عیراق
د.لەتیف ڕەشید، سەرۆک کۆماری عیراق پێشوازیکرد لە موسەنا سامەڕائی، سەرۆکی هاوپەیمانی ئەلعەزم کە بەبۆنەی کۆچی دوایی خوالێخۆشبوو، شەماڵ جەمال ڕەشیدی برایەوە، سەرەخۆشی لە بەڕێزیان کرد.
لەدیدارەکەدا باس لەدوایین پێشهاتەکانی وڵات و ئەو دیالۆگە چڕانەی لە نێوان هێزە سیاسییەکاندا بەڕێوەدەچن بۆ لێکنزیکردنەوەی بیروڕاکان و گەیشتن بە کۆدەنگی یەک لەبارەی پێشینەکان بۆ قۆناغی داهاتوو.
بەڕێزیان جەختی لەگرنگی یەکخستنی هەڵوێستەکان و هەماهەنگی هەوڵەکان کردەوە بۆ گەیشتن بەو لێکتێگەیشتنانەی کەڕێگە خۆشکەرن بۆ تەواوکردنی بنەما دەستورییەکان و پاڵپشتی لە پێکهێنانی حکومەتێکی کاریگەر بکات کەتوانای بەڕێوەبردنی ئاڵنگارییەکانی ئەم قۆناغە و بەدیهێنانی خواستەکانی گەلی عێراقی هەبێت.
لەلای خۆیەوە بەڕێز ئەلسەمەڕائی، پابەندبوونی هاوپەیمانی ئەلعەزمی دووپاتکردەوە بۆ پشتیوانیکردن لەو هەوڵانەی کەدەدرێن بۆ بەدیهێنانی کۆدەنگی لەنێوان لایەنە سیاسییەکان و بەشداریکردن لەتەواوکردنی دانوستانەکانی پێکهێنانی حکومەت بەگوێرەی ماوە دەستورییە دیاریکراوەکان.
وەزارەتی كارەبای عیراق سەبارەت بە هێرشەكەی سەر كێڵگەی كۆرمۆر ئاشکرایکرد، بەهۆی هێرشەکەوە هەزار و 200 مێگاوات کارەبایان لەدەستداوە.
ئەحمەد موسا وتەبێژی وەزارەتی کارەبای عیراق رایگەیاند، سیستمی وزەی کارەبایی بەهۆی وەستانی گرێبەستەکانی کڕینی وزە لە وێستگە وەبەرهێنانەکان لە هەرێمی کوردستان، هەزار و 200 مێگاوات کارەبایان کەمیکردووە.
وتیشی، هۆکاری کەمکردنی بەرهەمهێنانی کارەبا دەگەڕێتەوە بۆ وەستانی کێڵگەی غازی کۆرمۆرە.
وەزارەتی بازرگانیی عیراق وردەکاریی مەرجە هونەرییە نوێیەکانی بۆ هاوردەکردنی ئۆتۆمبێل ئاشکرا کرد و رایگەیاند، بەمەبەستی پاراستنی سەلامەتیی هاووڵاتیان و رێکخستنەوەی هاتووچۆ، رێگە بە هاتنە ناوەوەی چوار جۆر ئۆتۆمبێلی زیانلێکەوتوو نادرێت.
محەمەد حەنون، وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی رایگەیاند، حکومەت لیژنەیەکی ناوەندیی پێکهێناوە بۆ دانانی مەرجی نوێی هونەری و ژینگەیی، بەپێی رێنماییە نوێیەکانیش هاوردەکردنی چوار جۆر ئۆتۆمبێل بە یەکجاری قەدەغە دەکرێت کە بریتین لەو ئۆتۆمبێلانەی توشی "روداوی سەخت، نقومبوون، ئاگرکەوتنەوە و تێکچوونی تەواوەتی" بوون.
وتەبێژەکە ئاماژەی بەوە کرد، ئامانج لەم رێوشوێنانە رێگریکردنە لە هاوردەکردنی ئۆتۆمبێلی خراپ و کەمکردنەوەی قەرەباڵغیی شەقامەکانە تا لەگەڵ توانای رێگەوبانەکاندا بگونجێت.
سەبارەت بە کاتی جێبەجێکردنی بڕیارەکە، محەمەد حەنون وتی: "کۆتایی ساڵی 2025 وەک دوا وادە بۆ رێکخستنی مۆڵەتەکانی هاوردەکردن دیاریکراوە، بەڵام مەرجە هونەرییەکان بەپێی داواکاریی ژمارە 167، لە 1ی کانونی دووەمی 2026ەوە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە و سەرجەم ئۆتۆمبێلەکان لە مۆدێلی 2025 بەرەو سەرەوە دەگرێتەوە."
لە بەشێکی تری قسەکانیدا وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی ئەوەی خستەڕوو، ئێستا دیراسەی پێشنیارێک دەکەن بۆ کاراکردنەوەی سیستمی "تەسقیٹ" (لەناوبردن) بۆ ئەو ئۆتۆمبێلە کۆنانەی لەگەڵ مەرجەکاندا ناگونجێن، ئەوەش وەک هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەی قەرەباڵغیی شەقامەکان.
ئاسیاسێڵ، لەگەڵ کۆمپانیای سیسکۆ و گوگڵ درایڤ چەند گرێبەستێکی ئیمزاکرد بە مەبەستی ناساندنی تەکنیکەکانی ژیریی دەستکرد لە چاودێریکردن و باشترکردنی کارایی و ئەدای تۆڕدا، کە دەبێتە هۆی بەرەوپێشبردنی کواڵێتیی و متمانەپێکراوی لە خزمەتکردنی بەشداربوواندا.
کۆمپانیای ئاسیاسێل، راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتوە ؛ ئاسیاسێڵ هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای سیسکۆ دەکات بۆ دابینکردنی دڵنیایی تۆڕی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد و بەهێزکردنی متمانەی پەیوەندیکردنی تۆڕەکەی لە عیراق.
ئاسیاسێڵ و سیسکۆ
ئاسیاسێڵ هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای سیسکۆ دەکات بۆ دابینکردنی دڵنیایی تۆڕی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد و بەهێزکردنی متمانەی پەیوەندیکردنی تۆڕەکەی لە عیراق.
ئاسیاسێڵ چارەسەری (Provider Connectivity Assurance (PCAـی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکردی کۆمپانیای سیسکۆی هەڵبژارد لە پێناو بەهێزکردنی تۆڕەکەی لە عیراق لە رێگای توانا پێشکەوتووەکانی ژیریی تۆڕ و متمانەپێکراوییەوە، هەروەها ئەم دەستپێشخەرییە یەکێکە لە یەکەمین نموونەکانی لەخۆگرتنی چارەسەری دڵنیایی تۆڕ، کە پشتبەستووە بە ژیریی دەستکرد لە عیراق و دەبێتە هۆی گۆڕینی شێوازی بەڕێوەبردنی تۆڕ لە شێوازی ئینتەراکتیڤ "کارلێککاری"یەوە بۆ پێشبینیکردن، ئەم تەکنەلۆژیایە وا دەکات ئاسیاسێڵ بتوانێت ئەزموونێکی دیجیتاڵیی متمانەپێکراوتر، بەردەوامتر و بە کواڵیتییەکی بەرزتر پێشکەش بە 19.7 ملیۆن بەشداربووەکەی بکات، کە ئەمەش پڕۆسەی وەرچەرخانی دیجیتاڵی لە عیراق خێراتر دەکات.
ئاسیاسێڵ، کۆمپانیای پێشەنگ لە کارپێکردنی تۆڕی پەیوەندییەکانی مۆبایل لە عیراق، ئەمڕۆ هاوبەشی خۆی لەگەڵ کۆمپانیای سیسکۆ راگەیاند، کە کۆمپایایەکی پێشەنگی جیهانییە لە بواری تۆڕ و ئاسایشی ئەلیکترۆنییدا، بە ئامانجی بڵاوکردنەوەی پلاتفۆڕمی (Provider Connectivity Assurance (PCAـی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد لە سەرانسەری تۆڕەکەیدا. ئەم پلاتفۆڕمە پێشکەوتووە کە تایبەتمەندە لە ئۆتۆماندن و دڵنیایی تۆڕدا، دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی ئاستی ژیری و متمانەپێکراویی تۆڕی ئاسیاسێڵ، ئەمەش بە مەبەستی دابینکردنی ئەزموونێکی دیجیتاڵیی هەرە پێشکەوتوو لە هەر 19 پارێزگاکەی عیراقدا.
ئاسیاسێڵ سوود لەم پلاتفۆڕمە بە ژیریی دەستکرد پاڵپشتکراوەی کۆمپانیای سیسکۆ وەردەگرێت بۆ چاودێریکردن و شیکردنەوە و باشترکردنی پێشوەختە 'proactive'ـی ئەدای تۆڕەکەی. ئەم تەکنەلۆژیایە تێڕوانینی پێشوەختەی دەستبەجێ (تێڕوانینی پێشبینیکارانەی دەستبەجێ و راستەوخۆ) بەردەست دەخات لە سەرجەم ئاستەکانی پەیوەندی و خزمەتگوزارییەکانی تۆڕی ئاسیاسێڵدا، هاوتەریب لەگەڵ دابینکردنی توانای دۆزینەوەی ئاماژەکانی حاڵەتی ناسروشتی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی، و دەستنیشانکردنی هۆکارە بنەڕەتییەکان و خێراترکردنی پرۆسەی چارەسەرکردنی گرفتەکان پێش ئەوەی کاریگەری لەسەر 19.7 ملیۆن بەشداربووەکەی کۆمپانیا دروست بکەن. ئەم دەستپێشخەرییە رێگە بە تیمەکانی کارپێکردنی چالاکییەکانی تۆڕەکانی تایبەت بە خزمەتگوزاریی کۆمپانیاکان و مۆبایل لە ئاسیاسێڵ دەدات بۆ دابینکردنی تواناگەلێکی تۆڕی پاڵپشتکراو بە ژیریی دەستکرد کە توانای خۆچاککردنەوەی ئۆتۆماتیکییان هەیە، بە جۆرێک کە باشترکردنی کواڵیتی ئەو خزمەتگوزارییەی پێشکەشی بەشداربووەکانی دەکات مسۆگەر بکات.
حەسەن شامی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری تەکنەلۆژیای زانیاری و داهێنان لە ئاسیاسێڵ رایگەیاند: "لە ڕێگەی پلاتفۆڕمی Provider Connectivity Assuranceـی پاڵپشتکراو بە ژیریی دەستکردی کۆمپانیای سیسکۆوە، هەنگاوێکی گەورە دەنێین بە ئاڕاستەی کارپێکردنی تۆڕێکی ژیر و خۆکار "ئۆتۆمێنراو". ئەنجامی ئەم پڕۆژەیەش هێنانە کایەی تۆڕێکی گونجاوتر دەبێت، کە توانای خۆباشترکردنی دەبێت، و لە هەمان کاتیشدا هاوتەریب دەبێت لەگەڵ خواستەکانی خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکان و پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی 5Gـدا. ئەم تەکنەلۆژییایە توانای پێشبینیکردن و ڕێگریکردن لە گرفتەکانی خزمەتگوزاریی هەیە پێش ئەوەی ڕووبدەن، ئەمەش وەرچەرخانێک لە شێوازی خزمەتکردنی کڕیارانمان دەهێنێتە ئاراوە. ئەم پڕۆژەیە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونمانە بە پێشەنگبوونمان لە بواری تەکنەلۆژیادا و پێشکەشکردنی متمانەپێکراوترین ئەزموونی دیجیتاڵی لە عێراقدا."
هەروەها زەیان سادق، بەڕێوەبەری گشتیی دابینکارانی خزمەتگوزارییەکانی کۆمپانیای سیسکۆ لە ناوچەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا (MEA) رایگەیاند: "ئێمە لە سیسکۆ درک بەوە دەکەین کە بەدەستهێنانی دەرەنجامی باڵا لە بزنسدا لە دیمەنی دیجیتاڵی ئەمڕۆدا، پێویستی بە پێشکەشکردنی ئەزموونی دیجیتاڵیی بێوێنە هەیە بە شێوەیەکی بەردەوام بە هەموو بەکارهێنەران، لە هەموو شوێنێک و لە هەموو کاتێکدا. ئەم هاوبەشییە وەبەرهێنانی ستراتیژییانەی سیسکۆ بەرجەستە دەکات لە بەرەوپێشبردنی ڕەوتی وەرچەرخانی دیجیتاڵی و داهێنان لە بواری ژیریی دەستکرددا لەسەر ئاستی ناوچەکە، لە ڕێگەی جێگیرکردنی ژیریی دەستکردەوە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەناو تۆڕی ئاسیاسێڵدا، تا ئەم کۆمپانیا پێشەنگەی مۆبایل لە عێراق ئەزموونێکی پێشوەختەی چالاکانە و بێگرفت پێشکەش بە ملیۆنان بەشداربوو بکات."
ئاسیاسێڵ و Google Cloud
لەلایەکی دیکەوە ئاسیاسێڵ هاوبەشی لەگەڵ Google Cloud رادەگەیەنێت بۆ دابینکردنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنانی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد لە عیراق و لەنێویشیاندا Google Workspace.
کۆمپانیای ئاسیاسێڵ، ئەمڕۆ ئیمزاکردنی رێککەوتننامەی هاوبەشی لەگەڵ Google Cloud راگەیاند، بە مەبەستی دابینکردنی Google Workspace و ئامرازەکانی دیکەی هاوکاریکردنی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد بۆ کەرتەکانی بزنس و دامەزراوە پەروەردەییەکان لە سەرانسەری عیراقدا.
ئەم هاوبەشییە پێگەی ئاسیاسێڵ پتەوتر دەکات وەک یەکەمین کارپێکەری پەیوەندییەکان لە عیراقدا، کە ئامرازەکانی چارەسەریی بەرهەمهێنان و هاوکاریکردن لە Google Cloudـەوە دابین دەکات، ئەمەش پاڵپشتیی گەشەی ئابووریی دیجیتاڵیی وڵات و هەوڵەکانی بەمۆدێرنکردنی کەرتی بزنس و کارسازی دەکات.
لە ژێر رۆشنایی ئەم هاوبەشییەدا، ئاسیاسێڵ هەڵدەستێت بە دابینکردنی هەر یەکە لە ئامرازەکانی Gemini Enterprise و Google Workspace و Google Workspace for Education، لەگەڵ ئامرازەکانی دیکەی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد، لەوانەش Google NotebookLM، بۆ ئەوەی دامەزراوەکان بەشێوەیەکی کاراتر پەیوەندی و هاوکارییەکانیان ئەنجام بدەن و داهێنان بکەن.
عامر سوناع، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئاسیاسێڵ رایگەیاند: "ئەم هاوبەشییە لەگەڵ Google Cloud وامان لێدەکات کە چارەسەری بەرهەمهێنانی متمانەپێکراو و پارێزراو و ئامادە بۆ داهاتوو بۆ کەرتی بزنس و دامەزراوە پەروەردەییەکان لە عیراقدا دابین بکەین. ئەم هەنگاوە وێستگەیەکی گرنگە لە گەشتەکەماندا بۆ خێراکردنی پرۆسەی وەرچەرخانی دیجیتاڵی لە عیراق لە رێگای هاوبەشیکردن لەگەڵ پێشەنگە جیهانییەکانی دابینکردنی تەکنەلۆژیا."لەلای خۆیەوە غەسان کۆستا، بەڕێوەبەری گشتیی هەرێمی لە کۆمپانیای Google Cloud رایگەیاند: "پێکهێنانی ئەم هاوبەشییە لەگەڵ ئاسیاسێڵ هەنگاوێکی گرنگە بۆ بەرەوپێشچوونی دامەزراوەکان لە سەرتاسەری عیراقدا بە سوودوەرگرتن لە توانا ناوازەکانی Google Workspace و ئامرازە پێشکەوتووەکانی بەرهەمهێنانی پاڵپشتیکراو بە ژیریی دەستکرد. لە رێگای ئاوێتەکردنی تێگەیشتنی قووڵی ئاسیاسێڵ بۆ بازاڕی ناوخۆیی و پەخش و ئامادەیی بەرفراوانی لە سەرتاسەری وڵاتدا لە لایەکەوە، لەگەڵ چارەسەرە داهێنەرەکانی Googleـدا لە لایەکی ترەوە، ئێمە پابەندین بە پاڵپشتیکردنی گەشتی وەرچەرخانی دیجیتاڵی و بەرەوپێشبردنی کۆمپانیا و دامەزراوە پەروەردەییەکان بۆ گەشەکردن لە سەردەمی دیجیتاڵدا."
وەزیری پلاندانانی عیراق وردەكاری سەرژمێرییەكەی ساڵی رابردووی ئاشكراكرد و رایگەیاند، ژمارەی دانیشتوانی وڵاتەكە 46 ملیۆن كەسی تێپەڕاندووە.
محەمەدعەلی تەمیم وەزیری پلاندانانی عیراق لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، كۆی گشتی ژمارەی دانیشتوانی عیراق بە بیانییەكانیشەوە، زیاتر لە 46 ملیۆن كەسە و لە سەدا 35ـی دانیشتوانی ولاتەكە گەنجن.
هەروەها وتی، ژمارەی خێزانەكانی وڵاتەكەش هەشت ملیۆن و 450 هەزار خێزانە، ژمارەی ئەو خێزانانەی لەلایەن پیاوانەوە سەرپەرشتی دەكرێن زیاتر لە 7 ملیۆنە و 910 هەزار خێزانیش لەلایەن ژنانەوە سەرپەرشتی دەكرێن.
ئاماژەی بەوەشدا، زیاتر لە 23 ملیۆن كەس لە رەگەزی نێر و زیاتر لە 22 ملیۆن كەسیش بە رەگەزی مێن.
وەزیری پلاندانانی عیراق راشیگەیاند، ژمارەی ئەندامی خێزانەكان بە تێكرایی پێنج ئەندامە، بەڵام خێزانەكانی باشوری عیراق گەورەترن لە خێزانەكانی باكور و رۆژئاوای وڵاتەكە، هەروەها لە سەدا 35ـی عیراقییەكان گەنجن و عیراق كۆمەڵگەیەكی گەنجە، زیاتر لە 27 ملیۆن عیراقییش تەمەنیان لە نێوان 15 بۆ 45 ساڵە كە لە سەدا 60ـی دانیشتوان پێكدەهێنن، هەروەها یەك ملیۆن و 166 هەزار كەسیش لە وڵاتەكەدا تەمەنیان سەرو 65 ساڵە.
ئەمڕۆ سێشەممە لە بەغداد، د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پێشوازیکرد لە عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانی پێشووتری عیراق.
لە سەرەتای دیدارەکەدا، عادل عەبدولمەهدی پرسە و سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی سەرۆک کۆمار کرد بەهۆی کۆچی دوایی (شەماڵ رەشید)ی برایەوە و هاوخەمیی خۆی بۆ بنەماڵەکەیان لەم کۆستەدا دەربڕی.
هەروەها تاوتوێی دواین پێشهاتەکانی رەوشی سیاسیی وڵات کرا و جەخت لە گرنگیی بەردەوامیی گفتوگۆ نیشتمانییەکان لەنێوان هێزە جیاوازەکاندا کرایەوە، بە شێوەیەک کە ببێتە هۆی تەواوکردنی مافە دەستورییەکان و پێکهێنانی حکومەتێک کە توانای بەدیهێنانی خواستەکانی هاووڵاتییانی هەبێت و سەقامگیریی سیاسی و ئابوری و ئەمنی لە وڵاتدا بچەسپێنێت.
یەدەگی زێڕی عیراق زیاتر لە 160 تۆنە و بانکی ناوەندیش رایگەیاند، پلانیان هەیە بۆ زیادکردنی یەدەگی زێڕی عیراق.
عەلا فەهد ئەندامی نوسینگەی راگەیاندنی بانکی ناوەندی عیراق رایگەیاند، بەپێی دواین ئامارەکان عیراق لە ریزبەندی شەشەمی وڵاتانی عەرەبیدایە لە یەدەگی زێڕدا، دەشڵێت؛ رێژەی یەدەگی زێڕ لە ئاستێکی زۆر باشدایە و زیاتر لە 160 تۆنە.
وتیشی، بانکی ناوەندی هەوڵ دەدات لە رێگەی پلانێکەوە یەدەگەی زێڕی عیراق زیاد بکات، هەروەها سەبەتەی یەدەگەکان زیاد بکات بە پاراستنی یەدەگ و بەهاکەی و هەمەجۆریی کردنی، وەک بەشێک لە سیاسەتی دراویی کە بانکی ناوەندی پشتی پێدەبەستێت.
سەبارەت بە بەهای دیناری عیراقی و دراو، عەلا فەهد ئەوەی خستەڕوو، ئامانجی بانکی ناوەندی پاراستنی بەهای دیناری عیراقییە، هەروەها پاراستنی ئاستی هەڵاوسان و کارکردن لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، راشیگەیاند، بانکی ناوەندی لە ماوەی رابردوودا کاری کردووە بۆ بەهێزکردنی یەدەگەکان و هەمەجۆرکردنیان، و ئەوە بەشێکە لە سیاسەتی بانکی ناوەندی کە تەنها دۆلاری نەبێت بەڵکو هەمەجۆرکردنی سەبەتەی دراوە یەدەگەکان بە یەنی چینی و لیرەی تورکی و درهەمی ئیماراتی بە مەبەستی یەکخستنی بازرگانی دەرەوەی وڵاتان، جگە لە زیادکردنی کۆگای یەدەگی زێڕ، کە ئەوە رۆڵێکی گەورەی هەیە لە پاراستنی قەبارە و بەهای ئەم وەبەرهێنانانە.
وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، کۆی هەناردەی نەوت لە مانگی تشرینی یەکەمی رابردوودا زیاتر لە 110 ملیۆن بەرمیل بووە و داهاتەکەشی حەوت ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە.
بەپێی ئامارێکی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق "سۆمۆ" کە ئەمڕۆ سێشەممە بڵاوکراوەتەوە، کۆی گشتیی هەناردەی نەوتی خاو و چڕکراوە لە مانگی تشرینی یەکەمدا 110 ملیۆن و 923 هەزار و 47 بەرمیل بووە، کە داهاتەکەی گەیشتووەتە 7 ملیار و 30 ملیۆن و 689 هەزار دۆلار.
سەبارەت بە دابەشبوونی جوگرافیی هەناردەکە، وەزارەتەکە رونیکردوەتەوە:
-
ناوەڕاست و باشوری عیراق: 104 ملیۆن و 816 هەزار و 106 بەرمیل هەناردە کراوە.
-
هەرێمی کوردستان (لەرێگەی بەندەری جەیهان): 5 ملیۆن و 834 هەزار و 864 بەرمیل هەناردە کراوە.
-
ئوردن: 272 هەزار و 77 بەرمیل هەناردە کراوە.
وەزارەتی نەوت جەختی لەوە کردووەتەوە کە بڵاوکردنەوەی ئەم ئامارانە مانگانە لەپێناو شەفافییەت و ئاگادارکردنەوەی ڕای گشتییە لە پرۆسەی بەبازاڕکردن و داهاتی نەوت.
وەزارەتی ژینگەی عیراق روونکردنەوەی لەبارەی ئەو کەشوهەوایە دا کە ئەمڕۆ بەغدادی پایتەختی گرتەوە و رایگەیاند، ئەوەی دەبینرێت دیاردەیەکی سروشتی و کاتییە کە پێی دەوترێت "تەمی دوکەڵاوی".
لوئەی موختار، وتەبێژی وەزارەتی ژینگە رایگەیاند، بەرزبوونەوەی رێژەی پیسبوون لە بەغداد پەیوەندی بە دەردانی گاز و دوکەڵەوە هەیە، کە بەهۆی دیاردەی "پێچەوانەبوونەوەی گەرمی"ـەوە لە چینی خوارەوەی بەرگەهەوادا دەمێننەوە و بەهۆی بەرزیی پلەی گەرمیی چینە بەرزەکانی هەواوە ناتوانن بڕۆن.
وتەبێژەکە ئاماژەی بەوەکردووە، شاری بەغداد چارەکێکی دانیشتووانی عیراق لەخۆدەگرێت و بەهۆی قەرەباڵغی و زۆریی ئۆتۆمبێل و موەلیدە و کارگەکانەوە چالاکییە پیسکەرەکانی زۆرە، لە دۆخی ئاساییدا هەست بەم پیسبوونە ناکرێت چونکە بڵاودەبێتەوە، بەڵام ساڵانە لەم وەرزەدا بەهۆی گۆڕانی پلەکانی گەرماوە کۆدەبێتەوە.
سەبارەت بەو بۆنەی لە هەوادا هەیە، لوئەی موختار رونی کردەوە کە ئەوە ئەنجامی کارلێکی دەرچوە گازە جیاوازەکانە لەگەڵ هەوادا و بەنزیکبوونەوە لە نیوەڕۆ کاریگەرییەکەی کەم دەبێتەوە. هاوکات تیمەکانی وەزارەت بەردەوامن لە چاودێریکردن و سزادانی سەرپێچیکاران.
وەزارەتی ژینگە داوا لە هاووڵاتیان دەکات، بەپێی راسپاردەکانی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی، لەم کەشەدا خۆیان بپارێزن و ئەگەر پێویست نەبێت نەچنە شوێنە کراوەکان و زیاتر لە شوێنە داخراوەکاندا بمێننەوە تا کاریگەریی هەوای پیس لەسەریان کەمبێتەوە.
وەزارەتی بازرگانی عیراق رایگەیاند، بە ئامانجی كۆنتڕۆڵكردنی قەرەباڵغی شەقامەكان و رێكخستنی هاوردەی ئۆتۆمبێل، چەند رێنماییەكیان ئاراستەی ئەنجومەنی وەزیران كردووە و چاوەڕوانی پەسەندكردنین.
محەمەد حەنون وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی عیراق رایگەیاند، لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەت كار بۆ نەهێشتنی قەرەباڵغی و كۆنتڕۆڵكردنی هاوردەكردن و كوالێتی ئۆتۆمبێل دەكەن بۆ بازاڕەكانی عیراق، بۆ ئەو مەبەستەش چەند رێنماییەكیان ئاراستەی ئەنجومەنی وەزیران كردووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، چاوەڕوانی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق دەكەن بۆ پەسەند كردنی رێنماییەكان و راستەوخۆ لەدوای پەسەندكردنەكە، دەیانخەنە بواری جێبەجێكردنەوە، بەوەش دەتوانن سەرلەنوێ هاوردەی جۆری ئۆتۆمبێلەكان و تایبەتمەندییەكانیان رێكبخەنەوە و كۆنتڕۆڵی ئەو لایەنانەش بكەن كە ئۆتۆمبێل هاوردە دەكەن.
دەشڵێت: ئامانجێكی دیكەیان لە رێكخستنەوەی كوالێتی ئۆتۆمبێلەكان پاراستنی ژینگەی عیراقە و هەر ئۆتۆمبێلێك بۆ ژینگەی ناوچەكە گونجاو نەبێت، رێگە بە هاوردەكردنی نادەن.
بانکی ناوەندی عیراق جەخت لە پشتیوانی بەرقەراریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراو کردەوە و رایگەیاند، هیچ نیازێکیان نییە بۆ دەستکاریکردنی نرخی ئاڵوگۆڕی دیناری عیراقی.
بانکی ناوەندی عیراق لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، لەگەڵ نزیکبوونەوەی کۆتایی ساڵی 2025، پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەدەستهێنراوە لە ئامانجە ستراتیژییەکانی پەیوەست بە پاراستنی سەقامگیری ئاستی گشتی نرخەکان، بەجۆرێک کە رێژەی هەڵاوسان دابەزیوە بۆ ئاستێکی مێژوویی کە بە نزمترین ئاست دادەنرێت لەسەر ئاستی ناوچەکە، ئەمەش بە پشتگیریی سیاسەتە داراییەکانی و رێوشوێنە لێکدراوەکانی سەرەڕای ئەو ئاڵەنگارییە ئابوورییانەی کە ئێستا هەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، هیچ نیازێک نییە بۆ دەستکاریکردنی نرخی ئاڵوگۆڕی دیناری عیراقی، ئەمەش هاوتەریبە لەگەڵ ئامانجی سەرەکیی خۆی لە دڵنیابوون لە سەقامگیری نرخەکان، ئەو ئامانجەی کە بە سەرکەوتوویی لە ماوەی رابردوودا بەدیهاتووە.
بانکی ناوەندی ئەوەشی خستەڕوو، بەردەوامن لە پشتیوانیکردن لە سەقامگیریی نرخی ئاڵوگۆڕ بە بەهێزکردنی ئاستی یەدەگی بیانی نموونەیی لە دراو و زێڕ، جەختیشی کردووەتەوە لە بەردەوامبوونی لە دابینکردنی هەموو داواکارییەکانی بانکەکان بۆ بەهێزکردنی دەرەکی بە دۆلاری ئەمریکی و دراوەکانی تری بیانی وەک یۆنی چینی، لیرەی تورکی، رووپیەی هیندی، درهەمی ئیماراتی، هەروەها بەردەوامبوونی یەکلاییکردنەوەی کارتە بانکییەکان و حەواڵە کەسییەکان لە رێگەی هەردوو کۆمپانیای منیگرام و وێستەرن یونیۆن، سەرەڕای فرۆشتنی دراوی کاغەز بۆ مەبەستی گەشتکردن.
لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش ئاشکراوە،هەر لێدوانێک یان رایەکی دەرەکی پەیوەست بە گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕی دیناری عیراقی، بڕیاری بانکی ناوەندی نییە، و تەنها هەوڵدانێکە بۆ شێواندنی بازاڕ و وروژاندنی ململانێکان و کاریگەریی دانان لەسەر سەقامگیری ئابوری نیشتمانی.
سەرۆکایەتی شارەوانی بەغدا رایگەیاندوە؛ سزای ئەو کەسانە دەدات کە، شەقامە گشتییەکان دەگرن یاخود زبڵ و خاشاک لە شەقامە گشتییەکاندا فرێدەدەن، ئاماژەی بەوەشکردوە سزاکان تا پێنج ملیۆن دینار دەڕوات و شۆردنی ئۆتۆمبێلیش لە شەقامە گشتییەکان سزاکەی 500 هەزار دینارە.
ئەمڕۆ دووشەممە، شارەوانی بەغداد سزای نوێی راگەیاند و سزای فڕێدانی پاشماوەی بیناسازی لە ناوچە دیارینەکراوەکاندا لە نێوان دوو بۆ پێنج ملیۆن دینار دیاری کردوە، گرتنی رێگەی گشتیش بەۆ هەر مەبەستێک بێت لەلایەن هاووڵاتیانەوە سزاکەی یەک ملیۆن دینارە.
ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ شۆردنی ئۆتۆمبێل لەسەر شەقامە گشتییەکان بەدەر نییە لە سزاکان و هەر کەس ئەو کارە بکات 500 هەزار دیانر سزا دەدرێت و وردەکاری سزاکەی دەنێردرێت بۆ بەرێوەبەرایەتی گشتی هاتووچۆ.
ئودەی ئەلجندەیل، وتەبێژی شارەوانی بەغدا، بە ئاژانسی هەواڵی عیراقی راگەیاندوە لە ئێستاوە ژمارەیەکی زۆر سزا بەسەر ئەو سەرپێچیکارانەدا سەپێنراوە کە دەستدرێژی دەکەنە سەر رێگاکان و گۆڕەپانە گشتییەکانی ناو پایتەخت.
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، پێشوازیکرد لە موحسن مەندەلاوی سەرۆکی هاوپەیمانی ئەلئەساس .
لە سەرەتای دیدارەکەدا، موحسن مەندەلاوی پرسەو سەرەخۆشی خۆی ئاراستەی سەرۆک کۆمار کرد بەبۆنەی کۆچی دوایی شەماڵ جەمال رەشیدی برایانەوە.
هەر لە دیدارەکەدا، باس لەدوایین پێشهاتە هەنوکەییەکانی بارودۆخی سیاسی کرا و جەختیان لەگرنگی درێژەدان بەدیالۆگی نیشتیمانی و دانوستانی بنیاتنەر لەنێوان فراکسیۆنە براوەکان کردەوە بۆ خێراکردنی یەکلاکردنەوەی شایستە دەستوورییەکان و دەستەبەرکردنی پێکهێنانی حکومەتێک کە لەئاست خواستەکانی هاووڵاتیاندا بێت و سەقامگیری سیاسی بپارێزێت.
سەرکردەی حزب و هاوپەیمانێتییە سوننە براوەکانی هەڵبژاردن، پێکهێنانی "ئەنجومەنی سیاسیی نیشتمانی"یان وەک چەترێکی نوێ بۆ یەکخستنی هەڵوێستەکان راگەیاند.
ئەمڕۆ یەکشەممە، سەرکردەکانی هەریەکە لە هاوپەیمانی عەزم، هاوپەیمانی سیادە، هاوپەیمانی حەسمی نیشتمانی، حزبی جەماهیر و هاوپەیمانی تەقەدوم، لە بەغداد کۆبوونەوەیەکی فراوانیان ئەنجامدا.
بەپێی راگەیەندراوی کۆبوونەوەکە، لایەنەکان رێککەوتوون لەسەر دامەزراندنی "ئەنجومەنی سیاسیی نیشتمانی" تا وەک مەرجەعێک کار بۆ یەکخستنی بڕیار و دیدگا سیاسییەکان بکات بەرامبەر بە دۆسیە نیشتمانییەکان.
لە کۆبوونەوەکەدا، سەرکردە سوننەکان جەختیان لەوە کردووەتەوە کە قۆناغی ئێستا هەستیارە و پێویستی بە کاری هاوبەش هەیە بۆ پاراستنی سەقامگیریی سیاسی و مسۆگەرکردنی مافە دەستوورییەکان، بەتایبەت لە پارێزگا سوننەنشینەکاندا.
بڕیاریشە کۆبوونەوەکانی ئەم ئەنجومەنە لە تەواوی ماوەی خولی شەشەمی پەرلەمانی عیراقدا بەردەوام بێت و دەرگاش واڵا بێت بۆ هەر هاوبەشێکی دیکەی نیشتمانی کە بیەوێت بەشداری تێدا بکات.
ئەم هەنگاوەی لایەنە سوننەکان بە ئامادەکارییەکی بەهێز دادەنرێت بۆ قۆناغی داهاتووی حکومڕانی و بەهێزکردنی پێگەیان لە بەغداد.
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە جۆزێف عەون سەرۆک کۆماری لوبنان پێگەیشت، کە تێیدا پرسە و سەرەخۆشی گەرمی بۆ سەرۆک کۆمار بەبۆنەی ماڵئاوایی برای کۆچکردوویەوە، شەماڵ رەشید دەربڕی.
سەرۆک کۆمار سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ هاوتا لوبنانییەکەی دەربڕی بۆ ئەو هەستە برایانە و هیوای بەردەوامیی پێشکەوتن و سەقامگیری و خۆشگوزەرانی بۆ گەلی لوبنان خواست.
هاوکات لەپەیوەندییە تەلەفۆنیەکەدا، دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە خرایە ڕوو، کە تیایدا هەردوولا بیروڕایان لەبارەی پێشهاتەکانی ئێستای ناوچەکە ئاڵوگۆڕ کرد و جەختیشیان لەگرنگی بەردەوامی راوێژ و هەماهەنگی کردەوە بە جۆرێک کە خزمەتی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە بکات.
نۆ هەزار و 275 تۆمەتبار و سزادراو كە بەهۆی كەیسی دەستپاكییەوە دەستگیكراون خراونەتە لیستی یاسای لێبوردنی گشتی.
دەستەی دەستپاكی عیراق لە راپۆرتێكدا بڵاویكردوە، لە چوارچێوەی هەوڵەكانیاندا بۆ رووبەڕووبوونە و بەدواداچونی كەیسەكانی گەندەڵی و چۆنێتی جێبەجێكردنی یاساكان، بۆیان دەركەوتووە كە لەمساڵدا نۆ هەزار و 275 تۆمەتبار و سزادراو كە پێشتر بەهۆی كەیسەكانی دەستپاكییەوە سزادراون یان تۆمەتباركراون خراونەتە لیستی یاسای لێبوردنی گشتیەوە.
هەر بە پێی راپۆرتەكە، لە چوارچێوەی ئەو هەوڵانەدا تا ئێستا زیاتر لە ملیارێك و 597 ملیار دینار لە سامانی گشتی كە برابوونە دەرەوەی وڵات گەڕێندراونەتەوە بۆ گەنجینەی دەوڵەت.