کوردستان
قائیمقامییەتی سلێمانی بەرهەمهێنانی ساڵانەی مریشک و هێلکەی لە پارێزگاکە راگەیاندووە و دەڵێت، لە بەرهەمهێنانی ئەو دوو بەرهەمەدا پێشەنگی شارەکانی عیراقە.
قائیمقامییەتی سلێمانی رایگەیاندووە، لە سلێمانی 14 پرۆژەی بەرهەمهێنانی هێلکەی مریشک لە کاردان و بەرهەمی ساڵانەیان دەگاتە 65 ملیۆن هێلکە، کە نیوەی دەخرێتەوە ناو بازاڕی سلێمانی و نیوەکەی دیکەشی دەنێردرێتە بازاڕی شارەکانی دیکە و ناوەراست و خوارووی عیراق.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ئێستادا حەوت پرۆژەی دیکەی بەرهەمهێنانی هێلکە لە قۆناغی تەواوبووندان.
ئەوەش هاتووە، لە ئێستادا 12 پرۆژەی هەڵهێنانی جوچک لە پارێزگاکەدا هەیە و بەرهەمەکەیان دەنێردرێت بۆ کێڵگە پەلەوەرییەکان، بە جۆرێک لە سنوری سلێمانی 620 کێڵگەی پەلەوەری هەیە و توانای بەرهەمهێنانی رۆژانەیان دەگاتە 350 تۆن مریشک لە رۆژێکدا، کە 150 تۆنی لە بازاڕەکانی سلێمانیدا ساغ دەکرێتەوە و رێژەی 60٪یشی دەنێردرێتە ناوەراست و خوارووی عیراق.
هەریەک لە هێلکە و مریشک پێداویستییەکی سەرەکی رۆژانەی هاووڵاتیانن و لە رابردووشدا چەندین جار ئەوە روویداوە کە بەرهەمی کارگەکان نەیانتوانیوە پێداویستی ناوخۆ پڕ بکەنەوە و بەهۆیەوە نرخەکانیان روویان لە بەرزبوونەوە کردووە، بەڵام لە ئێستادا بەپێی راگەیەنراوەکانی قائیمقامییەتی سلێمانی، بە نزیکەیی ئەو گرفتە نەماوە.
پۆلیسی سلێمانی دەستگیركردنی دوو تۆمەتباری راگەیاند كە یەکێکیان موەلیدەی کارەبا و ئەوەی تریان كێبڵی كارەبایی دزیوە.
پۆلیسی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، دوای ئەوەی هاوڵاتییەك سكاڵای تۆماركرد كە مووەلیدەی كارەبایی لێدزراوە، مەفرەزەكانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی كوردسات لێكۆڵینەوەو بەدواداچوونەكانیان دەستپێكرد و دوای وەرگرتنی بڕیاری بەڕێز دادوەر توانرا تۆمەتبار بدۆزرێتەوەو دەستگیربكرێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ئێستادا تۆمەتبار " ع ، ر ، م" لەدایكبووی ١٩٧٦ دانی بەتاوانەكەیدا ناوەو بەبڕیاری بەڕێز دادوەرو بەپێی ماددەی ٤٤٦ لەیاسای سزادانی عیراقی ڕاگیراوە.
پۆلیسی سلێمانی راشیگەیاند، لەچالاكییەكی تردا و لەلایەن نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی كوردسات و بەهاوكاری نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی ڕۆژئاواو لەسەر سكاڵای چەند هاوڵاتییەك، تۆمەتبارێك دەستگیركرا كە كێبڵی كارەبایی دزیبوو.
لە راگەیەنراوەکەدا هاتووە، تۆمەتبار (م، س، خ) لەدایكبووی ١٩٩٢ دانی بەتاوانەكەیدا ناوەو بەبڕیاری بەڕێز دادوەری لێكۆڵینەوەو بەپێی ماددەی ٤٤٦ لەیاسای سزادانی عیراقی ڕاگیراوە.
کەشناسی هەرێم پێشبینی نوێی بۆ کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، پلەکانی گەرما روو لە نزمبوونەوە دەکەن و بەشێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاسمان ساماڵ و پەڵەهەور دەبێت، لەگەڵ بوونی تۆزوخۆڵ بەتایبەتی لە ناوچەکانی باشووری هەرێم و رۆژهەڵاتی هەرێم 'پارێزگای سلێمانی'، پاشان بۆ کاتەکانی دوای نیوەڕۆ کاریگەرییەکەی لاواز دەبێت و ئاسمان ئاسایی دەبێتەوە.
ئەوەش هاتووە، سبەینێ هەینی، ئاسمان ساماڵ و پەڵەهەور دەبێت.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی، ئەمڕۆ و سبەینێ پلەکانی گەرما بەشێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن و 3 بۆ 4 پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ بەمجۆرە دەبن:
هەولێر: 34 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 31 پلەی سیلیزی
دهۆک: 32 پلەی سیلیزی
کەرکوک: 35 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 32 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 33 پلەی سیلیزی
سۆران: 32 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 22 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 37 پلەی سیلیزی
قائیمقامییەتی سلێمانی رایگەیاند، بەهۆی هەبوونی سیسرک و مێرووی زۆر لە شوێنەکەیدا، سەمونخانەیەک لە گەڕەکی کانی بای سلێمانی داخرا.
قائیمقامییەتی سلێمانی رایگەیاند، بەهۆی خراپی و ناتەندروستی شوێن و شێوازی ئامادەکردنی خواردن، لیژنە هاوبەشەکان سەمونخانە و کارگەیەکی دروستکردنی شیرینی لە گەڕەکی کانی با لە نزیک شاری سپی داخست.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بەپێی راپۆرتی لیژنەکان، لەناو کۆگا و شوێنی ئامادەکردنی خواردن و لەناو بەشێک لە خواردنەکاندا سیسرک و مێرووی جۆراوجۆر بینراوە.
ئەوەش هاتووە، لەو شوێنەدا هیچ مەرجێکی تەندروستی جێبەجێ نەکراوە، بەوهۆیەوە بەبڕیاری قائیمقامی سلێمانی و لەلایەن لیژنە هاوبەشەکانەوە داخراو خاوەنەکەی رووبەڕووی رێکاری یاسایی دەکرێتەوە.
نەخۆشی بەشێکی دانەبڕاوە لە ژیان، بەپێی جۆری نەخۆشییەکە و ئاستەکەشی نیشانەکانی دەگۆڕێت، بەڵام شۆفێریکردن بەهۆی ئەوەی کارێکی هەستیارە و راستەوخۆ پەیوەستە بە ژیانی شۆفێر و سەرنشین و شۆفێرەکانی دیکەوە، بۆیە پێویستە لەکاتی شۆفێریدا کەسەکان لە ئاگایی تەواو و تەندروستییەکی جێگیردا بن.
یەکێک لەو گرفتانەی رووبەڕووی شۆفێران دەبێتەوە هەندێک جار توشبوونە بە نەخۆشییەکانی گوێ یان ئەو جۆرە نەخۆشیانەی دیکەی کاریگەریی لەسەر هۆشی شۆفێر دروست دەکات.
لەوبارەیەوە پێشڕهو بورهان پسپۆڕی نهخۆشییهكانی بیستن و گێژبوون و ئاخاوتن بە رادیۆی رەسمی هاتوچۆی سلێمانی راگەیاندووە، ئەو شۆفێرانەی کێشەی سستی دەمارەکانی گوێیان هەیە پێویستە بیستۆک بەکاربهێنن، ئەگەر لە هەردوو گوێیاندا ئەو گرفتەیان هەیە دەبێت بیستۆک بۆ هەردوو گوێیان بەکار بهێنن.
لەبارەی ئەو کەسانەشی گرفتی ناهاوسەنگی و گێژبوونیان هەیە، رێنماییان دەکات، ئەگەر لەکاتی شۆفێریدا هەستیان بەوە کرد خەریکە گێژ دەبن، ئەوا پێویستە دەستبەجێ لابدەنە لایەکی شەقامەکە بەر لەوەی تەندروستییان بە تەواوی تێک بچێت، تاوەکو هەست بە باشبوون دەکەنەوە و تەندروستیان جێگیر دەبێت.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئەگەر شۆفێران دۆخی تەندروستیان ناجێگیر بوو و هەستیان بەوە کرد زوو زوو تەندروستییان تێک دەچێت، ئەوا باشترین رێنمایی ئەوەیە، بۆ پاراستنی گیانی خۆیان و سەرنشینان و شۆفێرانی دیکەی سەر شەقام، تاوەکو بەرەو باشبوون دەچن شۆفێری نەکەن.
ئەندامێكی لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، نووسراوەكەی وەزیری دارایی عیراق بۆ نەناردنی موچەی هەرێم، هیچ بنەمایەكی یاسایی نییە.
د. نەرمین مەعروف لە فەیسبوك نوسیویەتی، "رۆژی چوارشەممە بۆ بەدواداچوونی چەند پرسێك سەردانی وەزارەتی دارایی عیراقی كردوە و تەیف سامی وەزیری دارایی عیراقیی بینیوە و لەسەر پرسی نەناردنی موچەی هەرێم مشتومڕێكی زۆری لەگەڵ وەزیری دارایی كردووە، لەبەرئەوەی هەڵوێستەكەی وەزارەتی دارایی پێچەوانەی بڕیاری ژمارە 224ی دادگای فیدڕاڵییە.
دەشڵێت ئەو شێوازەی پشكی هەرێمی پێ ئەژمار كراوە لە نووسراوەكەی وەزارەتی دارایی هیچ بنەمایەكی یاسایی و ژمێریاری نییە، حكومەتی فیدڕاڵیش هێشتا خشتەی داهات و خەرجی ساڵی 2025ی نەناردووە بۆ ئەنجومەنی نوێنەران كە پێچەوانەی مادەی 77ـە لە یاسای بودجە سێ ساڵییەكە.
رۆژی چوارشەممە تەیف سامی وەزیری دارایی عێراق نووسراوێكی ئاڕاستەی حكومەتی هەرێمی كوردستان كردووە كە تیایدا هاتووە، بەگوێرەی یاسای بودجەی ساڵەكانی 2023، 2024، 2025، هەرێمی كوردستان رێژەی 12.67٪ی پشكی خۆی لە بودجە وەرگرتووە و هیچ تەرخانێكی دارایی بۆ مووچە نەماوە.
تیمەکانی بەرگری شارستانی گەرمیان ئەمشەو توانیان دوو هاووڵاتی ئێرانی رزگار بکەن کە لە کاتی خاڵیکردنەوەی گاز لە تەنکەرێکی سوتەمەنی کەوتبوونە ناو تەنکەرەکە.
روداوەکە لە گوندی ساڵەح-ی سنوری ناحیەی قۆرەتووی گەرمیان رویداوە، کە دوو هاووڵاتی ئێرانی لە کاتی خاڵیکردنەوەی گاز لە تەنکەرێکی سوتەمەنی کەوتوونەتە ناو تەنکەرەکەوە.
رەفیق قادر، بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی فریاکەوتنی شەهید هەژار لە کەلار، بە کوردسات نیوزی راگەیاند: "ئەو دوو هاووڵاتییە رەوانەی نەخۆشخانەی شەهید هەژار کراون."
بەڕێوەبەری نەخۆشخانەکە ئاماژەی بەوەکرد کە "دۆخی تەندروستی یەکێکیان ناجێگیرە" و لەژێر چاودێری پزیشکدایە.
ئهنجومهنی شارهوانیی سلێمانی ژمارهیهك بڕیاری لهبارهی سێكتهری گهشتوگوزار دهركرد و بهگوێرهی یهكێك لە بڕیارهكانیش، ڕهزامهندیدرا لهسهر ئهنجامدان و جێبهجێكردنی پرۆژهیهكی گهورهی گهشتیاریی و بازرگانیی له زۆنی سێی گهشتیاریی بهكرهجۆ.
بهگوێرهی راگهیهندراوێكی شارهوانی سلێمانی، ئهمڕۆ چوارشهممه ئهنجومهنی شارهوانیی بهسهرپهرشتیی سهرۆكی ئهنجومهن، كۆبونهوهی ئاسایی ههفتانهی ئهنجامدا، تهوهری سهرهكیی كۆبونهوهكهش لهسهر داواكاریی ئهندامانی ئهنجومهن، زیاتر كاركردن بو لهسهر پرۆژه گهشتیارییهكان و بردنه پێشهوهی سێكتهری گهشتیاریی لهسنوری شارهوانیی سلێمانی.
بڕیارهكانی ئهمڕۆی ئهنجومهنی شارهوانیی سلێمانی:
یهكهم:
كۆمهڵێك پرۆژهی گرنگیی وهبهرهێنان كه نزیكهی 20 پرۆژه بون له سێكتهرهكانی (گهشتیاریی و بازرگانیی و نیشتهجێیی) بڕیاریان لهسهردرا كه ڕێكارهكانیان بۆ تهواو بكرێت و جێبهجێكردنی ئهم پرۆژانهش دهبنه هۆكاری زیادكردنی جوڵهی ئابوریی و گهشتیاریی و ڕهخساندنی ههلیكارو نیشاندانی سیمایهكی جوانتر به شاری سلێمانی، ههروهها جێبهجێكردنی چهندین پرۆژهی خزمهتگوزاریی بۆ هاوڵاتیان و جوانكردنی شارهكهمان.
دوهم:
ڕهزامهندیدرا لهسهر ئهنجامدان و جێبهجێكردنی پرۆژهیهكی گهورهی گهشتیاریی و بازرگانیی له زۆنی سێی گهشتیاریی بهكرهجۆ، كه خۆی دهبینێتهوه له چهند پرۆژهیهكی گهورهی "گهشتوگوزاریی" و ههروهها دروستكردنی (كۆڕنیشێكی گهورهی سهردهمیانه)، لهههمانكاتدا ئهندامانی ئهنجومهن بڕیاریاندا به دروستكردنهوهی ئهو پرده پیادهڕهوه كلتوریی و مێژوییهی كه دهكهوێته ناو سنوری ئهم پرۆژه گهشتیارییهوه، كه سهردهمهكهی دهگهڕێتهوه بۆ ساڵی 1922، به جێبهجێكردنی ئهم پرۆژه گهورهیهش له ڕوی گهشتیارییهوه شاری سلێمانی دهچێته قۆناغێكی زۆر پێشكهوتوهوه.
سێیهم:
بیرۆكه و دیزاینێكی گهشتیاریی و مێژویی لهلایهن ئهندازیارێكی كوردی شاری سلێمانی شارهزا و خاوهن ئهزمونی وڵاتانی دهرهوه، كه ئامادهبو له كۆبونهوهی ئهنجومهن، بۆ گهیاندنی بیرۆكهكهی و نیشاندانی دیزاینهكهی بۆ دروستكردنی شوێنێكی گهشتیاریی و مێژویی لهسهر شاخی گۆیژه، كه لهلایهن ئهندامانی ئهنجومهنهوه تاوتوێكرا.
شارهوانی سلێمانی باسی لهوهشكردوه، "چهندین هاوڵاتیی و وهبهرهێن ئامادهبون له كۆبونهوهی ئهنجومهنی شارهوانیی، بۆ له نزیكهوه گهیاندنی داواكارییهكانیان به ئهندامانی ئهنجومهن و بڕیاری پێویست لهسهر داواكارییهكان دران به پێی یاساو ڕێنماییهكان، كۆبونهوهكهش ههشت كاتژمێری خایاند".
بەرێوەبەری گومرگی دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ رایگەیاندووە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تاوەکو ئێستا زیاتر لە 14 هەزار ئۆتۆمبێل هاوردە کراوە و هیچ باجێکی گومرگیش لە ئۆتۆمبێلی کارەبایی و هایبرد وەرناگیرێت.
شاخەوان بەکر بەڕێوەبەری گومرگی دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ بە ترافیک ئێف ئێمی سەر بە هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاندووە، گۆڕانکاری بەسەر باج و رسوماتی ھاوردەکردنی ئۆتۆمبێلدا نەھاتووە و لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا 14 هەزار و 522 ئۆتۆمبێل لە دەروازەکەوە هاوردە کراوە.
ئاماژەی بەوەشكرد، لە ژمارە ئۆتۆمبێلەی هاوردە کراون، 23 ئۆتۆمبێلیان بەھۆی نەبوونی مەرجەکانی توندوتۆڵی و سەلامەتی، رێگە بە داغڵبوونیان نەدراوە.
ئەوەشی خستە روو، هیچ باجێک لە ئۆتۆمبێلی کارەبایی و ھایبرید وەرناگیرێت، بەڵکو تەنها رسوماتیان لێ وەردەگیرێت.
لەبارەی پشکنینی ئۆتۆمبێلەکانیشەوە بەڕێوەبەری گومرگی دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ روونیکردەوە، لە ساڵی داهاتووەوە پشکنینەکان بۆ ئەو ئۆتۆمبێلانەی ھاوردەدەکرێن زیاتر دەکرێن.
هێزەکانی پۆلیسی سلێمانی، لە قەزای دەربەندیخان چوار کەسیان بەتۆمەتی مامەڵەکردن بە چەک و تەقەمەنیەوە دەستگیرکرد.
سلێمان محمد، قائیمقامی دەربەندیخان بە کوردسات نیوزی راگەیاند کە ئەمڕۆ هێزەکانی بنکەی پۆلیسی بەڵگە و تاوانی دەربەندیخان لە گەڕەکی خێڵان چوار کەسیان دەستگیرکردوە کە تەقەمەنیان لە جۆری تی ئێن تی و رومانە و بۆمب پێبووە.
قایمقامی دەربەندیخان رونی کردەوە کە "پێشتر کەسێک بە گومانی ئەم کارە دەستگیرکرابوو، دوای بەدواداچوون دەرکەوتووە سێ کەسی تری لەگەڵدا تێوەگلاون."
پۆلیس بە بڕیاری دادگا هەر چوار کەسەکەی دەستگیرکردووە
سلێمان محمد ئەوەی پشتڕاست نەکردەوە کە ئایا ئەم کەسانە گرووپی تیرۆرن یان تەنها کڕین و فرۆشتنیان بە ئەم مادانەوە کردووە.
قایمقامی دەربەندیخان جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە "پۆلیس لە کەیسەکە زیاتر دەکۆڵێتەوە و پەڕاوی بۆ کراوەتەوە."
دووهەمین كۆڕبەندی نیشتیمانیی چمك بۆ ڕیفۆرمی میدیایی پاش دوو رۆژ لە وتووێژ و ئاڵۆگۆڕی بیروبۆچوون دەربارەی وردەکارییە پیشەییەکان، لە سلێمانی کۆتایی هات.
وردەکاری بەڕێوەچوونی کۆڕبەندەکە:
لە ڕۆژانی دووشەممە و سێشەممە (26 و 27ی ئایاری 2025)دا لە هۆڵی Bی كۆنگرێسی زانكۆی سلێمانی؛ ڕیكخراوی چاودێریی میدیای كوردیی بە هاوبەشیی سەرۆكایەتیی زانكۆی سلێمانی “دووهەمین كۆڕبەندی نیشتیمانیی چمك بۆ ڕیفۆرمی میدیایی” ڕێكخست. پاش دوو ڕۆژی پڕ لە وتووێژ و ئاڵۆگۆڕی بیروبۆچوونی جیاوازی پسپۆڕان و نوێنەرانی دەستەڵاتەكانی: یاسادانان، ڕاپەڕاندن، دادوەریی، میدیایی و ڕێكخراوەیی كۆمەڵگەی مەدەنیی هەرێمی كوردستان؛ كۆڕبەندەكە بە چەند ڕاسپاردەیەكی ڕوون و ڕاشكاو بۆ لایەنە پەیوەندییدارەكان كۆتاییهات، لەوانە:
یەکەم: بۆ دەستەڵاتی یاسادانان
ھەموارکردن و یەکخستنی یاساکانی تایبەت بە رێکخستنی راگەیاندن و رۆژنامەگەریی لە هەرێمی كوردستاندا؛ بەجۆرێک لەگەڵ گۆڕانکارییە نوێکانی میدیای چاپکراو، پەخشکراو، دیجیتاڵیی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و تەکنیکەکانی ژیریی دەستکرد-دا بگونجێن. لەوانە: یاساكانی ژمارە: 10ی ساڵی 1993ی چاپەمەنیی، ژمارە: 35ی ساڵی 2007ی ڕۆژنامەگەریی، ژمارە: 06ی ساڵی 2008ی خراپبەكارهێنانی ئامێرەكانی پەیوەندییكردن، ژمارە: 11ی ساڵی 2013ی مافی بەدەستهێنانی زانیاریی و ژمارە: 01ی ساڵی 2019ی ڕێكخستنی ڕیكلامی بازرگانیی.
دەرچوواندنی یاسایەكی گشتگیری نوێ بەناوی یاسای ڕێكخستنی ناوەڕۆكی ڕاگەیاندن لە هەرێمی كوردستاندا یاخوود یاسای ژمارە: 35ی ساڵی 2007ی ڕۆژنامەگەریی بەجۆرێك هەمواربكرێتەوە كە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەردەم و سەرجەم جۆرەكانی ڕاگەیاندن بگونجێت. بەمەرجێک گرەنتی پاراستنی ماف و ئازادییەكانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی و دەستگەیشتن بە سەرچاوەكانی زانیاریی بكات.
دەرچوواندنی یاسای نوێی تایبەت بە دامەزراندنی ئەنجوومەنی نیشتمانیی راگەیاندن لە هەرێمی كوردستاندا؛ بەجۆرێك نوێنەرانی هەر سێ دەسەڵاتی: یاسادانان، ڕاپەڕاندن، دادوەریی لەگەڵ نوێنەرانی میدیا و ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی تێدا بەشدار بن. ئەوەیش لەپێناو چاودێرییکردن و چارەسەرکردنی کێشە پیشەییەکانی میدیا و میدیاكاران-دا.
دەرچوواندنی یاسای نوێی تایبەت بە دامەزراندنی سندووقی نیشتیمانیی كوردستان بۆ پشتگیرییکردنی میدیای سەربەخۆ کە سەرچاوەی داراییەکەی لە بودجەی گشتیی و بەخشینی کەرتی تایبەت بێت؛ بەمەرجێک سەربەخۆیی میدیا نەکەوێتە ژێر کاریگەرییان.
دەرچوواندنی یاسای نوێی تایبەت بە تاوانە ئەلکترۆنییەکان، پاراستنی داتا و مافی تایبەتمەندێتیی ژیانی تایبەتیی کەسەکان لە هەرێمی كوردستاندا.
دەرچوواندنی یاسای نوێی تایبەت بە ڕوونیی خاوەندارێتیی میدیایی و سەرچاوەكانی داهات و دارایی لە هەرێمی كوردستاندا.
دووهەم: بۆ دەستەڵاتی راپەڕاندن
ڕاسپاردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە پشتگیرییكردنی خولەكانی داهاتووی کۆڕبەندی نیشتیمانیی چمک بۆ ڕیفۆڕمی میدیایی، تاوەکوو ساڵانە لە ڕۆژی جیهانیی ئازادیی دەربڕین (03ی ئایار)دا ڕێکبخرێن و بکرێن بە بۆنەیەک بۆ هەڵسەنگاندن و پێداچوونەوەی ماف و ئازادییەکانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی لە کوردستاندا.
ڕاسپاردنی وەزارەتی ڕۆشنبیریی و لاوانی هەرێمی كوردستان بە گەڵاڵەكردنی سیستەمی میدیایی لە هەرێمی كوردستاندا و دیارییكردنی جۆر و چییەتی بنەماكانی كارپێكردنی لەگەڵ یەکخستنی ڕێنماییەکانی تایبەت بە ڕێکخستنی ڕاگەیاندن و ڕۆژنامەگەریی و ھەموارکردنەوەیان؛ بەپێی گۆڕانكارییە نوێكانی سەردەم.
ڕاسپاردنی وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی كوردستان بۆ بەپیشە-ناساندنی ڕاگەیاندن و دیارییكردنی ئەرك و ماف یان شایستە دارایی و كارگێڕییەكانی ڕاگەیاندنكاران بەپێی ڕاژەی وەزیفیی.
ڕاسپاردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە دامەزراندنی نێوەندی ڕاهێنان و توێژینەوەی میدیایی لە چوارچێوەی سەنتەرەكانی توێژینەوەی زانستیی و پەرەپێدانی ئەكادیمیی-دا.
ڕاسپاردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە دەرچوواندنی گۆڤاری ئەکادیمیی متمانەپێکراو لەلایەن زانكۆكان؛ بۆ پێشخستنی پرس و بابەتە میدیاییەكان و چارەسەرکردنی لەمپەرەکانی بەردەم ئازادییەکانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی.
ڕاسپاردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە دابینكردنی تاقیگەی میدیایی هاوچەرخ لەسەرجەم بەشە زانستییەكانی پەیمانگە و كۆلیژەكانی زانكۆكانی كوردستان؛ بۆ پێكەوەبەستنەوەی بابەتە تیۆرییەكان بە بازاڕی كاری میدیایی لە هەرێمی كوردستاندا.
ڕاسپاردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە کردنەوەی بەشی پەروەردەی میدیایی لە کۆلیجەکانی پەروەردە و پەروەردەی بنەڕەتیی زانکۆکان؛ بۆ پێگەیاندنی کادری پسپۆڕ بۆ وتنەوەی وانەی پەروەردەی خوێندەواریی میدیایی لە سەرجەم قۆناغەکانی: باخچە، بنەڕەتیی و ئامادەیی-دا.
ڕاسپاردنی وەزارەتەكانی: پەروەردە، خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان بە دانانی پرۆگرامێکی نیشتیمانیی بۆ پەروەردەی میدیایی و پەرەپێدانی پیشەیی ڕۆژنامەوانان؛ بەمەرجێك لەلایەن باخچەكان، قوتابخانەكان و زانکۆکان بخوێنرێت و بكرێتە سەرچاوەیەكی بنەڕەتیی پێگەیاندنی ڕۆژنامەوانان. بە تایبەت لە بوارەكانی پەروەردەی خوێندەواریی میدیایی و دیجیتاڵیی-دا.
سێهەم: بۆ دەستەڵاتی دادوەریی
گواستنەوەی ئەزموونی تایبەت-کردنی دوو دادگەی لێكۆڵینەوە و کەتنی سلێمانی بۆ پارێزگەکانی: هەڵەبجە ، هەولێر و دهۆک لەپێناو ڕەخساندنی زەمینەی درووستکردنی دادگەی تایبەتمەند بە دۆز و دۆسییەی ماف و ئازادییەکانی دەربڕین و رۆژنامەگەریی لە سەرانسەری هەرێمی کوردستاندا.
دانانی دادوەرانی ئاگادار بە ماف و ئازادییەكانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی لەو دادگەیانەی بۆ تایبەتكردنی دۆسییەكانی ڕۆژنامەوانان تەرخاندەكرێن. بەجۆرێك لە ڕووی یاسایی و پیشەییەوە؛ بەردەوام خۆیان تازەبكەنەوە و بەشداریی خولەكانی هۆشیاریی تایبەت بەو بوارانە بكەن. هاوكات ڕاهێنانی كارمەندانی ئەو دادگە تایبەتانە لە چۆنییەتی مامەڵەكردنیان لەگەڵ دۆسییەكانی سكاڵاكار و سكاڵالێكراو-اندا.
هەموواركردنەوەی مەرج و ڕێنماییەكانی دانانی شارەزای دادوەریی (خبیر قچائی)؛ بەجۆرێك چانسی زیاتر بە ئەكادیمییان، مامۆستایانی زانكۆ، توێژەرانی میدیایی و ڕۆژنامەوانانی بە ئەزموون بدرێت، چوونكە ئەوان لەهەمووان زیاتر ئاشنا و ئاگاداری لایەنە دیار و نادیارەكانی دۆسییەی ئازادییەكانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی هەرێمی کوردستانن.
دانانی میکانیزمێکی کاریگەر بۆ جێبەجێکردنی یاساکانی میدیا لەلایەن دادگە و دادوەران و هێزەکانی پۆلیس؛ بەمەرجێك ڕاهێنانی تایبەتیان لەسەر چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسییەكانی پەیوەندیدار بە میدیا و ڕۆژنامەوانان پێبكرێت.
دانانی میکانیزمێکی کاریگەر بۆ پاراستنی یاسایی ڕۆژنامەوانان لە هەڕەشە و توندوتیژیی ئەو کەسانەی پێشێلکارییان بەرامبەر ئەنجامدەدەن.
ڕاسپاردنی دادگەكەن بە بڵاكردنەوەی دەقی ئەو بڕیارانەی لەلایەن دادوەرانەوە لەبارەی دۆسییەكانی ڕۆژنامەوانان و ئازادییەكانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی دەردەچن، تاوەكوو بۆ توێژەران بەردەستبن و بتوانن توێژینەوەی لەسەر بكەن و ڕاڤەی خۆاین لەبارەوە بخەنەڕوو.
راسپاردنی دادگەكان بۆ دانیشتن و كۆبوونەوەی وەرزیی لەگەڵ ڕۆژنامەوانان یاخوود نوێنەرانی دەزگەكانی ڕاگەیاندن و نێوەندە ئەكادیمییەكان بۆ پتەوكردنی پەیوەندیی هاوبەرپرسیارێتیی نێوانیان و باسكردن لە گرفتەكانی ڕۆژنامەوانان و چارەسەرە میدیایی و یاساییەكان.
چوارهەم: بۆ دەستەڵاتی میدیایی
دانانی ستراتیژێکی نیشتیمانیی؛ بۆ پەرەپێدانی ژێرخانی تەکنۆلۆژیا کە پشتگیری میدیای دیجیتاڵیی بکات و دەرفەتی یەکسان بۆ هەموو میدیاکان بۆ بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای نوێ بڕەخسێنێت.
دانانی ستراتیژێکی نیشتیمانیی؛ بۆ خۆڕێکخستنی میدیا و میدیاكاران کە تێیدا خۆیان پێوەرەكانی ڕێسا پیشەییەكان و بنەماکانی کاری پیشەیی دابنێن و پێیانەوە پابەند بن؛ بە مەرجێک میکانیزمەكانی ئەم ستراتیژە نەبنەهۆی سنووردارکردنی ماف و ئازادییەكانی دەربڕین و ڕۆژنامەگەریی لە هەرێمی كوردستاندا.
دانانی ستراتیژێکی نیشتیمانیی؛ بۆ دامەزراندنی لانیكەم 80%ی دەرچووانی بەشە زانستییەكانی ڕاگەیاندن، تەكنیكییەكانی میدیا، ڕیكلام، گرافیك دیزاین و پەیوەندییە گشتییەكانی زانكۆكانی كوردستان.
دانانی ستراتیژێكی نیشتیمانیی؛ بۆ گەڵاڵەكردنی ڕێبەری نووسین و و پەخش و بڵاوكردنەوە؛ بۆ ئەو پرس و بابەتانەی پەیوەندییان بە هەواڵەكانی تاوان و دادگە و ڕووداوە هەستیارەكانی وەك: كووشتن، خۆكووشتن و لاقەكردن…تد هەیە.
کاراکردنی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان؛ لە ڕێگەی بە نیشتیمانییكردنی و ڕێکخستنی کۆنگرەی نوێ و هەڵبژاردنی کابینەی نوێ، بۆ گۆڕانكاریی لە مەرج و ڕێنماییەكانی وەرگرتنی ئەندامی نوێ لەسەر بنەمای پسۆڕیی و كارامەیی و لێهاتوویی.
پێنجهەم: بۆ دەستەڵاتی ڕێكخراوەیی كۆمەڵگەی مەدەنیی
دانانی ستراتیژێكی نیشتیمانیی؛ بۆ درووستكردنی هەماهەنگیی لە نێوان میدیا و كۆمەڵگە و دەستەڵاتە جیاوازەكاندا؛ بەئامانجی لێکنزیکبوونەوە و بنیاتنانی پەیوەندیی هاوبەرپرسیارێتیی لەنێوانیاندا، بەمەرجێک سەربەخۆیی میدیا نەکەوێتە ژێر کاریگەریی ئەوانیدیكەوە.
دانانی ستراتیژێكی نیشتیمانیی؛ بۆ کردنەوەی خوولی بەردەوامی خوێندەواریی میدیایی بۆ پەروەردەکردنی نەوەی نوێی ڕۆژنامەوانان و ئەبدەیتکردنەوەی پیشەیی نەوەكانی پێشتر.
دانانی پلان، پڕۆژە و پڕۆگرامی نیشتیمانیی؛ بۆ بەدواداچوون و هەڵسەنگاندنی کاریگەرییەكانی میدیا لەسەر کۆمەڵگە و بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتی ساڵانە لەسەر دۆخی میدیا لە هەرێمی کوردستاندا.
پ.ی.د. شوان ئادەم ئەیڤەس
سەرۆكی ڕێكخراوی چاودێریی میدیای كوردیی و
ڕێكخەری گشتیی كۆڕبەندی نیشتیمانیی چمك بۆ ڕیفۆرمی میدیایی
سەرچاوەیەک لە وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدراڵی لە بەغداد بە کوردستان نیوزی راگەیاند کە دەستیان کردووە بە وردبینی لە لیستی موچەی مانگی پێنجی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان.
سەرچاوەکە ئاماژەی بەوە کرد کە پرۆسەی وردبینیەکە زۆر درێژخایەن نییە و هەوڵەکان بەردەوامن بۆ ئەوەی پێش جەژنی قوربان موچەی فەرمانبەران رەوانە بکرێت.
هەروەها ئەو سەرچاوەیە رایگەیاند کە لەدوای دابەشکردنی موچەی فەرمانبەرانی حکومەتی فیدراڵی، ئەگەر هیچ کۆسپ و رێگرێک نەیەتە پێش، موچەی فەرمانبەرانی هەرێم رەوانە دەکرێت.
ئەم هەواڵە لە کاتێکدا دێت کە فەرمانبەرانی هەرێم چاوەڕوانی وەرگرتنی موچەی مانگی پێنجن.
قائیمقامییەتی سلێمانی رێکارەکانی جەژنی قوربان و شێوە رێگەپێدراوەکانی قوربانیکردنی بڵاوکردەوە و دەڵێت، شوێنی ئاژەڵان دەرمانرێژ دەکرێت و تەنها رێگە بە سەربڕێنی ئاژەڵدەدرێت لە سەربڕخانەکاندا.
ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی رێکارەکانی جەژنی قوربان و قوربانیکردنی بڵاوکردەوە و دەڵێت، رێکارەکان بە لەبەرچاوگرتنی پەتای تای خوێنبەربوون دانراون و پێویستە بۆ رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە، رێنماییەکان جێبەجێبکرێن.
قائیمقامی سلێمانی ئاماژەی بەوەکرد، سەرجەم ئەو ئاژەڵانەی لە مەیدانی ئاژەڵاندان پشکنینیان بۆ دەکرێت، بەڵام رێگە نادرێت لەوێ ئاژەڵەکان بکرێنە قوربانی.
ئەوەشی خستەروو، تەنها سەربڕخانەکان رێگەپێدراون بۆ سەربڕینی ئاژەڵەکان، چونکە لەدوای سەربڕینیش پشكنین بۆ گۆشتی ئاژەڵەکە دەکرێتەوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە، ساڵانە بەر لە جەژنی قوربان، قائیمقامییەتی شارەکان رێنمایی تایبەت بە قوربانیکردن بڵاودەکەنەوە و ئەمساڵیش بەهۆی بڵاوبوونەوەی پەتای تای خوێنبەربوون، رێکارەکان توندتر کراونەتەوە.
کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، خۆڵبارین دەست پێ دەکات و پلەکانی گەرما بەشێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن. دەشڵێت، شەپۆلی خۆڵبارینەکە عیراق دەگرێتەوە.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ چوارشەممە، ئاسمان ساماڵ و پەڵەهەور دەبێت لەگەڵ زیاد بوونی خێرایی با، ئەگەری خۆڵبارین هەیە لە هەندێک ناوچە بەتایبەت لە کاتەکانی ئێوارەدا، هەروەها پلەکانی گەرما بە نزیکەیی هاوشێوەی دوێنێ دەبن.
ئەوەش هاتووە، سبەینێ پێنجشەممە، ئاسمان ساماڵ و پەڵەهەور دەبێت لەگەڵ ئەگەری خۆڵبارین، پلەکانی گەرماش 4 بۆ 6 پلە نزم دەبنەوە.
کەشناسی رایگەیاندووە، لە شەوى چوارشەممەدا، لە ئەنجامى شەپۆلى خۆڵبارین بۆسەر ناوەڕاستى عێراق ئەگەرى هاتنى بەشێک لەو تۆزوخۆڵە هەیه بۆ ئاسمانی هەرێم.
دەشڵێت، ئەمڕۆ خێرایی با زیاد دەکات و هەندێک جار دەگاتە سەروو 25 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ بەم جۆرە دەبن:
هەولێر : 33 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 32 پلەی سیلیزی
دهۆک : 33 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 35 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 34 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە :33 پلەی سیلیزی
سۆران : 31 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 20 پلەی سیلیزی
گەرمیان :36 پلەی سیلیزی
بەهۆی جەژنی قوربانەوە، وەزیری خوێندنی باڵا چواردە رۆژ پشوو بۆ خوێندکارانی دەرەوەی وڵات رادەگەیەنێت.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی حکومەتی هەرێم بڵاویکردەوە، بەهۆى نزیکبونەوەى جەژنی قوربانى پیرۆز و لەبەر چاوگرتنى بارودۆخى ئەو خوێندکارانەی لە دەرەوەى وڵات دەخوێنن، د. ئارام محەمەد بڕیاریدا خوێندکاران لە رۆژی 30ـی5ـی 2025 دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ هەرێمی کوردستان تا 13ـی-6ـی 2025 بۆ ماوەی 14 رۆژ.
ئامەژەی بەوەشکرد، ئەو ماوەیەى لە شارەکانى هەرێمى کوردستان بەسەرى دەبەن بە ماوەی مانەوە بۆیان هەژمار دەکرێت.
ناكۆكییەكانی نێوان حكومەتی عیراق و حكومەتی هەرێم لەسەر دوو گرێبەستەكەی نێوان حكومەتی هەرێم و كۆمپانیا ئەمریكییەكان قوڵتربووەوە و حكومەتی عیراق لە دادگای بازرگانی لە كەرخ سكاڵای دژی حكومەتی هەرێم تۆماركرد.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویكردەوە، حكومەتی عیراق لە دادگای بازرگانی كەرخ لە بەغداد، سكاڵای دژی حكومەتی هەرێم تۆماركردووە لەسەر ئەو دوو گرێبەستەی نەوت و غاز كە لەنێوان حكومەتی هەرێم و دوو كۆمپانیای ئەمریكی ئەنجامدراوە، لە سكاڵاكەشدا داوایكردووە حكومەتی هەرێم ئەو دوو گرێبەستە هەڵبوەشێنێتەوە.
ئەوەشی خستووەتەڕو، حكومەتی عیراق دژی ئەو گرێبەستانەی حكومەتی هەرێمە و پێیوایە قۆرغكردنی نەوت و غازە.
رۆژی 19ـی ئەم مانگە، لە واشنتۆن دوو گرێبەست لەنێوان حكومەتی هەرێم و دوو كۆمپانیای ئەمریكیدا بە بەهای زیاتر لە 100 ملیار دۆلار ئیمزا كرا، بۆ بەرهەمهێنانی غاز لە كێڵگەی میرانی سنووری چەمچەماڵ و پەرەپێدانی كێڵگەی نەوتی تۆپخانە و كوردە میر لە گەرمیان، هەر زووش وەزارەتی نەوتی عیراق گرێبەستەكانی حكومەتی هەرێمی رەتكردەوە و بە نایاسایی و نادەستووری لەقەڵەمی دان.