رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
مەزڵوم کۆبانێ، هاوسەرۆکی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)، لە پەیامێکدا سەبارەت بە کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەر، سیاسەتمەدار و ئەندامی وەفدی ئیمراڵی، خەمباری خۆی دەربڕی.
لە پەیامەکەی مەزڵوم کۆبانێ دا هاتووە؛ "بە خەمێکی گەورەوە هەواڵی کۆچی دوایی بەڕێز سری سورەیا ئۆندەر، سیاسەتمەدار و ئەندامی وەفدی ئیمراڵیمان پێگەیشت."
هاوسەرۆکی هەسەدە جەختی کردووەتەوە کە "ماندووبوون و کار و خەباتی ئەو لە پێناو ئاشتی، چارەسەر و پێکەوەژیانی لە دڵ و بیری گەلاندا جێگەی خۆی گرتووە."
لە کۆتایی پەیامەکەیدا، مەزڵوم کۆبانێ سەرەخۆشی لە بنەماڵە و هاوڕێیانی سری سورەیا ئۆندەر و هەروەها پارتی دیموکراتیک (دەم-پارتی) و هەموو ئاشتیخوازان کردووە.
پەیامی عەبدوڵا ئۆجەلان لە ئیمڕاڵیەوە بۆ کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەر
عەبدوڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانیکراوی پەکەکە، بەبۆنەی کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەرەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە و تیایدا دەڵێت؛ "سڕی سورەیا ئۆندەر تێکۆشەری راستەقینەی ئاشتی بوو".
لە پەیامەکەی ئۆجەلاندا هاتووە: "بە کۆچی دوایی برای خۆشەویستم سری سورەیا ئۆندەر، خەمێکی قووڵ چووە دڵمەوە. ئەو مرۆڤێکی زۆر بەنرخ و کوڕی راستەقینەی گەل بوو. نەریتی ئەنادۆڵ و تورکمانی کوڕێکی گەورەی خۆی لەدەستدا، هەموو کۆمەڵگەکانی ناوچەکەمان و گەلەکەمان هاوڕێیەکی گەورەیان لەدەستدا".
لە پەیامەکەیدا، ئۆجەلان ئاماژەی بە دوا دیداری خۆی لەگەڵ ئۆندەر کردوە لە 27ـی شوباتدا و دەڵێت: "لە کۆبوونەوەکەماندا، ئەو دوا رستەی بانگەوازەکەمانی بە دەستی خۆی تۆمارکرد و دەیویست خۆی بیخوێنێتەوە. ئەو کەسێکی ماندوونەناس و کرێکارێکی بێوێنە بوو لە پێناو پێکەوەژیانی ئاشتیانەدا".
رێبەری پەکەکە جەختیشی کردەوە کە ئۆندەر "ئەو تواناییەی هەبوو کە هەموو نەرێنییەکان بگۆڕێت بۆ ئەرێنی. ئەو بە باشی دەیزانی کە پرۆسەی ئاشتی چەندە بە سوودە بۆ هەموو لایەک و ئەمەش گەورەترین خەونی ئەو بوو".
ئۆجەلان لە کۆتایی پەیامەکەیدا دەڵێت: "ئەم هیوایە هەرگیز ناکرێت نیوەچڵ بەجێبهێڵدرێت. ئەرکی هەموومانە کە ئەم ڕۆحە بەرەو ئاشتی ببەین و بە ناوی سری سورەییا ئۆندەرەوەی بکەین".
ئەمڕۆ شەممە، 03-05-2025، سری سورەییا ئۆندەر، بریکاری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا و پەرلەمانتاری دەم پارتی کە هاوکات شاندی دەم پارتی بوو بۆ دیدارەکانی ئیمراڵی، کۆچی دوایی کرد.
نوسینگەی رۆژنامەوانی رەجەب تەیب ئەردۆغان ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند کە تورکیا ئاسمانی خۆی لەبەردەم فڕۆکەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، کە بەنیازە لەوێوە بۆ ئازربایجان بروات، ناکاتەوە.
تورکیا لە ماوەیەک بەر لە ئێستاوە، ئاسمانی خۆی بەڕوی فڕۆکە ئیسرائیلییەکاندا داخستووە و بەپێی راگەیەندراوێکی نوسینگەی سەرۆک کۆماری تورکیاش بەنیاز نییە لە سەردانی نەتەنیاهۆ بۆ ئازەربایجان چاوپۆشی لەکردنەوەی بکات.
بەپێی ئەوەی نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندبوو بڕیارە نەتەنیاهۆ لە ماوەی نێوان 7 تاکو 11ی ئایاری ئەمساڵ سەردانی ئازەربایجان بکات.
چەندین کەناڵی راگەیاندن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان باسیان لەوە کردبوو کە تورکیا رێگە بە فڕۆکەی نەتەنیاهۆ دەدات کە بە ئاسمانەکەیدا بفڕێت، بەڵام تا ئێستا بێ لەو راگەیەندراوەی نوسینگەی ئەردۆغان حکومەت هیچ لێدوانێکی رەسمی نەبووە.
نووسینگەکە رایگەیاندوە "ئەو دەنگۆیانەی باس لەوەدەکەن کە ئاسمانی تورکیا بەروی فرۆکەکەی نەتەنیاهۆدا کرابێتەوە دورە لە راستیەوە و تا ئێستا هیچ بڕیارێکی لەو جۆرە نیە".
هەروەها لە درێژەی راگەیەندراوەکەدا هاتووە "تورکیا ئاسمانی خۆی بەڕوی فڕۆکە ئیسرائیلییەکاندا داخستووە بەهۆی سیاسەتی جینۆسایدی ئیسرائیل بەرامبەر غەززە و تورکیا بەردەوامدەبێت لە پشتیوانیکردنی دۆزی رەوای گەلی فەلەستین".
لەلایەکی ترەوە، ئۆنجو کیتشیلی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا بە میدیاکانی وت، کە "ئەنقەرە هیچ داواکارییەکی لەو جۆرەی پێ نەگەیشتووە".
قوباد تاڵەبانی بە بۆنەی کۆچی دوایی، سری سورەیا ئۆندەر پەرلەمانتاری دەمپارتی و ئەندامی شاندی ئیمراڵیەوە پەیامێکی هاوخەمی بڵاوکردەوە و تیایدا دەڵێت؛ پێش دوو مانگ بە دڵێکی پڕ لە هیوا و سیمایەکی سەرڕێژ لە گەشبینییەوە دەیڕوانییە پرۆسەی ئاشتی و داهاتووی گەلی کورد لە تورکیا و ناوچەکەدا. بە داخەوە مەرگ مەودای بەو دڵە پڕ هیوایە نەدا تا ئەو داهاتووە پرشنگدارەی پێکەوەژیان کە تەمەنێک لەپێناویدا خەباتی کردبوو، بە چاوی خۆی ببینێت.
دەقی پەیامەکەی قوباد تاڵەبانی:
سری سورەیا ئۆندەر نوسەر، ئەکتەر، دەرهێنەر، رۆژنامەنوس و سیاسەتمەداری تورکمانان گەرچی بە مرۆڤێکی بەئیرادەی بەهێزی سیاسی و باوەڕی توند و بوێر و پتەوی خۆی لەپێناو ئازادی گەلی کوردا ناسراو بوو لەهەمان کاتیشدا بە قسە و پەیڤە خۆشە دانسقەکانی زۆر جار دوژمنانی سەرسەختی کوردی دەخستە پێکەنین.
ئۆندەری چەپ و دیموکراتیخواز ماوەی 47 ساڵە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لەناو بزوتنەوە و رێکخستنە ئازادیخوازەکانی گەلی کوردا تێکۆشان بۆ گەڕانەوەی مافە داگیرکراوەکانی کوردان دەکات.
ئۆندەر ساڵی 1962 لە شاری ئادیامانی باکوری کوردستان لەناو کۆمەڵگای کوردیدا لە باوک و دایکێکی تورکمانی سەرتاش و ئەرزوحاڵچی لەدایک دەبێت، باوکی لەدامەزرێنەرانی لقی ئادیامانی پارتی کرێکارانی تورکیا بووە.
ئۆندەر تەنها تەمەنی هەشت ساڵان دەبێت کاتێک باوکی بەنەخۆشی جگەر کۆچی دوایی دەکات، بۆیە لەگەڵ هەر چوار خوشک و براکانیدا بەناچاری لەماڵی باپیرەیان دەژین.
لەتەمەنێکی بچووکدا دەبێتە شاگردی وێنەگرێک و بژێوی خێزانەکەی دابین دەکات، لە چاوپێکەوتنێکدا دەڵێت، رەنگە عەشقم بۆ هونەر لەوێوە سەرچاوەی گرتبێت.
لەساڵی 1987 دا کاتێک خوێندکاری قۆناغی ناوەندی دەبێت بۆ ئیدانەکردنی ئەو زوڵمەی لە گەلی کورد دەکرێت بەشداری خۆپیشاندانەکان دژ بە کۆمەڵکوژی ئەو ساڵەی کوردانی عەلەوی مەڕەش دەکات و بەو هۆیەوە دەستگیر و زیندانی دەکرێت.
ئۆندەر پاش ئازادبوونی دەچێتە کۆلێژی زانستە سیاسیەکانی زانکۆی ئەنقەرە.
بەڵام لە کودەتای ساڵی 1982ی جەنەراڵ کەنان ئەڤرەندا دەستگیر دەکرێت و ماوەی حەوت ساڵ لەزیندان دەمێنێتەوە.
لەهەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیادا ساڵی 2011 لەناو بەرەی ڕەنج و دیموکراتی و ئازادی کە پارتی ئاشتی و دیموکراتی (دەبەپە) پشتگیری دەکرد دەبێتە کاندید لە لقی دووی ئیستەنبوڵ و بۆ یەکەمجار دەبێتە پەرلەمانتار.
لەساڵی 2014 دەبێتە کاندیدی هەدەپە بۆ سەرۆکی شارەوانی ئیستەنبوڵ بەڵام ساختەکارییەکانی دەوڵەت رێگری لەسەرکەوتنی دەکات.
لەهەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیا بۆ ساڵی 2015 جارێکی تر لەسەر لیستی هەدەپە دەبێتە کاندیدی شاری ئەنقەرە و سەرکەوتوو دەبێت. ساڵی 2023 دەبێتەوە بە کاندیدی دەم پارتی لەسەر شاری ئیستەنبوڵ و ئەمجارەش سەردەکەوێت.
ئەم تورکمانە بەهۆی پەرۆشی بۆ دۆزی کورد و خۆشەویستی بۆ نەتەوەی کورد لەساڵی2013 هەتا پێنجی نیسانی 2015 دەبێتە ئەندامی سەرەکی شاندی دانوسانکاری ئیمراڵی بۆ دیدارەکانی ئاشتی لە نێوان تورکیا و عەبدوڵا ئۆجالان و پەکەکەدا.
سری سورەیا ئۆندەر هاوشانی پەرلەمانتارانی پەروین بوڵدان و ئیدریس بالوکەن یەکێک بوو لەو کەسانەی لە 28ی شوباتی 2015 دا رێکەوتن و لێکتێگەیشتنی ئاشتی دۆڵمەباخچەی لە نێوان کورد و تورکی واژۆ کرد، بەڵام لە مانگی نیسانی هەمان ساڵدا رەجەب تەیب ئەردۆغان تاکلایەنە ڕێکەوتنەکەی هەڵوەشاندەوە و دۆزەخی شەڕی داگیرساندەوە.
ئۆندەر لە نەورۆزی ساڵی 2013 شاری ئامەد دا نامەی ڕێبەر ئۆجالانی بۆ ئاشتی و دیموکراتی خوێندەوە، هەربۆیە پاش تێکچوونی پڕۆسەی ئاشتی خوێندنەوەی ئەو نامەیە دەکرێتە بیانوو و لە سێی تشرینی دووهەمی2018 دەستگیری دەکرێت تا چواری تشرینی یەکەمی 2019 لەزینداندا دەمێنێتەوە.
بەڵام هیچ یەکێک لەو گرتن و لەمپەرانە ناتوانێت لەمپەربێت لەبەردەم تێکۆشانی مرۆڤدۆستانەی ئۆندەر و لە 28ی کانونی یەکەمی 2024 دا جارێکی دیکە دەبێتەوە نێوبەیندکار و دۆسیەی ئاشتی و چارەسەری دیموکراتی پرسی کورد دەگرێتەوە دەستی لە نێوان ئیمراڵی و ئەنقەرەدا.
جیاواز لە مەیدانی سیاسی ئۆندەر نوسەر و ئەکتەرێکی بەتوانایە کە بەرهەمەکانی لەسەر ئاستی تورکیا زۆرترین دەنگدانەوەی هەبووە و چەندین خەڵاتی وەرگرتووە.
لەوانەش
پەڕتوکی بەینەلمیلەل ساڵی 2009
زنجیرە فیلمی ئەمرکە فەرماندەم 2005 بۆ 2008
زنجیرە فیلمی پیاوێکی بێدڵ 2008
هەروەها وەک دەرهێنەر یاخود نوسەر و ئەکتەر خاوەنداری و بەشداری لە 13 فیلمدا هەیە کە ئەم خەڵاتانەی وەرگرتووە.
خەڵاتی هەژدەهەمین ڤیستڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ئەنقەرە بۆ باشترین سیناریۆ
خەڵاتی چواردەهەمین ڤیستڤاڵی فیلمی گۆزەی ئاڵتون بۆ باشترین سیناریۆ
خەڵاتی حەوتەمین ڤیستڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کاراچی بۆ باشترین دەرهێنەر
ئۆندەر لە زۆربەی فیلمەکانیدا گوزارشت لە مەعانات و ئەو زوڵم و نەهامەتیانە دەکات کە لەلایەن ڕژێمەکانی تورکیاوە بەسەر گەلی کورد دا هاتوون هەر لە شار و چیاکان تا کونجی تاریکی زیندانەکان.
سری سورەیا ئۆندەر چەند ڕۆژێک دوای گەیاندنی پەیامی ئاشتی ڕێبەر ئۆجالان بۆ ئەردۆغان و بڕیاربوو دیداری دواتریان لەگەل وەزیری داد ئەنجامبدەن بەڵام لە شەوی 15ی نیسانی ئەمساڵدا توشی جەڵدەی دڵ دەبێت و تا ئەمساتە لە بێهۆشیدایە و لەژێر چاودێری چڕدا دەژی و ئەو دۆستە بەهادارەی کوردان ژیانی لەمەترسیدایە.
ئۆندەر لە پەڕتوکی بەینەلمیلەلەدا دەڵێت، گریان برای پێکەنینە، ئەو نەگری ناتوانێت پێبکەنێت.
ئەندازیارێكی تورك هۆشداری دەدات لە تەقینەوەی كۆگایەكی هەڵگرتنی غاز لە دەریای مەڕمەڕەو دەڵێت، هێندەی بۆمبێكی ئەتۆمی زیان بە ئەستەنبوڵ دەگەیەنێت.
لەدوای بومەلەرزەكەی 23ی مانگی رابردوو لە دەریای مەڕمەڕەی توركیا، پسپۆڕان و ئەندازیارانی توركیا هۆشداری دەدەنە حكومەتی وڵاتەكەیان بۆ گواستنەوەی ئەو كۆگا غازەی كە لەناو دەریاكە جێگیر كراوە لە نزیكە ئەستەنبوڵ.
ئەم دامەزراوە ژێر دەریایە كە غازی سروشتی هاوردەكراو لە مانگەكانی هاویندا كۆدەكاتەوەو لە زستاندا بەسەر ئەستەنبوڵدا دابەشی دەكات، بەپێی زانیارییە جیۆلۆجییەكان، كەوتووەتەسەر هێڵێكی چالاكی بومەلەرزە، بەتایبەت دوای بومەلەرزە بەهێزەكەی ئەم دواییە بەگوڕی 6.2 پلە بەپێوەری رێختەر.
لەوبارەیەوە گۆشار بویوك ئەندازیار لە كۆگا غازییەكە رایگەیاندووە، دامەزراوەكە هێندەی بۆمبێكی ئەتۆمی مەترسیدارە بۆ ئەستەنبوڵ و لە ئەگەری هەر بومەلەرزەیەكی تردا، بەهۆی فشار و پاڵەپەستۆی دەریاوە دەتەقێتەوە.
بەهۆی زریان و رەشەبا و هەورەبروسكە لە چەند ناوچەیەكی ئێران حەوت كەس گیانیان لەدەستدا و 67 كەسی تریش برینداربوون.
سەنتەری فریاكەوتن و بەڕێوەبردنی قەیرانەكانی ئێران رایگەیاند، لە پێنج رۆژی رابردوودا بەهۆی زریان و رەشەبای بەهێز و هەورە بروسكەوە، لە پارێزگاكانی ئێران حەوت كەس گیانیان لەدەستداوە و 67 كەسی تریش برینداربوون، لەو ژمارەیەش چوار كەس بەهۆی بای بەهێز و سێ كەسیش بەهۆی هەروە بروسكەوە گیانیان لەدەستداوە.
بەپێی راگەیەنراوەكە، 53 كەس لە پارێزگای تاران و حەوت كەس لە پارێزگاكانی خوراسانی باشور و سێ كەس لە مازەندەران و ئەوانەی تر لە ناوچەكانی ئەلبورز و خوراسانی رەزەوی برینداربوون.
میدیاکانی سوریا بڵاویانکردەوە، دوێنێ شەو ئیسرائیل زیاتر لە 18 هێرشی ئاسمانی لە سەرانسەری خاکی سوریا ئەنجامدا و سوپای ئیسرائیلیش دەڵێت؛ دامەزراوەیەکی دژە فڕۆکە و ژێرخانی موشەکی سوریامان کردوەتە ئامانج.
ئاژانسی هەواڵی عەرەبی سوریا (سانا) ئاشکرایکرد، لە ئەنجامی هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر دەوروبەری شاری حەرەستا لە دیمەشق و دەوروبەری گوندی شەتحا لە حەمما" هاووڵاتییەکی مەدەنی کوژراوە.
میدیاکانی سوریا رایانگەیاندووە، ئیسرائل 18 هێرشی ئاسمانی لەسەرانسەری سوریا ئەنجامداوە، روانگەی سوریش دەڵێت؛ سوریا لە مێژووی خۆیدا تووشی توندوتیژترین شەپۆلی هێرش و بۆردومانی ئاسمانی بووەوە.
هاوکات سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانی ژێرخانی سەربازیی سوریایان کردە ئامانج و بارەگا سەربازییەکان ئەو شوێنانە دەکاتە ئامانج کە چەک و کەرەستەی تێدایە.
سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەشکرد،هێرشیان کردووەتە سەر "شوێنێکی سەربازی و دامەزراوەی دژە فڕۆکە و ژێرخانی موشەکی سەرزەوی بۆ ئاسمانی لە سوریا".
ئاماژەی بەوەشکردووە، سوپای ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ پاراستنی هاووڵاتیانی دەوڵەتی ئیسرائیل.
پێشتریش ئیسرائیل ناوچەیەکی نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی سوریا لە دیمەشقی بۆردومان کرد، ئەوەش روونترین هۆشداری بۆ دەسەڵاتدارانی نوێی سوریا سەبارەت بە ئامادەیی خۆیان بۆ پەرەپێدانی کردەوە سەربازییەکان.
لە دوایین کاتژمێرەکاندا، ئیسرائیل هێرشێکی بەرفراوانی ئەنجام دا بۆ سەر چەندین ناوچەی سەربازی لە سوریا، کە بەپێی زانیارییەکان، ئەمانە گرنگترین ئامانجەکانی هێرشەکە بوون:
ئامانجە سەربازییەکان:
- فەوجی تۆپخانە لە گوندی ئەزرەع لە دەوروبەری دەرعا
- فەوجی 41 لە دەوروبەری دیمەشق - حەرەستا
- کۆگاکانی بەڕێوەبەرایەتی ئۆتۆمبێلەکان لە ناوچەی تەل لە دەوروبەری دیمەشق
- کۆگاکانی کارگەکانی بەرگری لە ناوچەی مەسیاف لە دەوروبەری حەما
- کەتیبەی بەرگری ئاسمانی لە ڕەئسولشەعرە
- فیرقەی یەکەم لە ناوچەی کەسوە لە باشووری دیمەشق
- فەوجی 175 لە نزیک ناوچەی ئەزرەع لە رۆژهەڵاتی دەرعا
هێرشەکانی دیکە:
- دوو هێرش بۆ سەر شاری تەل لە دەوروبەری دیمەشق.
- شەش هێرش بۆ سەر دەوروبەری پایتەخت.
- چەند هێرشێک بۆ سەر خاڵە سەربازییەکان لە گوندی شەتحە لە سەهلولغاب لە دەوروبەری حەمما، کە بووەتە هۆی بریندار بوونی دوو سەربازی سوری.
- هێرشێکی نوێ بۆ سەر خاڵە سەربازییەکان لە ناوچەی شەعرە لە دەوروبەری لازقیە.
- تەقینەوەیەکی بەهێز لە دەوروبەری حەرەستا لە نزیک دیمەشق.
- فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل بە حەوت هێرشی ئاسمانی دەوروبەری شاری حەرەستایان کردە ئامانج، کە بووەتە هۆی کوژرانی کەسێک و بریندار بوونی چوار کەسی دیکە.
- کەتیبەی مووشەکەکان لە نزیک گوندی موثبین و چەند شوێنێکی سەربازی لە تلول ئەلحمر لە
ئیسرائیل هێرشی فراوانی بۆ سەر چەند پارێزگایەکی سوریا دەستپێکرد و لەرێگەی فڕۆکەی جەنگیەوە چەند بنکەیەکی سەربازی بۆردومانکرد.
میدیاکانی سوریا بڵاویانکردوە، ئیسرائیل گوندەكانی ناوچەی حەرەستا لە دیمەشق بۆردومان دەكات، هەروەها بە فڕۆكەی جەنگی چەندین ئامانجی لە دیمەشق و دەرعا و حومس و حەمما بۆردومان كردووە.
میدیاكانی سوریا ئاماژەیان بەوەشکردووە، شەش ناوچەی دەوروبەری دیمەشق و چیای قاسیۆن لەلایەن ئیسرائیلەوە بۆردومان دەكرێت.
ئەوەشخراوەتەڕوو، ئیسرائیل كۆگایەكی موشەكی لە باكوری دەرعا كردە ئامانج و نەخۆشخانەیەكی سەربازی لە دیمەشق بۆردومان كردووە.
بەشێک لە ئامانجە سەربازییەکانی ئیسرائیل بە ئامانجی گرتوون:
- فەوجی تۆپخانە لە گوندی ئەزرەع لە دەوروبەری دەرعا
- فەوجی 41 لە دەوروبەری دیمەشق - حەرەستا
- کۆگاکانی بەڕێوەبەرایەتی ئۆتۆمبێلەکان لە ناوچەی تەل لە دەوروبەری دیمەشق
- کۆگاکانی کارگەکانی بەرگری لە ناوچەی مەسیاف لە دەوروبەری حەما
- کەتیبەی بەرگری ئاسمانی لە ڕەئسولشەعرە
- فیرقەی یەکەم لە ناوچەی کەسوە لە باشووری دیمەشق
- فەوجی 175 لە نزیک ناوچەی ئەزرەع لە ڕۆژهەڵاتی دەرعا
لە دوای هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی سوریا، ئیسرائیل خۆی بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجی سەربازی سوریا ئامادە دەکات.
میدیاکانی ئیسرائیل رایگەیاند: ئیسرائیل خۆی بۆ دووبارە هێرشکردنە سەر سوریا ئامادە دەکات و ئامانجی سەربازی سوریای بۆ هێرشکردن دەستنیشان کردووە.
ئاماژەیان بەوەشکردووە، ئامانجە نوێیەکانی دەستنیشانکراو لە سوریا کە لەلایەن ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و وەزیری بەرگریەوە پەسەندکراون.
جێگەی ئاماژەیە، درەنگانی شەوی رابردوو فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل هێرشێکیان بۆ سەر ئامانجێک لە نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی لە سوریا ئەنجامدا، ناتانیاهۆ رایگەیاند، ئەو هێرشانە پەیامێکی رونە بۆ سوریا و رێگە نادەن هێزەکانیان لە باشوری دیمەشق جێگیر ببن.
بەهۆی گەمارۆکانی ئیسرائیل لەسەر کەرتی غەززە، منداڵان بۆ دەستکەوتنی خۆراک لە ناو زبڵ و خاشاکدا بە دوای خواردندا دەگەڕێن، نەتەوەیەکگرتوەکانیش هۆشداری لە رودانی کارەساتی مرۆیی لە غەززە دەدات.
ئۆلگا چێرێڤکۆ، وتەبێژی نووسینگەی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هەماهەنگی کاروباری مرۆیی لە شاری رایگەیاند، منداڵانی غەززە لەناو کۆمەڵێک زبڵ و خاشاکدا دەگەڕێن بۆ دۆزینەوەی پاشماوەی خۆراک و سووتەمەنی، داواش دەکات کۆتایی بە گەمارۆی ئیسرائیل لەسەر دابینکردنی یارمەتییەکان بۆ کەرتی غەززە بهێنرێت.
وتیشی؛ بارودۆخی کارەساتبار لە کەرتی غەززە رودەدات، منداڵانی بەدخۆراکی لەسەر شەقامەکان دەبینرێن.
چێرێڤکۆ ئاماژەی بەوەشکردووە، "لە نائومێدیەوە دانیشتووان هێرش دەکەنە سەر ئەو بارهەڵگرانەی کە پێیان وایە ڕەنگە ئاو یان خۆراکیان هەڵبگرن".
ئەو لێپرسراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان راشیگەیاند: کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دوو بژاردەی لەبەردەمدایە، یان بەردەوام بن لە سەیرکردنی وێنە ترسناکەکانی غەززە کە خنکاندن و برسیبوون، یان کۆکردنەوەی بوێری و بوێری ئەخلاقی بۆ گرتنەبەری هەنگاوێک کە ئەم گەمارۆ بێ بەزەییانە بشکێنێت.
جێگەی ئاماژەیە، ئیسرائیل ماوەی دوو مانگە رێگەی بە خۆراک و دەرمان و کەلوپەلی سەرەکی نەداوە بچنە ناو کەرتی غەززە و دەیەوێت فشار بخاتە سەر حەماس بۆ ئازادکردنی ئەو بارمتە ئیسرائیلییانەی کە ماون.
وەزارەتی دەرەوەی سعودیە بەتوندی ئیدانەی هێرشی ئیسرائیلی کرد کە کۆشکی سەرۆکایەتی لە دیمەشق کردە ئامانج و دژایەتی توندی خۆی بۆ هێرشەکانی ئیسرائیل دووپاتکردەوە کە سەروەری و ئاسایش و ئارامی سوریا دەکاتە ئامانج.
لە راگەیەنراوێکدا سعودیە فشار دەخاتە سەر پێویستی وەستاندنی ئەم پێشێلکارییە ئاشکرانەی ئیسرائیل بۆ یاسای نێودەوڵەتی لە سوریا و ناوچەکە، هۆشداری دەدات کە بەردەوامی ئەم هێرشانە و سیاسەتی توندڕەوی ئیسرائیل مەترسی زیادکردنی توندوتیژی و ناسەقامگیری لە ناوچەکە.
سوپای ئیسرائیل رۆژی هەینی دووپاتی کردەوە وڵاتەکەی کۆشکی سەرۆکایەتی سوریایان لە دیمەشق بۆردومان کردووە، کە ئەحمەد شەرع سەرۆکی ئەو وڵاتە لێی نیشتەجێیە، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و وەزیری بەرگری ئیسرائیل، رایانگەیاند هێرشەکە پەیامێکی روونە بۆ "رژێمی سوریا".
سوریا بۆردومانەکەی ئیسرائیلی لە نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی ئیدانەکرد و جەختی لەوە کردەوە کە سازش لەسەر ئاسایشی وڵاتەکەی ناکات و وەڵامی هێرشەکان دەداتەوە.
سەرۆکایەتی کۆماری سوریا لە راگەینراوێکدا ئاشکرایکرد؛ بە توندی ئیدانەی بۆردومانی ئیسرائیل بۆ سەر کۆشکی سەرۆکایەتی دەکات، کە بینایەکی مەدەنی کردە ئامانج، ئەم دەستدرێژییە دەکەوێتە چوارچێوەی بە ئامانجگرتنی بە ئەنقەست کە هەوڵدەدات وڵاتەکە تێکبدات و قەیرانە ئەمنییەکان توندتر بکاتەوە و ئاسایشی نیشتمانی و یەکگرتوویی گەلی سوریا بکاتە ئامانج".
لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، سەرۆکایەتی کۆمار داوا لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و وڵاتانی جیهان دەکات، بە بیانوی بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژی، هەڵوێست وەربگرن لە نێوان بێدەنگی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بە شێوەیەک پاراستنی مافی هەموو عەرەبەکان دەستەبەر بکات، هێرشە دووبارەبووەکانی ئیسرائیل رابگرن.
سەرۆکایەتی کۆماری سوریا دووپاتی دەکاتەوە، ئەم هێرشانەی کە یەکڕیزی و سەروەری و تواناکانی سوریا دەکەنە ئامانج، سەرکەوتوو نابن لە لاوازکردنی ئیرادەی گەل بۆ روبەڕوبوونەوە یان ئاوەدانکردنەوەی دەوڵەت بۆ بەدیهێنانی سەقامگیری و ئاشتی لە هەموو بوارەکانی خاکی سوریا.
ئەمڕۆ لە دادگای تاوانە قورسەكانی ئامەد سێهەمین دانیشتنی دۆسیەی دووەمی دادگا سەبارەت بە دۆسەی كوشتنی نارین گورانی تەمەن هەشت ساڵ بەڕێوەچوو، كە پێشتر 12 كەس تۆمەتباركرابوون بە كوشتنی، دایك و برایەك و مامی بەناوی سالم گۆران لەناو دەستگیركراوەكاندان.
لە دادگاییكردنەكەدا بێجگە لە تۆمەتباران و پارێزەرەكانیان و كەسوكاریان هیچ كەسێكی تر رێگەی پێنەدرا بچێتە ژووری دادگاكە، داواكاری گشتی دووپاتیكردەوە، لە 29ـی نیسان داوایكردووە، سزای شەش مانگ تا پێنج ساڵ زیندانی بەسەر تۆمەتبارانی دۆسیەكە بسەپێنرێت، هەروەها داوایكردوە، تۆمەتباران لە دەستبەسەریدا بمێننەوە، دۆسیەكەش بۆ 30 ئەم مانگە دواخرا.
نارین گوران تەمەن هەشت ساڵ، لە 21ـی ئابی 2024، لە گوندی چولی سەر بە شارۆچكەی رەزانی پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بێسەروشوێن بوو، لە 8ی ئەیلول تەرمەكەی لە تورەكەیەكدا دۆزرایەوە، دواتر بەپێی راپۆرتی پزیشكی راگەیەنرا خنكێندراوە.
ناوچەی قەدەغەكراو، بەڵگە فیلمێكی دامەزراوەی بی بی سی بەریتانیە كە بە سێ زمانی جیاواز، پەردە لەسەر "هێرشە تاوانكارییەكانی توركیا بە هاوكاری پارتی لە هەرێمی كوردستان" هەڵدەداتەوە.
بی بی سی چیرۆكی ئالان ئیسماعیل و هاشم شاكری خاڵۆزای، هاوشێوەی سەدان قوربانی دیكە لە هەرێم ئاشكرا دەكات كە چۆن بەبێ هۆكار لەلایەن سوپای توركیاوە بۆردومان كراون و دۆسیەكانیان شێوێندراوە و پەردەپۆش كراوە.
ئەم بەڵگە فیلمە كە بەرهەمی دوو ساڵ كاركردنی دامەزراوەی بی بی سییە لە هەرێمی كوردستان، چەندین بەڵگەی حاشا هەڵنەگر دەخاتەڕوو كە توركیا چۆن بە بیانووی پەكەكەوە لەشكركێشی لەناو خاكی هەرێم كردووە و بە رۆژی رووناك هاووڵاتیانی مەدەنی دەكاتە ئامانج و دەسەڵاتدارانی پارتیش هەوڵی پەردەپۆشكردن و بێدەنگكردنی دۆسیە تاوانكاریەكان دەدەن.
هەروەها باس لە هەماهەنگی سەربازی و هەواڵگری نێوان سوپای توركیا و دەسەڵاتدارانی پارتی دەكات لە ناوچەی بادینان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی پارتی، سوپای توركیا بە نەرمونیانتر لە پەكەكە نیشان دەدات.
ئالان ئیسماعیل، تەمەن 24 ساڵ، لە ئابی 2023 لەگەڵ هاشم شاكری خاڵۆزی لەكاتی تێپەڕبوونیان لە سنوری گوندەكەیان لە ئامێدی، دەكەونە بەر دوو هێرشی ئاسمانی سوپای توركیا، ئالان لەو هێرشەدا شەهید دەبێت و هاشمیش بەسەختی بریندار دەبێت.
وەك ئەوەی لە بەڵگە فیلمەكەدا خراوەتەڕوو، دۆسیەی ئەم دوو قوربانییە لە شوێنی روداوەكەدا كۆتایی نایەت، بەڵكو سەردەكێشێت بۆ تۆمەتباركردن و گرتن و دواجار شێواندنی دۆسیەكەیان.
هاشم كە وەك قوربانییەكی زیندوو لەناو چیرۆكەكەدا گەواهی هەیە، بە ئێستاشەوە نازانێت كە بۆچی بۆردومان كراون، هەربۆیە دوای چاكبوونەوەی برینەكەی و بەجێهێشتنی نەخۆشخانە، دەچێتە دادگا و سكاڵا لەسەر ئەو تاوانە دەكات، بەڵام دواتر لەلایەن هێزە ئەمنییەكانەوە دەستگیر دەكرێت و بۆ ماوەی هەشت مانگ زیندانیی دەكرێت، بەتۆمەتی هەبوونی پەیوەندی لەگەڵ پارتی كرێكارانی كوردستان _ پەكەكە.
هاوكات باوكی ئالان باس لەوە دەكات، لە راپۆرتی پزیشكی دادوەریدا، دۆسیەی كوڕەكەی بەلاڕێدا براوەو هۆكاری كوشتنەكەیان گۆڕیوە بۆ پاشماوەی تەقەمەنی، لەكاتێكدا راپۆرتی پۆلیس پشتڕاستیكردووەتەوە كە بەهۆی بۆردومانی توركیاوە شەهید بووە.
بەڵگە فیلمەكە باس لە چۆڵبوونی سەدان گوند دەكات بەهۆی لەشكركێشی و بۆردومانەكانی سوپای توركیاوە، بەڵام بەپێچەوانەوە هۆشیار زێباری، ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی دەڵێت، چۆڵبوونی گوندەكان بەهۆی پەكەكەوەیە.
زێباری لەم بەڵگە فیلمەدا باس لەوە دەكات، پەكەكە وەك بارگرانییەك خۆی بەسەریاندا سەپاندووە و پێچەوانەی ئیرادەی گەلی كورد لێرەن، جەخت لەوەش دەكاتەوە، مامەڵەی توركیا لەگەڵ خەڵكی مەدەنی میهرەبانترە وەك لە مامەڵەی پەكەكە، لەكاتێدا رۆرژنامەنوسەكە زێباری رادەگرێ و دەڵێت، بەڵام خەڵكی واناڵێن و دەڵێن، لەلایەن توركیاوە بۆردومان دەكرێن و لە گوندەكانیان دەردەكرێن.
كامەران عوسمان ئەندامی تۆڕی سی پی تی ئەمریكی لە هەرێم باس لەوە دەكات، لە ساڵی 1991وە تا ئێستا، 724 هاووڵاتی مەدەنی بەهۆی هێرشەكانی توركیاوە بوونەتە قوربانی كە زۆربەیان گوندنشین بوون، بەبێ ئەوەی ئەندام بن لە پەكەكە.
كامەران جەخت لەوە دەكاتەوە، دەسەڵاتدارانی هەرێم رووبەڕووی هەر كەسێك دەبنەوە كە بیەوێت لێپرسینەوە لە توركیا بكرێت، بەجۆرێك هەركەسێك باسی ئەوە بكات ئەوەی توركیا دەیكات تاوانە، دەستگیر دەكرێت و تۆمەتی ئەندامبوونی پەكەكەی دەخرێتەپاڵ.
بەگوێرەی بەڵگە فیلمەكەی بی بی سی، توركیا 136 بنكەی لە هەرێمی كوردستان هەیە، بەڕای زوبێر ئایدار ئەندامی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد، بەبێ گۆڕینی مامەڵەی توركیا بەرامبەر كوردەكان، ململانێ كۆتایی نایەت.
لە بەرانبەردا بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەم بەڵگە فیلمەدا پێیوایە، كاتێك لە نزیكەوە هاوكاری سوپای وڵاتێك دەکرێت، ئاماژەیە بۆ هاوكاری هەواڵگریش، جەخت لەوەش دەكاتەوە، هەماهەنگییەكی تەواو لەنێوان توركەكان و باڵی سەربازی پارتیدا هەیە.
سەرۆكی یەكێتی باس لەوەش دەكات، توركیا، پەكەكە دەكاتە بیانوو بۆ هاتنەناوەوە بۆ ناو خاكی عیراق، پێشیوایە توركیا بۆ پشتیوانی پارتی لە كوردستانە.
سوپای توركیا زیاتر لە دوو هەزار كیلۆمەتر چوارگۆشەی لە خاكی عیراق و هەرێم كۆنتڕۆڵ كردووە، هەروەها وێنەی مانگە دەستكردەكان ئاشكرای دەكەن، توركیا لانیكەم 660 كیلۆمەتر رێگای بۆ بەستنەوەی دامەزراوە سەربازییەكانیی دروستكردووە، ئەم رێگایانەش بوونەتە هۆی زیان گەیاندن بە دارستان و ژینگەی كوردستان.
ئێستا بۆ قوربانیە زیندووەكان و بنەماڵەكانیان، هیچ شتێك هێندەی بەلاڕێدابردنی دۆسیەكانیان بەئازار نییە كە لەلایەن دام و دەزگاكانی حكومەتەوە لەسەر پەڕاوەكانیان دەنوسرێت كە گوایا ئەندام و لایەنگری پەكەكە بوون، ئەوەش وادەكات بێبەش بن لە هەر قەرەبووییەك، لە كاتێكدا باوكی ئالان داواكارە راپۆرتی شەهیدكردنی كوڕەكەی راست بكرێتەوە و هیچ قەرەبوویەكیشی ناوێت.