ئاماژەی بەوەشکردووە، ھەروەھا بوولەمەرزەیەکی تر بە گوڕی ٤.٩ پلە بە پێوەری رێختەر شاری مەرەشی لە باشوری خۆرھەڵاتی لە تورکیا ھەژاندووە.

بەپێی میدیاکانی تورکیا، ھێزەکانی پاسەوانی کەناراوەکانی تورکیا ٤٥ کۆچبەری نایاساییان لە کەناراوەکانی پارێزگای ئیزمیر لە رۆژئاوای تورکیا رزگارکردووە، کە لەلایەن یۆنانەوە رەوانەی تورکیا کراونەتەوە، دوای رێکارە کارگێڕی و یاساییەکان کۆچبەرەکان رەوانەی فەرمانگەی کۆچی ئیزمیرکران.

لەلایەکی ترەوە لەچوارچێوەی ھەڵمەتی رێگریکردن لە کۆچی نایاسایی لە ناوچەی کۆجا عەلی لە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا، ١١ کۆچبەری نایاسایی رەوانەی وڵاتەکانی خۆیان کرانەوە، تائێستا تورکیا ناسنامەی کۆچبەرەکانی ئاشکرا نەکردووە.

بەپێی زانیارییەکانی رێکخراوەکە، ئەو دوو ھاوڵاییە بە تۆمەتی بەڕێوەبردنی رێوڕەسمی نەورۆزی جەژنی سەری ساڵی کوردی لە شاری مەریوان دەستگیرکراون.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لە سەروبەندی بەڕێوەچوونی ئاھەنگەکانی رێوڕەسمی نەورۆز لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان زیاتر لە ٤٠ ھاووڵاتی بە تەقەی راستەوخۆی ھێزەکانی حکومەت برینداربوون.

وەزارەتی دەرەوەی سعودیە لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لە چوارچێوەی ھەوڵەکان بە مەبەستی گەڕانەوەی سوریا بۆ ناو وڵاتانی عەرەبی و ئاسایی کردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەو وڵاتانە کە زیاتر لە ١٠ ساڵە راگیراوە، گفتوگۆ و دانوستانەکانی نێوان سعودیە و سوریا بە ئامانجی گەیشتنە رێککەوتن بۆ ئاسایی کردنەوەی پەیوەندییەکانیان بەردەوامە و لەسەرەتاشدا کونسوڵخانەی یەکتر لە وڵاتەکانیان دەکەنەوە.

بەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، سعودیە و سوریا لەسەر کردنەوەی باڵیۆزخانەکانیان لە ریاز و دیمەشق گەیشتوونەتە رێککەوتن و تەنھا رێکارە کارگێڕی و یاساییەکانی ماوە

جیرالد دارمانان وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، بە میدیاکانی وڵاتەکەی راگەیاند، لە خۆپیشاندانەکاندا ٩٠٣ رووداوی ئاگرکردنەوە و سوتاندنی شوێن تۆمارکراون و بەشێک لە خۆپیشاندانەکان گۆڕاون بۆ کاری توندوتیژی بەتایبەتی لە پاریس.

وتیشی پۆلیس پارێزگاری لە زیاتر لە ملیۆنێک کەس کردووە کە لەسەرتاسەری فەرەنسا بەشداری خۆپیشاندانەکانیان کردووە.

وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، داواکاری خۆپیشاندەرانی رەتکردەوە بۆ دەستبەرداربوونی حکومەت لە سیستەمی نوێی خانەنشینی کە پەرلەمانی ئەو وڵاتە ھەفتەی رابردوو پەسەندیکرد.

لە یاسای نوێی خانەنشینی فەرەنسادا، تەمەنی خانەنشینی لە ٦٢ ساڵەوە بۆ ٦٤ ساڵ بەرزکراوەتەوە، ئەوەش شەپۆلێکی فراوانی خۆپیشاندان و ناڕەزایی سەندیکاکان و فەرمانبەرانی لەو وڵاتە بەدوای خۆیدا ھێناوە و بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی رەتدەکەنەوە.

روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، لە ناوچەکانی رۆژھەڵاتی سنووری پارێزگای حەمای سوریا، حەوت ھاووڵاتیی مەدەنی و ھەشت چەکداری گرووپەکانی سەر بە حکومەتی سوریا، لەکاتی گەڕان بۆ کۆکردنەوەی دوومەڵان، کەوتنە بۆسەیەکی داعشەوە و سەرجەمیان کوژران، ھەروھا ٤٠ کەسیش تریش کە بەھەمان شێوە سەرقاڵی کۆکردنەوەی دوومەڵان بوون، لەلایەن داعشەوە رفێندراون و چارەنووسیان نادیارە.

بە پێی ئامارەکانی روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ، لە ناوەڕاستی مانگی شووباتی ئەمساڵ، ٦٨ کەس لەکاتی کۆکردنەوەی دوومەڵان لە سنوورەکانی رۆژھەڵاتی شاری حەمس، کەوتوونەتە بۆسەی داعشەوە کوژراون، ژمارەیەکی تریش بەھۆی تەقینەوەی مینەوە گیانیان لەدەستداوە.

ماتێلدا بوگنەر، سەرۆکی نوێنەرایەتیی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ چاودێریکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ئۆکراین، ئاماری پێشلێکارییەکانی مافی مرۆڤی لە جەنگی روسیا و ئۆکراین خستەڕوو و رایگەیاند، ٢٥ سەربازی بەدیلگیراوی روسیا لەلایەن سوپای ئۆکراینەوە لەسێدارەدراون، لە بەرامبەریشدا ١٥ سەربازی ئۆکراینی لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی روسیاوە لەسێدارەدراون.

وتیشی، لە ٢٤ی شوباتی ساڵی رابردووەوە، ٦٢١ حاڵەتی رفاندنی ھاووڵاتیانی مەدەنیی ئۆکراینیان لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی روسیاوە تۆمارکردووە، کە بەشێکی زۆریان رووبەڕووی ئەشکەنجەدان و توندوتیژی سێکسی بوونەتەوە.

ھاوپەیمانی رەنج و ئازادی، کە پێکھاتوون لە شەش لایەنی ئۆپۆزیسیۆنی تورکیا و پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە، بە مەبەستی بەشداریکردنیان لە ھەڵبژاردنەکانی تورکیا کە بڕیارە ١٤ی ئایاری ئەمساڵ بەڕێوەبچێت، پڕۆتۆکۆلی ھاوپەیمانێتیەکەیان رادەستی دەستەی باڵای ھەڵبژاردنەکانی تورکیا کرد.

دواتر پڕۆتۆکۆلەکە لەلایەن ئەحمەد یەنەت، سەرۆکی دەستەی باڵای ھەڵبژاردنەکانی تورکیا ئیمزاکرا، بەوەش ھاوپەیمانێتیەکە دەتوانێت بەشداری کێبڕکێی بەدەستھێنانی کورسی لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی تورکیا بکات.

لە کۆبوونەوەیەکدا، ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا بە ٨٦ دەنگی نەخێر بەرامبەر نۆ دەنگی بەڵێ، بڕیاریدا دەسەڵاتی ئەنجامدانی ھێرش بۆ سەر ئەو گروپانەی بە تیرۆریستیان دەزانێت، لە دەسەڵاتی پنتاگۆندا بھێڵێتەوە. 

ئەو ھەوڵەش لەلایەن سیناتۆر راند پۆل-ەوە بوو، کە ھەوڵی ھەڵوەشاندنەوەی ئەو دەسەڵاتەی دەدا، کە زیاتر لە ٢٢ ساڵە لەلای پنتاگۆنە. 

بڕیاریشە ھەفتەی داھاتوو کۆنگرێسی ئەمریکا دەنگ لەسەر دوو پڕۆژەبڕیار بدات، کە تایبەتن بە بەکارھێنانی ھێز لە عێراق و لە پنتاگۆن وەربگیرێتەوە، کە تایبەتن بە بەکارھێنانی ھێز لە عێراق.

ھاوکات ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا داوای لە کۆنگرێس کردووە، یاسایەکی نوێ دەربکات بۆ بەکارھێنانی ھێزی سەربازیی، کە لە ئاست خواستی ئەمریکا بێت.

سەلاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پێشووتری ھەدەپە رایگەیاند، باڵاترین دەسەڵاتی دادوەری کە ئەرکی پاراستنی دەستووری پێسپێردراوە، ئامرازێکە بۆ پێشێلکردنی دەستور، ئەوەش مایەی قبوڵکردن نییە.  وتیشی بەھۆی بەشداریکردنی پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە لە ھەڵبژاردنەکاندا لە ڕێگەی پارتی چەپی سەوزەوە، ھەندێک ئاستەنگ دروستدەبن، بەڵام ئەوانە رێگری کاتین و لە ماوەیەکی کەمدا تێدەپەڕێندرێن، دەنگدەرانیان لە دۆخەکە تێدەگەن و خۆیانی لەگەڵ دەگونجێنن و پشتگیری لە پارتی چەپی سەوز دەکەن.

دەمیرتاش راشیگەیاند، ئاکەپە و ئەردۆغان پەڕەیەکی داخراوی ڕەشن لە دیدی کوردەکاندا و ھەرگیز ئەو تاوانانەی دژ بە کورد ئەنجامیانداوە، لەبێر ناکرێن.

ژەنڕاڵ پاتریک، رایدەر وتەبێژی پێنتاگۆن لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنووسیدا ئاماژەی بەوەکرد، ھێزەکانی سوریای دیموکرات ھەسەدە ھێزێکی سەربەخۆیە و سوپای ئەمریکا ھاوکاری بووە لە شەڕی دژی داعش، بەڵام ئەمریکا و ھاوپەیمانان ھیچ پەیوەندییەکانیان بەو دوو ھێلیکۆپتەرەوە نەبووە کە لە عێراق کەوتنەخوارەوە، ھەروەھا ئاگاداری ئەوەش نەبوون کە بۆ چ ئەرکێک جوڵەیان کردووە.

باسی لەوەشکرد، ئەوان لە جێگەی ھەسەدە وەڵامی ئەو پرسیارە نادەنەوە کە ئەو ھێزە بۆ چ مەبەستێک چووە بۆ عێراق، بۆیە ئەوان ناچنە ناو وردەکاری ئەو ئۆپەراسیۆنانەی لایەنی دیکە ئەنجامیدەدەن.

پێشتر مەزڵوم کۆبانێ، فەرماندەی گشتی ھێزەکانی سوریای دیموکرات ھەسەدە رایگەیاندبوو، ئەو نۆ شەڕڤانەی ئێوارەی ١٥ی ئەم مانگە لە سنوری دھۆک ھەلیکۆپتەرەکەنیان کەوتەنەخوارەوە، لە رێگەدابوون بۆ ھەرێمی کوردستان بە مەبەستی بەشداریکردن لە بەرنامەیەکی ھاوبەشی دژی داعش.

پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە لە ئەنقەرە کۆدەبێتەوە و بڕیار لەبارەی کاندیدی سەرۆک کۆمار دەدات، دوای کۆبوونەوەکەش لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا بڕیارەکە رادەگەیەندرێت. 

بە پێی زانیارییە دزەپێکراوەکان، ھەدەپە کاندیدی سەرۆک کۆماری نابێت و بەم جۆرەش بە ناڕاستەوخۆ پشتیوانی لە کەمال کڵچدارئۆغڵو سەرۆکی جەھەپە و کاندیدی ھاوپەیمانی میللەت دەکات کە لە شەش پارت پێکھاتوون.

ئەمەش دوای ئەوە دێت لە کۆبوونەوەی چەند رۆژی رابردوویاندا، ھەدەپە و کڵچدارئۆغڵو لەسەر چەند خاڵێک گەیشتنە لێکتێگەیشتنی سەرەتایی و ھەموو ئاماژەکان بۆ ئەوەن کە ھەدەپە لە ھەڵبژاردنەکەی ١٤ی ئایار دەنگ بە کڵچدارئۆغڵو دەدات.

بە پێی زۆربەی راپرسییە ئەنجامدراوەکان، دەنگی ھەدەپە لەم ھەڵبژاردنەدا یەکلاکەرەوە دەبێت و بەپێی دواین راپرسیش کە کۆمپانیای ئاڤراسیا ئەنجامیداوە، ھەدەپە لەم ھەڵبژاردنەدا ١٠.٢٪ی دەنگەکان بەدەستدەھێنێت. ھەر بە پێی راپرسییەکە لە ھەڵبژاردنەکەی ١٤ی ئایار کڵچدارئۆغڵو ٥٣.٥٪ی دەنگەکان بەدەستدەھێنێت و ئەردۆغانیش ٣٩.٧٪ی دەنگەکان بەدەستدەھێنێت.

ئاژانسی سانای سەر بە حکومەتی سوریا بڵاویکردەوە، کاتژمێر سێ و ٥٥ خولەکی بەرەبەیانی ئەمڕۆ، ئیسرائیل بە ژمارەیەک مووشەک دەوروبەری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی حەلەبی کردووەتە ئامانج، بەڵام تەنھا زیانی ماددی لێکەوتووەتەوە.

لەبەرامبەردا بەشێک لە میدیا عەرەبییەکان ئاماژەیان بەوەکرد، ژمارەی مووشەکەکانی ئیسرائیل چوار مووشەک بوون و بەھۆیەوە کارەکانی فڕۆکەخانەی حەلەب پەکیانکەوتووە.

ھاوکات روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، بۆ جاری دووەم لە ماوەی ئەم مانگەدا ئیسرائیل بە مووشەک فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی حەلەبی بۆردومانکردووە و کۆگای چەک و تەقەمەنی گرووپە ئێرانییەکانی لەناوبردووە.

عەلی باباجان، سەرۆکی پارتی دیموکراسی و پێشکەوتن (دێڤا) کە یەکێکە لە حزبەکانی ھاوپەیمانی میللەت، لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەنووسیدا ئاماژەی بەوەکرد، ھاوپەیمانی میللەت ناڕازییە لە خۆکاندیدکردنەوەی رەجەب تەیب ئەردۆغان بۆ ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ئایاری ئەمساڵ، چونکە ناوبراو دوو خول وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردراوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، دژی خۆ کاندیدکردنەوەی ئەردۆغان سکاڵایەکیان لە دامەزراوەی ھەڵبژاردن تۆمارکردوە، چونکە داواکارییەکە نادەستوورییە، لەبارەی ھەڵبژاردنیشەوە وتی، ئێستا بڕیاری ھەڵبژاردن دراوە و ئەوان بەرەو ھەڵبژاردن دەڕۆن و ئامادەن و پێویستە پەلە بکەن بۆ کاری باش.

رۆژی سێشەممە، ھاوپەیمانی جمھووری دەسەڵاتداری تورکیا، داواکاری کاندیدکردنی رەجەب تەیب ئەردۆغانی بۆھەڵبژاردنەکەی ١٤ی ئایار پێشکەش بە کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان کرد، بەگوێرەی راپرسییەکانیش ئەردۆغان روبەڕوی رکابەرییەکی سەختی کەمال کڵیچدارئۆغلۆ، کاندیدی ئۆپۆزسیۆن دەبێتەوە.

د. لەتیف رەشید سەرۆککۆماری عێراق لە وتارەکەیدا رایگەیاند، عێراق روبەڕووی قەیرانێکی بێ وێنە ئاو بووەتەوە و کەمبوونەوەی ئاوی دیجلە و فوراتیش خراپترین قەیرانی ئاوی لە مێژووی عێراقدا دروستکردوە.

لە وتارەکەیدا د. لەلەتیف رەشید، سەرۆککۆماری عێراق وتی، "عێراق روبەڕووی قەیرانێکی بێ وێنەی ئاو بووەتەوە کە بەھۆی کاریگەرییە ئاڵۆزەکانی گۆڕانی کەشوھەوا خراپتر بووە و کەمبوونەوەی بەردانەوەی ئاویش لە سنوورەکانەوە بۆ ڕوبارەکانی دیجلە و فورات بەھۆی سیاسەتی ئاوی وڵاتانی دراوسێ، خراپترین قەیرانی ئاوی لە مێژووی عێراقدا دروستکردوە، چونکە عێراق بە پلەی یەکەم پشت بەو ڕووبارانە دەبەستێت."

سەرۆک کۆماری عێراق باسی لەوەشکرد، قەیرانی ئاو تا ئاستێکی مەترسیدار بووەتە ھەڕەشە لەسەر ژیان و ھەلی کار و ئاسایشی خۆراک لە عێراق، ئەگەر چارەسەریش نەکرێت ھێندەی تر مەترسییەکە زیاد دەکات.

د. لەتیف رەشید وتیشی، لە ساڵانی داھاتوودا پێویستی ئاو زیاتر دەبێت و لە ئێستاشدا نزیکەی ٤٠%ی عێراق لەژێر ھەڕەشەی بە بیابانبووندایە، بۆیە پێویستیان بە ھاوکاری ناوخۆیی و نێودەوڵەتییە و حکومەتی عێراقیش پلانی ھەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ئاو بەتایبەتی دروستکردنی بەنداو لە ھەرێمی کوردستان و ناوچەکانی باشوور و خۆرئاوای عێراق.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق راشیگەیاند، "پێشبینی دەکرێت لە دەیەی داھاتوودا پێویستی ئاو لە عێراق زیاد بکات بەھۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و گەشەسەندنی ئابووری و گۆڕانی کەشوھەوا، سەرچاوە سەرەکییەکانی ئاویش کە دیجلە و فوراتن بەردەوام لە کەمبوونەوەدان."

لە بەشێکی تری کۆنگرەی نیویۆرک بۆ ئاو، ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، چارەسەرکردنی کێشەکانی ئاو لە جیھاندا پێویستی بەدەستپێشخەری و کارکردنی جدییە.

ئامانجی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لەم کۆنگرەیە ئەوەیە کە لە رێگەی دەستپێشخەری و پلانی وڵاتانی بەشداربوو، چارەسەرێکی گونجاو بدۆزێتەوە بۆ قەیرانی ئاو و کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوھەوا و مەترسییەکانی بە بیابانبوون.

خاوەنشکۆ و ڕێزداران
خوشک و برایان
 جەژنی نەورۆز لە هەموتان پێروزبێت

ئاو بریتیە لە شادەماری ژیان و خۆشگوزەرانی کۆمەڵگە و هۆکارێکی گرنگ و ڕونە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی گەشەسەندنی کۆمەڵایەتی و ئابووری. عێراق لە سوتماکی شەڕەوە هەنگاودەنێت بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی قەیرانێکی ئاوی مەترسیدار ببێتەوە، ئەمەش لە ئەنجامی ئەو کاردانەوە ئاڵۆزانەی کە لە ئەنجامی گۆڕانی کەشوهەوا و ئەو سیاسەتە ئاوییانەی وڵاتانی دراوسێ پەیڕەوی دەکەن.
قەیرانی ئاو لە عێراق کاریگەری راستەقینەی لەسەر ژیان و گوزەرانی کەرتی کشتوکاڵی عێراق و دانیشتوان بە گشتی دروستکردوە، ئەمە جگە لەوەی لەو ئەنجامەدا دەرفەتی کار کەمبووەتەوە و کۆچ و ئاوارەبوون بە ڕێژەیەکی مەترسیدار زیادیکردوە، بەو پێیەی مەترسیی هەرە گەورە پێکدەهێنن بۆ ئاسایشی خۆراک و هەمەجۆریی ژینگەیی. کەمی ئاو ئاسایشی خۆراک و تەندروستی دەشێوێنێت، سیستەمی کشتوکاڵی خۆراک و ژینگە و سەقامگیری کۆمەڵایەتی دەخاتە بەردەم مەترسی گەورە ئەگەر هەنگاوی  بەپەلە لەوبارەیەوە نەنرێت. بۆیە پێویست بووە ڕێوشوێنی بەپەلە بگیرێتەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکان و کەمکردنەوەی ئاستی ئەم مەترسیانە بە دۆزینەوەی چارەسەری خێرا و ژیرانە و کارکردنی بەردەوام لەسەر ئاستی ناوخۆیی و ناوچەیی و نێودەوڵەتی.
لە سەدەی ڕابردوودا عێراق چەندین وشکەساڵی پچڕپچڕی بەخۆوە بینوە، بەڵام لە ساڵانی ڕابردوودا ئەم قۆناغانەی وشکەساڵی زیاتر ڕوو بەڕووی وڵات بونەوە، ئەمەش ئاماژەیەکی بەهێزە بۆ کاریگەرییە نەرێنییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا.
یەکەمین شارستانیەتی سۆمەری و بابلی و ئاشووری لە کەناری ڕووباری دیجلە و فورات هەزاران ساڵ لەمەوبەر سەریهەڵدا. بە ملیۆنان عێراقی ئەمڕۆ، تا ڕادەیەکی زۆر، پشت بە سەرچاوە ئاوییەکانی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات دەبەستن بۆ بژێوی ژیان و کارەکانیان، کە بەهۆی کاریگەرییە نەرێنییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا و سیاسەتی ئاوی وڵاتانی خاوەن سەرچاوەی ڕووبارەکانەوە مەترسییان لەسەرە.
بێ گومان ڕووبارەکانی دیجلە و فورات بڕبڕەی پشتی ژیانن لە عێراقدا و زۆنگاوەکان ڕۆڵێکی زۆر گرنگ دەگێڕن لە پاراستنی شارستانیەتی مرۆڤایەتی بەو پێیەی لایەنێکی سەرەکین لە پەرەپیدانی بەردەوامیی ژیان لە وڵاتدا، و هەمیشە فاکتەری سەرەکی بوون بۆ پاراستنی هاوسەنگی ژینگەیی نەک تەنها لە عێراق بەڵکو لە سەرانسەری ناوچەکەشدا.
هۆکاری زۆر هەبووە کە بۆتە هۆی شکستی عێراق بە چەند دەیەیەک دواکەوتوە لەگەڵ گەشەسەندنی جیهانیدا، لەوانە کاریگەرییە نەرێنییەکانی دەرئەنجامی گۆڕانی کەشوهەوا، کەمبوونەوەی ڕێژەی بەرچاوی هەڵڕژانی ئاو لە وڵاتانی خاوەن سەرچاوەی ئاوی رووبارەکان، هەروەها بەکارنەهێنانی شێوازە تەکنەلۆژییە مۆدێرنەکان لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە ئاوییەکان، جگە لەو بێباکییە سیاسییەی ڕژێمی پێشوو بەرامبەر بە زانست و ئەندازیاری نیشانی دا بە (12) ساڵ گەمارۆدان و سزای ئابووری و ململانێی یەک لە دوای یەکەکان کە ئەو دەرئانجامەی لێکەوتەوە.
خراپتربوونی ئەو قەیرانە ئاوییەی کە ئەمڕۆ عێراق بەدەستیەوە دەناڵێنێت، دەگەڕێتەوە بۆ سودوەرنەگرتن لە دەرفەتەکانی تەکنەلۆژیای سەردەم، بێ باکی لە پەرەپێدانی سیستەمی ئاودێری و شکستهێنان لە پێشخستنی کەرتی کشتوکاڵ لە ئێستادا.

عێراق قورسایی کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا و بارودۆخی سەختی کەشوهەوا لە ئەستۆ دەگرێت، لەوانە لافاو و وشکەساڵی و زریانی خۆڵبارین و پلەی گەرمی بەرز و ئەم دیاردە سروشتیانەش کە لەدەرەوەی کۆنترۆڵی ئێمەن، هاوکات لەگەڵ خراپی ژێرخانی ئابووری و خراپی بەڕێوەبردنی ئاو و خراپ بەکارهێنانی ئاوی ڕووبارەکان ، بەتایبەتی دیاردەی دروستکردنی گۆماوی بەخێوکردنی ماسی و بەفیڕۆدانی ئاو، جگە لە کەمبوونەوەی هەڵڕژانی ئاستی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات بەهۆی کەمی ڕێژەی هەڵڕژانی ئاو لە وڵاتانی دراوسێ، بۆ ئەوەی ببنە هۆکاری ئەوەی عێراق ڕووبەڕووی خراپترین قەیرانی ئاو بێتەوە لە مێژووی هاوچەرخیدا.  
پێشبینی دەکرێت لە ماوەی دەیەی داهاتوودا پێویستی عێراق بە ئاو زیاد بکات لە ئەنجامی زیادبوونی دانیشتوان و زوو گەشەسەندنی ئابووری لە وڵات و کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا، جگە لەوەش داهاتی ئاوی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات و لقەکانیان بەردەوامە لە دابەزین ڕێژەی ئاو لەسەرچاوەی ئاوی رووبارەکانەوە.
خراپتربوونی وشکەساڵی وڵاتەکەمان ئاستەنگێکی جددی بۆ بژێوی هاووڵاتیان و ئابووری دەوڵەت دروست دەکات، بەڵام کاریگەری قورسیش دەخاتە سەر ژیان و ژینگەی ناوچەکە بە گشتی و تەنانەت لەسەر بچووکبوونەوەی ئاستی سەوزایی لە جیهاندا.
لێرەدا بەوپەڕی ئازارەوە ئەوە دەخەمەروو کە نزیکەی لەسەدا چل ڕووبەری وڵاتەکەمان مەترسی بیابانبوونی لە کاتێکدا کە یەکێک بووە لە بەپیتترین و بەرهەمدارترین زەوییەکانی ناوچەکە.
ئێمە زۆر پێویستمان بە هاوکارییەکی بەرفراوانتر هەیە کە چاوەڕوانین لە دەسەڵاتی ئاو و سیاسی وڵاتانی دراوسێ و بەتایبەت لە برایانی تورک. بۆیە پێویست بووە لیژنەیەکی هەمیشەیی لەو بارەیەوە پێکبهێنرێت کە شارەزایانی تەکنیکی و یاسایی لەخۆ بگرێت، هەروەها ڕێککەوتنی ناوچەیی لەسەر ئاستی ناوچەکە بکرێت،  هەروەها گرنگە دڵنیابین لەوەی کە میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی پرۆسەکە بەچاودێری نەتەوە یەکگرتووەکان دەکرێت، هەروەها دڵنیابوون لەوەی کە ڕێکارەکانی کارکردن لە کاتی خۆیدا جێبەجێ دەکرێن و پشکی پێویست و دادپەروەرانەی ئاو بۆ هەموو لایەنەکان مسۆگەر بکرێت. 
جگە لەوەش، عێراق وەبەرهێنان لە بەرنامەکانی توێژینەوە دەکات کە بەرژەوەندییەکانیان لەسەر چارەسەرکردنی کاریگەرییەکانی کەمی ئاو چڕ دەکاتەوە، بەتایبەتی سەبارەت بە کاریگەرییەکانی وشکەساڵی، گۆڕانی کەشوهەوا، بڕی و کوالیتی هەڵڕژانی ئاوی سەروی رووبارەکان، و کاریگەرییەکانیان لەسەر ئاستی کشتوکاڵیی.
دەسەڵاتداران سەرنجیان لەسەر نۆژەنکردنەوە و دروستکردن و بەڕێوەبردن و چاککردنەوەی وێستگەکانی پەمپکردنی ئاو لە سەرتاسەری وڵاتدا چڕدەکەنەوە، هەروەها کار لەسەر نۆژەنکردنەوەی سیستەمی ئاودێری و پاکوخاوێنی لەڕێگەی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای سیستەمی ئاودێری مۆدێرن بۆ باشترکردنی بەکارهێنانی ئاو و کەمکردنەوەی نەرێنییەکان کە لە ئەنجامی قەیرانی ئاوەوە دروست بوە.
هەوڵەکان بۆ ڕزگارکردنی ژیان لە زۆنگاوەکانی عێراق گرنگییەکی بە بڕشتیان هەیە، جگە لە بونیادنانی ژێرخانی پێویست، دابینکردنی چاودێریکردنی ژینگە، دەستەبەرکردنی ئاوی پێویست لە ڕووی کوالیتی و چەندایەتییەوە بۆ پاراستنی جۆراوجۆری، دابینکردنی پاڵپشتی پێویست بۆ پیشەسازییە نامۆدێرنەکان و بەهێزکردنی ئابووری ناوخۆیی.
لە هەوڵەکانیدا بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی ئاو، حکومەتی عێراق ئامانجی دروستکردن و نۆژەنکردنەوە و بەڕێوەبردن و پاراستنی بەنداوی گلدانەوە، بەربەستەکان، گۆلەکانی ئاو و سیستەمی دابەشکردنی ئاوە، لەوانە دامەزراوە هایدرۆلیکییەکان کە بەکارهێنانی ئاوی ڕووبارەکان ڕێکدەخەن. هەروەها حکومەت ماندوو نەناسانە کاردەکات بۆ چارەسەرکردنی ئەم دووفاقییە بە فراوانکردنی ڕەوتی ڕووبار و دەریاچە و ڕێڕەوی ئاوی گەورە بە بەکارهێنانی ئامێری کۆنکرێت. جگە لەوەش دروستکردنی بەنداوی نوێ لە هەرێمی کوردستان و لە ناوچەکانی باشوور و ڕۆژئاوای عێراق.
ئێمە ڕێوشوێنی بەهێزتر جێبەجێ دەکەین بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی ژینگە و جۆراوجۆری و ئیکۆسیستەمی پەیوەندیدار، هەروەها بۆ ڕێگریکردن لە بیابانبوون لە ڕێگەی هەماهەنگی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەم دیاردە مەترسیدارە.
هۆکارەکانی کەشوهەوا وەک وشکەساڵی بەردەوام و زریانی خۆڵبارین و پلەی گەرمی بەرزی ئەم دواییە لە دەرەوەی کۆنترۆڵی ئێمەیە. بۆیە پێویستە ئێمە ڕێوشوێنی خۆپارێزی پێویست بگرینەبەر کە کاریگەرییە نەرێنییەکانی کەم بکاتەوە، جگە لە دروستکردنی ژێرخانی پێویست بۆ کۆکردنەوە و هەڵگرتنی زۆرترین ڕێژەی ئاوی باران.
جگە لەوەش پێویستە ڕێککەوتن لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بکرێت بە ڕێککەوتن و جێبەجێکردنی ئەرکەکان، بە شێوەیەک کە زامنی پشکێکی دادپەروەرانە و تەواو بۆ هەموو لایەنەکان بکات، بەتایبەتی لە وەرزی کشتوکاڵدا. 
عێراق پلانێکی کارکردنی لەبەردەستدایە پەیوەست بە بەڕێوەبردنی ئاو بۆ پاشەکەوتکردنی ئاو دادەڕێژێت و جێبەجێی دەکات، لەوانە باشترکردنی ژێرخانی ئابووری، وەرگرتنی سیستەمی ئاودێری هاوچەرخ و مۆدێرنکردنی کەرتی کشتوکاڵیش بە هەمان شێوە، هەروەها گرنگیدانی جددی بە پەرەپێدانی چوارچێوەی یاسایی گونجاو سەبارەت بە ئاو بەڕێوەبردن و کەمکردنەوەی بەفیڕۆدانی.
داوا لە نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەین ڕێوشوێنی جددی بگرێتەبەر بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا و چالاککردنی هاوکاری لە بواری هەڵڕژانی ئاولە سنوورەکانەوە، بەمەبەستی دڵنیابوون لە دابەشکردنی دادپەروەرانەی ئاو.
 سوپاس.