جیرۆم پاول، سەرۆکی یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە ئەمریکا ھەڵاوسان بە بەرزی ماوەتەوە، بۆیە پێشبینی دەکەن تا کۆتایی ئەمساڵ رێژەی سود لە ئەمریکا بگاتە ٥.١%.
جیرۆم پاول، ئاماژەی بەوەشکرد سیستەمی بانکی لە ئەمریکا تەندروست و سەلامەت، بەڵام داڕمانی بانکەکانی سیلیکۆن ڤالی و سیناچەر شەپۆلێکی دڵەڕاوکێی دروستکردووە، بۆیە حکومەت بەپەلە دەستوەردانی کردووە بۆ گەڕاندنەوەی متمانە بە کەرتی بانکی لەئەمریکا.

دوای کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەی جیرۆم پاول، بۆرسەی جیھان شڵەژانی بەخۆوە بینی، و نرخی نەوت و زێر، و پێنوێنی یۆرۆ و پاوەنیش بەرزبوونەوە. 

ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا، لەبارەی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان لە دژی یاسای خانەنشینی رایگەیاند، حکومەتی فەڕەنسا ھەر کارێک لە بەرژوەندی ھاوڵاتیان و مووچەخۆران و خانەنشینان بێت دەیکات و ھیچ کاتێکیش گوێ بەوە نادات ئاستی جەماوەری کەم ببێتەوە لەسەر کاری باش کە رەنگە لە بەرژوەندی ھەندێ کەس نەبێت، بەڵکو ئەوەی گرنگە بەرژوەندی گشتیی فەڕەنسایە.

وتیشی، خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان بەرەو ئەوە دەچن گرژی و ئاڵۆزی و ئاژاوە دروستبکەن، بەڵام بەھیچ شێوەیەک یاخیبوون لەسەر شەقامەکان لەدژی یاساکان قبوڵ ناکەن و ئەوەی دژی یاسا بێت باجەکەی دەدات.

ھاوپەیمانی جمھور کە لە پارتی داد و گەشەپێدان ئاکپارتی و پارتی نەتەوەپەرستی تورکیا مەھەپە پێکھاتووە، داواکاری کاندیدکردنی ئەردۆغانی بۆ ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ١٤ی ئایاری ئەمساڵ پێشکەش بە دامەزراوەی ھەڵبژاردن کرد، داواکارییەکەش بەھاوبەشی لەلایەن بەرپرسانی ھەردوو حزبەکەوە پێشکەشکرا.

بەپێی راپرسیەکی ناوەندی ORC تورکیا، کەمال کڵیچدارئۆغلۆ کاندیدی ئۆپۆزسیۆن ٥٣.١%ـی دەنگەکانی بەدەستدەھێنێت، بەو دەرئەنجامەش بێت ناوبراو لە گەڕی یەکەمی ھەڵبژاردنەکاندا دەبێتە سەرۆککۆمار.
ھەروەھا بەپێی ئەنجامی راپرسییەکە ئەردۆغان کاندیدی ھاوپەیمانی جمھور، ٤٢.٣%ی دەنگەکانی بەدەستدەھێنێت و بەجیاوازییەکی بەرچاو لەدوای کاندیدی ئۆپۆزسیۆنەوە دێت.

عەلی خامنەئی رێبەری ئێران لە وتارێکدا لە شاری مەشھەد خۆپیشاندەرانی بە گێرەشێوێن و تێکدەر وەسفکرد و رایگەیاند، سەرۆکی ئەمریکا بە ئاشکرا پشتیوانی لە ئاڵۆزییەکان کرد، بەشێک لە حکومەت و سەرکردەکانی وڵاتانی ئەوروپاش لە روی ماددی و پێدانی چەکەوە پشتیوانیان لێکردن.

ئاماژەی بەوەشکرد، ھەندێک لایەن ئامادەکارییان کردبوو کۆماری ئیسلامی ئێران لاواز بکەن، بەڵام پێچەوانەکەی روویدا و وڵاتەکە بەھێزتر بوو.

خامنەئی راشیگەیاند، وڵاتانی رۆژئاوا و دوژمنانیان بەنیازبوون ئێران گۆشەگیر بکەن، بەڵام پیلانەکەیان شکستیاھێنا و لەئێستادا پەیوندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە باشتر بووە، وتیشی ھەر وڵاتێکی ئەوروپی پەیڕەوی لە سیاسەتەکانی ئەمریکا نەکات، ئامادەن پەیوەندی لەگەڵ دروست بکەن.

ئاماژە بەوەشکراوە، لە شاری ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان و چەند ناوچەیەکی دیکەی ئەو وڵاتە، خەڵک ھەستی بە بومەلەرزەکە کردووە و لە ترسان لە ماڵەکەیان چوونەتە دەرەوە.

ساڵی رابردوو بومەلەرزەیەک بە گوڕی ٦.١ پلە بەپێوەری ریختەر ناوچەکانی رۆژھەڵاتی ئەفغانستانی ھەژاند و بەوھۆیەوە زیاتر لە ھەزار کەس گیانیان لەدەستدا.

سەردانەکەی سەرۆکی چین، لەسەر بانگھێشتی سەرۆکی روسیایە و دوو رۆژ دەخایەنێت و چاوەڕوان دەکرێت داھاتووی جەنگی ئۆکراین یەکلابکاتەوە. 

پێش سەردانەکە شی جین پینگ سەرۆکی چین رایگەیاند، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ روسیا باشە و بەھێزتری دەکەن، بە تایبەت لە بوارەکانی وەبەرھێنان و بازرگانی و ئابوری و ھەماھەنگی سیاسی. 

ڤلادمیر پوتن سەرۆکی روسیاش دەڵێت، چین ئامادەیە رۆڵی ھەبێت بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی ئۆکراین، پێشبینیشیکرد قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان مۆسکۆ و بەیجینگ لەمساڵدا ٢٠٠ ملیار دۆلار تێبپەڕێنێت. 

ھەر لەسەر ئەو سەردانە، جۆن کیربی وتەبێژی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی کۆشکی سپی رایگەیاند، ئەمریکا ھەموو داواکارییەک بۆ راگەیاندنی ئاگربەست لە ئۆکراین رەتدەکاتەوە، کە لە لوتکەی روسیا و چین  دەربچێت. راشیگەیاند، ئەو دوو وڵاتە توڕەن لە سیستمی نێودەوڵەتی و دەیانەوێت بیگۆڕن. 

سویلا براڤەرمان، وەزیری ناوخۆی بەریتانیا لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ رواندا، بەردی بناغەی ٥٠٠ یەکەی نیشتەجێبونی دانا بۆ پێشوازیکردن لەو کۆچبەرانەی کە بەریتانیا رەوانەی ئەو وڵاتەیان دەکات، پڕۆژەکەش ژمارەیەک شوێنی کات بەسەربردن و ناوەندی پەروەردەکردنی منداڵان لەخۆدەگرێت.

وەزیری ناوخۆی بەریتانیا راشیگەیاند، ئێستا دەرفەتێکی گەورە لەبەردەم رواندا ھەیە بۆ پەرەپێدانی توانای وڵاتەکەی بۆ پێشوازیکردن لە ژمارەیەکی زیاتری کۆچبەران و ھاوکاری مرۆیی ھەزاران کەس لە وڵاتەکەیدا.

ئەوەشی خستەڕو، پڕۆژەکە دەبێتە نمونەیەکی باش بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتوان، بەجۆرێک یەکەکانی نیشتەجێبون بە قەبارەی جیاواز دروست دەکرێن و دەتوانن ژمارەیەکی زۆر خێزان لەخۆبگرن.

محەمەد جەمشیدی، یاریدەدەری سەرۆککۆماری ئێران لە لە تویتەر ئاماژەی بەوەکردووە، پادشای سعودیە بانگھێشتنامەیەکی ئاڕاستەی ئیبراھیم رەئیسی، سەرۆککۆمار وڵاتەکەیان کردووە بۆ ئەوەی سەردانی ریاز بکات دوای ئەوەی ھەردو وڵات رێککەوتنی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانیان ئیمزاکرد.

ئەوەشی خستوەتەڕوو، سەرۆککۆمار پێشوازی لەو بانگھێشتنامەیە دەکات و جەختیش دەکاتەوە لەسەر ئامادەیی تاران بۆ بەھێزکردنی ھەماھەنگی و کاری پێکەوەیی لەگەڵ ریاز.

رۆژی ھەینی ١٠ـی ئازاری ٢٠٢٣، سعودیە و ئێران بە نێوەندگیریی چین رێککەوتن پەیوەندییەکانیان ئاسایی بکەنەوە و نوێنەرایەتی دیپلۆماسی لە وڵاتی یەکتردا بکەنەوە.

ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران ئێوارەی رۆژی پێنج شەممە سەردانی ئیماراتی کردوو بڕیاریشە بەمنزیکانە سەردانی عێراق بکات.

سەبارەت بە سەردانەکانی شەمخانی، حسین ئەمیر عەبدوڵاھەیان وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، سەردانەکان دیاردەیەکی تازە نییە و لە چوارچێوەی پەیوەندییە ئەمنییە بەردەوامەکاندایە و نوێنەری وەزارەتی دەرەوەش یاوەری ھەردوو سەردانەکەیە.

جەختیشی کردەوە، لە بوونی ھەماھەنگی تەواو لە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەی و ئاماژەی بەوەکرد، ھەموو شتێک لە چوارچێوەی دەسەڵاتی ئیسلامی و لەژێر سەرپەرشتی ئیبراھیم رەئیسی سەرۆک کۆماری وڵات بەڕێوەدەچێت.

بەگوێرەی راپۆرتێک کە ئەندامانی دیموکراتەکان لە لیژنەی چاودێری ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا ئامادەیان کردووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشوی ئەمریکا لەنێوان ساڵانی ٢٠١٧ تاوەکو ٢٠٢٠، کاتێک سەردانی وڵاتانی جیھانی کردوە، ١١٧ دیاری پێشکەش کراوە لەوانەش شی جین پینگ، سەرۆکی چین و محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە.

ئەوەش خراوەتەڕوو، بەھای ئەو دیارییانەی پێشکەش بە دۆناڵد ترەمپ و ئەندامانی خێزانەکەی کراون، دەگاتە نزیکەی ٢٥٠ ھەزار دۆلار و ئەوان ئەو دیارییانەیان ئاشکرانەکردوە کە بەگوێرەی یاسای دەبوایە حکومەتی ئەمریکا ئاگاداری ئەو دیارییانە بوایە.

راپۆرتەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا پرسیاری ئەوەی کردوە بۆچی دۆناڵد ترەمپ بەھیچ شێوەیەک باسی ئەو ١٧ دیاریەی نەکردوە کە بەبەھای ٤٨ ھەزار دۆلار لەلایەن سعودیەوە پێشکەشی کراوە، دەشپرسێت ئایا پێشکەشکردنی ئەو دیاریانە کاریگەری ھەبووە لەسەر سیاسەتی ئەمریکا لەو کاتەدا بەرامبەر دۆسییەیەکی دیاریکراو.

دۆناڵد ترەمپ ئەو دیاریانەی بۆ حکومەت ئاشکرانەکردووە کە لە سعودیە، ژاپۆن، ھیندستان و چین وەریگرتوە، بەڵام راپۆرتەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا دەڵێت، تائێستا ھیچ بەڵگەیەک نییە کە وەرگرتنی ئەو دیارییانە کاریگەری لەسەر سیاسیەتی ئەمریکا دروستکردبێت.

لەوەڵامی قسەکانی ئەسەد، سەرۆکایەتی تورکیا رایگەیاند، مەرجەکانی ئەسەد بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ ئەردۆغان نەگونجاون.

ماوەیەکە بە نێوەندگیری روسیا، تورکیا و سوریا ھەوڵی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیبلۆماسییەکانیان دەدەن، کەلە ساڵی ٢٠١١ _ەوە و بەھۆی پشتیوانییەکانی تورکیا بۆ گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا و داگیرکردنی رووبەرێکی فراوان لە باکوری سوریا، پەیوەندییەکانیان بچڕاوە.

نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی برێنت یەک دۆلار و ٧٣ سەنت دابەزی و یەک بەرمیل بە ٧٢ دۆلار و ٩٧ سەنت فرۆشرا. بەو پێیەش لە ماوەیەی یەک ھەفتەدا %١٢ی نرخەکەی لە دەستداوە.

 لە بارەی کاریگەرییەکانی دابەزینی نرخی نەوت، حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند، دابەزینی نرخی نەوت نیگەرانیان ناکات و نرخی بەرمیلێک نایەتە خوار ٧٠ دۆلار.

 وتیشی بەم نزیکانە کۆبوونەوەی ئەندامانی ئۆپیک بەرێوە دەچێت بە مەبەستی گەرانەوەی جێگیری بۆ نرخی نەوت.

لێدوانەکەی وەزیری نەوتی عێراق لە کاتێکدایە، کە لە پرۆژەی یاسای بودجەی عێراق کە بۆ ماوەی سێ ساڵ راگەیەنرا، نرخی یەک بەرمیل نەوت بە ٧٠ دۆلار دیاریی کراوە.

چاوشئۆغڵو لە فڕۆکەخانەی قاھیرە، لە لایەن جێگری وەزیری دەرەوەی میسر و ژمارەیەک بەرپرسی دیکەوە پێشوازی لێکرا و لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسی ھاوبەشدا لەگەڵ ھاوتا میسرییەکەی رایگەیاند، لەقۆناغی داھاتوودا کاردەکەن لەسەر کردنەوەی باڵیۆزخانەکانی ھەردوو وڵات.

وەزیری دەرەوەی تورکیا ئاماژەی بەوەشکرد، لەکۆبوونەوەکانیاندا تاوتوێی ھاریکاری ھەردوو وڵاتیان کردووە لە بوارەکانی ئابوری وزە و سەربازی و ئیرادەیەکی سیاسی جدی ھەیە بۆ بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەکانیان.

لای خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی میسر رایگەیاند، پەیوەندییە ئابورییەکانی میسر و تورکیا پێگەیەکی گرنگیان ھەیە و دەیانەوێت پەیوەندییەکانیان پەرەپێبدەن.

ھاوکات سزای لەسێدارەدانی ژنێک بەناوی نەسیم نیازی، جێبەجێکراوە کە بەپێی ھەندێک لە سەرچاوەکان بەتۆمەتی سیخوڕی بۆ ئیسرائیل سزاکەی بەسەردا سەپێنراوە.

ئەوەش لەکاتێکدایە زیندانییەکی سیاسی کورد بەناوی محێدین ئیبراھیم، کە بە تۆمەتی پەیوەندی بە حزبەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان دەستگیرکراوە، بۆ ژووری تاکەکەسی لە زیندانی ورمێ گواستراوەتەوە و مەترسی لەسێدارەدانی لەسەرە.

شەوی رابردوو بەشێک لە کەسوکاری ئەو بەندکراوانە کە بە مەبەستی جێبەجێکرانی سزای لەسێدارەدان ڕەوانەی ژووری تاکەکەسی کرابوون، لەپێش بینای زیندانی ناوەندیی ورمێ گردبوونەوە.

ئەندریە دودا سەرۆکی پۆڵەندا رایگەیاند، لەچەند رۆژی داھاتوودا چوار فڕۆکەی جۆری میگ ٢٩_ی دروستکراوی روسیا رادەستی ئۆکراین دەکەن.

 ئاشکراشیکرد، بڕیارەکە لە بەرزترین ئاست دراوە و لە پێناو پاڵپشتیکردنی ئۆکراینە لە بەرەنگاربوونەوەی ھێرشەکانی روسیا.

لەبەرامبەردا جۆن کێربی، رێکخەری پەیوەندییە ستراتیژییەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا رایگەیاند، بڕیارەکەی پۆڵەندا گۆڕانکاری لە ھەڵوێستەکانیان لە پەیوەست بە فڕۆکەی جەنگی جۆری ( ئێف ١٦) ناکات و دژی ناردنی فڕۆکەی جەنگین بۆ ئۆکراین.

پۆڵەندا ھاوپەیمانی ستراتیژی ئۆکراینە و دیارترین ئەندامی ناتۆیە بە چەکی قورس پشتیوانی ئۆکراینی کردووە، لە کۆتاییەکانی مانگی رابردووشدا یەکەم کاروانی تانکی لیوپاردی دروستکراوی ئەڵمانیای رادەستی کیێڤ کرد.