کوردستان
بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠١٤وە بەھۆی قەیرانی دارایی و شەڕی داعش پێدانی دەرماڵە بە خوێندکاران ڕاگیراوە، لە خۆپیشاندانەکاندا خوێندکاران داواکارن مانگانە دەرماڵەی خوێندنیان بۆ خەرج بکرێت و خزمەتگوزاریەکانی بەشە ناوخۆییەکان و کافتریا و سیستمی خوێندن لە زانکۆکان باشتر بکرێت بۆ ئەوەی بتوانن بەردەوام بن لە خوێندن.
"ھێمن ھەورامی" جێگری سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان بە ڕۆژنامەنوسانی ڕاگەیاند، لە مانگی کانونی یەکەمی ٢٠١٩وە وادەی یاسایی کۆمیسیۆن تەواو بووە و پێویستە یاساکە ھەموار بکرێتەوە، ئەوەش پێویستی بە ڕێککەوتن و سازانی نێوان لایەنە سیاسییەکان ھەیە، بەڵام لەناو لایەنەکاندا ڕای جیاواز ھەیە و پێویستە ھەمووان بۆچوونەکانیان یەکبخەن.
"ڕێواز فایەق" سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان ڕایگەیاند، داواکاری خوێندکاران ڕەوایە و داوای لە ھەردوو وەزارەتی دارایی و خوێندنی باڵا کرد ھەماھەنگی بکەن بۆ ئەوەی داواکاری خوێندکاران بخەنە بەردەم ئەنجومەنی وەزیران.
بڕیاریشدرا یاداشت بۆ حکومەتی ھەرێمی کوردستان بنێردرێت بۆ ئەوەی ھەردوو وەزیری دارایی و خوێندنی باڵا بچنە پەرلەمان و تاوتوێی چارەسەرکردنی کێشەی خوێندکاران بکەن.
لە کۆبوونەوەکەدا، قوباد تاڵەبانی و ئان لیندە پێکەوە باسیان لە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان سوید و ھەرێمی کوردستان و دواپێشھاتە سیاسییەکان و دەرئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی عێراق کرد.
لە بارەی پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و سوید، قوباد تاڵەبانی خۆشحاڵی خۆی دەربڕی کە پەیوەندییەکی باش ھەیە و ئاماژەی بەوەدا کە لە چاکسازییەکانی حکومەتی ھەرێم لە بوارە جیاجیاکاندا سودیان لە ھاوکارییەکانی سوید بینیووە و ستایشی ئەو ھەماھەنگییەی کرد و وتی: "حکومەتی ھەرێمی کوردستان جددییە لە ئەنجامدانی چاکسازی و لەو ڕووەوە ھەتا ئێستا ھەنگاوی باشی بڕیوە".
سەبارەت بە ڕەوشی عێراقیش، جێگری سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەدا کە پێویستە لایەنە سیاسییەکانی عێراق لەسەر بنەمای دەرئەنجامی ھەڵبژاردنەکان پەلە بکرێت لە دەستپێکردنی گفتوگۆکانی ڕێککەوتن لەسەر پێکھێنانی حکومەتی داھاتووی عێراق.
لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا وەزیری دەرەوەی سوید لە ڕەوشی پرسی جێندەری پرسییەوە لە ھەرێمی کوردستان و قوباد تاڵەبانی جەختیکردەوە کە بە ھەموو توانایەوە کار دەکات بۆ بەدیھێنانی باڵانسی جێندەری لە ھەرێمی کوردستان.
راشیگەیاندوە، وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار وردبینیی دەکات بۆ لیستی ناوەکانی مامەڵەکانی تەرخانکردنی زەوی لە سنووری ئیدارەی گەرمیان (کەلار و کفری) لەگەڵ دابینکردنی زەوی پێویست.
وتیشی، خوێندكاران داوای مافی رەوای خۆیان دەكەن و یەكێتی پشتیوانیان دەكات.
ھەروەھا داوا لە ھێزەئەمنیەکان دەکەین دان بەخۆدا بگرن و بەھیچ شێویەک توندوتیژی بەکارنەھێنن بەرامبەر خوێندکارانی خۆپیشاندەر لەبەر ئەوەی داواکاریەکانیان رەواویەو مافی خۆیانە ، دواش لە خۆپیشاندەران دەکەین خۆپیشاندانەکاینان بەشێویەکی ئاشتیانەو شارستانیاینە و سەردەمیانە بەرێوەبەرن و دوور بکەونەوە لە ھەموو کارێکی توندوتیژ و رێگە نەدەن بە ھەندێ لایەنی نا مەسئول خۆپیشاندانەکەیان بقۆزنەوە بۆ بەرژەوەندی سیاسەتی ھەڵەیان .
لە روونکردنەوەکەدا ئاماژە بەوەش کراوە، لیوای یەکی پاراستنی سلێمانی بەدواداچوونی تەواو دەکەن و ھەرکەسێک سەربە لیواکەی ئەوان بێت و ئەوڕەفتارەی کردبێت توندترین ڕێوشوێنی یاسایی لەگەڵ دەگرنەبەر.
جێگری سەرۆکی حکومەت داوایکرد پەرە بە کارەکانی کۆنسوڵخانەی کۆماری چیک لە ھەرێم بدرێت و سوپاسی ھاوکارییەکانی کۆماری چیکیشی کرد بۆ ھەرێمی کوردستان لە بوارە جیاوازەکان و بە تایبەت لە بواری تەندروستیدا.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی رەوشی سیاسیی عێراق لە دوای ھەڵبژاردنکرا و ھەردوولا ھاوڕابوون کە پێویستە لە ماوەیەکی نزیکدا حکومەتی نوێی عێراق پێکبھێنرێت کە رەنگدانەوەی داخوازییەکانی ھەموو پێکھاتەکانی عێراق بێت.
مەڵبەندی رێکخستنی سلێمانی لە روونکردنەوەکەیدا داوا لە دەزگا ئەمنییەکان دەکات وێڕای پاراستنی گیانی ھەموو لایەک، چاوکراوە بن لە بە لارێدابردنی خۆپیشاندانی خوێندکاران و ئاماژە بەوەش کراوە، لە سەرەتای دەستپێکردنی ناڕەزایی بەشێک لە خوێندکارانی زانکۆی سلێمانییەوە وەک مەڵبەندی رێکخستنی سلێمانی پشتگیریی تەواوی ماف و داوا رەواکانی خوێندکارانیان کردووە و ئیدارەی بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆشیان ئاگادار کردووە وەکو ساڵانی پێشوو ھاوکاریان دەبن لە دابینکردنی پێداویستی بەشە ناوخۆییەکانی زانکۆکان، بە تایبەت زانکۆی سلێمانی .
لە کۆتایی روونکردنەوەکەدا مەڵبەندی رێکخستنی سلێمانی دەڵێت، بە پێویستی دەزانن بەبیری ھەموو لایەکی بھێنینەوە کە خوێندکاران و ھێزە ئەمنییەکان بە رۆڵە و کچ و کوڕی خۆیان دەزانن و ئازاردانی ھەر لایەک لە لایەکەیترەوە بە ئازاردانی ھەموو خەڵکی شار دادەنێن.
جەختیش دەکەنەوە کە رووکردنە بینای مەڵبەند و دامودەزگا حزبی و خزمەتگوزارییەکان و ھەوڵی زیان پێگەیاندنیان نە ئێستا و نە لەرابوردوشدا ھیچ دەسکەوتێکی پیشەیی بۆ کەس نەبووە و بە دڵنیایشەوە بۆ خوێندکارانیشی نابێت، بەلّکو تەنھا ئارامی شار دەشێوێنێت و ناوبانگی توێژی رۆشنبیریی خوێندکاران لەکەداردەكات .
لیژنەی باڵای ئەمنی سلێمانی ئاماژەی بۆ ئەوەشکردوە، تێکدانی ئارامی و جوڵەی ژیانی خەڵک بەھیچ جۆرێک رێگەپێدراو نییە و ھێڵی سورە، سەرپێچیکاران رووبەڕِووی توندترین سزای یاسایی دەبنەوە.
تارا حسێن جێگری ھاوسەرۆکی تەڤگەری ئازادی کوردستان، لەکۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسیدا رایگەیاند پێویستە خوێندکاران ئەنجومەنێکی تایبەت بەخۆیان پێک بھێنن بۆ ئەوەی بەشێوەیەکی مەدەنیانە داواکانیان بە لایەنی پەیوەندیدار بگەیەنن و، رێگە نەدەن ھیچ لایەنێک داوا رەواکانیان بۆ مەرامی سیاسی بەکار بھێنێت و کێشەکانیان بەلارێدا ببات.
ئاشنا عەبدوڵڵا ئەندامی لیژنەی پەروەردەو خوێندنی باڵای پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، لە ساڵی ٢٠١٤-٢٠١٥ دەرماڵەی خوێندکاران بەھۆکاری قەیرانی دارایی و شەڕی داعش و نەھاتنی پشکی ھەرێم لە بەغداداوە راگیراوەو لە ئێستاشدا ئەو کێشانەی پێشتر باس دەکرا نەماوە و بۆ ئەوەش پێویستە بەجدی کار بکرێت بۆ گێرانەوەی ئەو دەرماڵەیە.
وتیشی، "وەکو پەرلەمانتاران نوسراوی خۆمان لەوبارەیەوە ئاڕاستەی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان کردووە و ھیوادارین ئەو پرسە لەگەڵ تیمی حکومەت گفتوگۆی لەسەر بکەن و یەکلایی بکەنەوە".
جەختی لەوەشکردەوە، بەپێی ئەو رێککەوتنەی کراوە لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ بۆ ناردنی پشکی ھەرێم لە بەشێکدا ئاماژە بە پێدانی دەرماڵەی خوێندکاران کراوە ئەمەش جگە لەوەی بەپێی یاسا باس لە پێدانی دەرماڵەی خوێندکاران کراوە بەوەش ئەگەر دەرماڵەی خوێندکاران نەگەڕێتەوە پێچەوانەی یاساکان حکومەت کاریکردووە.
سەرچاوەیەک لە خۆبەڕێوەبەری باکور و خۆرھەڵاتی سوریا بە رۆژنامەی عەرەبیە جەدیدی راگەیاندوە، لە رۆژی یەک شەممەوە وەفدێکی خۆبەڕێوەبەری باکور و خۆرھەڵاتی سوریا، بە سەرۆکایەتی ئیلھام ئەحمەد سەرۆکی دەستەی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سوریای دیموکرات "مەسەدە"، لە مۆسکۆی پایتەختی روسیایە.
بە پێی زانیارییەکان وەفدەکە چاوی بە سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا دەکەوێت و دواین پێشھاتەکانی رەوشی رۆژئاڤای کوردستان و ھەڕەشەکانی تورکیا و پەیوەندییەکانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری و حکومەتی سوریا تاوتوێ دەکەن.
مانگی رابردووش ئیلھام ئەحمەد بە سەرۆکایەتی وەفدێک سەردانی واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکای کرد و چاوی بە بەپرسانی ئەو وڵاتە کەوت و رایگەیاند، ئەمریکا بەڵێنی مانەوەی ھێزەکانی لە سوریا و بەردەوامبوونی ھاوکارییەکانی بۆ ھێزەکانی سوریای دیموکرات "ھەسەدە"، دووپاتکردووەتەوە.