کوردستان
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ لە گەڕەکی پەنجا عەلی لە شاری کەرکوک دوو کەس کە ماتۆرسکیلیکیان پێبوە تەقەیان لە کەسێک کردوە و کوشتویانە و کوژراوەکەش لەدایکبووی ساڵی ١٩٨٦.
وتیشی، ئەو کەسەی تەقەی لێکراوە ئەندامی کۆمیتەی پەنجا عەلی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە و لەدایکبووی ساڵی ١٩٨٦.
سەرچاوەیەکیش لە بنکەی نەھێشتنی تاوان لە پۆلیسی عروبە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، وتیشی تەرمی کوژراوەکە بۆ یەکەی پزیشکی دادوەری نەخۆشخانەی ئازادی گوازراوەتەوە.
وتیشی، تەقەکەرەکان لەکامێرای چاوێریەوە دەرکەوتوون و پەڕاوی لێکۆڵینەوە بۆ رووداوەکە کراوەتەوە و ھۆکاری رووداوەکەش تائێستا نەزانراوە.
لە راگەیەندراوێکی لە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا ھاتووە، بە فەرمانی د. ئارام محەمەد قادر وەزیری خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی و لەپێناو بەرژەوەندی گشتی و بە مەبەستی رەچاوکردنی بارودۆخی مامۆستایان و فەرمانبەران و خوێندکاران و قوتابیان لە مانگی ڕەمەزاندا، وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بڕیاریدا بە کەمکردنەوەی کاتی دەوامی فەرمانبەران بۆ ماوەی یەک سەعات.
لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، سەعات ٩:٠٠ی بەیانی کاتی دەستپێکردنی وانەی یەکەم دەبێت و کەمکردنەوەی کاتی وانەکان (پراکتیکی و کردارەکی) بۆ ماوەی نیو سەعات، بۆ ئەو وانانەی دوو سەعاتی و سێ سەعاتین.
لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکە ھاتووە، دەسەڵات دەدرێت بە سەرۆک زانکۆکان بۆ رەچاوکردنی کاتی ئەو وانانەی لە کاتی ئێواراندان و دەکەوێتە کاتی بەربانگ بە شێوەیەک لەھەمو حاڵەتیکدا وانەکان (تیۆری و پراکتیکی)، نیو سەعات پێش بەربانگی ئیواران کۆتاییان پێ بێت.
دوای چەند مانگێک لە بڕیاری پێکھێنانی دوو لیوای ھاوبەش لە نێوان وەزارەتی پێشمەرگە و سوپای عێراق بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی ئەمنی لە ناوچە جێناکۆکەکان، تا ئێستا ئەو دوو لیوا دەستبەکار نەبوون.
لەبارەی ھۆکاری دەستبەکار نەبوونیان فەریق ڕوکن "جەبار یاوەر" ئەمینداری گشتیی وەزارەتی پێشمەرگە بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، بەھۆی تەرخان نەکردنی بودجە لە لایەن وەزارەتی درایی عێراقەوە لیواکان دەستبەکارنەبوون.
وتیشی، وەزارەتی دارایی عێراق پێی ڕایگەیاندوون لە یاسای بودجەی ٢٠٢١دا بودجە بۆ پێکھێنانی لیوای نوێ تەرخان نەکراوە، بۆیە چاوەڕوان دەکرێت لە بودجەی ٢٠٢٢ بودجەی تایبەت بۆ مووچە و چەک و کەرەستەی سەربازی دابین بکرێت و دوای بەشداریکردنی خولێکی ھاوبەش لیواکان دەستبەکار بن.
ئاماژەبەوەشدەکات ، ئەمڕۆ لەگەڵ ھاتنەوەی جەژنی ئەکیتۆ، گەرمترین پیرۆزباییتان لێدەکەم و ھیوادارم جەژنەکەتان لە کەشێکی خۆش و ئارامدا بەسەربەرن.
ڕاشیدەگەیەنێت ، ھەرێمی کوردستان ماڵی ھەمیشەیی ھەموو نەتەوە، پێکھاتە و ئاینزاکانە و دەبێت ھەموومان پێکەوە ئەو فرەڕەنگییە بپارێزین و ھەوڵ بۆ زیاتر قووڵکردنەوەی گیانی تەبایی و لێبوردەیی بدەین.
لیژنەی باڵای بینینی مانگ لە ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، سبەینێ یەکەم رۆژی مانگی رەمەزانە.
"پشتوان سادق" وەزیری ئەوقاف و کاروباری ئایینی ھەرێم لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، بە پێی بەدواداچوونی لیژنەی باڵای بینینی مانگ، لە ئاسمانی ھەرێمی کوردستان مانگ بینراوە، بۆیە سبەینێ یەکەم رۆژی مانگی رەمەزانە.
ھەر لە پەیامەکەدا ڕاشیدەگەیەنێت ، لەگەڵ پێشوازی لەم مانگە پیرۆزەدا کە دڵ و دەرونمان بۆندار دەکات بە نوری ئیمان، دووپاتی دەکەینەوە کە پەرۆشین بۆ کار و کرداری زیاتر و بەخشین لەپێناو ئایندەی گەلەکەمان.
وتیشی ، با ئەم مانگە پیرۆزە بکەینە دەرفەت بۆ ئاشتبوونەوەی نیشتمانیی و وەلانانی ناکۆکیەکان تا مسوڵمانان لەسایەی ئازادی، بە خۆشگوزەرانی و دەروونی ئارامەوە ئەم مانگە پیرۆزە بەڕێ بکەن.
ئاماژە بەوەشدەکات ، داوا لە ھەموو ھێز و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان و عێراق دەکەم ئەم مانگە پیرۆزە بکەینە دەرفەتێک بۆ بەخۆداچوونەوە و ھەنگاونان بەرەو چارەسەرکردنی کێشەکان و دەستەبەرکردنی ژیانێکی ئارام و خۆشگوزەران بۆ خەڵکی کوردستان و عێراق.
وتیشی ، لە خوای گەورە داواکارم نزا و پاڕانەوەکانتان قبوڵ بکات و ھەر شاد و سەرفرازبن.
لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای ھەرێم بڕیاریداوە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٢وە گەشتیاران و ھاووڵاتیانی عێراق و ھەرێم و کەسانی بیانی، تەنھا بە بەڵگەنامەی وەرگرتنی یەک ژەمی ڤاکسینی "جۆنسون ئاند جۆنسون" یان دوو ژەم لە جۆرەکانی تری ڤاکسینی کۆرۆنا، دەتوانن لە دەروازە سنورییەکان و فڕۆکەخانەی ھەولێر و سلێمانییەوە ھاتووچۆ بکەن، بەبێ ئەوەی پشکنینی کۆرۆنا بکەن.
راشیگەیاندووە، ئەو کەسانەی ڤاکسینیان وەرنەگرتووە پێویستە پشکنینی کۆرۆنایان پێ بێت کە ماوەی ٧٢ سەعات بەسەر ئەنجامەکەیدا تێپەڕ نەبووبێت.
"ئەحمەد ھۆشیار" بەڕێوەبەرەی فڕۆکەخانەی ھەولێریش رایگەیاند، ئەو کەسانەی دەچنە دەرەوەی وڵات، دەبێت رێنمایی لە بارەی ئەو وڵاتەی بۆی دەچن وەربگرن بۆ ئەوەی بزانن لەوێ داوای چییان لێدەکرێت، چونکە رێنماییەکان لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی دیکە جیاوازە.
پەیامنێری کوردسات نیوز ڕایگەیاند، سەرلەبەیانی ئەمڕۆ سوپای تورکیا لە سنوری برادۆست لەشکرکێشی کردووە و سەربازەکانی سوپای تورکیا ھاتوونەتە ناو گوندەکانی "لێلکان و خەلیفان و ھەڵکێڕان" لە دامێنی چیا دێل لە ناوچەی دەشتی ھێل لە سنوری برادۆست.
وتیشی، لە ئێستادا سوپای تورکیا بە درێژایی سێ کیلۆمەتر پێشڕەوییان بۆ ئەو گوندانە کردووە، ھاوڵاتیان و دانیشتووانی ئەو گوندانەش بەھۆی پێشڕەوییەکانی سوپای تورکیا ترس و دڵە ڕاوکێیان لەلا دروستبووە و نیگەرانن تا ئێستا حکومەتی ھەرێم و لایەنی پەیوەندیدار نەھاتوونەتە دەنگ تا داوا لە سوپای تورکیا بکەن پێشڕەوییەکانیان رابگرن.
"حازم ئیسماعیل گۆران" بەڕێوەبەری گشتی خانەنشینی لە ھەرێمی کوردستان بە دەنگی ئەمریکای ڕاگەیاندووە، ھەوڵێکی زۆریانداوە سیستەمی ئەلکترۆنی بۆ خانەنشینان دروست بکەن، بۆ ئەو مەبەستەش دوو ساڵە لەگەڵ ڕێکخراوی UNDP کار دەکەن و سیستەمێکی ئەلکترۆنییان دروستکردووە کە ١٤ بەڕێوەبەرایەتی بەیەکەوە دەبەستێت ئەو ١٤ بەڕێوەبەرایەتیە لەمەودوا کاری خانەنشینان بە کاغەز و بە فایل ناکەن، بەڵکو بە ئەلکترۆنی دەبێت، لە ماوەیەکی زۆر نزیکدا ئەو سیستەمە دەکەوێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بانکەکانی ھەرێمیش ئەوانەی سەر بە حکومەتن چەند بانکێکیان بە ئەلکترۆنی کردووە ئێستا خەریکن وەکو بەغداد کارتی ئەلیکترۆنی بۆ خانەنشینان دروست بکەن.
وتیشی، ھەوڵدراوە ھەر خانەنشینانێک کارتی خۆی ھەبێت و ھەندێک ئامێر دادەنرێت کە ئەو قەرەباڵغیە دروست نەبێت و خانەنشینان بتوانن بە کارت مووچەکانیان وەربگرن.
بە وتەی بەڕێوەبەری خانەنشینی ھۆکاری قەرەباڵغی بانکەکان دەگەڕێتەوە بۆ زۆری خانەنشین و کەمی ئەو بانکانەی دیاریکراون بۆ دابەشکردنی مووچەی خانەنشینی.
بەشی پێشبینییەکانی بەرێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزانی ھەرێمی کوردستان رایگەیاندووە، لە پارێزگای ھەولێر ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ درووستبوونی ھەندێ پەڵە ھەور و سبەی ھەینی ئاسمان ساماڵ و پەڵە ھەور دەبێت لە کاتەکانی شەودا دەگۆرێت بۆ نیمچە ھەور و نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ١٦ پلەی سیلیزی و بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ٢٧ پلەی سیلیزی .
پارێزگای سلێمانی ئەمڕۆ پێج شەممە ئاسمان پەڵە ھەور و نیمچە ھەور دەبێت و سبەی ئاسمان ساماڵ و پەڵە ھەور دەبێت و نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ١٤ پلەی سیلیزی بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ٢٧ پلەی سیلیزی دەبێت.
لە پارێزگای دھۆکیش ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ دروستبوونی ھەندێک پەڵە ھەور و سبەی ئاسمان ساماڵ و پەڵە ھەور دەبێت و نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ١٤ پلەی سیلیزی و بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ٢٦ پلەی سیلیزی .
لە پارێزگای ھەڵەبجەش، ئەمڕۆ پێنج شەممە ئاسمان پەڵە ھەور و نیمچە ھەور دەبێت و سبەی ھەینی ئاسمان ساماڵ و پەڵە ھەور دەبێت و نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ١٣ پلەی سیلیزی و بەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ٢٧ پلەی سیلیزی دەبێت.
پارێزگای کەرکوک ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ و پەڵە ھەور دەبێت لەگەڵ ھەبوونی تۆزێکی سووک ، سبەی ئاسمان ساماڵ دەبێت و نزمترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ١٨ پلەی سیلیزی وبەرزترین پلەی گەرمای پێشبینیکراو ٣١ پلەی سیلیزی دەبێت.
دەرباز کۆسرەت رەسوڵ کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان لە دیداری یەکێتی لە ھەولێر رایگەیاند، لە ماوەی رابردوودا توانیویانە یەکێتی بکەنە ھێزێکی سەرەکی لە بڕیاردانی سیاسی لە عێراقدا و ھەر لەسەرەتاشەوە بڕوایان بە یەکریزی ھێز و لایەنەکان ھەبووە و ئیستاش بڕوایان پێیەتی، بەڵام ئەگەر لایەنێک بیەوێت ئیرادەیان بشکێنێت قبوڵی ناکەن.
وتیشی، ھیچ کاتێک پۆست لای ئەوان گرنگ نییە و بەڵکو داخوازییەکانی ھاوڵاتیان بەلایانەوە گرنگە، ئەوانیش بابەتەکانی خاک و داھات و پێشمەرگەن و لەسەرو ھەمووشیانەوە کەرکوک، کە ھیچ کات سازشی لەسەر ناکەن و بەشێکی سەرەکی گفتوگۆکانیان بووە لە بەغداد.
ئاماژەی بەوەشکرد، گرنگە ھێزە سیاسییەکان لەسەر مێزی گفتوگۆ دابینشن و بە پڕۆژەیەکی کوردانە بچنە بەغداد، کە لە ئاستی داخوازییەکانی ھاوڵاتیانی کوردستان بێت تا بتوانن لە بەغداد دەستکەوتی باشتریان ھەبێت.
لەبارەی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانەوە دەرباز کۆسرەت رەسوڵ دەڵێت، " ئێمە بە گرنگی دەزانین چوار ساڵ جارێک ھەڵبژاردن لە کاتی خۆیدا بەرێوەبچێت، بەڵام مەرجی ئێمە وەکو یەکێتی ھەموارکردنەوەی یاسای ھەڵبژاردنە، کە ئەویش پێویستی بە سازانی نیشتمانی ھەیە، ناکرێت ئیرادەی ھێزێک فەرز بکرێت بەسەر زۆرینەدا".
بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی رایگەیاندووە، لە ئەنجامی شەڕی نێوان دوو کەسدا لەناو بازاڕی شاری سلێمانی، یەکێک لەشەڕکەرەکان بەچەقۆ ھێرش دەکاتە سەر کەسەکەی ترو بەسەختی برینداری دەکات، دوای رووداوەکە ھێزەکانی پۆلیس گەیشتنە شوێنی رووداوەکەو توانرا تۆمەتبارەکە لەلایەن مەفرەزەکانی بنکەی پۆلیسی سەراوە دەستگیربکرێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لەئێستادا تۆمەتبار (ھـ، ر، ق) لەدایکبووی ١٩٩٥ بەبڕیاری دادوەر راگیراوە، تۆمەتبارەکە پێشینەی ھەبووە و پێشتر بەتاوانی بەکارھێنانی مادەی ھۆشبەر سزادراوە.
پۆلیسی سلێمانی راشیگەیاندووە، لەلایەکی ترەوە و ھەر لەناو بازاڕی شاری سلێمانی تۆمەتبارێک بەخەنجەر بۆکس ھێرش دەکاتە سەر کەسێک و بەسەختی برینداری دەکات، دوای رووداوەکە ھێزەکانی پۆلیس گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە و توانرا تۆمەتبارەکە لەلایەن مەفرەزەکانی بنکەی پۆلیسی سەراوە دەستگیربکرێت.
ئاشکراشیکردووە، لەئێستادا تۆمەتبار (م، ع، م) لەدایکبووی ١٩٩١ بەبڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەی (٤٠٥/٣١) لەیاسای سزادانی عێراقی راگیراوە.
ئاراز حەمە غەریب بەرێوەبەری خانەنشینی سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ژمارەی بانکەکان بۆ دابەشکردنی مووچەی خانەنشینان کەمە و پێویستە زیاتر بکرێن، بەم رێگەیە دەتوانرێت کێشەی قەرەباڵغی لەکاتی دابەشکردنی مووچەی خانەنشیناندا چارەسەر بکرێت.
وتیشی، پشینیازیانکردووە ھەر کەسێک خانەنشین دەبێت لای ئەوان مامەڵەکانی بۆ بکرێت، بەڵام مووچەکەی بۆ بنرێنەوە ئەو فەرمانگەی پێشتری دەوامی لێکردووە و مووچەی لەوێ وەربگرێت، تا قەرەباڵغی لەبانکەکان کەمبێتەوە.
ئاراز حەمە غەریب راشیگەیاندووە، پێشتر بەپێی ژمارە مووچەیان دابەشدەکرێت، بەڵام سەرکەتوو نەبوو، چونکە خانەنشینان وەکو پێویست پێوەی پابەند نەبوون.
بەرێوەبەری خانەنشینی سلێمانی ئاشکراشیکرد، لە پێش بەغداد ئەوان مووچەی خانەنشینانیان کردووە بە کارت، بەڵام سەرکەتوو نەبوو، بەھۆی ئەوەی ئەو بانکەی مووچەی لێدەبەشدەکرا مایەپووچ بووە و بەشێک لە خانەنشینان نەخوێندەوارن بوون و خەڵکان دەچوون پارەکەیان بۆ وەردەگرتن و فێڵیان لێدەکردن.
لە سلێمانی زیار لە ٤٦ ھەزار خانەنشین لە ١٤ بانکدا مووچە وەردەگرن، زۆری ژمارەی خانەنشین و کەمی بانکەکان وایکردووە لەکاتی دابەشکردنی مووچەدا قەرەباڵغییەکی زۆر لەبەردەم بانکەکاندا دروست ببێت، لەماوەی رابردوودا بەھۆی قەرەباڵغییەوە سێ خانەنشین لە سلێمانی گیانیان لەدەستداوە.
ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی لە کۆبونەوەیەکدا لەگەڵ نوێنەری فەرمانگە پەیوەندیدارەکانی سلێمانی رایگەیاند، رێگە نادەن لە مانگی رەمەزاندا ھیچ کەس و لایەنێک بەھۆی زۆربوونی خواستەکانەوە نرخی خۆراک بەرز بکاتەوە.
وتیشی، بڕیارە لەمانگی پیرۆزی رەمەزاندا دوو بەشەخۆراکی مانگانە بدرێت بە ھاوڵاتیان کە بارگرانی سەرشانی ھاوڵاتیان کەمدەکاتەوە.
قائیمقامی سلێمانی تەئکیدیکردەوە، بڕێکی زۆر خۆراک و پێداویستی لە بازاڕو کۆگاکاندا ھەیەو لەگەڵ ئەوەشدا بە وردی چاودێری کوالێتی و نرخەکان دەکەین و بڕیادراوە چاودێری و بەدواداچونەکانی تەواوی لیژنەکان زیاتر بکرێن و لیژنەیەکی تایبەتیش بە مانگی رەمەزان پێکبھێنرێت.
دەستخۆشی لەو شوێنانە دەکەن کە لەلایەن خۆیانەوە بڕیاریان داوە نرخەکان دابەزێنن، رێکاری توندیش لەگەڵ ئەو کەسانە دەگرینە بەر کە نرخی خۆراک لە مانگی رەمەزاندا بەرزدەکەنەوە.
ھەر لە کۆبونەوەکەدا بڕیار درا ھەر چێشتخانەیەک دەیەوێت کار بکات رێگەی پێدەدرێت بەمەرجێک رێز لە مانگی رەمەزان و رۆژووانان بگرێت و لە رۆژانی جەژنیشدا چێشتخانەکە کراوە بێت و تەواوی شوێنەکانی مەیفرۆشتن دادەخرێن و رێگە بە کردنەوەیان نادرێت.
ئیسماعیل علی ئاغا لێپرسراوی ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکانی دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ رایگەیاند، لە سبەی ھەینی ١ی ٤ی ٢٠٢٢ و ڕۆژانی دواتر گەشتیاران و ھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان و بیانی تەنھا بوونی بەڵگەنامەی وەرگرتنی ھەردوو دۆزی ڤاکسینی دژە کۆرۆنا دەتوانن لە دەروازەی باشماخەوە ھاتوچۆ بکەن و پێویستیان بە ئەنجام دانی پشکنین نابێت.
وتیشی، بەپێی ناوەڕۆکی بەیانی لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا یەک دۆز ڤاکسین لەجۆری (جۆنسۆن ئاند جۆنسۆن)یش پێویستیان بە ئەنجامدانی پشکنین نابێت، بەپێچەوانەوە یەک دۆزی ڤاکسینەکانی تر یاخود ھیچ ژەمێکی وەرنەگرتبێ پێویستە پشکنینی کۆرۆنا لەجۆری (PCR)یان ئەنجام دابێت کەماوەی ٧٢ سەعات بەسەر دەرچوونی ئەنجامەکەیدا تێپەڕنەبووبێت.