جیهان
كرملن ئامادەیی نیشاندا بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ ترەمپ بە مەرجی رێزگرتنی بەرامبەر و دەشڵێت، هیچ هەڕەشەیەكیان لە لێدوانەكانی ئەم دواییەی ترەمپدا بەدی نەكردووە.
دیمیتری پیسكۆڤ، وتەبێژی کۆشکی كرملن لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە هەڕەشەكانی دۆناڵد ترەمپ بۆ سەپاندنی سزای نوێ بەسەر روسیادا تایبەت بە شەڕی ئۆكراین رایگەیاند، لە یەكەم رۆژی سەرۆكایەتی ترەمپەوە، مۆسكۆ بەدواداچوون بۆ لێدوان و بڕیارەكانی دەكات، هیچ هەڕەشەیەكی نوێیان بەدی ناكراوە.
پیسكۆڤ ئامادەیی وڵاتەكەشی نیشاندا بۆ گفتوگۆ لەسەر بنەمای هاوسەنگی و رێزگرتنی یەكتر.
هەروەها پیسكۆڤ دانی بەوەدانا كە روسیا ڕووبەڕووی كێشەی ئابوری دەبێتەوە، بەڵام وڵاتەكەی سەرچاوەی هەیە بۆ دابینكردنی هەموو پێداویستییە سەربازییەكان.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریدا، شۆن کوران ئەو پاسەوانەی لە کاتی هەوڵدان بۆ تیرۆرکردنی هەوڵی پاراستنی دا وەک بەڕێوەبەری دەزگای نهێنی ئەمریکا دەستنیشان بکات.
کوران رۆڵی هەبوو لە پاراستنی دۆناڵد ترەمپ ، لە کاتی هەوڵە شکستخواردووەکەی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن لە ئەمریکا بۆ تیرۆرکردنی.
دوێنێ چوارشەممە دۆناڵد ترەمپ، لە پۆستێکدا لە سۆشیاڵمیدا تایبەتەکەی خۆی دەستنیشانکردنی کورانی بۆ ئەو پۆستە راگەیاند و بە "نیشتمانپەروەرێکی راستەقینە" ناوی برد، ئاماژەی بەوەشکردووە، شۆن لە چەند ساڵی رابردودا خێزانەکەمی پاراستوە، هەر بۆیە متمانەم پێی هەیە کە سەرکردایەتی ژن و پیاوە ئازاکانی دەزگای نهێنی ئەمریکا بکات.
دەزگای نهێنی ئەمریکا ئەرکی یەکگرتووی پاراستن و لێکۆڵینەوەیە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی و ئاسایشی ئەمریکا، لە شوێنە سەرەکییەکان و روداوە گرنگەکانی نیشتمانی.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیامێكدا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند وتەكانی سكرتێری نەتەوەیەكگرتوەكان بەرامبەر ئێران بێشەرمانەیە، چونكە گومان لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەكە دروست دەكات.
عراقچی وتویەتی: سەرەڕای كشانەوەی ئەمریكا لە رێككەوتنی ئەتۆمیی ساڵی 2015 ئێران جەختی لەوەكردوەتەوە كە بە هێچ شێوەیەك ئامانجی لە بەرنامەی ئەتۆمی دروستكردنی چەكی ئەتۆمیی نییە.
رۆژی چوارشەممە ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە داڤۆس رایگەیاند، پێویستە ئێران هەنگاو بنێت بۆ ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە و نیازپاكی خۆی لە بەرنامە ئەتۆمییەكەی نیشانبدات، هەمولایەك دڵنیا بكاتەوە كە ئامانجیان دروستكردنی چەكی ئەتۆمیی نییە
لە بۆردومانەكانی توركیادا بۆسەر بەنداوی تشرین نزیكەی 20 هاوڵاتی مەدەنی گیانیان لەدەستداوە و هەسەدەش دەڵێت لە 24 سەعاتدا 14 چەكداری هاوپەیمانی توركیا كوژراون.
میدیاكانی رۆژئاوا بڵاویانكردەوە لە ماوەی 15 رۆژی مانگرتن لەسەر بەنداوی تشرین بەهۆی بۆردومانی فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا 17 هاوڵاتی مەدەنی گیانیان لەدەست داوە و 92 كەسی دیكەش برینداربون.
لە لایەكی دیكەوەی راگەیاندنی هێزەكانی سوریای دیموكرات هەسەدە ئاشكری كردوە لە ماوەی 24 سەعاتدا و لە شەڕوپێكدادانەكانی نێوان شەڕڤانان و چەكدارانی سوری هاوپەیمانی توركیا 14 چەكدار كوژراون.
هەسەدە ئاماژەی بەوەكردوە زۆربەی ئەو چەكدارانە لە پێكدادانەكای گوندەكانی دەوروبەری مەنبج و بە درۆنی شەڕڤانان كوژراون.
هاوكات هەسەدە ناوی حەوت شەڕڤانی هێزەكانیی بڵاوكردووەتەوە كە لە شەڕی بەرگریی لە بەنداوی تشرین و لە پێكدادانەكانی باكوری رۆژهەڵاتی سوریا گیانیان لەدەستداوە.
لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا ، جێنشینی سعودیە ئامادەیی وڵاتەكەی دەربڕی بۆ وەبەرهێنان لە ئەمریكا بە بڕی 600 ملیار دۆلار.
میدیاكانی سعودیە ئاشكرایان كرد، محەمەد بن سەلمان جێنشینی سعودیە ، پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی لەگەڵ ترەمپ ئەنجامداوە بۆ پیرۆزبایی گەرانەوەی بۆ كۆشكی سپی و لەو پەیوەندییەدا پتەوكردنی پەیوەندییەكانی سعودیەو ئەمریكا لە بوارە جیاوازەكاندا تاوتوێكراوە بەتایبەت لە بواری وەبەرهێنان و بەدیهێنانی سەقامگیری لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆ .
هەر لەو پەیوەندییەدا ، جێنشینی سعودیە ترەمپی ئاگاداركردۆتەوە لە ئامادەیی وڵاتەكەی بۆ فراوانكردنی وەبەرهێنان لە ئەمریكا لە ماوەی چوار ساڵی داهاتودا بە بڕی 600 ملیار دۆلار، ئەوەش لە دوای ئەوەی ترەمپ پێشتر رایگەیاندبوو ، ئەگەر سعودیە بە بڕی 500 ملیار دۆلار وەبەرهێنان لە ئەمریكادا بكات ، ئەوا یەكەم سەردانیی دەرەوەی بۆ ریاز دەبێت.
ئاگرێكی نوێ لە دارستانەكانی باكوری لۆس ئەنجلۆس كەوتووەتەوە و فەرمانی چۆڵكردنی ناوچەكە بۆ زیاتر لە 50 هەزار كەس دەرچووە .
بە وتەی لێپرسراوانی لۆس ئەنجلۆس، ئاگرەكە بە خێرایی لە نزیك دەریاچەی كاستایك تەشەنە دەكات و لە ماوەی كەمتر لە دوو سەعاتدا رووبەرێكی فراوانی گرتووەتەوە.
ئاماژە بەوەشدەکەن، رەشەبای سانتا ئانناش رۆڵی هەیە لە زیاتر تەشەنەكردنی ئاگركەدا.
هەرچەندە تاوەکو ئێستا هیچ خانوو و باڵەخانەیەک بەهۆی ئاگرەكەوە نەسوتاوە، بەڵام لێپرسراوان فەرمانیان دەركردووە بۆ چۆڵكردنی ناوچەكەكانی دەوروبەری دەریاچەكە لە نزیك شاری سانتا كلاریتا كە ژمارەی ئەو کەسانەی لەوێ نیشتەجێن زیاتر لە 50 هەزار كەسە .
ئەوە لەكاتێدایە ، لە 7ی ئەم مانگەوە، ئاگرێكی بەهێز لۆس ئەنجلۆسی باشوری ویلایەتی كالیفۆرنیای گرتووەتەوە و بەهۆیەوە زیاتر لە 27 كەس گیانیان لەدەستداوە و لانیكەم 15 هەزار خانوو و باڵەخانە سوتان و ئاگرەکە رووبەری زیاتر لە 40 هەزار دۆنم زەوی گرتووەتەوە.
هەسەدە ئامادەیی بۆ خولی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئیدارەی نوێی سوریا دەردەبڕێت و دەڵێت بە فشار چەك دانانێن .
سایڵ زەوبەع جێگری وتەبێژی هەسەدە لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنیدا رایگەیاندوە ، خولی یەكەمی دانوستانەكانیان لەگەڵ ئیدارەی نوێی سوریا ئەرێنی بووە و ئامادەن بۆ خولی دووەمی دانوستانەكان و پێدەچێت بانگهێشتانەمە ئاراستەی ئەحمەد شەرع بكەن بۆ ئەوەی خولی دوەمی دانوستانەكان لە باكوری رۆژهەڵاتی سوریا ئەنجام بدرێت.
وتەبێژەكەی هەسەدە جەختیشیكردۆتەوە لەوەی هەموو كات لەگەڵ گفتوگۆ و دانوستاندان و بە فشار و هێز چەك دانانێن.
ئەوە لەكاتێكدایە مورهەف ئەبو قەسرە وەزیری بەرگری سوریا رایگەیاندووە ، كارەكانیان بۆ هەڵوەشاندنەوەی گروپە چەكدارەكان و دروستكردنەوەی سوپای سوریا دەستپێكردوە و لەگەڵ هەسەدەش بەردەوامی بە دانوستان دەدەن و ئامادەشن بۆ هەموو ئەگەرەكان.
سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند حوسییەكانی یەمەن دەخاتە لیستی تیرۆرەوە، وەزارەتی دەرەوەش دەبێت لە 30 رۆژدا راپۆرتی زانیاری و هەڵسەنگاندنی خۆی لەو بارەوە ئامادە بكات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە فەرمانێكدا داوای لە وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەكەی كردووە زانیارییەكان سەبارەت بە حوسییەكانی یەمەن رادەستی كۆشكی سپی بكەن بۆ ئەوەی ئەو گروپە چەكدارییە بخرێنە لیستی تیرۆرەوە.
ترەمپ رایگەیاندووە گروپی ئەنساروڵای سەر بە حوسییەكان بە پشتیوانیی سوپای پاسدارانی ئێران زیانیان بە ئەمریكا و هاوپەیمانانی گەیاندووە و دەستیان هەیە لە ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێویستە سزا بدرێن.
بە پێی راپۆرتێكی وەزاەرەتی بەرگریی ئەمریكا پنتاگۆن، حوسییەكان لە گەروی بابولمەندەب هێرشیان كردوەتەوە سەر 100 كەشتی بازرگانی و زیانیان بە هاوڵاتییانی مەدەنی گەیاندوە.
ئاژانسی وزەی ئەتۆم ئاشكرایدەكات، ئێران نزیكبووەتە لە بەرهەمهێنانی چەكی ئەتۆمی، نەتەوە یەكگرتووەكانیش داوا لە تاران دەكات نیازپاكی خۆی نیشان بدات.
رافایل گروسی بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم لە داڤۆس رایگەیاند، ئێران بەشێوەیەكی بەرچاو، خێرا بووە لە پیتاندنی یۆرانیۆم و نزیكبووەتەوە لە بڕی پێویستی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ بەرهەمهێنانی چەكی ئەتۆمی.
بەوتەی گروسی، ئێران بەرێژەی 90% نزیكە لە بەرهەمهێنانی چەكی ئەتۆمی، بەو پێیەی پێشتر مانگانە نزیكەی حەوت كیلۆگرام یۆرانیۆمی دەپیتاند، بەڵام ئێستا زیادیكردووە بۆ 30 كیلۆگرام،
هەروەها گروسی داوای دەستپێكردنەوەی دانوستانەكانی ئێران و ئەمریكای كرد بۆ سنورداركردنی چالاكییە ئەتۆمییەكانی تاران.
لای خۆیەوە ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، پێویستە ئێران هەنگاو بنێت بەرەو باشتركردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە و نیازپاكی لە بەرنامە ئەتۆمییەكەی نیشانبدات.
لە دوای کۆبونەوەی لەگەڵ سەرۆکی ئیدارەی نوێی سوریا ئەحمەد شەرع ، نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان رایدەگەیەنێت، ئامادەین هەموو هاوکارییەک پێشکەش بە گەلی سوریا بکەین.
گییەر پیدەرسن نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: پێویستە لە رێگەی دانوستانەوە کاربکرێت بۆ پێکهێنانی سوپای نیشتیمانی سوریا، دەشڵێت، تاکە رێگە بۆ پاراستنی سەقامگیری ئەو وڵاتە پێکهێنای سوپایەکە لە ژێر چەتری وەزارەتی بەرگری.
نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان ئاماژەی بەوەشکرد: دەبێت پەیوەندی سیاسی هەمەلایەنە هەبێت لەپێناو گەیشتن بە کۆنفڕانسی دیالۆگی نیشتیمانی لە سوریا.
جێی ئاماژەیە لە دوای ڕووخانی رژێمی ئەسەدەوە، چەند وڵاتێک دەستیان کردووە بە هەوڵدان بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ سەرکردایەتی نوێی سوریا، نەتەوە یەکگرتووەکانیش چەندین جار رایگەیاندووە، ئامادەن هەموو جۆرە هاوکارییەک پێشکەش بە گەلی سوریا بکەن.
رێكخراوی تەندروستی جیهانی نیگەرانیی لە بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ دەردەبڕێت سەبارەت بە كشانەوە لە رێكخراوەكە و داوای لێدەكات بە بڕیارەكەیدا بچێتەوە.
رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە راگەیەندراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە، رێكخراوەكەیان رۆڵێكی گرنگ و یەكلاكەرەوەی هەیە لە پاراستنی تەندروستی و ئاسایشی گەلانی جیهان لە نێویاندا ئەمریكییەكان و نیگەرانن لە بڕیارەكەی ترەمپ بۆ كشانەوە لە رێكخراوەكە.
تاریق یاساریفیچ وتەبێژی رێكخراوی تەندروستی جیهانی وتی، هیوادارە سەرۆكی ئەمریكا لەو هەڵوێستە پاشگەز ببێتەوە و لە رێی دیالۆگەوە كێشەكان چارەسەر بكرێن لەپێناو تەندروستی ملیۆنان كەس لە جیهاندا.
لە یەكەم رۆژی دەستبەكاربوونیدا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا ئەو بەڵێنەی جێبەجێكرد كە لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردن بە ئەمریكییەكانی دا و بڕیاری كشانەوەی لە رێكخراوی تەندروستی جیهانی ئیمزا كرد.
فەرماندەی ئەركانی دەستلەكاركێشاوەی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە ماوەی 15 مانگی جەنگی غەززەدا ، نزیكەی 20 هەزار چەكداری بزوتنەوەی حەماس كوژراون .
هرتسی هالیفی فەرماندەی ئەركانی سوپای ئیسرائیل دوای چەند سەعاتێك لە دەستلەكاركێشانەوەی لە لێدوانێكدا رایگەیاند ، لە جەنگی غەززەدا باڵی سەربازی بزوتنەوەی حەماس زیانی گەورەی بەركەوت و لە 15 مانگدا گەورە سەركردەكانی بزوتنەوەكە و نزیكەی 20 هەزار چەكداریش كوژران .
لەلایەكی تریشەوە سەرباری راگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە، بەڵام تا ئێستا رۆژانە هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر كەرتەكە بەردەوامە و بەپێی سەرچاوە پزیشكییەكانی فەلەستینیش ، ئاماری كوژراوانی جەنگی غەززە بۆ 47 هەزار و 107 كەس بەرز بووەتەوە كە زۆرینەیان ژن و منداڵن .
جەنگی نێوان ئیسرائیل و حەماس نزیکەی 470 رۆژ بەردەوام بوو کەرتی غەززەش روبەرووی کارەساتێکی مرۆیی گەورە بووە و بەشێکی زۆری دانیشتوانەکەی ئاوارە بوون، لە رۆژی 19ی ئەم مانگە گەیشتنە ئاگربەست، جێگەی ئاماژەیە، قۆناغی یەکەمی ئاگربەستەکە بۆ ماوەی شەش هەفتە بەردەوام دەبێت.
هێزەكانی سوریای دیموكرات-هەسەدە رایگەیاند، لە نزیك شاری مەنبج هەشت چەكداری گرووپەكانی سەر بە توركیا كوژران و چەند ئۆتۆمبێلێكی سەربازی تێكشكێنران.
هەسەدە لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردووە، شەوی رابردوو پێكدادان لەگەڵ گروپە چەكدارەكانی سەر بە توركیا لە نزیك مەنبج روویداوە و بەهۆیەوە شەش چەكداریان لێ كوژرا و دوو چەكداری تریش برینداربوون.
دەشڵێت، چەند ئۆتۆمبێلێكی سەربازی ئەو گروپەش تێكشكاون و لە هێرشكردن بەردەوامن.
وتیشی، یەكینەكانی پاراستنی ژنان-یەپەژە ئۆپراسیۆنێكیان لە دژی گروپە چەكدارەكانی سەر بە توركیا ئەنجامدا و دوو چەكداریان كوژران و 16ی تریش برینداربوون.
فەڕەنسا فەرمانی دەستگیركردنی بۆ بەشار ئەسەد سەرۆكی پێشووی سوریا دەركرد .
دەسەڵاتی دادوەری فەڕەنسا، بە تۆمەتی بەشداریكردن لە تاوانی جەنگ و كوشتنی هاووڵاتیەكی فەرەنسی-سوریی لە ساڵی 2017 لە پارێزگای دەرعا، فەرمانی دەستگیركردنی بۆ ئەسەد دەركرد.
"جان نویل بارو" وەزیری دەرەوەی فەڕەنساش رایگەیاندووە ، تاوانەكانی ئەسەد بەتایبەت ئەو تاوانانەی لە گرتوخانەی سیدنایا ئەنجامدراون، نابێت بە بێ سزا تێبپەرێت و دوپاتیشیكردۆتەوە كە فەرەنسا هەوڵەكانی بۆ بەدیهێنانی دادپەروەری لە سوریا چر دەكاتەوە.
لە ساڵی 2023شدا فەرەنسا فەرمانی دەستگیركردنی بۆ ئەسەد دەركرد بە تۆمەتی ئەنجامدانی هێرشی كیمیایی لە ناوچەی غۆتەی رۆژهەڵات لە نزیك دیمەشق لە ساڵی 2013 دا .
ئیدارەی نوێی ئەمریكا رایگەیاند، 500 ملیار دۆلار بۆ ژێرخانی ژیری دەستكرد تەرخان دەكات.
سام ئاڵتمان سەرۆكی جێبەجێكاری ژیری دەستكرد و "ماسایوشی یۆن" سەرۆكی جێبەجێكاری كۆمپانیای "سۆفت بانك" لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی نوێی ئەمریكا لە كۆشكی سپی گەورەترین پرۆژەی ژێرخانی ژیری دەستكردیان بە ناوی ستارگەیت راگەیاند.
لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا ترەمپ وتی، كۆمپانیاكان 100 ملیار دۆلار تەرخان دەكەن لە سەرەتادا و دواتر دەیگەیەننە 500 ملیار دۆلار وەكو ژێرخانی ژیری دەستكرد، ئەوەش 100 هەزار هەلی كار دەڕەخسێنێت.
دەشڵێت، پرۆژەكە دەستدەكات بە كردنەوەی چەند ناوەندێك لە سەرانسەری وڵاتدا و زانیاری كۆدەكاتەوە.
لای خۆیەوە سام ئاڵتمان رایگەیاند، ئەمە گرنگترین پرۆژە دەبێت كە ئەنجام بدرێت و بەبێ ترەمپ ناتوانن ئەو كارە بكەن.
سەرۆكی ئەمریكا رایدەگەیەنێت، لە یەكەم وێستگەی گەشتكردنی بۆ دەرەوەی وڵات، سەردانی سعودیە دەكات و وتیشی ئەگەری هەیە بەمزووانە سعودیە و ئیسرائیل پەیوەندییەكانیان ئاسایی بكەنەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە میانی ئیمزاكردنی ژمارەیەك بڕیار لە نوسینگەكەی لە كۆشكی سپی بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، لەو باوەڕەدایە، کە سعودیە بەمزووانە دەچێتە ناو پەیماننامەی ئەبراهامەوە.
لە ساڵی 2020دا، هەریەك لە ئیمارات، بەحرێن، سودان و مەغریب بە نێوەندگیریی ئەمریكا، رێككەوتننامەی ئاساییكردنەوەی پەیوەندیەكانیان لەگەڵ ئیسرائیل ئیمزاكرد كە دواتر ناوی لێنرا رێككەوتننامەی ئەبراهام.
هاوكات دۆناڵد ترەمپ وتیشی، لە یەكەم خولی سەرۆكایەتی ئەمریكادا، یەكەمجار سەردانی سعودیەی كرد كە بەرپرسانی ئەو وڵاتە رەزامەندییان لەسەر ئەوە نیشاندا كە بە بەهای 450 ملیار دۆلار لە بەرهەمەكانیان بكڕن.