دۆناڵد ترەمپ لەبارەی ئاگربەستی نێوان ئیسرائیل و ئێرانەوە رایگەیاندووە، رێککەوتنەکەی ئەمڕۆ بەبێ توانا و بوێری فڕۆکەوانەکانی فڕۆکەی B-2 نەدەکرا.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دوای راگەیاندنی ئاگربەست لەنێوان ئیسرائیل و ئێراندا رایگەیاندووە، لەمڕۆ سێشەممەوە ئاگەربەستەکە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە و داواش دەکات هەردوولا پابەند بن پێوەی.

لەو بارەیەوە لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'تروز' رایگەیاندووە، رێککەوتنەکەی ئەمڕۆ بەبێ توانا و بوێری فڕۆکەوانەکانی فڕۆکەی B-2 نەدەکرا.

دەشڵێت، ئەو "لێدانە تەواوەی" کە لە ئێوارەیەکی درەنگدا ئەنجام درا، هەمووانی بەیەکەوە کۆکردەوە و رێککەوتنەکەش ئەنجام درا.

دوای 12 رۆژ لە شەڕی بەردەوامی نێوان ئیسرائیل و ئێران بەهۆی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران و بەردەوامی لە پیتاندنی یۆرانیۆم بە رێژەی بەرز، هەروەها دوای دەستوەردانی ئەمریکا لە شەڕەکە و بۆردومانکردن و لەناوبردنی هەرسێ بنکەی ئەتۆمی ناتانز و فۆردۆ و ئەسفەهان لە رێگەی فڕۆکەی B-2، شەوی رابردوو ئەمریکا ئاگربەستی نێوانیانی راگەیاند. 

کەمێک پێش ئێستا وەزارەتی دەرەوەی قەتەر رایگەیاند؛ لە پێناو سەلامەتی هاووڵاتیان و دانیشتوان و گەشتیاران ئاسمانی وڵاتەکەی داخست.  

لە راگەیەندراوێکدا، کە لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی قەتەرەوە بڵاوکراوەتەوە، هاتووە: "لە چوارچێوەی پابەندبوونی دەوڵەتی قەتەر بە سەلامەتی هاووڵاتیان و سەردانیکەران، راگرتنی هاتوچۆی ئاسمانی لە وڵاتەکەیدا رادەگەیەنێت، ئەمەش لە چوارچێوەی کۆمەڵێک رێکاری خۆپارێزی کە بە پشتبەستن بە پێشهاتەکانی ناوچەکە گیراوەتەبەر".

ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئەوان دەستپێشخەر نەبوون لە شەڕدا و وەڵامیان بۆ هێرشەكانی ئەمریكا دەبێت.

بەقائی لە كۆنفرانسی رۆژنامەوانی هەفتانەیدا لە وەڵامی رۆژنامەنووسان رایگەیاند، هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران بە هەماهەنگی ئەمریكا كراوە و ئەمریكا هاوبەشی سەرجەم تاوانەكانە.

وتیشی، ئەمریكا خاكی ئێرانی كردووە بە مەیدانی فڕینی فڕۆكە و هێرشەكان و بۆردومانەكانی بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەكان نایاسایی و تاوانكارییە و ناپاكی كردووە بەرانبەر بە دیپلۆماسیەت، بۆیە ئێران وەڵامی ئەو هێرشانەی ئەمریكا دەداتەوە.

ئاماژەی بەوەشدا، ئێران هاووڵاتیانی مەدەنی ناكاتە ئامانج و بنكە و شوێنە سەربازییەكان بۆردوومان دەكات.

بەقائی باسی لەوەشكرد، پەیوەندییەكانی تاران لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ناوچەكە گەرموگوڕە.

ئێران هێرشێکی نوێی موشەکی کردەسەر ئیسرائیل و چەند موشەکێک سیستمی بەرگری ئاسمانیان بەزاند و راستەوخۆ کەوتنە خوارەوە.

میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردەوە، ئێران 15 موشەکی ئاڕاستەی ئیسرائیل کردوە و پێنج موشەک بەشێوەی راستەوخۆ لە چەند ناوچەیەکی وڵاتەکە کەوتونەتە خوارەوە.

هاوکات سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، کۆتایی بە هێرشە نوێیەکی ئێران هات، پێشتریش سوپای ئیسرائیل داوای لە هاووڵاتیانی وڵەتەکی کردبوو بچنە شوێنە پارێزراوەکان و پەناگەکان.

لەلای خۆشیەوە کۆمپانیای کارەبای ئیسرائیل ئاشکرایکرد، بەهۆی ئەوەی موشەکێک لە ناوچەیەکی وزە لە باشوری ئیسرائیل کەوتوەتەخوارەوە، کارەبا باشوری وڵاتە پچڕاوە.

هەروەها سوپای ئێران ئاشکرایکرد، ئەمڕۆ لە رێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانە دەیان هێرش بۆ سەر خاکی ئیسرائیل ئەنجام دەدەن.

حكومەتی سوریا بڕیاریدا بە زیادكرنی موچەی فەرمانبەرانی وڵاتەكەی بە رێژەی 200%

ئەحمەد شەرع سەرۆكی قۆناغی راگوزەری سوریا، لە بەمەبەستی باشتركردنی رەوشی ژیان و گوزرانی هاووڵاتیانی وڵاتەكەی، بە مەرسومێك بڕیاریدا موچەی فەرمانبەرانی شارستانی و سەربازی دامەزراوە گشتییەكان، بەڕێژەی 200%.

بەپێی مەرسومەكە، زیادكردنی موچە لە سوریا هەموو توێژە كاتی و رۆژانەكان و گرێبەستەكان و چەند توێژێكی تریش دەگرێتەوە.

ئێران رایدەگەیەنێت: هێزە چەكدارەكانمان كات و سروشتی وەڵامدانەوەی هێرشەكەی ئەمریكا دیاری دەكەن.

ئەمیر سەعید ئیرەوانی نوێنەری ئێران لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی رایگەیاند، ئیسرائیل ئەمریكای پەلكێشی شەڕ كرد و ئەمریكا ئاسایشی خۆی كردە قوربانی پشتیوانیكردنی ناتانیاهۆ.

وتیشی، مافی خۆمانە وەڵامی هێرشەكەی ئەمریكا بدەینەوە، چونکە واشنتن بە نایاسایی هێزی بەكارهێناوە.

ئیرەوانی ئاماژەی بەوەشکرد، ئەمریكا بۆ هێرشكردنە سەر تاران بیانووی هەڵبەست و هێزە چەكدارەكانمان كات و سروشتی وەڵامدانەوەی هێرشەكەی ئەمریكا دیاری دەكەن.

راشیگەیاند، ناتانیاهۆ ئەمریكای پەلكێشی شەڕێك كردووە كە تێچووەكەی زۆرە.

ئەمەش لە کاتێکدایە عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران بەمەبەستی کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی روسیا سەبارەت بە رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوای هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران گەیشتە مۆسکۆ.

ناتانیاهۆ دەڵێت: سوپاسی ترەمپ دەکەین لە بەرانبەر هێرشکردنە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران.

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، هەموو كارێك دەكەین بۆ پاراستنی داهاتووی ئیسرائیل و لەگەڵ ئەمریكا دەستكەوتی گەورەمان لە ئێران بەدەستهێنا.

وتیشی، نەخشەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕین و بە هاوكاری ئەمریكا زیانی زۆرمان بە وێستگەی فۆردۆ گەیاندووە.

ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەشکرد، ئامانجمان نەهێشتنی هەڕەشەی ئەتۆمی و موشەكی بالیستی ئێران بوو، هەروەها زۆر نزیكین لە گەیشتن بە ئامانجەكانمان.

راشیگەیاند، بەزوو كۆتایی بە ئۆپراسیۆنەكەمان ناهێنین و زیاتر لە پێویست بەردەوامی پێنادەین، دەشڵێت، زیانی زۆر بەر بەشە گرنگەكانی بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران كەوتووە.

ناتانیاهۆ لە کۆتاییدا وتی، زانیاری هەواڵگریمان هەیە سەبارەت بەوەی ئێران یۆرانیۆمی پیتێنراوی لەسەدا 60ـی خۆی لە کوێدا هەڵدەگرێت.

لە دیمەشقی پایتەختی سوریا لە تەقینەوەیەکی خۆکوژی رویدا و چەندین کوژرا و برینداربوونی لێکەوتوەتەوە.

میدیاکانی سوریا رایانگەیاندووە، لە کلێسای مار ئەلیاسی لە دیمەشق رویدا و دەیان کوژران و برینداری لێکەوتوەتەوە.

ئاماژەیان بەوەشکردوە، بەپێی زانیارییە سەرەتیاییەکان تەقینەوەکە خۆکوژی بووە و هەندێک لەبریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانەکان کراون.

جێگەی ئاماژەیە، تائێستا هیچ راگەیەنراوێکی رەسمی سەبارەت بە چۆنییەتی تەقینەوە بڵانەکراوەتەوە، سەبارەت بە زیانە مرۆیی و مادییەکانی لە  ئەنجامی تەقینەوەکەدا لێی کەوتوەتەوە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل سوپاسی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکای کرد بۆ بۆردومانکردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران.

ناتانیاهۆ رایگەیاند، بڕیارەکەی ئەمریکا بۆ بە ئامانجگرتنی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران دروستە و جەختی لەوە کردەوە سەرۆکی ئەمریکا بە هێزێکی زۆرەوە مامەڵەی کردووە.

وتیشی، ترەمپ هەمیشە لە رێگەی هێزەوە جەخت لەسەر بنەمای ئاشتی دەکەنەوە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەشکرد، مێژوو ئەوە تۆمار دەکات، کە ترەمپ رێگریکردوە لەوەی ئێران نەتوانێت مەترسیدارترین چەک بەدەستبهێنێت.

ئەمەش دوای ئەوەدێت، ترەمپ جەختیکردەوە، فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا هێرشێکی زۆر سەرکەوتوویان بۆ سەر سێ دامەزراوە ئەتۆمییەکەی ئێران ئەنجامداوە کە بریتین لە فۆردو، نەتەنز و ئیسفەهان.

سەرۆک کۆماری ئێران جەخت دەکاتەوە، وڵاتەکەی لە هیچ بارودۆخێکدا چالاکییە ئەتۆمییەکانی خۆی راناگرێت، ئەمەش لەکاتێکدایە گرژییەکانی ناوچەکە بەرەو هەڵکشانی ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە و شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل بەردەوامی هەیە.

مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئێران راگەیاند: تاران ئامادەیە بۆ گفتوگۆ و هاوکاری، بەڵام هەر گوشارێک بە ئامانجی کۆتایی هێنان بە بەرنامە ئەتۆمییە ئاشتیخوازەکەمان رەتدەکەینەوە.

وتیشی، ئێمە ئامادەین بۆ گفتوگۆ و هاوکاری بۆ درووست کردنی متمانە لە بواری ئاشتیدا، بەڵام قبووڵ ناکەین چالاکییە ئەتۆمییەکەمان بۆ سفر کەم بکرێتەوە.

جێگەی ئاماژەیە، وڵاتانی ڕۆژئاوا بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، ئێران تۆمەتبار دەکەن بەوەی کە هەوڵی پەرەپێدانی توانا ئەتۆمییە سەربازییەکان دەدات، ئەو تۆمەتە تاران بەردەوام رەتیدەکاتەوە و جەخت لەوە دەکاتەوە کە چالاکییە ئەتۆمییەکانی تەنیا بۆ مەبەستی ئاشتیانە و کەوتوونەتە ژێر چاودێری ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی.

هەروەها دانوستانەکان بە ئامانجی زیندوکردنەوەی رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی ساڵی 2015، ماوەی چەند مانگێکە لە نێوان پەرەسەندنی گرژییە ناوچەیی و سیاسییەکاندا وەستاون.

وەزیری دەرەوەی عیراق بە هاوتا ئێرانییەکەی راگەیاند، گرنگە بەپەلە بگەڕێنەوە بۆسەر مێزی دانوستان کە تاکە چارەسەری رەواندنەوەی گرژییەکانە.

فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی ئێران لە تورکیا لەگەڵ عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران کۆبووەوە و باسیان لە دوایین رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەراست و شەڕی نێوان ئەو وڵاتە و ئیسرائیل، هەروەها کاریگەرییەکانی ئەو شەڕە و لەسەر ئاسایشی ناوچەکە کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا فوئاد حسێن بە هاوتا ئێرانییەکەی راگەیاندووە، گرنگە بەپەلە بگەڕێنەوە بۆسەر مێزی دانوستان کە تاکە چارەسەری رەواندنەوەی گرژییەکان و دوورخستنەوەی ناوچەکەیە لە کارەسات.

ئاماژەی بەوەشکردووە، گرنگە ئیسرائیل بە زوویی هێرشەکانی بوەستێنێت و کەسانی مەدەنی لە مەترسییەکانی ئەم شەڕە دووربخرێنەوە. هەروەها جەختی لە چڕکردنەوەی هەوڵە دیبلۆماسییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان کرد بۆ هێوردکردنەوەی دۆخەکە.

میدیا ئێرانیەکان بڵاویانکردەوە کە چواردەیەمین زانای ئەتۆمی ئێران بەهۆی هێرشی ئیسرائیلەوە کوژرا.

ئاژانسی هەواڵی “میهر”ی ئێرانی لە راپۆرتێکدا ئاماژەی بەوە کرد کە “ئەیسار تەباتەبایی” ناوی ئەو زانا ئەتۆمییەیە کە لە ئەنجامی هێرشێکی مووشەکیی ئیسرائیل گیانی لەدەستداوە.

بە پێی زانیارییەکانی ئەو ئاژانسە ئێرانییە، ئەو هێرشە بۆ سەر ماڵی زانا ئەتۆمییەکە ئەنجامدراوە و هاوژینەکەشی لەگەڵیدا کوژراوە.

ئەم ئامارە ئاماژە بەوە دەکات کە لە ماوەی هەشت رۆژی رابردوودا، واتە لە سەرەتای شەڕی ئێران و ئیسرائیلەوە لە 13ی ئەم مانگەوە، ئیسرائیل توانیویەتی 14 زانای ئەتۆمی ئێرانی لەناوببات.

“گیدون ساعر” وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل لە لێدوانێکدا ئاماژەی بەوە کرد کە بە یارمەتی ئەو ئۆپراسیۆنەی کە لە دژی زانا ئەتۆمی و فەرماندەکانی ئێران ئەنجامدراون، تواناکانی ئێران بۆ پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی بە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵ دواکەوتووە.

ساعر رونیشی کردەوە کە ئەو زانا ئەتۆمییانەی کە تاکو ئێستا کوژراون، بەوردی کاریان دەکرد بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی. 

شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل لە بەیانی رۆژی هەینی، 13ی ئەم مانگە دەستی پێکرد کاتێک ئیسرائیل بە بەکارهێنانی زیاتر لە 200 فڕۆکەی جەنگی، دەیان بارەگای سەربازی و بنکەی ئەتۆمی لە پایتەختی تاران و ناوچە جیاوازەکانی دیکەی ئێران بۆمباران کرد.

-----

لە کاتێکدا کە روبەروبوونەوەکانی نێوان ئیسرائیل و ئێران چوونەتە رۆژی نۆیەمی خۆیەوە، ئیسرائیل کاتز وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاند سەعید ئیزەدی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی سوپای پاسداران بۆ کاروباری فەلەستین،یان لە هێرشێکدا کوشت.

کاتز لە راگەیەندراوێکدا کە ئەمڕۆ بڵاویکردەوە، رایگەیاند، هێزەکانی ئیسرائیل سەعید ئیزەدی ان کوشتووە، کە بەرپرسبووە لە پشتگیری کردن و پارەدارکردنی حەماس.

کاتز رونی کردەوە کە ئەو فەرماندەیەیان لە شوقەیەک لە شاری قوم لە ئێران کردووەتە ئامانج.

ئەمیر سەعید عیرفانی، نوێنەری ئێران لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، ئەمریکای بە پشتگیری کردن لە ئیسرائیل تۆمەتبارکرد.

نوێنەری ئێران لە ئەنجومەنی ئاسایش، لە وتەکەیدا لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی رایگەیاند: “بەڵگەی رون هەیە کە ئەمەریکا بەشداری راستەوخۆی لە جەنگەکەمان لە دژی ئیسرائیل کردووە، ئەمەش پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسا نێودەوڵەتییەکانە.”

نوێنەری ئێران تیشکی خستە سەر ئەوەی کە ئیسرائیل لە هێرشەکانیدا هاووڵاتیانی مەدەنی، فەرماندە سەربازییەکان، پسپۆڕان، پزیشکەکان، ئەندازیاران، هونەرمەندان و رۆژنامەنووسانی کردووەتە ئامانج.

بەوتەی عیرفانی: “لە سەرەتای ئەم جەنگەوە تا ئێستا پێنج نەخۆشخانە کراونەتە ئامانج، چەندین پزیشک و هاووڵاتیی مەدەنی کوژراون و برینداربوون، ئەمەش تیرۆر و تاوانی جەنگە.”

هێرشە نوێیەکانی ئیسرائیل

نوێنەری ئێران ئاماژەی بە هێرشەکانی 16ـی حوزەیرانی ئەمساڵ کرد کە تێیدا نەخۆشخانەی فارابی لە کرماشان، خاچی سووری نێودەوڵەتی و ئەمبوڵانسەکان کرانە ئامانج.

هەروەها باسی لە هێرشەکەی 18ـی حوزەیران کرد کە تێیدا دامەزراوەیەکی ئەتۆمی و سەنتەرێکی دروستکردنی سەنتەرفیوج کرایە ئامانج، کە لە ژێر چاودێری ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیدا بوو.

عیرفانی داوای لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کرد کە “دەستبەجێ ئیسرائیل وەکوو دەستدرێژی و تاوانی جەنگی بناسێنێت.”

هەروەها سەرنجی دایە سەر ئەوەی کە “ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم نابێت خۆیان لە بەرانبەر هێرشەکانی ئیسرائیل بێدەنگ بکەن.”

لە کۆتایی وتەکەیدا، نوێنەری ئێران دووپاتی کردەوە کە “بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران بەرنامەیەکی ئاشتییانەیە”، لە هەمان کاتدا ئاماژەی بەوە کرد کە “ئیسرائیل چەکی ئەتۆمی هەیە کە تا ئێستا راینەگەیاندووە.”

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدا دێن کە ئاستی گرژی لە نێوان ئێران و ئیسرائیل لە ئاستێکی بەرزدایە و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی نیگەرانە لە بەرفراوانبوونی ملمانێکان لە هەرێمەکەدا.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند، ئێران "خەڵکی مەدەنی دەکاتە ئامانج و ئێمەش خۆمان لەو کارە بەدوور دەگرین".

ناتانیاهۆ، وێڕای پشکنینی زیانەکانی مووشەکەکانی ئێران، رایگەیاند کە "ئێران خەڵکی مەدەنی دەکاتە ئامانج، ئێمەش لە بۆردومانەکانماندا خۆمان لەو کارە بەدوور دەگرین"، دەشڵێت "ئێمە تەنها دامەزراوە ئەتۆمی و سەربازییەکان دەکەینە ئامانج".

ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: رێگە نادەین ئێران چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت... ئامانجی ئێمە لەناوبردنی بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانە، توانای پێویستی ئەو کارەمان هەیە.

ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: ئێران خاوەنی 28 هەزار موشەکە و هەوڵی پەرەپێدانی بۆمبی ئەتۆمی دەدات.

بەجیا، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل دووپاتی کردەوە کە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا "سەرکردەیەکی گەورەیە، سوپاسی دەکەین بۆ هاوکارییەکانی"، ئاماژەی بەوەشکرد کە ئەو (ترەمپ) "بڕیارەکانی خۆی دەدات".

پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ هەینی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، هێرشی نوێیان بۆ سەر ئێران دەستپێکردووە و مووشەک هاوێژەکانی باشوری رۆژئاوای ئەو وڵاتەیان کردووەتە ئامانج.

هەروەها ئێران ئەمڕۆ هەینی چەند موشەکێکی بەرەو ئیسرائیل هەڵداوە. خزمەتگوزاری تەندروستی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە "لە حەیفا 12 کەس برینداربوون کە دوو کەسیان باری تەندروستی ناجێگیرە".

هاوکات لەگەڵ هێرشەکان، عەلی خامنەیی، رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس رایگەیاندووە، ئیسرائیل "ئێستا سزای خۆی وەردەگرێت".