عیراق
بۆ تاوتوێكردنی لە ئەنجامی سەردانی وەفدەكەیان بۆ هەرێم و كاندیدی پۆستی سەرۆك وەزیران ئێوارەی ئەمڕۆ چوارچێوەی هەماهەنگی كۆدەبێتەوە.
عەلی كینانی ئەندامی فراكسیۆنی "ئبشیر یا عیراق" بە رۆژنامەی سەباحی نیمچە رەسمی رایگەیاندووە، ئێوارەی ئەمڕۆ چوارچێوەی هەماهەنگی كۆدەبێتەوە بۆ تاوتێكردنی ئەنجامی سەردانی بەشێك لە سەركردەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی بۆ هەولێر و سلێمانی.
وتیشی: دوو رۆژدراوەتە لایەنە كوردیەكان بۆ یەكلاكردنەوەی پرسی سەرۆك كۆمار كە ماوەی مانگێگە چارەسەرنەكراوە.
راشیگەیاند، لەكۆبونەوەكەدا جارێكی دیكە پرسی كاندیدی سەرۆك وەزیران گفتوگۆی لەبارەوە دەكرێت، هەرچەندە تاكو ئێستاش چوارچێوەی هەماهەنگی هێشتا پابەندە بە كاندیدكردنی نوری مالكی بۆ ئەوپۆستە.
عەلی عەلاق رەتی دەکاتەوە لە لایەن ئەمریکاوە هۆشداری توندییان پێدابێت، سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوتی عیراق و رایگەیاندوە، تەنها چەند پرسێکی تەکنیکیان تاوتوێ کردوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە، پارێزگاری بانکی ناوەندی عەلی عەلاق جەختی کردەوە، کە گفتوگۆکان لەگەڵ بەرپرسانی ئەمریکی تەنها چەند پرسێکی تەکنیکی بوە و رەتی کردوەتەوە، باسیان لە هەڵبژاردنی مالکی و دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوت کردبێت.
علی عەلاق، جەختیکردوەتەوە، " لەگفتوگۆکاندا باسیان لە هیچ پرسێکی تر نەکردووە، کە رەهەندی جیاوازی هەبێت."
ئەمەش لە دوای ئەوە دیێت، ئاژانسی بلۆمبێرگ، بڵاویکردەوە بەرپرسانی ئەمریکا بە عەلی عەلاقیان راگەیاندوە، ئەگەر نوری مالکی ببێتەوە بە سەرۆک وەزیران، واشنتن دەست دەگرێت بەسەر تەواوی داهاتی نەوتی عیراقدا و رێگری دەکات لە گەیشتنی دۆلار بە بەغداد.
نوری مالیکی، سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، جەخت لە بەردەوامبوونی کاندیدبوونی دەکاتەوە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران و رایدەگەیەنێت، ترەمپ لە رێگەی زانیاریی نادروستەوە دەربارەی ئەو چەواشە کراوە.
نوری مالیکی لە لێدوانێکی نوێدا رایگەیاند، "لە کاندیدبوونم بۆ سەرۆکایەتیی وەزیران ناکشێمەوە و تاوەکو کۆتایی بەردەوام دەبم." سەبارەت بە ئێکسەکەی ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، مالیکی وتی: "ترەمپ من ناناسێت و هیچ پەیوەندییەکی بە منەوە نییە، تەنیا ناوم پێدراوە و پێموایە کەوتووەتە ناو پرۆسەیەکی چەواشەکارییەوە." ئاماژەی بەوەش کرد کە هەندێک کەس لە ناوخۆی عیراقەوە زانیاریی نادروستیان بە ترەمپ داوە تاوەکو ئەو تویتە بنووسێت.
مالیکی ئاشکرای کرد کە زانیاریی لە کەسانی نزیک لە ناوەندی بڕیاری ئەمریکاوە پێگەیشتووە کە سەرسامن بە تویتەکەی ترەمپ، ئەمەش جێگەی گومانە. هاوکات دڵنیایی دا کە عیراق رووبەڕووی هیچ سزایەکی ئابوری نابێتەوە و دۆخەکە بەو ئاراستەیەدا ناڕوات.
سەبارەت بە گروپە چەکدارەکان، سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا وتی: "ئەو گروپانە کوڕ و هاوڕێی منن، ئەوان بەشدارییان لە حکومەت و پەرلەماندا کردووە، چونکە من کاندیدی سەرۆکایەتیی وەزیرانم."
لە لایەکی دیکەوە، مالیکی باس لەوە دەکات کە محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی ئێستای عیراق، خۆی پۆستەکەی بۆ ئەو جێهێشتووە، وتیشی: "سودانی خۆی دەستی لە پۆستی سەرۆکایەتیی وەزیران بۆ من هەڵگرت و بەو بڕیارە تووشی هێدمەی کردم."
ئەم لێدوانانەی نوری مالیکی لە کاتێکدایە کە ململانێیە سیاسییەکان بۆ دیاریکردنی سەرۆک وەزیرانی داهاتوو لە ناو ماڵی شیعە و لەسەر ئاستی عیراق گەیشتوونەتە لوتکە.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە 1ـی 2ـی 2026، لەکۆشکی بەغداد، پێشوازی لە عەلی تورکی، پارێزگاری نوێی بابل کرد.
لە میانەی دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار مەرسومی کۆماری دەستەبەکاربوونی پێشکەش بەپارێزگاری نوێ کرد وهیوای سەرکەوتنی لە ئەرکەکانیدا بۆ خواست و جەختی لەگرنگی خستنەگەڕی هەموو هەوڵەکان بۆ خزمەتکردنی هاونیشتمانیانی پارێزگای بابل و کارکردن بۆ بەهێزکردنی سەقامگیری و بەرزکردنەوەی ئاستی خزمەتگوزارییەکان کردەوە، بە شێوەیەک کەخواستی هاووڵاتیان بهێنێەدی و بەشداربێت لە پاڵپشتیکردنی پرۆسەی گەشەپێدان.
لەلای خۆیەوە پارێزگاری نوێی بابل، سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ ئەو متمانەیەی پێی دراوە، هاوکات ویستی خۆی دووپاتکردەوە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکانی بەوپەڕی بەرپرسیارێتییەوە و کارکردن بەگیانی یەک تیم بۆ خزمەتکردنی پارێزگا و دانیشتوانەکەی.
بڕیارە ئەمڕۆ، ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق کۆبێتەوە و تێیدا پۆستی سەرۆک کۆمار یەکلای بکرێتەوە و بەگوێرەی کارنامەیەک، کە پێشتر لەلایەن فەرمانگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی کە بڵاوکراوەتەوە، سەعات 11ـی پێش نیوەڕۆ کۆبوونەوەکە دەستپێدەکات.
وەک لە کارنامەکەدا هاتووە، دانیشتنەکەی ئەمڕۆ لە دوو تەوەری سەرەکی پێکدێت و تەوەری یەکەم تایبەت کراوە بە سوێندخواردنی ژمارەیەک لە ئەندامانی نوێنەران، کە تا ئێستا سوێندی یاساییان نەخواردوە.
لە تەوەری دووەمیشدا، کە مەبەستی سەرەکی پێکهێنانی حکومەتە و دانیشتنەکە لە چوارچێوەی پابەندبوونە بە ماوە دەستورییەکان بۆ یەکلایکردنەوەی پۆستە سیادییەکان بە تایبەت پۆستی سەرۆک کۆمار.
گەرچی سێشەممەی رابردوو دانرابوو بۆ هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، بەڵام دواخراو و ئەگەر ئەمڕۆ رێژەی یاسایی تەواو بکرێت هەڵبژاردن بۆ ئەو پۆستە ئەنجام دەدرێت، کە لە ئێستادا 18 کەس خۆیان بۆ بەدەستهێنانی ئەو پۆستە کاندید کردەوە.
ئاژانسی رۆیتەرز، بڵاویکردوەتەوە، مارک ساڤایا نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری عیراق، چیتر لە پۆستەکەیدا نەماوە و دور خراوەتە، باس لەوە دەکرێت لەبری ئەو تۆم باراک نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا دانراوە.
بەپێی زانیارییەکانی رۆیتەرز، هۆکاری دورخستنەوەی ساڤایا پەیوەندی بە کاندیدکردنەوەی نوری مالکیەوەیە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران و باس لەوە دەکرێت، ناوبراو نەیتوانیوە بەربەست لەبەردەم هەوڵە سیاسییەکانی نوری مالکی و لایەنە نزیکەکانی تر لە عیراق دروست بکات.
بریاری دورخستنەوەی ساڤایا لە کاتێکدایە، ماوەیەکی کەم پێش ئێستا، بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپ، وەک نوێنەرێکی سەرەکی بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی واشنتۆن لە بەغداد کار بکات.
رۆژی 30_1_2026، ساڤایا بە میدیاکانی راگەیاندبوو، بڕیاری دورخستنەوەی دورە لە راستەیەوە و ئەو بەم زوانە لە عیراق دەست دەکات بەکارەکانی.
چوارچێوەی هەماهەنگی، دوای کۆبونەوەکەیان راگەیەندراوێکیان بڵاوکردوە و دوپاتی دەکەنەوە نوری مالکی کاندیدیانە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، ئاماژەیان بەوەشکردوە هەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران پرسێکی دەستوری تەواو عیراقییە و دوور لە دەستتێوەردانە دەرەکییەکان بەڕێوەدەچێت.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ هەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران پرسێکی دەستوری تەواو عیراقییە، بەپێی میکانیزمەکانی پڕۆسەی سیاسی بەڕەچاوکردنی بەرژەوەندی نیشتمانی و دوور لە دەستێوەردانە دەرەکییەکان بەڕێوەدەچێت و پشتگیری خۆیان بۆ کاندید بوونی نوری مالکی دووپاتدەکەنەوە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران.
چوارچێوەی هەماهەنگی جەختی لەسەر پابەندبوونی خۆی دەکاتەوە بە بنیاتنانی پەیوەندی هاوسەنگ لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لەگەڵ زلهێزە نێودەوڵەتییە کاریگەرەکان، لەسەر بنەمای رێزگرتنی یەکتر و دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆیی.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەنداروەکەدا هاتووە، عیراق دەوڵەتێکی دامەزراوەیە و توانای بەڕێوەبردنی ئەرکە سیاسییەکانی بەپێی دەستوور و ئیرادەی نوێنەرانی خەڵک هەیە.
لە کۆتایشدا، چوارچێوەی هەماهەنگی داوا لە هەموو لایەنەکان دەکات زۆرترین هەوڵ بدەن بۆ گەیشتن بە چارەسەری پەسەندکراو کە رەزامەندی هەمووانی لەسەر بێت.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، لەسەر رێککەوتنی هێزەکانی سوریای دیموکرات و حکومەتی کاتی سوریا راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و پێشوازی لە رێککەوتنەکە دەکات ، ئاماژەی بەوەکردوە، بە گرنگیەوە لێی دەڕوانین بۆ چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان و کۆتاییهێنان بە ئاڵۆزییەکان و سەقامگیری ناوچەکە .
سەرۆک کۆمار جەختیکردوەتەوە، جێبەجێکردنی ئەم هەنگاوە بە کردەیی دەبێتە سەرەتایەک بۆ مسۆگەرکردنی مافی هەموو نەتەوە و پێکهاتەکان لە دەستووری هەمیشەییدا.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، ئومێد دەکات ئەم رێککەوتنە ببێتە بناغەیەک بۆ چەسپاندنی ئاشتی و سەقامگیریی و گەشەسەندن و کۆتاییهێنان بە شەڕ و ماڵوێرانی لە سەرجەم ناوچەکانی سوریا.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بەغداد لەگەڵ رەیان کلدانی، ئەمینداری گشتیی بزوتنەوەی بابلیون کۆبووەوە.
لە دیدارێکدا کە قوباد تاڵەبانی و دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، ئەندامانی مەکتەبی سیاسی ئامادەیبوون، گفتوگۆ لەبارەی هەنگاوەکانی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق کرا.
هەردوولا جەختیان لە پابەندبوون بە وادەی دەستوری بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق و هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار کردەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بەغداد لەگەڵ د. ئەیاد عەلاوی، سەرۆکی هاوپەیمانیی نیشتمانی و سەرۆک وەزیرانی پێشووتری عیراق کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی و دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، ئەندامانی مەکتەبی سیاسی ئامادەیبوون،رەوشی سیاسیی عیراق و ناوچەکە خرایەبەر باس.
هەوڵەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق گفتوگۆی لەبارەوە کرا و پێویستی بەردەوام بوونی هەوڵەکان بۆ سەرخستنی لێکتێگەیشتنەکان بۆ گەیشتن بە حکومەتێکی بەهێز و خزمەتگوزار جەختی لەسەر کرایەوە.
سەرۆک بافڵ ستایشی ئەزموونی دەوڵەمەند و تێکۆشانی د. ئەیاد عەلاوی دژی بە دیکتاتۆریەت و رۆڵی لە بنیادنانەوەی عیراقی نوێ کرد، وەک یەکێک لە تێکۆشەرە دێرینەکان و هاوڕێی سەرۆک مام جەلال.
ئەمڕۆ شەممە،محەمەد شیاع سودانی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق پێشوازی لە نیكۆلا فۆنتانا باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عیراق كرد و پابەندبونی وڵاتەکەی بۆ پاڵپشتیكردنی سەقامگیری و رێگریكردن لە پەرەسەندنی ململانێكان و دانانی دیالۆگ لە چارەسەركردنی قەیرانەكاندا دوپاتكردەوە.
نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی عیراق بڵاویکردوەتەوە، لە كۆبوونەوەكەدا، جگە لە باسکردن لە پێشهاتەکانی ناوچەکە، پێداچوونەوە بە پەیوەندییە دووقۆڵییەكانی نێوان هەردوو وڵات و رێگاكانی پتەوكردن و فراوانكردنی هاوكارییەكان بۆ بەرژەوەندی هەردوو گەلی عیراق و ئیتاڵیا كراوە.
لای خۆیەوە سەرۆك وەزیران جەختی لە پابەندبونی عیراق بە پاڵپشتیكردنی سەقامگیری و رێگریكردن لە پەرەسەندنی ململانێكان و گرنگیدان بە گفتوگۆ لەبری شەڕکرد لە چارەسەركردنی قەیرانەكاندا كردووەتەوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداوە ئاشکرای کرد، بڕیارە ئەمشەو چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعەکان کۆبوونەوەیەکی گرنگ ئەنجام بدەن و تێیدا پرسی کاندیدی سەرۆک وەزیران یەکلابکرێتەوە.
بەپێی زانیارییەکان، بڕیارە سەعات 7:00ـی ئەمشەو سەرکردەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی کۆببنەوە و تاوتوێی پرسی کشانەوە یان نەکشانەوەی نوری منالیکی بکەن بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داهاتووی عیراق.
پەیامنێری کوردسات نیوز ئاماژەی بەوەشکرد، کۆبوونەوەکە دوای دیداری دوێنێی نوری مالیکی و هەڵسوڕێنەری باڵیۆزخانەی ئەمریکا دێت و چاوەڕوان دەکرێت دوای تەواوبوونی کۆبوونەوەکە، چوارچێوەی هەماهەنگی راگەیەندراوێکی رەسمی لەوبارەیەوە بڵاوبکاتەوە.
ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق كارنامەی دانیشتنی ئەنجومەنەكەی بڵاوكردەوە و بە پێی كارانامەكەش دانیشتنی رۆژی یەكشەممە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق دەبێت.
ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە راگەیەنراوێك وادەی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراقی بڵاوكردەوە، ئەوەش دوای جارێك لە دواخستنی دانیشتنی تایبەت هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار لە ئەنجومەنی نوێنەران.
بە پێی راگەیەنراوەكە بڕیارە رۆژی یەكشەممەی ئەم هەفتەیە دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ یەكلایكردنەوەی پۆستی سەرۆك كۆماری عیراق بەڕێوەبچێت.
بڕیاربو رۆژی سێشەممەی هەفتەی رابردوو هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق بەڕێوبچێت بەڵام سەرۆكایەتی ئەنجومەنی نوێنەران دانیشتنەكەی بۆ كاتێكی تر دواخست.
ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز بڵاویکردەوە، گواستنەوەی زیندانیکراوانی داعش لە سوریاوە بۆ عیراق خاوبووەتەوە و تا ئێستا 530 زیندانی گواستراونەتەوە.
چەند سەرچاوەیەک ئاگادار بە ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرزیان راگەیاندووە، پرۆسەی گواستنەوەی زیندانیانی داعش لە سوریاوە بۆ عیراق روبەڕوی گرفت بووەتەوە.
رۆیتەرز ئاماژەی بەوەشکردووە، عیراق داوای كاتی لە ئەمریكا كردووە بۆ ئامادەكردنی بەندینخانەكانی، هاوکات وڵاتان ئامادەنین تیرۆریستانی داعش لە عیراق وەربگرنەوە.
ئەوەشی خستەڕوو، عیراق داوای لە ئەمریكا كردووە گوشار لە وڵاتان بكات بۆ وەرگرتنەوەی تیرۆریستانی داعش.
جێگەی ئاماژەیە، لە كۆی زیاتر لە حەوت هەزار تیرۆریست تائێستا 530 زیندانی داعش لە سوریاوە گواستراونەتەوە بۆ عیراق.
وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایگەیاند، سنوری عیراق و سوریا، کە درێژیەکەی 618 کیلۆمەترە، بە تەواوەتی پارێزراوە و سیستمێکی بەرگری پێشکەوتوو لە حەوت ئاستدا بۆ رێگریکردن لە هەر دزەکردنێک جێبەجێکراوە.
وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایگەیاندوە، بە حەوت شێواز رێگری دەکەن لە هەر دزەکردنێک، سنورەکان دەپارێزێن، لە رێگەی کەندەکی قووڵ، بەربەستی خۆڵی، تەلی دڕکاوی، شوورەی کۆنکرێتی، بورجی چاودێری و بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و کامێرای حەراری.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، نوێترین تەکنەلۆژیا بەکاردەهێنن، لەوانە بەکارهێنانی کامێرای حەراری و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لەیزەری، بۆ چاودێریکردنی هەر جووڵەیەک لەسەر سنوورەکان بە شەو و بە رۆژ.
جەخییان کردوەتەوە سنورەکان لە رێگەی سێ هێزەوە دەپارێزرێن، کە هێڵی یەکەم پاسەوانی سنوەرە و هێڵی دووەم سوپای وڵاتە و هێڵی سێیەمیش حەشدی شەعبییە.
لە درێژەی کۆبونەوەکانی لە بەغداد، بافل جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتی لەگەڵ محەمەد حەلبووسی، سەرۆکی حیزبی تەقەدوم کۆبوەوە و لە کۆبونەوەکەدا جەختیان لە بەردەوامی هەماهەنگی نێوان لایەنەکان کردەوە لەپێناو پابەندبوون بە وادە دەستوورییەکان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار.
لە کۆبوونەوەکەدا، کە قوباد تاڵەبانی و دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، ئەندامانی مەکتەبی سیاسی ئامادەیبوون، پێشهات و گۆڕانکارییە سیاسییەکانی عیراق و ناوچەکە تاوتوێکران.
هەردوولا جەختیان لە بەردەوامی هەماهەنگی لە نێوان لایەنەکان لەپێناو پابەندبوون بە وادە دەستوورییەکان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆککۆمار کردەوە.