کوردستان
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق لە نوسراوێکدا کە ئاڕاستەی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی کردووە باسی لەوەکردووە، ھەڵەبجە یەکێکە لە نیشانەکانی بەرەنگاربوونەوەی ستەمکاری رژێمی پێشوو، بۆیە وەک رێزێک لە قوربانییەکانی و پابەندبوون بە ڕێکارە یاساییەکان، وەزارەتی پلاندانان نەخشەی گۆڕینی ھەڵەبجەی لە قەزاوە بۆ پارێزگا پەسەندکردووە.
ئەوەشی خستووەتەروو، لەئێستاشدا بە بەشداری ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران و لە چوارچێوەی راگەیاندنی بەپارێزگابوونی، خوێندنەوەی دووەم بۆ پڕۆژەیاسای بەپارێزگابوونی ھەڵەبجەکراوە، بۆیە ئومێدەوارە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران خوێندنەوەی سێیەم و دەنگدان لەسەر پڕۆژەکە بخەنە بەرنامەی کاری دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە.
سەرۆک کۆمار دەشڵێت، مێژووی وڵات و پارێزگای ھەڵەبجە یادی ھەموو ئەو کەسانە بەرز رادەگرێت کە ھاوکاربوون لە سەرکەوتنی ئەو پرۆژە نیشتیمانییە گەورەیە.
فەھمی بورھان سەرۆکی دەستەی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، سێ رۆژ لەمەوبەر ھادی عامری سەرۆکی لیژنەی جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ لەگەڵ لیژنەیەکی ئەنجومەنی نوێنەران کۆبووەتەوە و پێی راگەیاندوون، کە ئەو ١٠٠ ملیار دینارەی بۆ ماددەی ١٤٠ تەرخانکراوە، زۆرینەی بۆ ناوچەکانی باشور و ناوەڕاستی عێراق تەرخاندەکرێت کە بەھۆی سیاسەتەکانی بەعسەوە زیانیان بەرکەوتووە.
وتیشی، ئەو لێدوانەی ھادی عامری پێچەوانەی بڕیارێکی ساڵی ٢٠١٨ـی دادگای فیدڕاڵییە و ئاماژەیەکی مەترسیدارە، چونکە بەگوێرەی بڕیارەکەی دادگای فیدڕاڵی سنوری ماددەی ١٤٠ تەنھا ناوچە کێشەلەسەرەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق دەگرێتەوە.
لیوا حیکمەت عومەر بەڕێوەبەری گشتیی کاروباری تاکەکان و خۆبەخشەکان، لە وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە رایگەیاند، بە ھەماھەنگی لەگەڵ ھاوپەیمانان، بڕیاری یەکخستنەوە و رێکخستنەوەی ھێزەکانی پێشمەرگەی لە چوارچێوەی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە بەردەوامە، لیواکانی "٢٦، ٢٨، ٣٠"سێ لیوای دیکەی نوێن کە دروستکران و خراونەتەسەر میلاکی وەزارەتی پێشمەرگە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، لیواکانی "٢٦، ٢٨، ٣٠"ژمارەیان پێنج ھەزار و ٤٠٠ ئەفسەر و پێشمەرگەیە و لە ھێزەکانی یەکەی ٧٠ دروستکراون، ئێستا لە ژێر سەرپەرشتیی فیرقەی دووی سەرۆکایەتیی ئەرکان کۆ کراونەتەوە.
بەپرسەکەی وەزارەتی پێشمەرگە جەختی لەوەشکردوەتەوە، بە ھاوکاریی تیمی ھاوپەیمانان، چاکسازییەکان لە ڕێگەی تیمێکی نوێوە دەستیپێکردووە و تا ئێستاش بەردەوامە، ھەردوو لیوای ٢٥ و ٢٧یش لەناو پرۆسەی یەکخستنەوەدان تائێستا ٩٠٪ی کارەکانیان تەواو بووە و بەم نزیکانە دەخرێنەسەر میلاکی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە.
دەشڵێت، تائێستا ٢٨ لیوا لە چوارچێوەی چاکسازییەکانی حکومەت پێک ھێنراون، پرۆسەکەش لە ژێر سەرپەرشتیی ھێزەکانی ھاوپەیمانان و وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و بە پێی ئەو پلانەی بۆی دانراوە، تا دوو بۆ سێ ساڵی تر لە تەواوی ھێزەکانی ھەرێمی کوردستان بەردەوام دەبێت.
وەزارەتی کارەبای ھەرێم لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، خواست لەسەر کارەبا بۆ زیاتر لە پێنج ھەزار و ٥٠٠ مێگاوات بەرز بووەتەوە، لە کاتێکدا توانای بەرھەمھێنانی کارەبا لە نێوان سێ ھەزار و ٢٠٠ بۆ ٣ ھەزار و ٣٠٠ مێگاواتە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ئێستادا بەھۆی کاریگەریی پاڵەپەستۆی گەرما توانای وێستگەکانی بەرھەمھێنانی کارەبا لە دابەزین دایە.
لە دیدارێکدا وەزیری دارایی تیشکی خستەسەر دواین ھەنگاوەکانی جێبەجێکردنی یاسای بودجەی گشتی عێراق و رایگەیاند، لەگەڵ وەزارەتی دارایی عێراق و دیوانی چاودێری دارایی عێراق لەھەماھەنگی بەردەوامدان و لەماوەی رابردوودا ھەرێمی کوردستان ھەموو ئەو داواکاریانەی جێبەجێکردووە کە لەیاساکەدا ھاتووە، تیمە ھونەریەکانی ھەردولا بەبەردەوامی لەسەر خەتن بۆ ھەماھەنگی و رەخساندنی کەشێکی گونجاو تا ھیچ ئاستەنگێک لەبەردەم جێبەجێکردنی یاسای بودجە نەمێنێت و بەغداد ھیچ بیانویەکی نەبێت بۆ نەناردنی شایستە داراییەکانی ھەرێم.
لای خۆشیەوە زەھرا بێل جێگری کونسوڵی گشتی ئەمریکا لەھەولێر، پشتیوانی وڵاتەکەی بۆ دەستەبەرکردنی مافە یاسایی و دەستوریەکانی ھەرێمی کوردستان دوپات کردەوە و ھیوای خواست حکومەتی ھەرێم و حکومەتی ناوەندی پابەند بن بەجێبەجێکردنی یاسای بودجەو ئەرکەکانیان بەرامبەر یەکتر جێبەجێ بکەن.
لەتەوەرێکی تری دیدارەکەدا وەزیری دارایی جەختی کردەوە کە ماوەی دوو ساڵە ھەماھەنگی و پەیوەندی بەردەوام لە نێوان دیوانی چاودێری دارایی عێراق و ھەرێمی کوردستان ھەیەو وردبینی لە سەرجەم ئەو داتاو ڕاپۆرتانە کراوە کە ھەرێمی کوردستان دەربارەی دۆسیەی نەوت و خەرجی و داھاتە نانەوتیەکان پێشکەشی حکومەتی ناوەندی کردووە.
شانەی مدیای ئەمنی عێراق لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، لەسەر بنەمای زانیاری ھەواڵگری، فڕۆکە جەنگییەکانی ئێف ١٦ بۆردومانی پێگەیەکی داعشیان کردووە لە سنوری پارێزگای کەرکوک.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بەھۆی بۆرودمانەکەوە پێگەکە خاپوربووە و ئەو چەکدارانەی لەناویدا بوون کوژراون.
دەقەی پەیامەکەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان...
بەرێزان مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان
لەیادی حەفتاوحەفتەمین ساڵیادی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان، پیرۆزبایی گەرم ئاراستەی ئێوە و لایەنگرانتان دەکەین.
بەو ھیوایەی ئەم یادە دەرفەتێک بێت بۆ گەشەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوانی ھێز و لایەنە سیاسییەکان لەم ھەلومەرجەدا کە پێویستی بە رێکخستنەوەی ئەولەویاتەکانی خەبات ھەیە بە قازانجی چاککردنی ژیان و گوزەرانی میللەتەکەمان، تەئکید دەکەینەوە کە کوردستان و ئەزموونەکەی بەرھەمی خوێنی گەشی ھەزاران شەھید و قوربانیە، بۆیە پاراستنی قەوارەی ھەرێم و دەستکەوتەکان پێویستی زۆری بە ھەماھەنگی و لە خۆبردوویی نەتەوەیی و گەشانەوەی شەراکەتە.
جارێکی تر پیرۆزە و سەرکەوتووبن...
مەکتەبی سیاسیی
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، بە ھەوڵی تیمەکانی بەرگری شارستانی و پۆلیسی ژینگە و دارستان و تیمەکانی شارەوانی سلێمانی دوای نزیکەی پێنج کاتژمێر تواندرا ئاگرەکەی چیای ئەزمەڕ، بە دیوی پشت پارکی ھەواری شار کۆنترۆڵبکرێت.
ئەوەشی خستەڕوو، بەھۆی ئاگرەکەوە سەدان دۆنم پوش و پاوان لە چیای ئەزمەڕ بە دیوی شارباژێڕ و پشت پارکی ھەواری شار سووتاوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی، تاکو ئێستا ھۆکاری ئاگرکەوتنەوە دیارنییە و بڕیارە لە سبەینێوە لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان لە رووداوەکە دەستپێبکات.
ئاوات جەناب نووری وەزیری دارایی ھەرێم لەگەڵ وەفدێکی کونسوڵخانەی ئەمریکا لەھەولێر کۆبوەوە و رایگەیاند، لەگەڵ وەزارەتی دارایی و دیوانی چاودێری دارایی عێراق لەھەماھەنگی بەردەوامدان، لەماوەی رابردووشدا ھەرێمی کوردستان ھەموو داواکارییەکانی جێبەجێکردووە کە لەیاساکەدا ھاتووە، تیمە ھونەرییەکانی ھەردولاش بەبەردەوامی لەسەر خەتن بۆ ھەماھەنگی و رەخساندنی کەشێکی گونجاو تا ھیچ ئاستەنگێک لەبەردەم جێبەجێکردنی یاسای بودجە نەمێنێت.
وتیشی، دوو ساڵە ھەماھەنگی بەردەوام لە نێوان دیوانی چاودێری دارایی عێراق و ھەرێمی کوردستان ھەیەو وردبینی لە سەرجەم ئەو داتاو ڕاپۆرتانە کراوە کە ھەرێم دەربارەی دۆسیەی نەوت و خەرجی و داھاتە نانەوتیەکان پێشکەشی حکومەتی ناوەندی کردووە.
لای خۆیەوە، زەھرا بێل جێگری کونسوڵی گشتی ئەمریکاش لەھەولێر پشتیوانی وڵاتەکەی بۆ دەستەبەرکردنی مافە یاسایی و دەستورییەکانی ھەرێم دوپاتکردەوە، ھیوای خواست حکومەتی ھەرێم و ناوەند پابەند بن بەجێبەجێکردنی یاسای بودجەو ئەرکەکانیان بەرامبەر یەکتر جێبەجێ بکەن.
شاڵاو عەلی عەسکەری، کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی بە دەنگی ئەمریکای راگەیاند، حزبەکەی بڕیاریداوە لە بەغداد ئامادەییەکی گەورەی ھەبێت و ئەو ھەنگاوەشیان بۆ بەردەوامیدانە بە خزمەتکردنی خەڵکی کوردستان، جەختیش دەکاتەوە کە ئابڵوقەیەکی زۆری ماددی لەسەر پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی ڕاپەرین و گەرمیان لەلایەن حکومەتی ھەرێمەوە ھەبووە، بۆیە ئەوەی یەکێتی لە یاسای بودجەی عیراق جێگیریکرد بۆ ئەوەبووە کە غەدر لەو ناوچەیە نەکرێت.
باسی لەوەشکردوە، پارتی وای دانابوو کە خۆی بە تەنھا نوێنەرایەتی کورد لە حکومەتی عێراق بکات، یەکێتیش داوای دەکرد کە ھەموو حزبەکان بەیەکەوە بچنە بەغداد، بەڵام پارتی زۆر پێشتر لەگەڵ سەدر و حەلبوسی رێککەوتبوو. لەم کاتەشدا یەکێتی لە عێراقدا مامەڵە لەگەڵ ئەمری واقیع دەکات.
کارگێڕی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی باوەڕیوایە ئاراستەیەکی ناو پارتی ھۆکاربووە بۆ تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوانیان و ئاماژە بەوەدەکات کە پێش تەواوبوونی کۆبوونەوکان، ئاراستەیەکی پارتی دەیگوت کۆبوونەوەکان سەری نەگرت، ھەڵبەتە بۆ تێکدانی کەشی کۆبوونەوەکان بووە.
ئەوەشی خستوەتەڕو، ھاتنی سەرۆک بافڵ بۆ کۆبوونەوەکان لەگەڵ پارتی بۆ بڕیاردانی کۆتاییە لەپێناو خزمەتکردنی خەڵک.
عەباس عەلی، بەڕێوەبەری گشتی ئاوی ژێرزەوی سلێمانی دەڵێت، ڕێژەی بارانبارین و کەشوھەوا گۆڕانکارییەکی زۆری بەسەرھاتووە، بەتایبەتی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام تائێستا ناوچەکانی کوردستان بە تایبەتیش لەسنوری سلێمانی و ھەڵەبجە و ئیدارەی گەرمیان نەگەیشتووەتە ئەو ڕادەیەی لە مەترسییدا بێت.
وتیشی، بەھۆی ئەوەی ئاوی سەرزەوی بەشی پێویستی ناکات، پێویستییەکان زیاتربوون، بۆیە قەبارەی ئاوی ژێرزەوی کەمبووەتەوە لەو سنورانەدا .
لەبارەی وشکەساڵیشەوە، بەڕێوەبەری گشتیی ئاوی ژێرزەوی سلێمانی راشیگەیاند، ئەمساڵ کێشەی ئاوی کشتوکاڵیان نەماوە کە ماوەی دوو ساڵی رابردوو کێشەی ئاویان هەبووە.
ڕێکخراوی مافی مرۆڤی عەفرین لە دوایین راپۆرتی خۆیدا دەڵێت، لەسنوری شەش گوندی شاری عەفرینی رۆژئاوای کوردستان ١١ ھاووڵاتی کورد لەلایەن ھێزەکانی تورکیا و گروپە چەکدارییەکانی ئۆپۆزسیۆنەوە دەستگیرکراون.
باسی لەوەشکردووە، لە شارۆچکەی جەندرێسی سەر بە عەفرینیش گروپە چەکدارییەکانی کچێکی تەمەن ١٤ ساڵانیان لە خێزانەکەی رفاندووە و تۆمەتبارن بە دەستدرێژیکردنە سەری.
گروپە چەکدارییەکانی ئۆپۆزسیۆن و ھێزەکانی تورکیا کە پێنج ساڵە عەفرینیان داگیرکردووە، چەندینجاری دیکە لەلایەن رێکخراوەکانی مافی مرۆڤەوە بە دەستبەسەرداگرتنی ماڵی ھاووڵاتیانی کورد و پێشێلکردنی مافەکانیان تۆمەتبار کراون.
ئەم چالاکییە ئەم ساڵ بە بەشداریی بەرپرسانی باڵای حکومی کوردستان و عێراق لەلایەن زانکۆی سلێمانی و رێکخراوی کەیساین، دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی و مایۆرکا سیتییەوە رێکدەخرێت، ھاوکات لەم سیمپۆزیەمەدا باشــترین ١٠ پەیپەری توێژینەوەی زانستی ھــەڵدەبژێرێت بەمەبەستی خــەڵات کـردنیان لە کۆی زیاتر (٢٠٠٠٠) بیست ھــەزار توێژینەوە کە لە ســاڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراونەتەوە لە ســەرتاسـەری ھەرێمی کوردستان و عێراقدا، کە بۆ یەکەم جارە لە مێژوودا لەسەر ئاستی عێراق چالاکییەکی لەم شێوەیە ئەنجام بدرێت کە ھەموو توێژینەوەکانی عێراق لە خۆبگرێت و تیایدا یەکەمەکان دیاریبکرێن.
پرۆســەی جیاکردنەوە و پلەبەندی و دیاریکردنی پەیپەرە سەرکەوتووەکان لەلایەن رێکخراوی (Kscien)_ ەوە لــەرێگەی پێوەرێ زانستی ( SNAPR ) ئەنجــام دراوە. ھــەروەھا لەم بۆنە زانستییەدا خەڵاتی گەنجترین توێژەر و چالاکترین توێژەری ژن دەکرێت.
ئەم چالاکییە لە رێکەوتی ١٧/٨/٢٠٢٣ رۆژی پێنجشەممە، سەعات ٩:٣٠_ی سەر لە بەیانی لە ھۆڵی کۆنگرێس، لە کەمپی نوێی زانکۆی سلێمانی بەڕێوەدەچێت.
مەسرور بارزانی سەرۆکوەزیرانی ھەرێم لە وتارێکیدا لە مەراسیمی کردنەوەی پرۆژەی کۆرنیشی دەلال رایگەیاند، بەردەوام دەبن لە ھەوڵەکانیان بۆ پاراستنی مافە دەستوورییەکانی ھەرێمی کوردستان و گفتوگۆکانیان لەگەڵ حکومەتی عێراق بۆئەوەی بگەنە ئەنجامێکی ئاشتییانە و کێشەکان چارەسەربکرێن.
وتیشی، تاکو ئەوکاتەی ھەناردەی نەوتی کوردستان راگیرا، حکومەتی ھەرێم توانیویەتی مانگانە لەکاتی خۆیدا مووچە دابەشبکات، بەڵام ئێستا دابەشکردنی مووچە لە ئەستۆی حکومەتی عێراقە و نابێت ئەو بابەتە تێکەڵی ناکۆکییە سیاسییەکان بکەن و لە کاتی خۆیدا بینێرن بۆ ھەرێم.
وەفدێکی دیوانی چاودێری دارایی عێراق بۆ ماوەی ١٠ رۆژ لە ھەرێمی کوردستان مانەوە و ھەفتەی رابردوو گەڕانەوە بەغداد، ئەوەش دوای ئامادەکردنی راپۆرتێکی تایبەت بە وردبینی خەرجی و داھاتەکانی ھەرێم و داھاتە نانەوتییەکان، کە دەبێتە بنەما بۆ دیاریکردنی ئەو بڕە پارەیەی مانگانە رەوانەی ھەرێم دەکرێت.
سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دارایی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لیژنەکەی دیوانی چاودێری دارایی عێراق کارەکانی بە کۆتا ھێناوەو راپۆرتی خۆی لەبارەی داھات و خەرجییەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان تەواو کردو گەراوەتەوە بەغدادو لەم ھەفتەیەشدا راپۆرتەکەی ئاراستەی وەزارەتی دارایی عێراق و سەرۆک وەزیران دەکات.
وتیشی ئەوەی لەسەر ئەوانە وەزارەتی دارایی ھەموویان وەکو خۆی جێبەجێ کردووە چاوەرێی بەغداد دەکەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر ھیچ گرفتێک و کێشەیەکی نوێ نەکەوێتە نێوان ھەرێم و بەغدا ئەوا لە ١٨ تاوەکو ٢٥ ئەم مانگە حکومەتی عێراق بەشە بووجەی ھەرێم رەوانە دەکات و لە کۆتایی ئەم مانگەدا حکومەتی ھەرێمی کوردستان دەست بە دابەشکردنی مووچەی مانگی ٧ فەرمانبەران دەکات.
حکومەتی عێراق بۆ موچەی مانگی حوزەیرانی ھەرێمی کوردستان بڕی ٥٩٨ ملیار دینار رەوانەی ھەرێمی کوردستان کرد، لەکاتێکدا حکومەتی ھەرێم داوای ٩٠٦ ملیار دیناری کردبوو، بۆ ئەم مانگەش ھێشتا دیار نییە چی بڕێک رەوانەی ھەرێم دەکات.
ساڵح موسلیم، ھاوسەرۆکی پارتی یەکێتی دیموکرات (پەیەدە) بە میدیای نزیک لە ئیدارەی خۆسەری راگەیاند، تورکیا لە ئێستادا کار لەسەر نەخشەیەکی تایبەت بە تورکمان دەکات و دەیەوێت دەوڵەتێکیان لە باکور و رۆژھەڵاتی سوریا بۆ دروست بکات، بۆیەش لەو ناوچانە چەندین بنکەی راھێنانی بۆ چەکدارکردنی خەڵک کردووەتەوە.
ئەوەشی خستوەتەڕو، حکومەتی سوریا ناتوانێت و کاریش بۆ ئەوە ناکات ھێزەکانی تورکیا لە خاکی وڵاتەکەی بکاتەدەرەوە چونکە لەژێر کاریگەری سیاسەتی وڵاتانی وەک روسیا و ئێرانە، ئەو دوو وڵاتەش بەرژەوەندییان لەگەڵ تورکیا ھەیە و کار بۆ ئەوە ناکان ئەنقەرە ھێزەکانی لە سوریا بکشێنێتەوە. بۆیە بابەتەکە ئاڵۆزە و تەنھا بە یەکێتی ناوخۆیی و تێکۆشانی بەردەوام بەدیدەھێنرێت.
ھاوسەرۆکی پەیەدە وتیشی، لێدوانەکەی سەرۆکی سوریا کە کشانەوەی تورکیای کردووە بە مەرج بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ ئەردۆغان، لێدوانێکە و باوەڕی وایە دیمەشق ھێز و توانای ئەوەی نییە بە تەنھا سوپای تورکیا پابەندی کشانەوە بکات.