت ئەمڕۆ موچەی مانگی حەوتی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بنێردرێت. ناوبراو جەختی لەوە کردەوە کە "هەموو بیانووەکانی حکومەتی عیراق جێبەجێکراون."
کۆتایی بە بەربەستەکانی ناردنی موچە:
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، هیچ بەربەستێک لە بەردەم ناردنی موچەدا نەماوە و بەڕێوەبەری گشتیی خەرجییەکان تەنها پێویستە واژۆ لەسەر ناردنی موچە بکات. ئەم هەنگاوە دوای زنجیرەیەک گفتوگۆ و رێککەوتن دێت لەنێوان حکومەتی هەرێم و حکومەتی فیدراڵی عیراق.
موچەی مانگی هەشت و نۆ و داهاتە نانەوتییەکان:
سەبارەت بە موچەی مانگی هەشت و نۆ، بێستون سەلام رایگەیاند کە "وابڕیارە هەفتەی داهاتوو وەفدێکی هەرێمی کوردستان بۆ رێککەوتن لەسەر پرسی داهاتە نانەوتییەکان و موچەی ئەو دوو مانگە بێتە بەغدا و لەگەڵ حکومەتی عیراق کۆببێتەوە."
کێشەی موچە لە عیراق:
پەیامنێری کوردسات نیوز ئاماژەی بەوەشدا کە "حکومەتی عیراقیش خۆی گرفتی موچەی هەیە و تا ئێستا بەشێک لە موچەخۆرانی موچەیان وەرنەگرتووە.".
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ پێنجشەممە پێشوازی لە "پلانی گشتگیریی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ کرد بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێ لە غەززە" و ستایشی سەرکردایەتیی ترەمپی لەمبارەیەوە کرد.
سەرۆکی هەرێم لە پەیامێکیدا لە ئێکس داوای لە هەموو لایەنەکان کرد کە "بە شێوەیەکی بنیاتنەرانە لە گفتوگۆدا بەشدار بن و رۆحی سازان نیشان بدەن، ئەمەش لەپێناو بەدیهێنانی ئاشتییەکی درێژخایەن، ئاسایش و خۆشگوزەرانی بۆ گەلانی ناوچەکە."
ئەم پێشوازییەی سەرۆکی هەرێم لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رۆژی دووشەممە پلانی ئاشتیی تررمپیان بۆ غەززە راگەیاند، کە هەوڵێکە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە و ئاڕاستەکردنی ناوچەکە بەرەو ئاشتی.
وەفدێكی وەزارەتی پێشمەرگە لە بەغدادە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر یاسایی خانەنشینی پێشمەرگە، ئەمینداری گشتیی وەزارەتەکەش دەڵێت: ناكۆكی لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق هەیە.
بەختیار محەمەد ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، وەفدێكی وەزارەتی پێشمەرگە لە بەغداد لەگەڵ بەڕێوەبەری گشتی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق، بە ئامادەبونی نوێنەری وەزارەتی دارایی هەرێم كۆدەبنەوە، بۆ گفتوگۆكردن لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی پێشمەرگە و حكومەتی عیراقیش داوای جێبەجێكردنی یاسای خانەنشینی یەكگرتوو دەكات.
وتیشی، ناكۆكی لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق هەیە، چونكە ئەو یاسایە زیان بە پێشمەرگە دەگەیەنێت، ئەگەر عیراقیش سوربێت لەسەر جێیەجێكردنی یاساكە، دەبێت بە دوای رێكارێكی گونجاودا بگەڕێن بۆئەوەی پێشمەرگە لە خانەنشینیدا زیانی بەرنەكەوێت.
بەپێی زانیارییەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز لە سەرچاوەیەکی تایبەتەوە لە وەزارەتی دارایی عیراق، کەمێک پێش ئێستا تەیف سامی، وەزیری دارایی عیراق، ئیمزای لەسەر نووسراوی رەسمی خەرجکردنی موچەی مانگی حەوتی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان کرد.
سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا نووسراوەکە لە نووسینگەی وەزیری داراییەوە ئاراستەی بەشی وردبینی کراوە بەمەبەستی تەواوکردنی رێکارە کارگێڕی و داراییەکان.
رونیشیکردەوە، دوای تەواوبوونی قۆناغی وردبینی، نووسراوەکە رەوانەی بەشی "پارەدان" (المدفوعات) دەکرێت و لەوێوە رێکارەکانی ناردنی پارەکە بۆ هەرێمی کوردستان دەست پێدەکات.
هەمان سەرچاوە ئەوەشی خستەرو، بەهۆی نزیکبوونەوە لە کۆتاییهاتنی کاتی دەوامی رەسمی، "ئەگەری هەیە پرۆسەی تەمویلکردنی پارەکە بکەوێتە رۆژی دواتر."
حکومەتی هەرێم بڕیاری قەدەغەکردنی روماڵی راستەوخۆی تاوانەکانی کرد و دەشڵێت، " لە رووی یاساییەوە كاریگەریی گەورەی لەسە رێڕەوی لێكۆڵینەوە دەبێت".
حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، بڵاوكردنەوەی ڤیدیۆ و وێنەی تاوان و تۆمەتباران و رووماڵكردنی راستەوخۆی تاوانەكان قەدەغە كرا، پیشاندانی تۆمەتبار و شوێن و كاتی ئەنجامدانی شەڕ و تاوانەكان، لە رووی یاساییەوە كاریگەریی گەورەی لەسە رێڕەوی لێكۆڵینەوە دەبێت، لە هەمان كاتدا كاریگەریی لەسەر لایەنی كۆمەڵایەتی و دەروونیی خەڵك هەیە، ئەوەش كێشەی خێزانی و ناوچەیی و نەتەوەیی دروست دەكات، چونكە خەڵكانێك ئەو بابەتانە بۆ بەكارهێنانی سیاسی و هاندان و دووبەرەكی و ئاژاوە دەقۆزنەوە.
حکومەتی هەرێم راشیگەیاندووە: داوا لە گشت میدیا بینراو و بیستراوەكان و رایەڵەكانیان دەكەین، بە هیچ شێوەیەك وێنە و ڤیدیۆی هیچ روداوێكی تاوان و شەڕێك بڵاو نەكەنەوە، هەروەها رووماڵی راستەوخۆی شوێنی روداو قەدەغەیە.
پارەی گەنمی جوتیاران لە سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی گەرمیان و راپەڕین دابەش دەكرێت، لە هەولێر و دهۆكیش وادەی دابەشكردنی دیار نییە.
نەوزاد كامیل بەڕێوەبەری گشتی بازرگانی هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، سبەینێ لە سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی گەرمیان و راپەڕین دەست بە دابەشكردنی پارەی گەنمی جوتیاران دەكرێت.
وتیشی، ساڵانی رابردوو پارەی گەنمی هەولێر و دهۆك لە لقی بانكی ناوەندیی لە هەولێر دادەنرا، بەڵام ئەمساڵ لە بانكی بازرگانی عیراق ئەو بڕە پارەیە دانراوە، لەبەرئەوەی بە یەك گوژمەش نادرێت، داوایان لە وەزارەتی بازرگانی عیراق كردووە، بە یەك گوژمە پارەكەیان بۆ خەرج بكەن، بۆئەوەی لە هەولێر و دهۆكیش دەست بە دابەشكردنی پارەی گەنم بكرێت.
وەزارەتی بازرگانی عیراق 57 ملیار دیناری وەك شایستەی جوتیارانی هەرێمی كوردستان رەوانە كردووە، كە 25 ملیار دینار بۆ جوتیارانی سلێمانی و هەڵەبجە، 20 ملیار دینار بۆ جووتیارانی هەولێر و 12 ملیار دیناریش بۆ جووتیارانی پارێزگای دهۆكە.
حكومەتی هەرێم زیاتر لە 25 ملیۆن دۆلار بۆ بودجەی پرۆژەی ئاوی دوكان-سلێمانی3 زیاد دەكات بەمەبەستی جێبەجێكردنی پرۆژەكە بە باشترین شێوە و بەرزترین كوالێتی.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری هەرێم رایگەیاند، حكومەتی هەرێم لەسەر بودجەی وەبەرهێنانی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار بڕیاریداوە، بە زیادكردنی بودجەی پرۆژەی ئاوی دوكان- سلێمانی3 لە 398 ملیۆن و 486 هەزار دۆلارەوە بۆ 423 ملیۆن و 890 هەزار دۆلار بۆ ساڵی 2025.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئامانج لە زیادكردنی بودجەی پرۆژەی ئاوی دوكان-سلێمانی3، جێبەجێكردنی پرۆژەكەیە بە باشترین شێوە و بەرزترین كوالیتی.
راشیگەیاندووە، پرۆژەی ئاوی دوكان-سلێمانی3 پرۆژەیەكی ستراتیژی گرنگە و بە تەواوبوونی كێشەی كەمئاوی لە سنوری پارێزگای سلێمانی بۆ ماوەی نزیكەی 25 ساڵ چارەسەر دەكات، بڕیاریشە لە چەند رۆژی داهاتوودا بەڕێوەبەرایەتی ئاو و ئاوەڕۆی هەرێمی كوردستان گرێبەستی پرۆژەكە لەگەڵ كۆمپانیای جێبەجێكار ئیمزا بكات و دوای 14 رۆژ لە ئیمزاكردنی گرێبەستەكەش، كاركردن لە پرۆژەكە دەستپێبكات و بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە.
دژەتیرۆر و هاوپەیمانان و هێزە عیراقییەکان ژمارەیەکی زۆر کۆگای چەک و تەقەمەنیان لەناوبرد
بەڕێوەبەرایەتی گشتی دژەتیرۆر رایگەیاند، پاش کۆکردنەوەی زانیاری هەواڵگری ورد، بە سەرپەرشتی راستەوخۆی وەهاب هەڵەبجەیی بەڕێوبەری گشتیی دژەتیرۆر، هێزەکانی دژەتیرۆر بە هاوبەشی لەگەڵ هێزەکانی هاوپەیمانان، فەوجی تەکتیکی یەک (ص م)، فەوجی کەرکوک و نەینەوا و سەڵاحەدینی سەر بە دژەتیرۆری عیراق، فرقەی هێزی تایبەتی عیراق ، ئۆپەراسیۆنێکیان لە سنوری حەمرین ئەنجامدا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئۆپەراسیۆنەکە سەرەتا بە هێرشی ئاسمانی چڕ دەستیپێکرد و توانرا ئامانجەکان بە وردی بپێکرێن، پاشان لە زەمینەوە توانرا بە نزیکەی لە پانتایی 25 کیلۆمەتردا 18 ناوچەی بەئامانجگیراوی گومانلێکراو پاکبکرێتەوە و دەستبەسەر چەند کۆگایەکی چەک بگیرێت کە بڕێکی زۆر تەقەمەنی قورس و مامناوەندی تێدابوو.
ئەوەشی خستەڕوو، دژەتیرۆر و هاوپەیمانەکانی بەردەوامدەبن لە پاککردنەوەی خاکی هەرێمی کوردستان و عیراق لە هەر مەترسییەک کە گروپە تیرۆرستییەکان دروستیبکەن.
بە سەرپەشتی بافڵ جەلال تاڵەبانی کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەڕێوەچوو، لە کۆبوونەوەکەدا دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە، پرسە هەنووکەییەکان و هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق تاوتوێی کرا.
مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ یەكشەممە، کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرپەرشتی، بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان بەڕێوەچوو.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کۆبوونەوەکەدا بافڵ جەلال تاڵەبانی رایگەیاند، ژیان و گوزەران و ئارامی بۆ هاووڵاتییان، کاری لە پێشینەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانن.
مەکتەبی سیاسی یەکێتی راشیگەیاند، هاوتەریب دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە، پرسە هەنووکەییەکان و هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە پرسە سەرەکییەکانی كۆبوونەوەكە بوون.
ئاشکراشیکرد،هەر لەكۆبوونەوەكەدا باس لە دوایین ئامادەکارییەکانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق کرا و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیش، ئامادەکاریی تەواوی بۆ هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق کردووە.
هەر بەپێی راگەیەنراوەکە لە كۆتایی کۆبوونەوەکەدا بافڵ جەلال تاڵەبانی و مەكتەبی سیاسی جەختیان كردەوە، لەسەر ئەوەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، رژدە لەسەر بە سەنتەرگرتنی هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان و ژیان و گوزەران و ئارامی هاووڵاتییان لە پێشینەی کارەکانی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان دەبێت، بە ئاراستەی حوكمڕانییەكی رەشید، لە هەرێمی كوردستان و عیراقدا.
