کوردستان
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی حەج و عومرەی هەرێم رایگەیاند، گەشتی بێبەرامبەری عومرە بۆ سەرجەم مامۆستایانی ئایینی رێکدەخرێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی حەج و عومرەی هەرێم رایگەیاند، تەنها لە سێ مانگی کۆتایی ساڵی رابردوودا حکومەتی هەرێم گەشتی بێبەرامبەری عومرەی بۆ زیاتر لە ٣٠٠ مامۆستای ئایینی رێکخستووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هێشتا پرۆسهكه بهردهوامه و له ماوهیهكی نزیكدا ههموو مامۆستایانی ئایینی گهشتی عومرهیان بۆ رێكدهخرێت.
بەشێوەیەکی گشتیی گەشتی عومرە لەرێگای فڕۆکەوە لەنێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ دۆلاری تێدەچێت و بەپێی ئەو خزمەتگوزاریانەی لە گەشتەکەدا پێشکەش دەکرێت نرخەکە دەگۆڕێت، لە رێگای وشکانیشەوە تێچووەکەی کەمترە و لەنێوان ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ دۆلاردایە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازیی لە ئاندرۆ بیزلی، کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە هەرێمی کوردستان کرد.
لەدیدارێكدا دوایین پێشهاتە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان و عیراق گفتوگۆیان لەبارەوەكرا و جەخت لە هەماهەنگیی نێوان هێز و لایەنە سیاسییەكان لەپێناو پاراستنی سەقامگیری و رووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییەكان كرایەوە.
لەبارەی دۆخی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتی نوێ، سەرۆك بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەكرد، كاری لەپێشینەمان چارەسەركردنی كێشەی مووچەخۆرانی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتێكی خزمەتگوزار و دادپەروەرە و دەبێت ئەم دۆخەی بەسەر هەرێمەكەماندا زاڵە كۆتایی پێبهێنرێت. پاراستن و بەدەستهێنانی مافەكانی خەڵك و دەستەبەركردنی ژیانێكی شایستەتر بۆیان بەرپرسیارێتیی هەموومانە و پێویستە كۆی هەوڵەكان لەو چوارچێوەیەدا بێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پێشوازی لە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و وەفدی هاوڕێی کرد و پاڵپشتی خۆی بۆ دامەزراندنی پەیوەندییەکی پتەو لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.
لە دیدارێکی دوو قۆڵیدا، کە ئەمڕۆ دووشەممە 13-1-2025 لە کۆشکی بەغداد بەڕێوەچوو، دوایین پێشهاتی سیاسی و ئەمنی و ئابوورییەکان لە گۆڕەپانی ناوخۆ و ناوچەیی تاوتوێ کرا، هاوکات پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان تەوەرێکی تری کۆبونەوەکە بوو.
لەوبارەیەوە سەرۆک کۆمار گرنگی پەسەندکردنی پرەنسیپی گفتوگۆی نێوان هەردوولا و تێپەڕاندنی خاڵە ناکۆکەکان بەگوێرەی یاسا و دەستوور دووپاتکردەوە ، هاوکات هەوڵەکان بۆ بەرژەوەندی هاووڵاتیان و دەستەبەرکردنی موچەی فەرمانبەران و خانەنشینکراوانی هەرێمی کوردستان، هاوشێوەی براکانیان لە تەواوی عیراق بە کارێکی لە پێشینە دانا، لەلایەکی ترەوە جەختیشیکردەوە لە پاڵپشتی خۆی بۆ دامەزراندنی پەیوەندییەکی پتەو لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان.
دواتر، کۆبونەوەیەکی فراوان بەڕێوەچوو کە وەفدی یاوەری نێچیرڤان بارزانی ئامادەیبوون، کە لەو کۆبونەوەدا سەرۆک کۆمار ئاماژەیکرد بە گرنگی سەردانەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنی هاوبەش و پتەوکردنی بناغەی دیالۆگی بنیاتنەر و کاریگەر لە نێوان هەردوولا بۆ چارەسەرکردنی کێشە و ناکۆکیەکان و دەستەبەرکردنی بەرژەوەندی هاووڵاتیان، بە ئاماژەدان بە پێویستی بەهێزکردنی هاریکاری و هەماهەنگی نێوان هەردوولا کە کاریگەریی راستەوخۆی هەیە لەسەر چارەسەرکردنی کێشە هاوبەشەکان و گرنگیدان بە بیناسازی و ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان پڕۆژەکان لە وڵاتدا.
لە بەرانبەردا سەرۆکی هەرێمی کوردستان جەختیکردەوە، کە گەیشتن بە چارەسەرێک بۆ مەسەلەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم و لێکتێگەیشتنی بەردەوام یارمەتیدەردەبێت بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێم، هەروەها چڕکردنەوەی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان، هاوکات سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ وردبینی و بەدواداچوون و پەرۆشی بۆ دامەزراندنی بناغەی پەیوەندی نێوان بەغداد و هەولێر و لەپێناو بەرژەوەندی عیراق بە گشتی.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەکرد، تەقینەوە لە کارگەیەکی شیش لە هەولێر رویدا و بەهۆیەوە بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان، کەسێک گیانی لەدەستداوە و دوو کەسی دیکەش بریندار بوون.
ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان تەقینەوەکە بەهۆی ئەوەوە رویداوە، لەناو ئەو ئاسنانەی کارگەکە دەیتواندنەوە، گوللـەهاوەنێک هەبووە و بەهۆی گەرمییەوە تەقیوەتەوە.
ئەوەشی خستە روو، ئەو کرێکارەی گیانی لەدەستداوە بە رەگەز ئێرانییە، بەڵام هێشتا نازانرێت خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستانە یان شارەکانی دیکە.
وتیشی، دوو کرێکارەکەی دیکە کە بریندار بوون، بە رەگەز هندین و برینی یەکێکیان سەختە، لە ئێستاشدا گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانە و چارەسەری پێویستیان بۆ دەکرێت.
لە روداووێکی هاتوچۆدا لە کۆیە دوو کەس گیانیان لەدەستدا و چوار کەسی دیکەش بریندار بوون.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەکرد، روداوەکە لەسەر رێگای نێوان کۆیە- دوکان نزیک گوندی داوداوە بووە و بەهۆیەوە دوو کەس گیانیان لەدەستداوە، کە یەکێکیان لە رەگەزی نێر و ئەوی دیکەیان لە رەگەزی مێیە.
لەوبارەیەوە سەنگەر سەلاحەدین بەڕێوەبەری هاتوچۆی قەزای کۆیە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، رووداوەکە بەهۆی تیژڕۆییەوە لەنێوان دوو ئۆتۆمبێلی جۆری مارسیدس و ئۆپڵدا رویداوە.
ئەوەشی خستە روو، جگە لەو دوو کەسەی گیانیان لەدەستداوە، چوار کەسی دیکەش بریندار بوون، کە لە ئێستادا لە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی کۆیە چارەسەر وەردەگرن.
رێگای نێوان دوکان- کۆیە، یەکێکە لەو رێگایانەی هەرێم کە ناڕەزایەتییەکی زۆر لەسەر خراپی رێگاکە هەیە و ساڵانە ژمارەیەکی زۆر روداوی هاتوچۆی تێدا روودەدات.
ماوەی هەفتەیەکیشە لەسەر یەک دانیشتووانی گوندەکانی سنووری ناحیەی خەلەکان کە ئەو رێگایە رێگای سەرەکی ناحیەکەیانە، شەقامەکە دەگرن و ناڕەزایەتی دەردەبڕن دژی خراپی رێگاکە و داوای چاککردنی دەکەن.
محەمەد شیاع سودانی و نێچیرڤان بارزانی كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدادیان تاوتوێکرد.
بە پێی راگەیەندراوێكی نوسینگەكەی، محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق لە بەغداد لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كۆبووەتەوە دۆسیە خزمەتگوزارییەكانی پەیوەست بە بەرژەوەندی هاووڵاتیان و باشترین ڕێگا بۆ ڕێكخستنی پابەندبوونە هاوبەشەكانی نێوان عیراق و هەرێم تاوتوێكراوە لەسەر بنەماكانی دەستوور و ئەوەی لە یاسای بودجەدا پەسەندكراوە و هەردوولاش جەختیانكردەوەتەوە لەسەر گرنگی هەماهەنگی و هاوكاری هاوبەش لە نێوان سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكاندا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەكان.
دواتر سەرۆكی هەرێمی كوردستان هەر لە بەغداد لەگەڵ مەحمود مەشهەدانی سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق كۆبووەوە.
پەیامنێری كوردسات نیوزیش رایگەیاند، د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق لە بەغداد پێشوازی لە سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەكات و چەند بابەتێك و كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغداد تاوتوێ دەكەن.
مەزڵوم كۆبانێ هۆشداری توند دەداتە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و دەڵێت، داعش تائێستا مەترسی جدیە و پیلانی هەیە بۆ هەڵكوتانە سەر گرتووخانەكان و گەڕانەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات هەسەدە، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ رۆژنامەی زەسەنی بەریتانی رایگەیاند، هەوڵێكی تیرۆرستانی داعشیان شكستپێهێناوە كە هەوڵیانداوە گرتووخانەكەن بشكێنن.
وتیشی، داعش تەنها مەترسی نییە لەسەر سوریا، بەڵكو بۆ هەموو جیهان هەڕەشە و مەترسییەكی گەورەیە.
راشیگەیاند، زانیاری وردیان هەیە كە داعش هەموو هەوڵەكانی چڕ كردووەتەوە بۆ هەڵكوتانە سەر گرتووخانەكان کە ٦٠ هەزار چەكداری داعش و خێزانەكانیانی تێدایە و ئامادەن بگەڕێنەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە مەبەستی دەستپێكردنەوەی كردەوە تیرۆریستییەكانیان.
مەزڵوم كۆبانێ ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا تەنها داعش نا، بەڵكو مەترسی گروپە جیهادییەكانیش بەردەوامە تا ئەو كاتەی ئەو بنەمایەنە دەشكێنرێت كە ئەو گروپانە لەسەری دامەزراون.
تیمی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و پەری نوری نوێنەری خانمی یەکەمی عیراق تایبەت بە هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان راگەیەنراوێکیان بڵاوکردووەتەوە و تیایدا هاتووە، بەبێ پشکنینی 'دی ئێن ئەی' هیچ رووفاتێک رادەستی خێزانەکان ناکرێت.
لە راگەیەنراوەکەدا ئەوە هاتووە، تیمەکانی هەڵدانەوەی گۆرەبەکۆمەڵەکان لە بەرواری ٢٠٢٤/١٢/١٤ـەوە بە چاودێری رێکخراوی ( ICMP ) نێودەوڵەتی و نوسینگەی خانمی یەکەمی عێراق دەستیان کردووە بە هەڵدانەوەی گۆڕێکی بەکۆمەڵ لە تەل ئەلشێخییە لە بیابانەکانی سەماوە کە بە شێوەیەکی زانستیانە رووفاتەکان هەڵدەگیرێتەوە لە پاش سەرجەم رێکارە یاساییەکان بۆ هەر رووفاتێک، هەر بۆیە لەو کاتەوە تا بەرواری ٢٠٢٥/١/١٢، ١٠٥ رووفات هەڵگیراوەتەوە و ١١٥ بەڵگە دۆزراونەتەوە.
ئەوەش خراوەتە روو، "لە ئێستادا تیمەکان بەردەوامن لە کارەکانیان بۆ هەڵگرتنەوەی سەرجەم رووفاتەکانی ناو ئەو گۆڕە بەکۆمەڵانە، هەر بۆیە سەرجەم ئەو دەنگۆیانە رەتدەکەینەوە کە باس لەوە دەکات رووفاتەکان دەرکەوتووە سەر بە ناوچەیەکی دیاری کراو بێت، چونکە ئەو بەڵگانەی تاوەکو ئێستا دۆزراونەتەوە لە ناسنامەکان هیچ نووسینێکی پێوە نەماوە تەنها ژمارەی سەر ناسنامەکان نەبێت".
ئاماژە بەوەشکراوە، "پاش هەڵگرتنەوەی سەرجەم رووفاتەکان دەست دەکرێت بە رێکارەکانی دیکە، کە ئەویش بەدواداچوونە بۆ ژمارەی سەر ناسنامەکان تاوەکو بزانرێت بۆ چ ناوچەیەک دەگەرێتەوە و پاشان بەبێ پشکنینی ( DNA ) هیچ رووفاتێک رادەستی خێزانەکان ناکرێتەوە، تاوەکو ئەوکاتەی بەتەواوی ئەنجامی پشکنینەکە یەکلایی نەکرێتەوە رووفاتەکەی بۆ چ خێزانێک دەگەڕێتەوە".
لە راگەیەنراوەکەی تیمی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و نوێنەری خانمی یەکەمی عیراق ئەوەش روونکراوەتەوە، "هەموو رێکارە یاسایی و زانستی و پزیشکییەکان دەگرینە بەر بۆ ئەوەی قۆناغ بە قۆناغ رێکارەکان جێبەجێ بکرێت، بۆیە جارێکی تر دڵنیایی سەرجەم کەس و کاری سەربەرزی جینۆسایدی ئەنفال دەکەینەوە کە تیمەکان بە شێوەیەکی هونەری زانستی کارەکانیان دەکەن و پاش پشکنینی ( DNA ) و یەکلابوونەوەی هەر رووفاتێک کە بۆ چ خێزانێک دەگەڕێتەوە پاشان بە مەراسیمی تایبەتی شایستە رووفاتەکان رادەستی خێزانەکان دەکرێتەوە".
رۆژی ٢٢ی ١٢ی ساڵی رابردوو، بە ئامادەبوونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق دۆزینەوەی گۆڕێکی بەکۆمەڵ لە بیابانی تەل ئەلشێخیەی پارێزگای سەماوە راگەیەنرا کە بە جلوبەرگەکانیاندا دەرکەوت کوردن و زۆرینەی رووفاتەکانی ناوی ژن و منداڵن.
تاوەکو ئێستاش بەشێوەی زانستیانەی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکە بەردەوامە و پاشماوەی چەندین جلوبەرگ و ناسنامە و کەرستەی بەکارهێنانی رۆژانەی تێدا دۆزراوەتەوە و بەپێی جلەکانیان وادەردەکەوێت، ئەو تاوانە بەرامبەر بە کوردەکان لە وەرزی هاویندا ئەنجامدرابێت.
تاوانی ئەنفال:
حکومەتی بەعس بە چەندین شێواز هەوڵی تەعریبکردنی ناوچە کوردییەکانی داوە و لە سەرەتاشدا لە گوندەکانی کەرکوک و دەوروبەری دەستیپێکرد لە ساڵی ١٩٦٣، جگە لە راگواستن و بێسەروشوێنکردنی کوردانی فەیلی لە ساڵانی ٧٠ و ٨٠کاندا. دواتر ئەنفالکردنی هەشت هەزار کەس 'ئەنفالی بارزانییەکان' لە ساڵی ١٩٨٣ و بەکارهێنانی چەکی کیمایی لە چەندین ناوچە، کە دیارترینیان هەڵەبجە بوو.
ئەوە جگە لەوەی نزیکەی پێنج هەزار گوند لەنێوان ساڵآنی ٧٠ بۆ کۆتایی ٨٠کاندا خاپورکراون.
ئەو گۆڕە بە کۆمەڵەی لە سەماوە دۆزراوەتەوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٨، کە لە ساڵی ١٩٨٨ و بە دواوە، حکومەتی بەعس لەژێر ناوی سورەتی "الأنفال"دا بە شەش قۆناغ تاوانی ئەنفالی دژ بە کورد ئەنجامدا، لەو پڕۆسەیەدا حکومەتی بەعس بە سەرکردایەتی عەلی حەسەن مەجید، ١٨٢ هەزار هاووڵاتی مەدەنیان زیندەبەچاڵ کرد.
لەبارەی بەکارهێنانی ناوی ئەو سورەتەی قورئان، ماڵپەڕی رەسمی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە ئەمریکا نووسیویەتی، "ناوی ئەو سوورەتە بۆ ئەو پرۆسەیە لەلایەن حزبی بەعسەوە بە هەڵە بەکارهاتووە".
حکومەتی هەرێم راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا باس لەوە دەکات، "حکومەتی عیراق بە بەردەوامی لە بەرپرسیاریەتییە دەستوریيەکانی خۆی دزیوەتەوە"، راشیگەیاندووە، دەبوو بەر لە ٢٠٠٥ ریفراندۆم لە ناوچە جێناکۆکەکان ئەنجامبدرایە و ئێستاش دەیەوێت گرێبەستی نەوت و گاز ئیمزا بکات بەبێ لەبەرچاوگرتنی دەستوور.
حکومەتی هەرێمی کوردستان راگەیەنراوێکی بڵاوکردووەتەوە و تیایدا هاتووە، بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراقی فیدڕاڵ بۆ ساڵی ٢٠٠٥، دەبێت پڕۆسەی ریفڕاندۆم لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان ئەنجام بدرێت و حکومەتی فیدڕاڵی پابەند کراوە پێش ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەو پڕۆسەیە جێبەجێ بکات.
ئاماژەی بەوەشکردووە، "چ پێش ئەو رێککەوتە، چ لەو ٢٠ ساڵەی رابردودا، سەرجەم حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عیراق لە ئەنجامدانی پڕۆسەی ریفڕاندۆم بە تەواوی شکستیان هێناوە".
ئەوەشی خستووەتە روو، ئێستا حکومەتی عیراق ئامادەکاری دەکات بە شێوەیەکی تاکلایانە، نەوت و گازی ئەم ناوچانە ببات، لە کاتێکدا خەڵکی کوردستان و لە چوارچێوەی مادەی ١٤٠، داواکاری رەوای ئەم ناوچانە دەکات.
حکومەتی هەرێم راشیگەیاندووە، "بەپێی هەردوو مادەی ١١٠ و ١١٥ی دەستووری عیراق بۆ ساڵی ٢٠٠٥، مافی رەها و تاکلایانە بە حکومەتی هەرێمی کوردستان دەدات کێڵگە نەوت و گازە تازە دۆزراوەکان بەڕێوە ببات، هاوکات، ماددەی ١١٢، ئاماژە دەدات حکومەتی فیدڕاڵی و حکومەتی هەرێم کێڵگەی نەوت و گازە پێشوو دۆزراوەکان (کۆنەکان) بە هاوبەشی بەڕێوەببەن، وەک ئەوانەی لە کەرکوک و لە ناوچەکانی دەوروبەری هەن، هەروەها بەغداد پابەند کراوە لەگەڵ هەرێم سەبارەت بە دابەشکردنی داهاتی ئەو کێڵگە پێشوو دۆزراوەکان (کۆنەکان) رێکبکەوێت".
دەشڵێت، "حکومەتی هەرێم بەردەوام ئامادە بووە بەشداربێت بۆ ئەم رێککەوتنانە، بەڵام حکومەتی فیدڕاڵی بە بەردەوامی لە بەرپرسیاریەتییە دەستووریيەکانی خۆی دزیوەتەوە، ئێستا حکومەتی فیدڕاڵی لە هەوڵی ئەوەدایە گرێبەستی نەوت و گاز واژۆ بکات، بەبێ ئەوەی ماددەکانی دەستور بە گشتی و بە تایبەت هەردوو ماددەی ١٤٠ و ١١٢، لەبەرچاو بگرێت".
حکومەتی هەرێم هۆشداریش دەدات و ئاماژەی بەوەکردووە، "حکومەتی هەرێم بە مافی دەستوريی خۆی دەزانێت، بە هەموو رێکارە جیاوازەکان کە دەستەبەر بێت، بەرگری لە مافە دەستورییەکانی بکات و کار لەسەر جێبەجێکردنی یاساکان دەکات بۆ پاراستنی مافە دەستوریيەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکوک".
سەرۆك بافڵ جەلال تاڵەبانی داوا دەكات بەپێی دەستوور موچەخۆرانی هەرێم هاوشێوەی موچەخۆرانی عیراق مافیان پارێزراوبێت و چیتر موچە و ژیانی خەڵكی كوردستان تێكەڵ بە ململانێی سیاسی نەكرێت.
هاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە بەغداد بە ئامادەبوونی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كۆبوەوە و لە راگەیەندراوێكیشدا ئاماژە بۆ ئەوەكراوە، هیچ هەڵوێستێكی سیاسی لە پشت دۆسێی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانەوە نییە و بابەتەكە تەنها هونەرییە و سیاسی نییە و دەتوانرێت لە رێگەی لێكتێگەیشتن و دانوستانەوە چارەسەری گونجاوی بۆ بدۆزرێتەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانی كوردستانیش لە كۆبونەوەی هاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا رایگەیاند، پێویستە گفتوگۆی روون و جدی بكرێت لەسەر كێشەی موچەخۆرانی هەرێم و هۆكاری ئەو كێشەیە ئاشكرا بكرێت، چونكە نابێت چیتر موچە و ژیانی خەڵكی كوردستان تێكەڵ بە ململانێی سیاسی بكرێت و بە پێی دەستووریش دەبێت موچەخۆرانی هەرێم هاوشێوەی موچەخۆرانی عیراق مافیان پارێزراوبێت و لەیەك كاتدا موچە بە یەكسانی دابەش بكرێت و هاووڵاتییان بێبەش نەكرێن لە شایستەكانیان.
سەرۆك بافڵ راشیگەیاندووە، چیتر مایەی قبووڵ نییە بە پاساوی جیاجیا و سیاسییەوە موچە دوابخرێت و دەست بخرێتە قووتی خەڵكەوە و دەبێت ئەو كێشەیە بە تەواوی نەمێنێت و راستگۆبن لەگەڵ خەڵك.
بڕیارە سبەینێ سەرۆك كۆماری عیراق و سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە بەغداد كۆببنەوە.
بڕیارە سبەینێ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە بەغداد لەگەڵ د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق كۆببێتەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر رەوشی سیایی عیراق و ناوچەكە و تاوتێكردنی كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغداد.
بڕیاریشە سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ لێپرسراوانی لایەنە سیاسییەكانیش كۆببێتەوە.
وەزارەتی دارایی عیراق دەڵێت، لەگەڵ ئەوەی تەواوی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی ناردووە، بەڵام حكومەتی هەرێم پابەند نەبووە بە رادەستكردنی داهاتی نانەوتی.
وەزارەتی دارایی عیراق لە راگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوە كردووە، بە تەواوی پابەندی بڕیاری دادگای باڵای فیدراڵی بووە و بە تەواوی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانی ناردووە بە موچەی خانەنشینان و چاودێری كۆمەڵایەتی و فەرمانبەرانی شارستانی و سەربازیی، بەڵام حكومەتی هەرێم پابەند نەبووە بە رادەستكردنی ئەو داهاتە نانەوتییانەی كە بەپێی تەرازووی پێداچوونەوە دیاریكراوەو ئەوەش پێچەوانەی بڕیاری دادگای فیدراڵییە كە حكومەتی هەرێمی پابەند كردووە بە رادەستكردنی داهاتی نانەوتی.
راشیگەیاندوە، سەرەڕای ئەوەی وەزارەتی دارایی عیراق مانگانە موچەی فەرمانبەرانی ناردووە، بەڵام حكومەتی هەرێم پابەند نەبووە بە دابەشكردنی موچە لە وادەی خۆیدا، بۆیە وەزارەتی دارایی عیراق بەرپرسیار نییە لە دابەش نەكردنی موچە لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە و هۆكاری دواكەوتنەكانی دابەشكردنی موچەش، بۆ پابەند نەبوونی حكومەتی هەرێم دەگەڕێتەوە بە بڕیاری دادگای فیدراڵی بۆ بە بانكیكردنی موچەی فەرمانبەران.
بڕیارە ئەم هەفتەیە وەزارەتی نەوتی عیراق نەوتی سپی بۆ هەرێمی كوردستان دابین بكات، وەزارەتی سامانە سروشتییەكانیش دەڵێت، ئەگەر ئەو نەوتە بگات دەست بە دابەشكردن دەكەن.
وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێم لە رونكردنەوەیەكدا ئاماژەی بەوەكردوە، چاوەڕوان دەكرێت وەزارەتی نەوتی عیراق 50 ملیۆن لیتر نەوتی سپی بۆ پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆكانی هەرێمی كوردستان دابین بكات و بڕیاریشە لەم هەفتەیەدا ئەو نەوتە بۆ هەرێمی كوردستان بنێردرێت كە كەمترە لە پێویستییەكانی هەرێم و تائێستاش نزیكەی 19%ی پێداویستییەكان دابینكراوە.
راشیگەیاندووە، لە ئەگەری گەیشتنی ئەو نەوتەی عیراق، راستەوخۆ لە رێگەی بەڕێوەبەرایەتی نەوت و كانزاكانەوە بەسەر هاووڵاتیاندا دابەش دەكرێت.
لەسەر کێشەی کۆمەڵایەتی لە سنووری ناحیەی بەحرکە لە هەولێر ژن و پیاوێک کوژران.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ لە گوندی شێخە شل لە سنووری ناحیەی بەحرکە لە هەولێر ژن و پیاوێک لەسەر کێشەی کۆمەڵایەتی کوژران و بە پێی زانیارییەکان تەمەنیان لەنێوان ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵاندایە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هیزە ئەمنییەکان گەیشتوونەتە شوێنی روداوەکە و لێکۆلینەوەکانیان دەستپێکردووە.
جێی ئاماژەیە، شەوی رابردوو لە هەولێر لەسەر کێشەی کۆمەڵایەتی کچێک لەلایەن براکەیەوە کوژرا و تائێستا تۆمەتبارەکە دەستگیر نەکراوە.
کێشەی هاتووچۆی بارهەڵگرەکانی مەرزی پەروێزخان بۆ پارێزگاکانی کەرکوک و سەڵاحەدین چارەسەرکرا، ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانیش دەڵیت: لەمڕۆوە بارهەڵگرەکان دەتوانن لەڕێگەی کفریەوە بارەکانیان بۆ ئەو دوو پارێزگایە بگوازنەوە و بەپێچەوانەشەوە دەتوانن بگەڕێنەوە
سروە محەمەد ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند: دوای ئەوەی بۆ ماوەی هەفتەیەک نزیکەی 400 بارهەڵگر رێگریان لێدەکرا بارەکانیان لەمەرزی پەروێزخانەوە بە رێگای کفریدا بگوازنەوە بۆ کەرکوک و سەڵاحەدین، دوابەدوای بەدواچوونەکانمان و پەیوەندیکردن بە گومرگی سنوورەکان، توانیمان ئەو کێشەیە چارەسەربکەین ئێستا هاتووچۆکردن بەو رێگەیەدا ئاساییە.
سروە محەمەد وتیشی: لە ئەمڕۆوە ناوی شۆفێری بارهەڵگرەکان بۆ سەرجەم بازگەکانی ئەو سنوورە دەنێردرێت و بارهەڵگرەکان دەتوانن لەڕێگای کفریەوە بارەکانیان بۆ ئەو دوو پارێزگایە بگوازنەوە و بەپێچەوانەشەوە دەتوانن بگەڕێنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد: بە کردنەوەی ئەو رێگایە شۆفێرەکان نزیکەی 200 کیلۆمەتر کەمتر دەبڕن و کاتێکی زۆریان بۆ دەگەڕێتەوە.
جێگەی ئاماژەبۆکردنەوە ماوەی هەفتەیەکە ئەم کێشەیە بەردەوامە و لەئەمرۆوە چارەسەرکرا، لەمەودواش شۆفێران دەتوانن ئەو ڕێگایە بەکاربهێنن.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازیی لە ئەلبرێشت فۆن ڤیتکە، کونسوڵی گشتیی ئەڵمانیا لە هەرێمی کوردستان کرد.
لە دیدارێکدا ، دۆخی گشتیی هەرێمی کوردستان، عیراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست گفتوگۆیان لەبارەوەکرا و بەردەوامیی هەماهەنگی و کاری هاوبەشی نێوان سەرجەم لایەنەکان لەپێناو چارەسەرکردنی کێشەکان و پاراستنی سەقامگیریی ناوچەکە جەختیلێکرایەوە.
سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی لەبارەی دۆخی سووریا و رۆژئاوای کوردستان ئاماژەی بەوەکرد، وڵاتەکە بە قۆناغێکی هەستیاردا تێدەپەڕێت و پێویستە هەموولایەک کار بۆ بەدیهێنانی ئاشتی و ئاوەدانی لە ناوچەکە بکەن. دەبێت لە سوریای نوێدا مافی هەموولایەک بەتایبەت گەلی کورد پارێزراوبێت و هاوبەشێکی راستەقینەبێت لە بەڕێوەبردنی وڵاتەکەدا.
لەبارەی دۆخی هەرێمی کوردستان و پێکهێنانی حکومەتی نوێوە، سەرۆک بافڵ رایگەیاند، هەڵوێستی ئێمە لەبارەی حکومەتی نوێوە روونە و نامانەوێت جارێکیتر هەڵەکانی رابردوو دووبارەبکرێنەوە، دەبێت حکومەتی داهاتوو دادپەروەرانە و دوور لە هەموو بیرکردنەوەیەکی حزبی کار بۆ سەرجەم خەڵکی کوردستان بکات و خزمەتیان بکات. ئێمە ناکۆکی و لێکترازان بەهەمووشێوەیەک رەتدەکەینەوە و ئامانجمان ئاشتی و پێکەوەژیانە، بەڵام بەرگریکردن لە مافەکانی خەڵک و وەڵامدانەوەی داواکارییە رەواکانیان بە ئەرکی خۆمان دەزانین. بۆیە هیوادارین هەموولایەنەکانیتریش بەم نییەتەوە هەنگاوبنێن و پێکەوە هەرێمەکان بەرەو ئاوەدانی و سەقامگیری ئاڕاستە بکەین.
لەبارەی یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگەوە سەرۆک بافڵ ئاماژەی بە پشتیوانی و هاوکاریی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی کرد بۆ سەرخستنی پرۆسەکە و رایگەیاند، یەکخستنەوەی پێشمەرگە پرۆسەیەکی نیشتمانی و چارەنووسسازە، هیوادارین ئاستەنگە حزبییەکان نەبنە بەربەست لەبەردەم پرۆسەکە و هەموومان هێزێکی تۆکمە بۆ کوردستانەکەمان بونیادبنێین.