دەستەی كەشناسیی عیراق رایگەیاند، كە بەهۆی نزمەپاڵەپەستۆیەكی گەرمیی وەرزییەوە، پلەكانی گەرما لە چەندین پارێزگای ناوەڕاست و باشووری وڵات لە 50 پلەی سیلیزی تێپەڕ دەبن و شەپۆلێكی گەرمای توند وڵاتەكە دەگرێتەوە.

بەپێی راگەیاندراوێكی رەسمیی دەستەی كەشناسی، عیراق لە ژێر كاریگەریی نزمەپاڵەپەستۆی گەرمیی وەرزیدایە، ئەمەش وایكردووە كە ئاسمانی وڵات لە هەموو ناوچەكان بە تەواوەتی ساماڵ و خۆرهەتاو بێت.

پلەكانی گەرماش لە ناوچەكانی ناوەڕاست و باشوور هاوشێوەی رۆژانی رابردوو بە بەرزی دەمێننەوە.

كەشناسی ئاماژەی بەوەش كردووە، كە گەرماكە لە سەعاتەكانی نیوەڕۆدا دەگاتە لوتكە و لە هەندێك لە شارەكان 50 پلەی سیلیزی تێدەپەڕێنێت، هەر بۆیە داوا لە هاووڵاتیان دەكرێت لەو كاتانەدا خۆیان لە تیشكی خۆر بپارێزن.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی پێشوازی لە عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق کرد کە ئەمە یەکەمین سەردانی رەسمی دەرەکیی سەرۆک وەزیرانە لە دوای پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتەکەیەوە.

لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی هاوبەشدا، هەردوولا قۆناغێکی نوێی پەیوەندییە سیاسی، ئەمنی و ئابوورییەکانی نێوان بەغداد و واشنتۆنیان راگەیاند و جەختیان لەسەر هاوبەشییەکی ستراتیژیی هەمیشەیی کردەوە.

لە سەرەتای کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەدا، سەرۆکی ئەمریکا بە گەرمی بەخێرهاتنی وەفدی عیراقی کرد و رایگەیاند کە واشنتۆن عیراقی خۆش دەوێت و متمانەیەکی زۆری بە سەرۆک وەزیران هەیە کە بە باشترین شێوە نوێنەرایەتی وڵاتەکەی دەکات. 

لای خۆیەوە عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم سەردانە مێژووییە تەنها سەردانێکی ئاسایی و تێپەڕ نابێت، بەڵکو دەروازەیەک دەبێت بۆ راگەیاندنی هاوبەشییەکی ستراتیژیی درێژخایەن لە نێوان هەردوو دەوڵەتدا.

لەسەر پرسی ئەمنی وهێزە چەکدارەکان، زەیدی پەیامێکی توندی ئاراستەی سەرجەم لایەنەکان کرد و رایگەیاند: هێزە ئەمنییەکانی عیراق بە تەواوی توانای پاراستنی خاکی نیشتمانیان هەیە و دوای 30ی ئەیلوولی داهاتوو هیچ هۆکارێک بۆ مانەوەی گروپە چەکدارەکانی دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت بوونی نییە.

سەرۆک وەزیران ئاشکراشی کرد کە لە ماوەی رابردوودا دەوڵەت بە رەسمی چەکێکی زۆری لە بەشێک لەو گروپە چەکدارانە وەرگرتووەتەوە، و جەختی کردەوە کە دەرگای حکومەت بۆ هەر هێز و لایەنێک ئاوەڵایە کە بڕیار بدات چەک دابنێت و روو لە کایەی سیاسی بکات بۆ ئەوەی بە شێوازێکی یاسایی و مەدەنی هاوکاری تەواوی بکرێت.

لە کۆتایی کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەدا، سەرۆک وەزیران باسی لە دۆخی ئابووری و بارگرانییەکانی جەنگی دژ بە تێرۆر کرد و ئاماژەی بەوە دا کە زیانەکانی عیراق لەم شەڕەدا گەیشتووەتە زیاتر لە 400 ملیار دۆلار و بووەتە هۆی وێرانبوونی ژێرخانی وڵات.

زەیدی وتی: هەرچەندە عیراق یەکێکە لە دەوڵەتە دامەزرێنەرەکانی رێکخراوی ئۆپێک، بەڵام بەهۆی ئەو بارگرانییە گەورەیەی بەسەریدا هاتووە، ئێستا داوای پشکێکی دادپەروەرانە لە هەناردەکردنی نەوتدا دەکات، هاوکات بەخێرهاتنی کۆمپانیا ئەمریکییەکانی کرد بۆ ئەوەی لە قۆناغی داهاتوودا بێنە ناو بازاڕەکانی عیراقەوە و بەشدار بن لە ئاوەدانکردنەوەی وڵاتدا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی پێشوازی لە عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق کرد و جەختی لە پەیوەندییە بەهێزەکانی نێوان هەردوو وڵات کردەوە.

ترەمپ لە کاتی پێشوازیکردنی لە سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند: عیراقمان خۆش دەوێت، هاوکات متمانەی خۆی بە سەرکردایەتییەکەی نیشان دا و وتی: زەیدی بە باشترین شێوە نوێنەرایەتی وڵاتەکەی دەکات.

ئەم دیدارە لوتکەیە ئەمڕۆ سێشەممە لە کۆشکی سپی بەڕێوەچوو، دوای ئەوەی عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق دوێنێ دووشەممە لەسەرۆکایەتی شاندێکی باڵای حکومیدا گەیشتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

ئەمە یەکەمین سەردانی دەرەکیی رەسمی زەیدییە بۆ دەرەوەی وڵات لە دوای پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی عیراق.

بەرەبەیانی رۆژی 14 تەمموزی ساڵی 1958وەرچەرخانێكی گەورە عیراق و ناوچەكەی خستە قۆناغێكی نوێوە، كۆتایی بە سیستمێكی حوكمڕانی هێنرا و جۆرێكی تری دەسەڵات لە عیراقدا كاروباری گرتەدەست.

ئەو ڕۆژە ژمارەیەك ئەفسەری سوپای عیراق كە ناویان لەخۆیان نابوو ئەفسەرانی ئازادیخواز، نەخشەیەكی نهێنیان جێبەجێكرد و بەزەبری هێزی سەربازیی و پشتبەستوو بە پشتیوانیی خەڵكی عیراق، كۆشكی پاشایەتی و دامەزراوە گرنگەكانی حكومەتیان كۆنترۆڵكرد و لە ئەنجامیشدا دەسەڵاتی حوكمڕانییان لە پاشایەتییەوە گۆڕی بۆ كۆماریی.

روداوەكە بە هەموو پێوەرێكی ئەو سەردەمە و لە راونگەی سیاسەتی نێودەوڵەتی و جەمسەرگیرییە سیاسییەكانەوە دژی ئیمپریالزم و كۆنەپەرستی بوو، عیراقی لە كۆمەڵێك پابەندیی رزگاركرد و تائێستاش لەزۆربەی ئەدەبیاتی سیاسی و مێژووییدا بە شۆڕشی چواردەی تەمموز ناسراوە.

گەلی كورد وەك نەیەوەیەكی گرنگی گەلانی عیراق پێشوازی لە شۆڕشەكە كرد، عەبدولكەریم قاسم كەسایەتیی یەكەمی جێبەجێكەر و بەرپرسیاری شۆڕشەكە بوو، چەندین ئەفسەری كوردیش لە ئەنجومەنی ئەفسەرانی ئازادیخواز ئەندام بوون.

گۆڕانكارییەكە لەسیستمی حوكمڕانیدا پێشبینی ئەوەی لێدەكرا ببێتە دەستپێكی قۆناغی ئازادی و گەشانەوە و پێشكەوتنی عیراق، چەندین هەنگاوی گەورەش بەو ئاراستەیە نران وەك ئازادكردنی تەواوی زیندانییە سیاسییەكان و لێبوردنی گشتی بۆ هەموو دوورخراوەكان، داڕشتنی دەستووری كاتی و مۆڵەتدان بە دامەزراندنی سەندیكا و كۆمەڵە پیشەیی و جەماوەرییەكان و دابینكردنی ئازادییەكانی رادەربڕین و ڕۆژنامەوانیی ئاشكرا.

گەلی كورد لەسایەی دەستووری نوێی عیراقەوە بۆ یەكەمجار لە مێژوودا دان بە بوونیدا نرا وەك نەتەوەیەكی جیاواز و گەلێكی سەرەكی عیراق، دەقی بڕگەكەی دەستووریش دەڵێت كورد و عەرەب لەم وڵاتەدا هاوبەشن.

روداوەكەی چواردەی تەمموز، شۆڕش بوو، بەڵام ئەنجومەنی ئەفسەرانی ئازادیخواز بەرنامەیەكی سیاسی و كۆمەڵایەتی دیاریكراویان نەبوو بۆ بەڕێوەبردنی عیراق، ئەوەش كۆنەپەرستان و نەتەوەییە شۆڤینییەكان و هێزە ناوچەییەكان و جیهانییەكان سوودیان لێ وەرگرت و بە چەندین پیلان و نەخشە لە دژی كەوتنە كار و شۆڕشەكە لە رێڕەوی خۆی لایدا، تاكڕەوی زاڵ بوو، دووبەرەكی و جەمسەرگیری جۆراوجۆر سەریان هەڵدا و حكومەت لە زوربەی بەڵێنەكانی پێشووی پەشیمان بووەوە، گەلی كوردیش زیانی زۆری پێگەیشت لەو پاشەكشەیەی شۆڕش و ناچاركرا بۆ بەرگریی لە دەستكەوتە نەتەوەییەكانی چەكی شۆڕش هەڵبگرێت.

سەرەنجام حكومەتەكەی عەبدولكەریم قاسم لە كودەتایەكی خوێناویی بەعسی و نەتەوەییەكاندا، لە 8ی شوباتی ساڵی 1963دا روخێنرا.

ئێستا كە 68 ساڵ بەسەر چواردەی تەمموزی ساڵی 1958 تێدەپەڕێت، ئەوەی بە نەگۆڕی ماوەتەوە راستی چارەنوسی گەلانە، راستی ئەوەی كە هیچ زەبر و زەنگێك ناتوانێت هەتاسەر دەنگی ئازادیخوازیی گەلانی زۆرلێكراو كپ و خامۆش بكات.

 

بەهۆی وەرگرتنی بەرتیل و رێگریکردن لە مامەڵەی هاووڵاتییان، شەش فەرمانبەری گومرگی "دارمان" لە نێوان کەرکوک و هەولێر دەستگیرکران.

دەستەی دەسپاکی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ئۆپراسیۆنەکە لەلایەن مەفرەزەکانی نوسینگەی لێکۆڵینەوەی کەرکوک و لەسەر بنەمای بڕیاری دادوەر جێبەجێ کراوە، دوای ئەوەی بەڵگەی پێویست لەسەر تێوەگلانی ئەو فەرمانبەرانە لە کاروباری نایاسایی و پێشێلکردنی ئەرکە حکومییەکانیان کۆکرایەوە.

بەپێی راگەیەنراوەکەی دەستپاکی، تۆمەتبارەکان بە شێوازی جۆراوجۆر فشاریان خستووەتە سەر هاووڵاتییان و بازرگانان، بە ئەنقەست رێگرییان لە راپەڕاندنی مامەڵە گومرگییە یاساییەکانیان کردووە و دواخستوویانە، بە مەبەستی ئەوەی ناچاریان بکەن بەرتیل و سەرانەیان پێ بدەن.

دەستەکە جەختیشیکردەوە، سەرجەم تۆمەتبارە دەستگیرکراوەکان بەپێی یاسای ژمارە 160ـی ساڵی 1983 رووبەڕووی دادوەری لێکۆڵینەوەی تایبەتمەند کراونەتەوە، تا رێوشوێنی توندی یاساییان لەبەرانبەردا بگیرێتەبەر.

لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ واشنتۆن، سەرۆک وەزیرانی عیراق لەگەڵ نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا کۆبووەوە و تێیدا پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابورییەکان و رۆڵی سەرەکی بەغداد بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی ناوچەکە تاوتوێ کران.

نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عیراق بڵاویکردەوە، ئێوارەی دوێنێ دووشەممە عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە شوێنی مانەوەی خۆی لە واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا، پێشوازی لە "تۆم باراک" نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا بۆ عیراق کرد.

لە دیدارەکەدا چەندین پرسی گرنگی پەیوەندیدار بە پەیوەندییەکانی نێوان بەغداد و واشنتن تاوتوێ کران.

نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عیراق ئاشکرایکرد، لە کۆبوونەوەکەدا پەیوەندییە دوقۆڵییەکان و ئاسۆکانی هاوکاریی هاوبەش و پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تاوتوێکرا

ئەوەشی خستەڕوو، لە تەوەرێکی تردا پێداچوونەوە بە رەوتی پەیوەندییە ئابورییەکانی نێوان هەردوو وڵات و ئەو گەشەسەندنەی لەم دواییانەدا بەخۆیانەوە بینیوە گفتوگۆی لەبارەوە کرا، لەگەڵ گەڕان بەدوای رێگاکانی فراوانکردنی هاوبەشیی ئابوری.

هەر کۆبوونەوەکەدا، هەردوولا باسیان لە دواین پێشهات و پەرەسەندنەکانی ناوچەکە کرد و جەختیان کردەوە لەسەر گرنگیی پاڵپشتیکردنی ئەو هەوڵانەی کە ئامانجیان بەهێزکردنی ئاسایش و سەقامگیری و کەمکردنەوەی گرژییەکانە.

هەر لە دیدارەکە رۆڵی سەرەکی عیراق کە دەتوانێت بیگێڕێت لە لێک نزیککردنەوەی دیدگاکان و بەشداریکردن لە هێورکردنەوەی بارودۆخی ناوچەکەدا خرایە بەرباس.

دەستەی دەسپاكی عیراق بڵاویكردەوە، لە مانگی رابردوودا، بڕیاری دەستگیركردن و بانگهێشتكردن بۆ 30 پلە تایبەتەكان دەركراوە.

دەستەی دەسپاكی عیراق رایگەیاند، لە نیوەی یەكەمی ئەمساڵدا، 155 بڕیاری دەستگیركردن و بانگهێشتكردن بۆ بەردەم دادگا بۆ پلە باڵاكان دەركراوە، بە تەنها لە مانگی حوزەیرانیشدا، بڕیاری دەستگیركردن و بانگهێشتكردن بۆ 30 خاوەنی پلەی تایبەت دەرچووە.

 دەستەی دەسپاكی عیراق ئەوەشی ئاشكرا كردووە، هەر لەو ماوەیەدا 901 پرۆسەی دەستبەسەرداگرتن جێبەجێكراوە و 471 تۆمەتبار لەكانی ئەنجامی تۆمەتەكانیاندا دەستگیركراون.

لەلایەکی تریشەوە، دادگای لێکۆڵینەوەی نەینەوا ئاشکرایکرد، لە چوارچێوەی بەدواداچوون بۆ دۆسیەی گەندەڵیی "عەدنان جومەیلی" بریکاری پێشووی وەزارەتی نەوت بۆ کاروباری پاڵاوتن کە ئێستا دەستبەسەرە، بڕیاری سڕکردن و دەستبەسەرداگرتن بۆ نۆ موڵکی بازرگانی، سێ کارگەی ئارد و حەوت بارهەڵگری مۆدێل بەرز دەرکراوە، کە کۆی بەهاکەیان دەگاتە نزیکەی 69 ملیار دیناری عیراقی.

بەرەبەیانی ئەمڕۆ، عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق بەرەو ئەمریكا بەڕێكەوت و وەفدێكی حكومی و ئابوری باڵا یاوەری دەكەن.

بڕیارە زەیدی لە سەردانەكەیدا بۆ ئەمریكا لەگەڵ  دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و گەورە لێپرسراوانی تری ئەو وڵاتە  كۆببێتەوە، پتەوكردنی هاوبەشی نێوان بەغداد و واشنتۆن و راكێشانی وەبەرهێنەرانی ئەمریكی و هەماهەنگی ئەمنی و ئابوری و فراوانكردنی چوارچێوەی ستراتیژی تاوتوێ بكات.

گرنگترین تەوەری گفتوگۆكانی نێوان  سەرۆك  وەزیرانی عیراق و گەورە لێپرسراوانی ئەمریكا، چەكداماڵینی گروپە چەكدارەكان و چاكسازی بانكی دەبێت.

ئەو سەردانەی زەیدی لەكاتێكی هەستیاردایە، چونكە عیراق لەژێر فشاری قورسی دارایی و ئەمنی و سیاسییدایە

 لەسەردانەكەی سەرۆك وەزیرانی عیراق  بۆ ئەمریكا وەفدێكی باڵای حكومی و ئابوری  یاوەری دەكەن و لەگەڵ لێپرسراوانی وەزارەتەكانی گەنجینە و دەرەوە و بەرگری و تۆم باراك نێردەی تایبەتی ئەمریكا كۆدەبنەوە.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق، گەڕاندنەوەی 375 کیلۆگرام زێڕی لە چوارچێوەی دۆسیەی لێکۆڵینەوەی بریکاری پێشووی وەزارەتی نەوتدا راگەیاند، کە بە هەماهەنگی لەگەڵ هەرێمی کوردستان دەستی بەسەردا گیراوە.

دادوەرانی لێکۆڵینەوە لە دادگای تاوانەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی ناوەندیی عیراق رایانگەیاند، ئەمڕۆ ، بە هەماهەنگی لەگەڵ دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان و لەژێر سەرپەرشتی راستەوخۆی فایەق زێدان سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق، ، توانراوە 358 کیلۆگرام زێڕ بگەڕێنرێتەوە.

دادگای لێکۆڵینەوە ئاماژەی بەوەشکردووە، لە دۆسیەیەکی تری هاوشێوەدا دەست بەسەر 17 کیلۆگرام زێڕی دیکەدا گیراوە، بەوەش کۆی گشتی ئەو زێڕەی لە یەک رۆژدا دەستی بەسەردا گیراوە گەیشتووەتە 375 کیلۆگرام.

بەپێی راگەیەنراوەکە ، تەواوی زێڕە دەستبەسەرداگیراوەکە رادەستی بەڕێوبەرایەتی گشتی گەنجینەی بانکی ناوەندیی عیراق کراوە، ئەم رێکارانەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانن بۆ تەواوکردنی لێکۆڵینەوەکان لە دۆسیەی بریکاری وەزارەتی نەوت بۆ کاروباری پاڵاوتن، "عەدنان جومەیلی"، کە ئێستا دەستبەسەرە، بەمەبەستی گەڕاندنەوەی سەرجەم ئەو سەروەت و سامانە گواستراوە و نەگواستراوانەی لە رێگەی گەندەڵییەوە بەدەستهاتوون.

وەزارەتی تەندروستی عیراق نوێترین ئاماری رەسمی لەسەر بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی "تای خوێنبەربوون" راگەیاند و ئاشکرایکرد، لە سەرەتای ساڵی 2026ەوە تا ئێستا 270 حاڵەتی تووشبوونی پشتڕاستکراوە و 17 حاڵەتی گیانلەدەستدان لە سەرانسەری وڵاتدا تۆمارکراون.

سەیف بەدر، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی رایگەیاند،، تیمەکانیان رۆژانە بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە ڤێتێرنەری و چاودێرییەکان رەوشی پەتاکە دەپشکنن. بەپێی ئاماری هەفتەی 28ـی ئەمساڵ، 26 تووشبووی نوێ بەبێ تۆمارکردنی چوارچێوەی گیانلەدەستدان دەستنیشانکراون، کە زۆربەیان لە پارێزگای بەسرە بە 10 حاڵەت و نەینەوا بە پێنج حاڵەت بوون.

ئەوەشی خستەڕوو، ئامارەکە بەم شێوەیە بەسەر پارێزگاکاندا دابەشبوون: زیقار 109 تووشبوون و هەشت حاڵەتی گیانلەدەستدان، بەسرە 24 تووشبوون و یەک حاڵەتی گیانلەدەستدان، میسان 21 تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، موسەنا 19 تووشبوون و یەک گیانلەدەستدان، نەینەوا 16 تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، دیالە 15 تووشبوون و یەک گیانلەدەستدان، بەغداد/رەسافە 14 تووشبوون و یەک گیانلەدەستدان، واست 13 تووشبوون و دوو گیانلەدەستدان، بابل 13 تووشبوون و دوو گیانلەدەستدان، سەڵاحەدین پێنج تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، بەغداد/کەرخ پێنج تووشبوون و یەک گیانلەدەستدان، کەرکوک چوار تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، دیوانیە سێ تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، کەربەلا دوو حاڵەت بەبێ گیانلەدەستدان، هەولێر دوو تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان، سلێمانی دوو بەبێ گیانلەدەستدان، نەجەف دوو حاڵەت بەبێ گیانلەدەستدان و ئەنبار یەک تووشبوون بەبێ گیانلەدەستدان".

وەزارەتی تەندروستی ئاماژەی بەوەکردووە کە نیشانەکان لە قۆناغی یەکەمدا بەمانە دەستپێدەکەن:

بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش (تا)، سەرئێشە، ئازار لە ناوچە جیاجیاکانی لەشدا، و ماندویەتی گشتی، لە قۆناغی دواتریشدا رەنگە گەشە بکات بۆ خوێنبەربوون لەژێر پێست یان لە کونەکانی لەشەوە.

رێنماییە خۆپارێزییە گرنگەکان بۆ هاووڵاتیان:

وەزارەت جەختیکردووەتەوە، دەستنیشانکردنی پێشوەختە چانسی چاکبوونەوە زۆر دەکات، و داوای لە هاووڵاتیان کردووە پابەندی ئەم ڕێکارانە بن:

یەکەم، کڕینی گۆشت لە شوێنی تەنها لە گۆشتفرۆشە رێگەپێدراوەکان، پێویستە گۆشت تەنها لەو گۆشتفۆرشانە بکڕدرێت کە مۆڵەتی تەندروستی و ڤێتێرنەرییان هەیە.

دووەم، قەدەغەکردنی سەربڕینی هەرەمەکی و دوورکەوتنەوە لە گەڕەکەکان، رێگری تەواو بکرێت لە لەوەراندن و سەربڕینی ئاژەڵ بە شێوەی هەڕەمەکی لەناو کۆڵان و گەڕەکەکاندا.

سێهەم، بەکارهێنانی کەرەستەی پارێزەر، لەبەرکردنی دەستکێش و جلی پارێزەر لە کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئاژەڵ، گۆشت، یان پاشماوەکانیاندا (بەتایبەت بۆ قەساب و ئاژەڵداران).

لە عیراق پرۆژەیاسایەك ئامادە دەكرێت بۆ بەهێزكردنی دیوانی چاودێریی دارایی بە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی.

لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆكی دیوانی چاودێریی دارایی عیراق كۆبوونەوە و چالاكییەكانی چاودێری داراییان لە ماوەی سێ ساڵی رابردوودا تاوتوێكرد.

لە كۆبوونەوەكەدا باس لە ئامادەكردنی پرۆژەیاسایەك كرا بۆ هەمواركردنەوەی یاسای چاودێریی دارایی كە لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی قۆناغی ئێستای عیراقدا بگونجێت.

هەردوولاش رێككەوتن لەسەر پێكهێنانی تیمێكی هاوبەش بۆ گونجاندنی یاسای دیوانی چاودێریی دارایی بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و رەخساندنی ژینگەیەكی یاسایی و زیادكردنی داهاتی ناونەوتیی و دەستنیشانكردنی كەموكوڕییەكان بۆ باشتر راپەڕاندنی كاری وەزارەت و دامەزراوە حكومییەكان.

تێكەڵكردنی تۆمەتبارانی گەندەڵی لە یاسای لێبوردنی گشتیدا، دەنگدانەوە و ناڕەزایەتییەكی زۆری لە رای گشتیی عیراقدا دروستكردووە.

لە بەرانبەر ئەم نیگەرانییانەدا، ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران روونكردنەوە دەدەن و دەیانەوێت سنوورێك بۆ ئەو تاوانانە دابنێن كە یاساكە دەیانگرێتەوە، بۆ ئەوەی ڕێگە نەدرێت گەندەڵكاران لە سزا دەربازیان بێت، لە كاتێكدا ململانێی لایەنە سیاسییەكان لەسەر دیاریكردنی سنوری تاوانەكان هێشتا بەردەوامە.

ئەم مشتومڕە كە ئێستا لە عیراق گەرمە، دەرگای گفتوگۆیەكی توندی لەسەر سنوورە یاساییەكانی جێبەجێكردنی ئەو یاسایە كردووەتەوە، لەكاتێكدا هەوڵەكانی حكومەت و دەسەڵاتی دادوەری بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و گێڕانەوەی پارەی دەوڵەت بەردەوامە، ئەمەش پرسیاری جدی لای رای گشتی دروستكردووە كە ئایا ئەو لێبوردنە چۆن لەگەڵ سزادانی تاوانبارانی دارایی وڵاتدا یەكدەگرێتەوە!!

لەبارەی ڕەهەندە یاساییەكانی ئەم بابەتەوە، سائر كەعبی، ئەندامی لیژنەی یاسایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بەر رۆژنامەی سەباحی نزیك لە حكومەتی راگەیاندووە، یاسای لێبوردنی گشتی پەیوەندی بە ناوبانگ یان پێگەی كەسەكانەوە نییە، بەڵكو بەندە بەوەی تا چەند مەرج و حوكمە یاساییەكانیان بەسەردا جێبەجێ دەبێت.

هەر كەسێك مەرجەكانی یاساكەی تێدا بێت، وەك هاووڵاتییەكی ئاسایی مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت.

كەعبی جەختی لەوەشكردەوە، ئەمە بەو مانایە نییە كە چاوپۆشی لە تاوانەكانی دژ بە سامانی گشتی بكرێت، بەڵكو ئەنجومەنی نوێنەران یاسایەك دەردەكات كە دەبێت بەبێ جیاكاری بەسەر هەموواندا جێبەجێ بكرێت.

وتیشی، تا ئێستا هیچ بەڵگەیەكی رەسمی یان هەنگاوێكی كۆنكرێتی لەبەر دەستدا نییە كە بیسەلمێنێت فشاری سیاسی یان رێككەوتن هەیە بۆ گرتنەوەی تۆمەتبارانی گەندەڵی بەو لێبوردنە گشتییە.

لەلایەكی دیكەوە، ئەمیر دەعمی شارەزای یاسایی بە رۆژنامەكەی وتووە، دەستنیشانكردنی تۆمەتبارانی دزینی پارەی گشتی بە یاسای لێبوردنی گشتی، بەندە بە چەند هۆكارێكی یاسایی ئاڵۆز كە گرنگترینیان مێژووی ئەنجامدانی تاوانەكەیە.

یاسای لێبوردنی گشتی لە ساڵی 2016دەرچووە و دواتر هەمواركردنەوەی تێدا كراوە، لە كاتێكدا زۆربەی دۆسیەكانی گەندەڵی كە ئێستا باسیان لێوە دەكرێت، لە ساڵانی دوای ئەوەدا روویانداوە.

ئەمەش وادەكات، ئەوانەی یاساكە دەیانگرێتەوە، پێویستی بە وردبینییەكی یاسایی قورستر هەبێت بۆ هەر دۆسیەیەك بە جیا.

هەندێك یاسا ڕێكاری سووككردنی سزایان تێدایە لە حاڵەتێكدا ئەگەر تۆمەتبارەكە پارە دزراوەكان بگەڕێنێتەوە یان شوێنی پارە شاردراوەكان ئاشكرا بكات، بەڵام ئەمەش بە مانای لێخۆشبوونی ئۆتۆماتیكی هەموو تۆمەتباران نییە بە لێبوردنەكە، بەڵكو بڕیاری كۆتایی لای دادگایە.
ئەم ناكۆكییە یاسایی و سیاسییە لەكاتێكدایە كە حكومەتی عیراق لەسەر ئاستی جیاواز بەردەوامە لە راوەدوونانی گەندەڵكاران.

شارەزایان پێیانوایە دروستكردنی هاوسەنگی لەنێوان جێبەجێكردنی یاسا لێبوردەیی و رێگریكردن لە رزگاربوونی تاوانباران لە سزا، گەورەترین ئاڵنگاری بەردەم دامەزراوەكانی دەوڵەت و دادگایە.

سەرۆک وەزیرانی عیراق رایدەگەیەنێت؛ حکومەت لە کۆنتڕۆڵکردنی چەکدا سەرکەوتووبووە و لەگەڵ ترەمپیش گفتوگۆ لەسەر راکێشانی کۆمپانیا ئەمریکییەکان بۆ بازاڕی وەبەرهێنانی عیراق دەکات.

عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، کاری لەپێشینەی حکومەتی عیراق بونیادنانی دەوڵەتێکە کە ببێتە جێگەی شانازی بۆ سەرجەم هاووڵاتیان، هاوکات ئاماژەی بەوەکرد، بەغداد لە بابەتی کۆنتڕۆڵکردنی چەکدا هەنگاوی باشی ناوە و بەرەوپێشچوونی بەخۆیەوە بینیوە.

زەیدی تیشکی خستەسەر پەیوەندییەکانی نێوان بەغداد و واشنتۆن ئەوەشی خستەڕوو، "چاوەڕوانین پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا زیاتر بەرەوپێش بچن؛ ئەمریکا هاوبەشێکی سەرەکییە بۆ بەهێزکردنی ئاشتی و هاوکاری لە نێوان عیراق و تەواوی ناوچەکەدا."

ئاشكراشیکرد، لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، گفتوگۆ لەسەر دۆسیەی وەبەرهێنان و راکێشانی کۆمپانیا ئەمریکییەکان بۆ ناوخۆی عیراق دەکات، بە ئامانجی بەهێزکردنی ژێرخانی ئابوری وڵاتەکە.

عیراق رایدەگەیەنێت، بە هاوكاریی چەند وڵاتێكی دراوسێ، ڕێڕەوی ئاسمانیی سەلامەت و جێگرەوەی بۆ بەردەوامیدان بە گەشتەكان دابین كردووە.

ئەحمەد عیماد، جێگری بەڕێوەبەری كۆمپانیای خزمەتگوزارییەكانی گەشتە ئاسمانیییەكانی سەر بە وەزارەتی گواستنەوەی عیراق رایگەیاندووە، بە هاوكاری چەند وڵاتێكی دراوسێ، توانیویانە چەند رێڕەوێكی ئاسمانیی سەلامەت و جێگرەوە بۆ بەردەوامیدان بە هاتوچۆی ئاسمانی بەسەر ئاسمانی وڵاتەكەدا دابینكردووە.

ئاماژەی بەوەش كردووە، ئامانجیان لەو هەنگاوە گۆڕینی ئاسمانی عیراقە بۆ یەكێك لە زیندووترین و دڵخوازترین رێڕەوەكان بۆ گەشتە ئاسمانییەكان، چونكە عیراق دەتوانێت كات و تێچووی ئابووری بۆ كۆمپانیا گەورە فڕۆكەوانیەكانیە نێودەوڵەتیەكان كەم بكاتەوە.

جەختیشیكردەوە، لە ئێستادا هاتوچۆی ئاسمانی لە كایەی ئاسمانی عیراقدا بەرەوپێشچوونێكی باشی بەخۆیەوە بینیوە.

 

حەیدەر عەبوودی، وتەبێژی حکومەتی عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، رایگەیاند کە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، عەلی زەیدی، سبەینێ دووشەممە لە چوارچێوەی سەردانێکی رەسمیدا بەرەو واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا بەڕێ دەکەوێت.

عەبوودی لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا جەختی لەوە کردەوە: ئەم سەردانە وەک بەرجەستەکردنی پەرەپێدانی پەیوەندییە دەرەکییە هاوسەنگەکان دێت کە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دامەزراون، هاوكات ئاماژەی بەوەش کرد: کاتی ئێستای سەردانەکە "گرنگییەکی گەورە"ی پێدەبەخشێت، بەتایبەتی لە ژێر رۆشنایی ئەو بارودۆخە هەستیارە ناوچەییەی کە ناوچەکە بەخۆیەوەی دەبینێت.

هەروەها روونکردنەوەی دا کە سەردانەکە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە پێناو بەرجەستەکردنی کارنامەی وزاری حکومەتدایە بۆ توندوتۆڵکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ واشنتۆن، و ئاماژەی بەوە کرد کە گفتوگۆکانی سەردانەکە تیشک دەخەنە سەر چەند دۆسیەیەکی گرنگ، کە دیارترینیان پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابووری و وەبەرهێنانەکانە.

وتەبێژی حکومەت پەردەی لەسەر ئەجێندایەکی ئابووری چڕ لادا، کە واژۆکردنی چەندین یاداشتی لێکتێگەیشتنی ستراتیژی لەخۆدەگرێت، کە گرنگترینیان لە کەرتی نەوت و غازدا چڕدەبنەوە، و روونی کردەوە: ئامانجی سەردانەکە هێنانەناوەوەی کۆمپانیا ئەمریکییە پسپۆڕەکانە بۆ کارکردن لە عیراق و بەرزکردنەوەی ئاستی توانای بەرهەمهێنانی کەرتی نەوتی عیراق، بە ئامانجی کەمکردنەوەی پشتبەستن بە گەروی هورمز وەک تاکە دەروازە، ئەمەش وەک هەنگاوێکی ستراتیژی بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی وزەی عیراق.

روانگەی عیراق بۆ ژینگە، ئەمڕۆ یەکشەممە، داوای کەمکردنەوەی کاتەکانی دەوامی رەسمی لە رۆژانی داهاتوودا کرد، بە مەبەستی پاراستنی سەلامەتی گشتی لە ژێر رۆشنایی بەرزبوونەوەی بەرچاوی پلەکانی گەرمادا.

روانگەکە لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندووە: پلەکانی گەرما کە لە 50 پلەی سەدی تێدەپەڕن، کاریگەری نەرێنییان لەسەر هاووڵاتییان دروستکردووە، بەتایبەتی بەساڵاچووان، ژنان، منداڵان و تووشبووانی نەخۆشییە درێژخایەنەکان، سەرەڕای فەرمانبەرانی دامەزراوەکانی دەوڵەت و کەرتی تایبەت، هەر بۆیە داوا دەکات کاتەکانی دەوامی رەسمی کەم بکرێتەوە بۆ کاتژمێر 1:00ی دوای نیوەڕۆ لەبری کاتژمێر 3:00.

ئەوەشی خستووەتەڕوو: ئەم رێکارە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی پەستان لەسەر تۆڕی کارەبای نیشتمانی و کەمکردنەوەی دەردانی گازی کاربۆن، هاوکات لەگەڵ سنووردارکردنی ئەو کاریگەرییە تەندروستییانەی کە بەهۆی شەپۆلەکانی گەرماوە دروست دەبن.

روانگەکە جەختیشی کردەوە: دەکرێت پشتببەستین بە سیستمی کاری نەرم و کارکردن لە دوورەوە بۆ ئەو وەزیفانەی کە پێویستیان بە ئامادەبوونی مەیدانی نییە، لەگەڵ پابەندکردنی کەرتی تایبەت بە دابینکردنی ژینگەیەکی کاری ئارام، و کەمکردنەوەی کاتەکانی کاری دەرەوە بۆ کرێکاران لە کاتی لوتکەی گەرمادا کە لە سەعات 11:00ی پێشنیوەڕۆوە تا 4:00ی ئێوارە دەخایەنێت.

ئاماژەی بەوەش کردووە: کەمکردنەوەی کاتەکانی دەوام هۆکار دەبێت بۆ زیادکردنی کاتەکانی پێدانی وزەی کارەبا بە هاووڵاتییان دوای کوژاندنەوەی بەکارهێنانی کارەبا لە فەرمانگە حکومییەکاندا، سەرەڕای کەمکردنەوەی حاڵەتەکانی تووشبوون بە بەرهەتاوگەیان، بێهێزی و ماندوێتی لە نێوان هاووڵاتییاندا، بەتایبەتی ئەو راوێژکار و سەردانیکەرانەی کە بۆ راییکردنی مامەڵەکانیان چاوەڕێ دەکەن.