کوردستان
بە بڕیاری سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە سنوری گەرمیان ناحیەی رزگاری کرا بە قەزا و ناوچەی ئاڤکان لە سنوری زاخۆ کرا بە ناحییە.
ئهمڕۆ نێچيرڤان بارزانى، سهرۆكى ههرێمى كوردستان فهرمانێكى ههرێميى بۆ هێنانهكايهى قهزاى رزگارى له سنورى ئيدارەی سهربهخۆى گهرميان ئیمزا كرد كه ههمان سنورى ئێستاى ناحيهى رزگارى لهخۆدهگرێت.
ههر له فهرمانێكى ديكهى ههرێميدا، بۆ خزمهتكردنى زياترى خهڵكى ناوچهكه، سهرۆكی هەرێمی کوردستان، ئهمڕۆ ئیمزای لهسهر هێنانهكايهى ناحيهى ئاڤكان له سنوورى ئيدارهى سهربهخۆى زاخۆ كرد.
سەرۆکایەتی هەرێم ئاماژەی بەوەکردووە، هێنانهكايهى قهزاى رزگارى له سنورى گهرميان و ناحيهى ئاڤكان له سنوورى زاخۆ، هاوكار و يارمهتيدهر دهبێت بۆ برهودان به خزمهتگوزارييهكان بۆ دانيشتوانى ئهو ناوچانه له ههموو بوارهكاندا و وهڵامدهرهوهى باشترى داوا و چاوهڕوانييهكانى هاووڵاتيان لهو سنوورانه دهبێت.
سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان پشتگیری لە دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین دەکاتەوە و دەڵێت: دهبێت شهڕ و كرداره چهكدارييهكان بوهستن، پێکهوهژیان و ئاشتى بهرقهرار بێت.
سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ههرێمى كوردستان به گرنگييهكى زۆرهوه له گفتوگۆكان له پهراوێزی کۆبوونهوهی کۆمهڵی گشتیی نهتهوه يهكگرتووهكان و ناوهنده نێودهوڵهتييهكان دهربارهى فەلهستين دهڕوانێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئێمه له ههرێمى كوردستان تهواوى پشتگيريمان بۆ مافى چارهیخۆنووسين بۆ گهلى فهلهستين و دامهزراندنى دهوڵهتهكهى له چوارچێوهى رهوايهتى و ياسا نێودهوڵهتييهكاندا، دووپات دهكهينهوه.
سەرۆکایەتی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، ئێمه وهك گهلێك كه زۆر قوربانیمان بۆ ئازادى و مافه رهواكانمان داوه، به ڕێزهوه له تێكۆشان و قوربانیدانی گهلى فهڵهستين لهپێناو ئازادیدا دهڕوانين و ساڵانێكى درێژه نوێنهرايهتيى فهلهستينمان له ههرێمى كوردستان ههيه.
راشیگەیاند، جهخت لهسهر ههڵوێستى نهگۆڕى ههرێمى كوردستان دهكهينهوه كه شهڕ و كوشتار هيچ كێشهيهك چارهسهر ناكات، بۆ ئهوهى ههمووان له ئارامى و سهقامگيرى و ئاسوودهييدا بژين، دهبێ شهڕ و كرداره چهكدارييهكان بوهستن، پێکهوهژیان و ئاشتى بهرقهرار بێت و بهپێى بهها مرۆيييهكان و ياسا نێودهوڵهتييهكان مافى ڕهواى گهلانى ناوچهكه و ئاسايش و ژيانى شكۆمهندانه و دادپهروهرى بۆ ههمووان دهستهبهر بكرێت و بسهلمێنرێت.
سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم كۆدەبێتەوە و كوردسات نیوزیش كارنامەی كۆبوونەوەكە ئاشكرا دەكات.
بەپێی كارنامەی كۆبونەوەكە ، سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم گفتوگۆ لەبارەی رێككەوتنی هەناردەكردنەوەی نەوت لەلایەن هەرێم و بەغداد و كۆمپانیانەوتییەكان دەكات.
لە بڕگەیەكی دیكەی كۆبوونەوكەدا، دواپێشهاتی دۆسیەی پۆلێنكردنی داهاتە نانەوتییەكان و دەستنیشانكردنی بەشی گەنجینەی فیدراڵ لە كۆبوونەوەكە دەخرێتەڕوو.
بەپێی زانیارییەكانی پەیامنێری كوردسات نیوز لە كۆبوونەوەكەی سبەینێی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمدا بڕیار لەبارەی ناردنی 120 ملیار دیناری داهاتی نانەوتی بۆ حكومەتی فیدراڵ دەدرێت لە بەرامبەر ناردنی مووچەی مانگی تەمووزی هەرێم.
دەرچوانی دوانزەی ئامادەیی بۆ پڕکردنەوەی فۆرمی زانکۆڵاین دەبێت ژمارەی تەلەفون تۆماربکەن، وەزارەتی خوێندنی باڵاش رایگەیاند، ئەگەر دەرچوان ژمارەی تەلەفونێکی دیکە بەکاربهێنن لەرووی یاسییەوە بەرپرسیار دەبن.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمساڵ لەپێناو بەرژەوەندى دەرچوانى دوانزەى ئامادەیی کاتێک دەرچوان دەیانەوێت فۆرمى زانکۆلاین پڕبکەنەوە پێویستە ژمارە تەلەفۆنێک تۆمار بکەن، پاشان کۆدێکیان لە رێگەى کورتە نامەوە بەدەست دەگات و دەتوانن زانکۆلاین پڕبکەنەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، گرنگە دەرچوان ژمارەى تەلەفۆنى خۆیان بەکاربهێنن بۆ پڕکردنەوەى زانکۆلاین، بە پێچەوانەوە ئەگەر هەر ژمارە تەلەفۆنێکى دیکە بەکاربهێنێت لە رووى یاساییەوە بەرپرسیار دەبن.
ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بڕیاریدا بە خەرجکردنی موچەی مانگی حەوتی موچەخۆرانی هەرێم، وەزیرێکی کوردیش دەڵێت: سودانی فەرمانی بە تەیف سامی کردووە دەستبکات بە جێبەجێکردنی رێکارەکانی خەرجکردنی موچە.
د. هەڵۆ عەسکەری وەزیری ژینگەی عیراق لە لێدوانێکدا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق، سودانی بە وەزیری دارایی راگەیاند، موچەی مانگی حەوتی فەرمانبەرانی هەرێم خەرج بکات.
وتیشی، لە کۆبوونەوەکەدا خودی محەمەد شیاع سودانی باسی لە بابەتی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی کرد و پرسیاری ئاڕاستەی وەزیری نەوت سەبارەت بە گفتوگۆکان بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم، هەروەها وەزیری نەوت رایگەیاند، هەموو گفتوگۆکان ئەرێنی بوون و کۆمپانیاکان هەموو ئامادەن نەوت لەرێگەی سۆمۆوە هەناردەبکەن، تەنها یەک کۆمپانیای نەوتی نەبێت کە کێشەیان لەسەر نزیکەی 60 هەزار بەرمیل نەوت هەیە، بڕیاریشە ئەو نەوتەی بۆ لەلایەن ئەو کۆمپانیایەوە بەرهەمدەهێنردرێت بۆ بابەتی ناوخۆ بەکاربهێندرێت.
د.هەڵۆ عەسکەری ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئایندەیەکی نزیکدا هەناردەکردنی نەوتی هەرێم دەستپێدەکاتەوە و هەنگاوەکانی دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنەوە زۆر خێران و گفتوگۆکان ئەرێنین.
عەقیدی مافپەروەر عەلی جەمال قدووری، وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان، ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە کوژرانی هاوڵاتییەک لە قەزای کفری. بەپێی راگەیەندراوەکە، شەوی رابردوو پۆلیس ئاگادار کراوەتەوە لە حاڵەتێکی کوشتن لە گوندی ئۆمەربل سەربە ناحیەی سەرقەڵا.
لە راگەیەندراوەکەی پۆلیسدا هاتووە؛ دەستبەجێ، مەفرەزەکانی پۆلیس چوونەتە شوێنی روداوەکە و دەرکەوتووە کە هاوڵاتی (ئەکبەر ڕۆستەم محەمەد) ناسراو بە ئەکبەر حاجی رۆستەم، لەدایکبووی ساڵی1955، لەنێو زەوییە کشتوکاڵییەکەی خۆی بەهۆی بەرکەوتنی فیشەکەوە گیانی لەدەستداوە.
دەستبەجێ پۆلیس دەستی بە هێڵکاری شوێنی روداوەکە کردووە و دەستکراوە بە کۆکردنەوەی زانیارییەکان لەسەر چۆنێتی روداوەکە. لە ئێستادا پۆلیس پەڕاوی لێکۆڵینەوەی بۆ روداوەکە کردۆتەوە و دەستی بە لێکۆڵینەوەی ورد کردووە لەسەر چۆنێتی روداوەکە و ئاشکراکردنی ناسنامەی تۆمەتبار.
بەپێی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان، ئۆتۆمبێل و مۆبایلەکەی قوربانییەکە کە لە کاتی روداوەکە پێی بووە، براون.
وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند: "لە داهاتوودا لە رێکارەکان و هەر زانیارییەک سەبارەت بە روداوەکە، و هەر گۆڕانکارییەک لە ئاڕاستەی لێکۆڵینەوەی روداوەکە دوای وەرگرتنی رەزامەندیی بەڕێز دادوەری لێکۆڵینەوە، رای گشتی و دەزگاکانی راگەیاندن بەپێی یاسا بەرکارەکانی هەرێمی کوردستان ئاگادار دەکەینەوە."
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەبۆنەی بەستنی کۆنگرەی نوێ و هەڵبژاردنی بەڵێن عەبدوڵڵا وەک سکرتێری نوێی حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان، پەیامێکی پیرۆزبایی گەرمی ئاراستە کرد.
لە پەیامەکەیدا، قوباد تاڵەبانی هیوای سەرکەوتنی بۆ بەڵێن عەبدوڵڵا لە قۆناغی داهاتووی خەباتیدا خواست، و دڵنیایی دا لەوەی کە لە جێبەجێکردنی ئەرک و راسپاردەکانی (12هەمین کۆنگرەی حزبەکەیان) سەرکەوتوو دەبێت. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئامانجەکانی حزب، کە وەک نەخشەڕێگای داهاتوو بۆ پتەوکردنی پایە و کۆڵەکەکانی حوکمڕانی و هێنانەکایەی پەیوەندییەکی پتەو و سەنگین لەگەڵ لایەن و پارتە سیاسییەکاندا بڕیاریان لێی داوە، بەدیدێنن.
قوباد تاڵەبانی لە کۆتایی پەیامەکەیدا دووپاتی کردەوە کە "بۆ ئەو قۆناغە نوێیەش پەیوەندییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان هەر بە پتەویی دەمێنێتەوە."
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینهوهی زانستی حكومهتی ههرێمی كوردستان رایگەیاند، زانكۆلاین بۆ ماوەی هەشت رۆژ بۆ دەرچووانی پۆلی (12)ـی ئامادەیی کارا دەکات.
دەقی راگەیەنراوەکە...
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، رایگەیاند، ئەمڕۆ سێشەممە ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما بە جێگیریی دەمێننەوە. خێرایی با هەندێک کات لە ناوچەکانی رۆژهەڵاتی هەرێم و گەرمیان چالاک دەبێت بۆ سەرووی 30 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا.
کەشناسی هەرێم باسی لەوەشکرد، سبەی چوارشەممە ئاسمان ساماڵ دەبێت، و پلەکانی گەرما بە بڕی 1-2 پلەی سیلیزی بە بەراورد بە تۆمارەکانی ئەمڕۆ بەرزدەبنەوە.
بەرزترین پلەی گەرمیی پێشبینیکراو بۆ سبەی چوارشەممە بە پلەی سیلیزی:
-
هەولێر: 32 پلەی سیلیزی
-
سلێمانی: 31 پلەی سیلیزی
-
دهۆک: 32 پلەی سیلیزی
-
ئامێدی: 27 پلەی سیلیزی
-
ئاکرێ:31 پلەی سیلیزی
-
کەرکوک: 34 پلەی سیلیزی
-
زاخۆ: 33 پلەی سیلیزی
-
هەڵەبجە: 30پلەی سیلیزی
-
سۆران: 28 پلەی سیلیزی
-
حاجی ئۆمەران: 16 پلەی سیلیزی
-
گەرمیان: 36 پلەی سیلیزی
بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئۆپراسیۆنەکانی ئاسایش بەهەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری و دژەتیرۆری کەرکوکی سەربەوەزارەتی ناوخۆی عێراق و هێزەکانی کۆماندۆی کوردستان توانیان لەسنووری پارێزگای کەرکوک و سلێمانی (سێ)تیرۆریست دەستگیربکەن و بەهەماهەنگی هێزەکانی کۆماندۆی کوردستان و هاوپەیمانان-هێزی تایبەتی ئەمریکا کێوماڵی ناوچەی شوان ئەنجام بدەن.
دەزگای ئاسایشی هەرێم بڵاویکردوە، لەڕۆژی 2025/9/18بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئۆپراسیۆنەکانی دەزگای ئاسایش هەرێم و بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری و دژەتیرۆری کەرکوکی سەربەوەزارەتی ناوخۆی عێراق بەبڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش توانیان لەسنوری پارێزگای کەرکوک تیرۆریستێک دەستگیربکەن.
ئاماژەی بەوەشکردوە، دوای ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە و دانپێدانانی تیرۆریست و لەسەر بنەمای زانیاری هەواڵگری ورد توانرا شوێنی دوو تیرۆریستی تر لەسنووری پارێزگای سلێمانی دەستنیشان بکرێت و بەهەماهەنگی هێزەکانی کۆماندۆی کوردستان هەردوو تیرۆریست دەستگیرکران.
راشیگەیاند، لەماوەی رابردوودا چەکداری داعش بوون و لەئێستاشدا کاری رێکخراوەییان بۆ داعش کردوە و لەتۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بیری توندڕەویان بڵاوکردوەتەوە و دوای کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە 2025/9/21 بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئۆپراسیۆنەکانی ئاسایش بەهەماهەنگی هێزەکانی کۆماندۆی کوردستان و هاوپەیمانان-هێزی تایبەتی ئەمریکا، توانیان لەسنووری ناوچەی شوان کێوماڵی بەرفراوان ئەنجام بدەن و چەندین شوێن و حەشارگەی تیرۆریستان لەناوبەرن.
بڵاویشیکردوە، لەئێستادا تیرۆریستان بەماددەی (2)ی تیرۆر راگیراون و لێکۆڵینەوە لەدۆسیەکانیان بەردەوامە.
ئەمڕۆ یەکشەممە 21ـی 9ـی 2025، بە سپۆنسەری دەزگای میدیایی کوردسات، گەورەترین کۆنسێرتی خێزانی لە هاوینەهەواری سەرچناری شاری سلێمانی بەڕێوەدەچێت.
لە کۆنسێرتەکەدا چەندین هونەری بەشدارن و هاووڵاتیان بە جۆشوخرۆشەوە روویان لە هاوینەهەواری سەرچنار کردووە.
وەفدێکی دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان سەردانی گرتوخانەی کانی گۆمەی کرد.
وەفدەکە ئەمڕۆ یەکشەممە 21ـی 9ـی 2025 بەسەرۆکایەتی د. مونا یاقۆ سەرۆکی دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان سەردانی گرتوخانەی کانی گۆمەیان کرد لە شاری سلێمانی.
بەپێی راگەیەندراوی دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ لە هەرێم، وەفدەکە بەجیا سەردانی هەریەک لەلاهور جەنگی بورهان و پۆڵاد جەنگی بورهانی کردووە، هەروەها دواتر سەردانی زیندانیانی دیکەی رووبەڕووبوونەوەکەی لالەزاری کردووە.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، وەفدەکە بەدواداچونیان کردووە بۆ رەوشی تەندروستی و شوێنی مانەوەی زیندانیان بەگشتی تەندروستی سەرجەم زیندانیان باشەو کەسوکاریان سەردانیان دەکەن و ئەوانەی داوای پارێزەریان کردووە بۆیان دابینکراوە، ئەوەی داوای نەکردووە بەئارەزووی خۆی رەتیکردووەتەوە، هەروەها رێگەیان پێدراوە تەلەفۆن بۆ کەسوکاریان بکەن.
ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایدەگەیەنێت: هەموو رێکارەکان بۆ ئەنجامدانی رێکەوتنی سێ قوڵی لە نێوان هەرێم و بەغدا و کۆمپانیا نەوتییەکان کۆتاییهاتووە.
کاروان یاروریس بڕیاردەری فراکسیۆنی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق تایبەت بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، هەموو رێکارەکان بۆ ئەنجامدانی رێکەوتنی سێ قوڵی لە نێوان هەرێم و بەغدا و کۆمپانیا نەوتییەکان، بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان کۆتاییهاتووە.
وتیشی، رەشنوسی رێکەوتنەکەش ئامادەیە، تەنها ئیمزاکردنی هەر سێ لایەنەکەی ماوە، چاوەڕوانیش دەکرێت لە داهاتوویەکی نزیکدا رێکەوتنەکە لە بەغدا ئیمزا بکرێت.
کاروان یاروەیس ئاماژەی بەوەشکرد، گرفتی کۆمپانیا نەوتییەکان لەگەڵ حکومەتی عیراق یەکلایی بوەتەوە، دەربارەی دیاریکردنی دادگایەک بۆ یەکلایی کردنەوەی سکاڵاکان، لە نێوان دادگای بەریتانیا و دادگای عیراق، هەردوولا لەسەر دادگای پاریسی نێودەوڵەتی رێکەوتون.
سەبارەت بە بەرهەمهێنانی نەوت لە هەریمی کوردستان، ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئەوەی خستەڕوو، بڕی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستان 235 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا، رێکەوتنەکە بەو جۆرەیە کە 50 هەزار بەرمیل بۆ پێداویستی ناوخۆی هەرێم گلدەدرێتەوە و 180 هەزاریشی لە نێوان سۆمۆ و کۆمپانیا نەوتییەکان دابەش دەکرێت.
دەشڵێت، رونکردنەوەکەی ئەنجومەنی دەوڵەت چارەسەر نیە و کۆتایی بە کێشەکان نەهێناوە، بۆیە دەرفەتێکی دیکەی داوەتە هەرێم و بەغداد بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکانی داهاتی نانەوتی لە رێگەی گفتوگۆوە.
دوو پێشنیاز لە ئارادەیە بۆ چارەسەرکردنی پرسی داهاتی نانەوتی، حکومەتی هەرێم دەبێت مانگانە 120 ملیار دینار رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق بکات، یاخود دەبێت حکومەتی هەرێم پەنجا لەسەدای داهاتی گشتی بە نەوتی و نانەوتییەوە رادەستی عیراق بکات، "کاروان یاروەیس وا دەڵێت".
راشیگەیاند، پێشبینی دەکات حکومەتی هەرێمی کوردستان پێشنیازی یەکەم قبوڵ بکات و مانگانە 120 ملیار دینار وەکو داهاتی ناوخۆیی رادەستی حکومەتی عیراق بکات.
رێبوار تەها پارێزگاری کەرکوک، پێشوازی لە عیرفان سدیق، باڵیۆزی بەریتانیا لە عیراق و وەفدی یاوەری کرد.
لەو دیدارەدا کە هەردوو جێگری کارگێڕی و تەکنیکی پارێزگار و یاریدەدەری تەکنیکی ئامادەی بوون، گفتوگۆ کرا دەربارەی ئاسۆی هاوکاری هاوبەش لە نێوان هەردوو وڵات و کاریگەرییە ئەرێنییەکانی لەسەر کەرکوک، و کاریگەرییەکانی لەسەر پەرەپێدانی واقیعی ئابوری، زانستی و رۆشنبیری، و رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا کرا.
پارێزگاری کەرکوک جەختی لەسەر پەرۆشی ئیدارەی کەرکوک و ئەنجومەنی پارێزگاکە کردەوە بۆ کارکردن لەسەر پەرەپێدانی واقیعی ئابوری و گەشەپێدان و خزمەتکردنی هەموو هاووڵاتیانی کەرکوک لە چوارچێوەی رۆحی یەک تیمدا.