عیراق
وتەبێژی فەرماندەی هێزە چەكدارەكانی عیراق رایگەیاند، پلانە ئەمنییەكانی وڵات گۆڕانكاری ریشەیییان بەسەردا هاتووە و رێگە نادەن هیچ لایەنێك ببێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی وڵات.
سەباح نوعمان وتەبێژی فەرماندەی هێزە چەكدارەكانی عیراق رایگەیاند، ئاسایش دەبێت لە خزمەتی هاووڵاتیدا بێت نەك ببێتە هۆی بێزاركردن و حكومەت وازی لە فەلسەفەی كۆن هێناوە و پشت بە چەمكی ئاسایشی زیرەك و پێشكەوتوو و تەكنەلۆژیای سەردەم دەبەستێت.
دەشڵێت، سنورەكانی عیراق بە تەواوی لە رێگەی سیستمی چاودێریی پێشكەوتوو بەڕێوەدەبرێت و بەرەوپێشچون هەیە لە سیستمی بەرگری ئاسمانی و رێگە بە هیچ لایەنێك نادات هەڕەشە لە ئاسایشی عیراق بكات و كێشە و ئاستەنگ بۆ سەقامگیریەكەی دروست بێت.
لەكاتی هەوڵدان بۆ رزگاركردنی منداڵێك لە رووباری دیجلە، 13 كەس خنكان و تەرمی شەش كەسیان تا ئێستا گەیەندراوەتە پزیشكی دادی سەلاحەدین.
د. كامیل جەمیل، پزیشكی دادی سەڵاحەدین بە كوردسات نیوزی راگەیاند، دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ دوو خێزانی دانیشتووی بەغداد، لە نزیك گوندی مەحزەمی سنووری تكریت لە سەڵاحەدین بە مەبەستی گەشت و سەیران چوونەتە سەر رووباری دیجلە، دواتر منداڵی یەكێك لەو خێزانانە كەوتووەتە رووبارەكەوە.
ئەوەشی خستەڕو، 13 كەس لەنێویاندا ئەندامانی ئەو دوو خێزانە و ژمارەیەك هاوڵاتی نزیك شوێنی رووداوەكە، لەكاتی هەوڵدان بۆ رزگاركردنی منداڵەكە كەوتوونەتە رووبارەكەوە و سەرجەمیان خنكاون، لەو ژمارەیەش تائێستا تەرمی شەش كەسیان دۆزراوەتەوە و گەیەندراونەتە پزیشكی دادی سەڵاحەدین.
بەپێی زانیارییەكانی پەیامنێری كوردسات نیوز، تیمەكانی بەرگری شارستانی و پۆلیسی رووباری تكریت لە شوێنی رووداوەكەن و گەڕان و بەدواداچوونیان بۆ دۆزینەوەی تەرمەكانی تر بەردەوامە.
ماوەی چەند ساڵێكە دیاردەی خۆڵبارین و زریانە تۆزاوییەكان لە عێراقدا، لە بابەتێكی كەشوهەوای ئاساییەوە گۆڕاون بۆ یەكێك لە مەترسیدارترین ئاڵنگارییە ژینگەیی، ئابووری و تەندروستییەكان.
لەم ساڵانەی دواییدا، بەهۆی گۆڕانی كەشوهەوای جیهانی و چالاكییە نادروستەكانی مرۆڤەوە، تەمەنی ئەم شەپۆلانە و ڕێژەی چڕیی تۆزەكە بەشێوەیەكی پێوانەیی زیادی كردووە بەتایبەتیش لە وەرزی هاویندا كە ژیان لە زۆرێك لە شارە گەورەكاندا پەكدەخات و هۆشداریی تەندروستیی توند لە لایەن دامەزراوەكانەوە ڕادەگەیەنرێت.
لەگەڵ تێپەڕبوونی ڕۆژەكان و بەرزبوونەوەی پلەكانی گەرما، ژیان لە زۆرێك لە شارە گەورەكاندا بە تەواوی پەكیدەكەوێت و نەخۆشخانەكانیش دەبنە شوێنی پێشوازیكردن لە هەزاران كەس كە بەدەست كێشەی كۆئەندامی هەناسەدانەوە دەناڵێنن.
شارەزایانی ژینگە ئاماژە بەوە دەكەن ئەم كارەساتە سروشتییە، تەنها دەرئەنجامی گۆڕانی كەشوهەوای جیهانی نییە، بەڵكو پەیوەندییەكی ڕاستەوخۆی بە زنجیرەیەك فاكتەری مرۆیی و جوگرافیی ناوخۆیی و هەرێمییەوە هەیە.
كەمبوونەوەی توندی بارانبارین لە ساڵانی ڕابردوودا، بووەتە هۆی وشكبوونەوەی یەكجاریی خاك و گۆڕینی بۆ چینێكی تۆزاویی نەرم كە بە ئاسانی لەگەڵ جووڵەی بادا بەرز دەبێتەوە.
كاتێكیش هیچ پشتێنەیەكی سەوزایی لە دەوروبەری شارەكاندا بوونی نییە، ڕەشەباكان بە بێ هیچ بەربەستێك دەگەنە ناو جەرگەی ناوچە نیشتەجێبووەكان.
هاوكات لەگەڵ ئەمەشدا، سیاستە ئاوییەكانی دەوڵەتانی دراوسێ، بەتایبەت دروستكردنی بەنداوە زەبەلاحەكان لە لایەن توركیا و ئێرانەوە لەسەر سەرچاوەكانی ڕووباری دیجلە و فوڕات، ئاستی ئاوی عێراقی گەیاندووەتە نزمترین ئاستی مێژوویی، ئەمەش زۆنگاوەكانی وشككردووە و ڕووبەرێكی فراوانی زەوییە كشتوكاڵییەكانی گۆڕیوە بۆ بیابان.
لە ناوەڕاستی بەهار و وەرزی هاویندا، كاتێك پلەكانی گەرما هێڵی پەنجا پلەی سەدی دەبەزێنن، بای شەماڵی وشك و بەهێز لە باكووری ڕۆژاواوە لە بیابانەكانی سووریا و عێراقەوە هەڵدەكات و بڕێكی ئێجگار زۆر لە تۆز ڕادەماڵێت.
پسپۆڕان پێیانوایە بۆ ڕێگریكردن لەم مۆتەكەیە، عێراق پێویستی بە ستراتیژێكی نیشتمانیی خێرا هەیە كە خۆی لە مۆدێرنكردنی كەرتی كشتوكاڵ، گۆڕینی سیستمی ئاودێری بۆ تەكنیكە نوێیەكان و دروستكردنی پشتێنەی سەوزی چڕ لە دەوری شارەكاندا دەبینێتەوە.
عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عیراق بەبۆنەی جەژنی قوربانەوە پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستەی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کرد و دەڵێت: جەژنی قوربان لە خۆتان و تەواوی گەلە ئازیزەکەمان پیرۆز دەکەم.
دەقی پەیامەکە:
بەڕێز بافڵ تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
سڵاوی خواتان لێبێت
بە بۆنەی هاتنەوەی جەژنی قوربانی پیرۆزەوە، گەرمترین و بەرزترین پیرۆزبایی ئاڕاستەی ئێوە و رۆڵەکانی گەلە ئازیزەکەمان دەکەین؛ لە خودای باڵادەست دەپاڕێینەوە کە ئەم جەژنە بکاتە مایەی خێر و خۆشی و بەرەکەت بۆ وڵاتە خۆشەویستەکەمان و هیوای تەندروستییەکی باشیشتان بۆ دەخوازم و دواکارم یەزدانی مەزن هەموومان سەرکەوتوو بکات بۆ خزمەتکردنی نیشتمانە ئازیزەکەمان.
جەژنتان پیرۆز بێت و هەموو ساڵێک بە خۆشی
بەغداد ئایاری 2026
عەلی فالح زەیدی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان
ماوەی چەند ساڵێكە دیاردەی خۆڵبارین و زریانە تۆزاوییەكان لە عێراقدا، لە بابەتێكی كەشوهەوای ئاساییەوە گۆڕاون بۆ یەكێك لە مەترسیدارترین ئاڵنگارییە ژینگەیی، ئابووری و تەندروستییەكان.
لەم ساڵانەی دواییدا، بەهۆی گۆڕانی كەشوهەوای جیهانی و چالاكییە نادروستەكانی مرۆڤەوە، تەمەنی ئەم شەپۆلانە و ڕێژەی چڕیی تۆزەكە بەشێوەیەكی پێوانەیی زیادی كردووە بەتایبەتیش لە وەرزی هاویندا كە ژیان لە زۆرێك لە شارە گەورەكاندا پەكدەخات و هۆشداریی تەندروستیی توند لە لایەن دامەزراوەكانەوە ڕادەگەیەنرێت.
لەگەڵ تێپەڕبوونی ڕۆژەكان و بەرزبوونەوەی پلەكانی گەرما، ژیان لە زۆرێك لە شارە گەورەكاندا بە تەواوی پەكیدەكەوێت و نەخۆشخانەكانیش دەبنە شوێنی پێشوازیكردن لە هەزاران كەس كە بەدەست كێشەی كۆئەندامی هەناسەدانەوە دەناڵێنن.
شارەزایانی ژینگە ئاماژە بەوە دەكەن ئەم كارەساتە سروشتییە، تەنها دەرئەنجامی گۆڕانی كەشوهەوای جیهانی نییە، بەڵكو پەیوەندییەكی ڕاستەوخۆی بە زنجیرەیەك فاكتەری مرۆیی و جوگرافیی ناوخۆیی و هەرێمییەوە هەیە.
كەمبوونەوەی توندی بارانبارین لە ساڵانی ڕابردوودا، بووەتە هۆی وشكبوونەوەی یەكجاریی خاك و گۆڕینی بۆ چینێكی تۆزاویی نەرم كە بە ئاسانی لەگەڵ جووڵەی بادا بەرز دەبێتەوە.
كاتێكیش هیچ پشتێنەیەكی سەوزایی لە دەوروبەری شارەكاندا بوونی نییە، ڕەشەباكان بە بێ هیچ بەربەستێك دەگەنە ناو جەرگەی ناوچە نیشتەجێبووەكان.
هاوكات لەگەڵ ئەمەشدا، سیاستە ئاوییەكانی دەوڵەتانی دراوسێ، بەتایبەت دروستكردنی بەنداوە زەبەلاحەكان لە لایەن توركیا و ئێرانەوە لەسەر سەرچاوەكانی ڕووباری دیجلە و فوڕات، ئاستی ئاوی عێراقی گەیاندووەتە نزمترین ئاستی مێژوویی، ئەمەش زۆنگاوەكانی وشككردووە و ڕووبەرێكی فراوانی زەوییە كشتوكاڵییەكانی گۆڕیوە بۆ بیابان.
لە ناوەڕاستی بەهار و وەرزی هاویندا، كاتێك پلەكانی گەرما هێڵی پەنجا پلەی سەدی دەبەزێنن، بای شەماڵی وشك و بەهێز لە باكووری ڕۆژاواوە لە بیابانەكانی سووریا و عێراقەوە هەڵدەكات و بڕێكی ئێجگار زۆر لە تۆز ڕادەماڵێت.
پسپۆڕان پێیانوایە بۆ ڕێگریكردن لەم مۆتەكەیە، عێراق پێویستی بە ستراتیژێكی نیشتمانیی خێرا هەیە كە خۆی لە مۆدێرنكردنی كەرتی كشتوكاڵ، گۆڕینی سیستمی ئاودێری بۆ تەكنیكە نوێیەكان و دروستكردنی پشتێنەی سەوزی چڕ لە دەوری شارەكاندا دەبینێتەوە.
سەرۆک وەزیرانی عیراق لێكۆڵینەوە لە چەند گرێبەستێكی گرنگی وەزارەت و دامەزراوە حكومییەكان دەكات و دەڵێت، نابێت سامانی گشتی بۆ بەرژەوەندی تایبەتی بەكاربهێنرێت.
عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق بڕیاریداوە لێكۆڵینەوە لە ژمارەیەك گرێبەستی گرنگی وەزارەت و دامەزراوە حكومییەكان بكرێت، دەشڵێت، ئەو بڕیارەی بە مەبەستی پاراستنی سامانی گشتی و روبەڕوبوونەوەی گەندەڵییە.
نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆك وەزیرانی عیراقیش لە راگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەو هەنگاوەی زەیدی لە چوارچێوەی جێبەجێكردنی كارنامەی حكومەت و پاراستنی سامانی گشتییە و لایەنە چاودێریی و پەیوەندیدارەكانی راسپاردووە بەزوترین كات لێكۆڵینەوە لەو گرێبەستانەی پێشتر بكەن وەزارەتەكان ئیمزایان كردوون، بۆئەوەی بزانرێت تا چەند لەگەڵ یاسا و رێنماییەكاندا دەگونجێن و بەرژەوەندی گشتییان پاراستووە.
راشیگەیاندووە، دەبێت ئەو لایەن و كەسانە دەستنیشان بكرێن كە بەهۆی كەمتەرخەمی یان بۆ بەرژەوەندی تایبەتی زیانیان بە سامانی گشتیی گەیاندووە، بڕیاریشدراوە ئەنجامی لێكۆڵینەوەكان بە زووترین كات رادەستی دادگا بكرێن، بۆئەوەی رێكاری یاسایی بەرانبەر سەرپێچیكاران بگیرێتەبەر و سامانی گشتی بپارێزرێت.
سەرۆک وەزیران و فەمانیاری گشتیی هێزە چەکدارەکانی عیراق، عەلی فالح زەیدی، لە راگەیەندراوێکدا پێشوازی لە هەڵوێستی نیشتمانی و بەرپرسیارانەی موقتەدا سەدر رێبەری ڕەوتی نیشتمانیی شیعە کرد، بۆ بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی هێزە چەکدارەکانی و پەیوەندیکردنیان بە دەوڵەتەوە.
لە راگەیەندراوێکدا، سەرۆک وەزیرانی عیراق، جەختیکردوەتەوە، ئەم دەستپێشخەرییە هەنگاوێکی گرنگە بەرەو بەهێزکردنی سەقامگیریی ناوخۆیی، چەسپاندنی شکۆی دەوڵەت و سەروەریی یاسا، هاوکات پاڵپشتییەکی جیدییە بۆ جێبەجێکردنی بنەمای قۆرخکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا و یارمەتیدەرە بۆ دەزگا ئەمنییەکان تا ئەرکە نیشتمانی و دەستوورییەکانی خۆیان بەجێبهێنن.
هەروەها، داواشیکردوە، لە سەرجەم گروپەچەکدارەکانی تر هاوشێوەی هێزەکانی سەرایا سەلام بەرپرسیارانە و لەژێر چەتری دەوڵەت و دامەزراوە رەسمییەکاندا کار بکەن، ئەمەش وەک تاکە گرەنتی بۆ پاراستنی عیراق، پاراستنی سەروەرییەکەی و بەهێزکردنی ئاسایش لەسەر ئەو بنەمایەی کە تەنیا دەوڵەت لایەنی رێگەپێدراوە بۆ چەسپاندنی یاسا و بەکارهێنانی هێز.
زەیدی لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد، کە قۆناغی ئێستای وڵات پێویستی بە یەکخستنی هەموو هەوڵەکان و پێشخستنی بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانی هەیە، بۆ پاراستنی یەکڕیزیی عیراق و بەرزکردنەوەی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوە دەستوورییەکان لەژێر سێبەری دەوڵەتێکی بەهێزدا کە یاسا تیایدا سەروەر بێت.
له بڕیارێكی چاوهڕواننهكراودا، رێبهری رهوتی نیشتمانیی شیعە موقتهدا سهدر، جیابوونهوه و ههڵوهشاندنهوهی تهواوهتی هێزە چەکدارەکانی"سهرایا سهلام"ی له رهوتهكهی ڕاگهیاند.
سهدر ئاماژهی بهوه كردووه، كه ئهم ههنگاوه له پێناو بهرژهوهندیی گشتیی نیشتمان و بۆ دوورخستنهوهی ئهو مهترسییانهیه كه روبهڕووی وڵات دهبنهوه، به جۆرێک كه ئهم هێزه سهربازییه به تهواوهتی دهخرێته سهر دهوڵهت و ئهو لایهنه رەسمیانەی كه بهرپرسن لە رێکخستنە سهربازییهكان.
بهپێی ئەو راگەیەندراوەی كه له ههژماری رەسمی خۆی لە ئێکس بڵاویكردووهتهوه، بڕیار دراوه تهواوی لایهنه مهدهنییهكانی سهر به "سهرایا سهلام" بگوازرێنهوه بۆ ناو پرۆژهی (البنيان المرصوص)، به مهرجێک هیچ جۆره بارهگا، چهك، پۆشاكی تایبەتی سهربازی یان ناونیشانێكی جیاوازیان نهمێنێت.
سهدر سوپاسی ههوڵ و "جیهادی" هێزه سهربازییهكانی سهرایا سهلامی كردووه و هیوای خواستووه لێخۆشبوون ههبێت بۆ ههر كهسێک كه نهیتوانیوه خۆی لهگهڵ دیدگا ئاینی، عهقیدی و كۆمهڵایهتییهكانی ئهواندا بگونجێنێت.
له كۆتایی راگهیهندراوهكهیدا، موقتهدا سهدر هیوای خواستووه كه تهواوی پێكهاتهكانی حهشدی شەعبی خۆیان له فهرمان و ههژموونی حزبی و تائیفی داببڕن، بۆ ئهوهی سهروهریی یاسا بچهسپێت.
سەرۆك كۆماری عیراق بەبۆنەی جەژنی قوربانەوە پیرۆزبایی ئاراستەی گەلی عیراق كرد و هیوای یەكڕیزی و لێبوردەیی دەخوازێت.
نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق، پەیامێكی پیرۆزبایی ئاڕاستەی سەرجەم هاووڵاتیانی عیراق و وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی كرد، و راشیگەیاند، ئەم بۆنەیە دەكەینە دەرفەتێك بۆ قووڵكردنەوەی گیانی هاوسۆزی، لێبوردەیی و یەكڕیزیی نێوان پێكهاتەكان.
جەختیشی لە گرنگیی گیانی هاوكاریی هاوبەش بۆ روبەڕوبوونەوەی سەرجەم و ئاستەنگەكان كردەوە، بە شێوازێك كە ببێتە مایەی بەهێزكردنی پێگەی عیراق، دابینكردنی سەقامگیری، ئارامی و ژیانێكی شایستە بۆ تەواوی گەلی عیراق.
نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئێرانەوە پێگەیشت.
لەو پەیوەندییە تەلەفونییەدا، ئەمڕۆ سێشەممە 26-5-2026، هەردوو سەرۆک ویستی خۆیان نیشاندا کە گەلانی موسڵمانی عیراق و ئێران بە پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی زیاتر شاد بن و ئاسایش و سەقامگیری و خۆشگوزەرانی زیاتر باڵ بەسەر هەردوو وڵات و ناوچەکەدا بکێشێت .
هاوکات هەردوولا جەختیانکردەوە لە گرنگی کۆتاییهێنان بە شەڕ و چارەسەرکردنی گرژییەکانی ناوچەکە لە ڕێگەی دیالۆگ و رێگەچارەی دیپلۆماسی و پێویستی پەنابردن بۆ لێکتێگەیشتن تا بەشدار بێت لە چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری و دوپاتیشیانکردەوە لە گرنگی یەکڕیزی جیهانی ئیسلامی و پتەوکردنی هاودەنگیی نێوان گەلان.
لەمیانی پەیوەندییە تەلەفونییەکەدا، هەردوو سەرۆک باسیان لە پەیوەندی بەهێزی دوو قۆڵی نێوان هەردوو وڵات و گەلانی دراوسێ کرد، هەروەها جەختیانکردەوە لە گرنگی بەهێزکردن و پەرەپێدانی ئەو پەیوەندییانە لە بوارە جیاجیاکانی سیاسی و ئابووری و بازرگانیدا بە شێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بکات و هاریکاریی دووقۆڵی بەهێزتر بکات.
مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئێران، بانگهێشتنامەی رەسمی ئاراستەی نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق کرد بۆ ئەوەی سەردانی کۆماری ئیسلامی ئێران بکات کە یارمەتیدەر دەبێت لە پتەوکردنی پەیوەندی دووقۆڵیی و پەرەپێدانی ئاسۆی هاریکاری هاوبەش.
عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە. لە رێگەی پەیوەندییەکی تەلەفۆنییەوە لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، دۆخی ناوچەکە و هەوڵەکانی کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکانی تاوتوێ کرد.
نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیران لە بەیاننامەیەکدا، رایگەیاند: عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیران، پێشوازی لە پێوەندییەکی تەلەفۆنی مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری کۆماری ئیسلامیی ئێران کرد، ئاماژەی بەوەش کرد: هەردوولا پیرۆزباییان بەبۆنەی نزیکبوونەوەی جەژنی قوربانی پیرۆز گۆڕییەوە، بەو هیوایەی خودای گەورە ئەم جەژنە بە خێر و سەقامگیریی زیاترەوە بۆ هەردوو گەلی عیراق و ئێران و تەواوی ئوممەتی ئیسلامی بگێڕێتەوە.
هەر لە بەیاننامەکەدا هاتوە کە لەو پەیوەندییەدا باسی پەیوەندییە دووڵایەنەکان و گرنگیی بەهێزکردنی هاوکاریی نێوان هەردوو وڵات کرا بە شێوازێک کە بەرژەوەندیی هاوبەشی هەردوو گەلی دراوسێ دەستەبەر بکات.
هاوکات هەردوولا تاوتوێی دۆخی ناوچەکەیان کرد و جەختیان لەسەر پێویستی بەردەوامبوونی هەماهەنگی و هاوکاریی هەرێمی و نێودەوڵەتی کردەوە لە پێناو کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان و پێشخستنی زمانی دیالۆگ و هێورکردنەوەی دۆخەکە، بە جۆرێک کە هاوکار بێت لە چەسپاندنی سەقامگیری لە ناوچەکە و جیهاندا.
وەزارەتی كۆچ و كۆچبەرانی عیراق دوایین وردەكاری لەبارەی داخستنی كەمپی هۆل دەخاتەڕوو و رایدەگەیەنێت، كەمتر لە هەزار و 500 كەس لە كەمپەكە ماونەتەوە.
كەریم نوری بریكاری وەزارەتی كۆچ و كۆچبەرانی عیراق رایگەیاند، لێپرسراوانی عیراق لە رێی 33 هەڵمەتی گواستنەوە، زیاتر لە 21 هەزار ژن و منداڵ و كەسوكاری داعشیان لە كەمپی هۆل گواستووەتەوە بۆ عیراق، لە ئێستاشدا كەمتر لە هەزار و 500 كەس لەو كەمپە ماونەتەوە.
وتیشی، لەو ژمارەیە 15 هەزاریان گەڕاونەتەوە بۆ ناوچەكانی خۆیان و لەگەڵ كۆمەڵگە تێكەڵ كراونەتەوە، ئەوانەی تریش رەوانەی ناوەندی شییانەوە كراون لە پارێزگای نەینەوا و بەمنزیكانە تێكەڵی كۆمەڵگە دەكرێنەوە.
كەریم نوری ئاماژەی بەوەشكرد، عیراق سەركەوتوو بوو لە هەڵوەشانەوەی كەمپی هۆل و لە ئێستاشدا ئەو كەمپە بە داخراو دادەنرێت و كۆتایی هاتووە.
وەزارەتی گواستنەوە دەستپێکردنی جێبەجێکردنی پڕۆژەی تەکسیی رووباری لە بەغداد و هەشت پارێزگای تر راگەیاند، ئەمەش لە چوارچێوەی پلانێکی گشتگیردا کە پشت بە سێ تەوەرە دەبەستێت، بە ئامانجی پاڵپشتیکردنی گواستنەوەی رووباری و گەشەپێدانی کەرتەکانی گەشتیاری و ئابووری.
مەیسەم سافی، بەڕێوەبەری نووسینگەی راگەیاندن لە وەزارەتەکە رایگەیاند، تەوەرەی یەکەم بریتییە لە راگرتنی پڕۆژەکە لە شوێنە نوێیەکانی ناو پارێزگای ئەنبار بە هەماهەنگی لەگەڵ حکومەتی خۆجێی، کە قەزاکانی فەللوجە، رەمادی، حەبانییە و هیت دەگرێتەوە، بە مەبەستی بەهێزکردنی چالاکی گەشتیاری و دابینکردنی خزمەتگوزاریی نوێی گواستنەوە بۆ هاووڵاتییان.
زیادیشی کرد کە تەوەرەی دووەم تیشک دەخاتە سەر سەرلەنوێ کاراکردنەوەی پڕۆژەکە لەو پارێزگایانەی پێشتر بەهۆی هۆکاری جیاوازەوە تێیدا راوەستابوو، کە بریتین لە بەسرە، واست، نەجەفی ئەشرەف و بابل.
رونیشیکردەوە کە تەوەرەی سێیەم خۆی لە ئامادەکردنی توێژینەوەی گشتگیری چۆنیەتی کارپێکردنی تەکنیکی و ئابووری دەبینێتەوە، وەک ئامادەکارییەک بۆ کارپێکردنی پڕۆژەکە لە داهاتوودا لە پارێزگاکانی زیقار، نەینەوا و سەلاحەددین، بە شێوازێک کە بەشدار بێت لە گەشەپێدانی جووڵەی گەشتیاری و ئابووری.
پەرلەمانتارێكی عیراق نرخی خەمڵێنراوی نەوت لە پرۆژە یاسای بودجەی ئەمساڵدا ئاشكرا دەكات و دەشڵێت پرۆژەیاساكە زیادكردنی داهاتی نانەوتی لە خۆدەگرێت.
حەورا عەزیز موسەوی، لیژنەی نەوت و غاز و سامانە سروشتییەكانی ئەنجومەنی نوێنەران ئاشكرایكرد، پرۆژە یاسای بودجەی 2026 پشت بە چوار كۆڵەكەی بنەڕەتی دەبەستێت، كە ئەوانیش بریتین لەدەستنیشانكردنی نرخی نەوت بە نزیكەی (60) دۆلار بۆ هەر بەرمیلێك، و كەمكردنەوەی خەرجییە گشتییەكان، زیادكردنی داهاتە نانەوتییەكان، هەروەها كەمكردنەوەی پشتبەستن بە نەوت وەك سەرچاوەی سەرەكی بۆ دابینكردنی دارایی بودجە.
ئاماژەی بەوەشكرد، گفتوگۆكان لە ناو لیژنەكەدا بەردەوامن بۆ دۆزینەوەی رێگاكانی كەمكردنەوەی كورتهێنانی دارایی، بەتایبەتی لە كاتێكدا پێشبینی دەكرێت نرخی نەوت روو لە دابەزین بكات.
لەلایەكی دیكەوە، عەلی زیرجاوی، ئەندامی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا، داوای كرد، پێویستە پلانێكی فریاگوزاری هاوشێوەی یاسای ئاسایشی خۆراك ئامادە بكرێت، بۆ حاڵەتێك ئەگەر نەتوانرا بودجەی 2026 لە وادە دەستوورییەكانی خۆیدا پەسند بكرێت.
مەسرور بارزانی سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان و قەیس خەزعەلی ئەمینداری گشتیی عەسائیبی ئەهلی حەق کۆبوونەوە و تاوتوێی دوایین پێشهاتەکانی عیراقیان کرد
لە کۆبوونەوەکەدا، رەوشی گشتیی و رێڕەوی پرۆسەی سیاسی لە عیراق و دوایین گۆڕانکاری و پەرەسەندنەکانی ناوچەکە تاوتوێکران.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا، هەردوولا بیروڕایان لەبارەی گرنگیی پشتیوانیکردنی حکومەتی عیراق بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان لەگەڵ هەرێم، گۆڕیوەتەوە.
لە کۆتایی کۆبوونەوەکەشدا، باس لە باشترکردنی رەوشی رەوشی خزمەتگوزارییە گشتییەکان و پێشخستنی دەرفەتەکانی پەرەپێدانی ئابووری عیراق کراوە.
لەژێر فشاری قەرزە ناوخۆییەكاندا كە گەیشتووەتە زیاتر لە 140 ترلیۆن دینار، حكومەتی عیراق بەرەو قەرزی دەرەكی هەنگاو دەنێت.
عەلی عەلاق پارێزگاری بانكی ناوەندیی عیراق رایگەیاند، بۆ پڕكردنەوەی كورتهێنان و دابینكردنی پێداویستییەكانی گەشەپێدان، لە داهاتوودا عیراق روو لە قەرزی دەرەكی دەكات، ئەوەش دوای ئەوەی بانكە ناوخۆییەكان تا بەرزترین ئاست قەرزیان داوەتە حكومەت.
جەمال كۆچەر ئەندامی لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقیش دەڵێت، قەرزی ناوخۆیی عیراق گەیشتووەتە نزیكەی 140 تریلیۆن دینار، ئەوەش بڕێكی زۆر و مەترسیدارە لە كاتێكدا قەبارەی كورتهێنان گەیشتووەتە 64 ترلیۆن دینار كە نزیكەی 30% بۆ 35%ی كۆی گشتی قەبارەی بودجەی عیراق پێكدەهێنێت.
دەشڵێت، چیتر بانكە حكومییەكان ناتوانن وەك رابردوو قەرز بدەنە حكومەت، چونكە بەشێكی زۆری نەختینەكەیان بە قەرزی حكومییەوە بەستراوەتەوە.
لەبارەی روكردنە قەرزی دەرەكیش عەلی عەلاق دەڵێت، وەرگرتنی قەرزی دەرەكی تەنها بەپێی مەرج و چاكسازیی بنەڕەتی دەبێت كە لەلایەن دامەزراوە نێودەوڵەتییەكانەوە دەسەپێنرێن، وەك كۆنترۆڵكردنی خەرجییەكان، كەمكردنەوەی بەفیڕۆدان و گەندەڵی، چاكسازیی لە سیستمی بانكیی و باج و بەرزكردنەوەی داهاتە نانەوتییەكان.