بافڵ جەلال تاڵەبانی پێشوازی لە رێککەوتنی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عیراق دەکات بۆ هەناردەکردنەوەی نەوت و دەڵێت: هیوادارین ئەم رێککەوتنە بخرێتە خزمەتی زیاتری خەڵکە خۆشەویستەکەمان و دادپەروەری هەبێت لە دابەشکردنی داهاتی وڵات و پێدانی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بەپێی دەستور.

 

دەقی پەیامەکە بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەبارەت بە رێککەوتنی هەرێم و بەغداد بۆ هەناردەکردنەوەی نەوت......

بە گەرمی پێشوازی لە رێککەوتنی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عیراق دەکەم، پیرۆزبایی لە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان دەکەم و سوپاسیان دەکەم بۆ پشوودرێژییان.

هەمیشە باوەڕمان وابووە و داکۆکیش لەسەر ئەوە دەکەین کە دیالۆگ و گفتوگۆ باشترین چارەسەرە بۆ یەکلاکردنەوەی کێشەکان و گەیشتن بە ئەنجامی دڵخواز لە بەرژەوەندی هاووڵاتییانمان.

هیوادارین ئەم رێککەوتنە بخرێتە خزمەتی زیاتری خەڵکە خۆشەویستەکەمان و دادپەروەری هەبێت لە دابەشکردنی داهاتی وڵات و پێدانی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بەپێی دەستوور.

ئێمە قوڵایی ستراتیجی چارەسەرکردنی کێشەکان لە بەغداد دەبینین و لەو رێگایەوە دەتوانین خزمەتی خەڵک و هەرێمەکەمان بکەین.

دەستخۆشی لە هەرکەسێک دەکەین کە هاوکار بووە بۆ سەرخستنی ئەم پرۆسەیە لەگەڵمان.

سەرۆکی کۆریای باشور رایگەیاند، کۆریای باکور نزیکە لە پەرەپێدانی موشەکێکی بالیستیی کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی هەیە و ئەو موشەکە دەتوانێت بگاتە ئەمریکا.

لی جای میونگ، سەرۆکی کۆریای باشور رایگەیاند، کۆریای باکوور لە قۆناغی کۆتاییدایە بۆ پەرەپێدانی موشەکێکی بالیستیی نێودەوڵەتی کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی هەیە و دەتوانێت بگاتە  ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سەرەڕای ئەوەی هێشتا تەکنەلۆژیای گەڕانەوەی بۆ ناو بەرگەهەوا بە تەواوی پەرەپێنەداوە.

وتیشی، بەهۆی دانوستاندن لەگەڵ ئەمریکا بێت یان بەهۆی سیستمی حوکمڕانی خۆیانەوە، ئەوان بەردەوامن لە پەرەپێدانی موشەکە بالیستییە نێودەوڵەتییەکان کە توانای هەڵگرتنی بۆمبی ئەتۆمییان هەیە.

لی جای میونگ ئاماژەی بەوەشکردووە، پێدەچێت هێشتا نەگەیشتبنە ئامانجی خۆیان، بەڵام ئەوان لە قۆناغی کۆتاییدان، تەنها ئەوەی کە پێی دەوترێت تەکنەلۆژیای گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەهەوا ماوە، پێدەچێت ئەم بابەتەش بە زوویی چارەسەر بکرێت.

سەرۆکی کۆریای باشور جەختی لەوەشکردوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، تاکە کەسە کە دەتوانێت ببێتە هاوتا بۆ دانوستان لەگەڵ کۆریای باکور، هاوکات ترەمپ لە مانگی ئابی رابردوودا رایگەیاندبوو، حەز دەکات لە نزیکترین دەرفەتدا لەم ساڵدا، چاوی بە کیم جۆنگ ئۆن، سەرۆکی کۆریای باکور بکەوێت.

لەلای خۆیەوە کیم جۆنگ ئون ئاشكرایکردووە، لەداهاتوودا وڵاتەکەی کراوەیە بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا، بەڵام ئەگەر واشنتۆن واز لە داواکارییەکەی بهێنێت سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی پیۆنگیانگ.

جێگەی ئاماژەیە، کۆریای باشور و هاوپەیمانەکانی لە رۆژئاوا شکستیان هێنا لە راگرتنی پڕۆگرامە ئەتۆمییەکەی کۆریای باکور، کە پیۆنگیانگ جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە هەرگیز وازی لێناهێنێت.

سەرۆکی کۆریای باشور مەزەندەی کردووە، دراوسێ باکورییەکەی ساڵانە مادەی پێویست بۆ "نزیکەی 15 بۆ 20 بۆمبی ئەتۆمیی زیادە" بەرهەم دەهێنێت.

کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا لە هەولێر، لە راگەیەنراوێکدا پێشوازیی گەرمی لەو رێککەوتنە کرد کە لە نێوان حکومەتی عیراق، حکومەتی هەرێمی کوردستان، و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکاندا بۆ کردنەوەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیا بەدەستهاتووە.

لە راگەیەندراوەکەدا، کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا رایگەیاند: "پێشوازی دەکەین لە راگەیاندنەکەی حکومەتی عیراق بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان بۆ دووبارە کردنەوەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیا."

کونسوڵخانە ئاشکرای کرد کە "ئەم رێککەوتنە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە ئاسانکاریی بۆ کراوە و سوودی بەرجەستە بۆ هەردوو لایەنی ئەمریکی و عیراقی دەستەبەردەکات."

لە کۆتاییدا، راگەیەندراوەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە "ئەم رێککەوتنە دەبێتە هۆی بەهێزکردنی هاوبەشیی ئابووریی سوودمەند لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و عیراق، هاندەر دەبێت بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی وەبەرهێنانی سەقامگیرتر بۆ کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە سەرتاسەری عیراق، و برەوپێدانی ئاسایشی وزە لە ناوچەکە و پتەوکردنی سەروەریی عیراق."

 

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە پەراوێزی بەشدارییکردنی لە 80هەمین دانیشتنی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، سەرۆک کۆمار د. لەتیف رەشید لە شوێنی مانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی لە دکتۆر کامل تەیب ئیدریس، سەرۆک وەزیرانی سودان کرد.

لە دیدارەکەدا، کە تێیدا پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و هاریکاریی هاوبەشی نێوان عیراق و سودان تاوتوێ کران، سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگیی سەقامگیری لە سودان و پێویستیی کۆتاییهێنان بە جەنگ کردەوە و رایگەیاند کە ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی چەسپاندنی ئاشتی و ئاسایش بۆ گەلی سودان و بەدیهێنانی خواستیان بۆ پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی.

هەروەها، لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، بارودۆخی ناوچەکە و پێشهاتە نێودەوڵەتییەکان تاوتوێ کران و گرنگیی کاری هاوبەش و هەماهەنگی لەسەر پرسە جێبایەخەکان بۆ هێنانەدی سەقامگیری لە ناوچەکەدا دووپاتکرایەوە.

لەلایەن خۆیەوە، سەرۆک وەزیرانی سودان، دکتۆر کامل تەیب ئیدریس، خواستی وڵاتەکەی بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ عیراق و کردنەوەی ئاسۆی نوێی هاریکاری لە بوارە جیاجیاکاندا نیشاندا. هاوکات، هەڵوێستی پشتیوانیکارانەی عیراقی لەپێناو سەقامگیریی سوداندا بەرز نرخاند.

شایەنی باسە، لە کۆبوونەوەکەدا وەفدێکی باڵای عیراقی ئامادەبوون، لەنێویاندا قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، دکتۆر عەلی شکری، سەرۆکی دەستەی راوێژکارانی سەرۆکایەتی کۆمار، و دکتۆر خالید یەعقوبی، راوێژکاری سەرۆک وەزیران.

وێنەکان:

لەکاتێکدا گرژییەکان لەسەر دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران بەردەوامە، بەرپرسانی باڵای ئەو وڵاتە جەخت لەسەر هەڵوێستی توندی خۆیان دەکەنەوە و رایدەگەیەنن کە ئامادەی روبەروبوونەوەی هەر ئەگەرێکن و بە هیچ شێوەیەک دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەیان نابن.

میدیا ئێرانییەکان ئەمڕۆ پێنجشەممە لە زاری سەرۆک کۆمار مەسعود پزیشکیانەوە بڵاویانکردەوە کە تاران بە تەواوی ئامادەیە بۆ روبەڕووبوونەوەی هەر سیناریۆ و بارودۆخێک. پزیشکیان، کە لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەگەڵ سەرۆکی بۆلیڤیا کۆبووەتەوە، وتیشی: "ئەگەر سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دووبارە بسەپێنرێنەوە، سیاسەتەکانی خۆمان دەگونجێنین،" بەڵام هیوای خواست کە سزاکان دووبارە نەسەپێنرێنەوە.

لەلایەکی دیکەوە و لە مۆسکۆ، محەمەد ئیسلامی، جێگری سەرۆک کۆمار و سەرۆکی رێکخراوی وزەی ئەتۆمیی ئێران، جەختی کردەوە کە تاران دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەی نابێت.

ئیسلامی لە میانی وتارێکیدا لە کۆڕبەندێکی وزەی ئەتۆمی لە مۆسکۆ رایگەیاند: "رێڕەوی ئێران و بەرنامە ئەتۆمییەکەی بە تەواوی شەفافە و لێی لانادەین. ئێوە دەزانن کە ئێران توندترین پشکنینەکانی بەسەردا دەسەپێنرێت و بەرنامەکەمان کراوەیە بۆ چاودێریی نێودەوڵەتی."

ئەم لێدوانانە لەکاتێکدایە کە روسیا، وەک هاوپەیمانێکی نزیکی ئێران، پشتگیریی مافی ئەو وڵاتە دەکات بۆ بەکارهێنانی وزەی ئەتۆمی بۆ مەبەستی ئاشتیخوازانە و پێشتریش ئیدانەی ئەو هێرشانەی کردووە کە لەلایەن ئیسرائیل و ئەمریکاوە کراونەتە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران.

شایەنی باسە، حکومەتە رۆژئاواییەکان ئێرانیان بەوە تۆمەتبار کردووە کە هەوڵی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی دەدات، تۆمەتێک کە تاران بەردەوام رەتی دەکاتەوە.

 

لەمیانی دیدارێکی گرنگدا کە ئێستا لە کۆشکی سپی بەڕێوەدەچێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، کۆبووەتەوە و سەبارەت بە پرسی سوریا و سیاسەتی ئەمریکا قسەدەکات.

یەکێک لە گرنگترین خاڵەکانی قسەی ترەمپ، بەستنەوەی چارەنووسی سزاکانی سەر تورکیا بوو بە ئەنجامی کۆبوونەوەکەی لەگەڵ ئەردۆغان. ترەمپ بە رونی وتی: "پێشبینی دەکەم سزا سەپێنراوەکانی سەر تورکیا دەستبەجێ هەڵبگیرێن ئەگەر کۆبوونەوەکەمان باش بێت." 

سەرۆکی ئەمریکا دیدارەکەی لەگەڵ ئەردۆغاندا قۆستەوە بۆ ناردنی پەیام بۆ ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا. ترەمپ رایگەیاند: "حەز دەکەم ئەردۆغان واز لە کڕینی نەوتی روسیا بهێنێت... پێویستە پوتین واز لە جەنگەکەی لە ئۆکراین بهێنێت. من لە پوتن نیگەرانم."

پێزانین بۆ ئەردۆغان و چاوەڕوانی 'راگەیەندراوێکی گەورە' لەسەر سوریا

ترەمپ ستایشی ئەردۆغانی کرد و وتی: "ئەردۆغان پیاوێکی بەڕێزە و سوپایەکی زەبەلاحی دروستکردووە و کەلوپەلی ئێمەش بەکاردەهێنێت." لە بەشێکی تری قسەکانیدا کە جێگەی سەرنج بوو، ترەمپ ئاماژەی بە رۆڵی ئەردۆغان لە سوریادا کرد و وتی: "پێموایە دەبێت قەرزاری سەرۆک ئەردۆغان بین لەوەی کە لە سەرۆکی پێشووی سوریای رزگاری کردین."

هەروەها وتی: "پێموایە دەبێت ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی گەورەمان هەبێت سەبارەت بە سوریا."

وتیشی: ئەردۆغان پێی وتم؛ سوریا داگیر دەکەم، وتم بیکە.

سەبارەت بە دۆخی فەڵەستین، ترەمپ ئاشکرای کرد: "کۆبوونەوەیەکی نایابم لەگەڵ سەرکردەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەنجامداوە سەبارەت بە غەززە و پێموایە لە رێککەوتنێک نزیکین." هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کە "پێویستە لەگەڵ ئیسرائیلییەکانیش کۆببمەوە و پێموایە ئەوان دەزانن من چیم دەوێت."

کۆبوونەوەکە هێشتا بەردەوامە و چاوەڕوان دەکرێت لە سەعاتەکانی داهاتوودا زانیاریی زیاتر لەسەر ئەنجامەکانی بڵاوبکرێتەوە.

 

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکی کورتدا رایگەیاند کە پڕۆسەی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە ماوەی 48 سەعاتی داهاتوودا دەستپێدەکاتەوە.

ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی، و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوت لە هەرێمی کوردستان گەیشتنە رێککەوتنێکی سێقۆڵی لەسەر میکانیزمی دەستپێکردنەوەی پڕۆسەکە.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ، پاش رێککەوتنی سێقۆڵی نێوان هەردوو وەزارەت و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوتی هەرێم، لەسەر هەناردەکردنی نەوتی هەرێم رێککەوتن."

وەزارەتەکە دڵنیایی داوە کە "لە ماوەی ئەم 48 سەعاتەدا، دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوت دەکرێت."

ئەم پێشهاتە کۆتایی بە راگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێم دەهێنێت کە لە مانگی ئاداری ساڵی 2023ـەوە بەهۆی بڕیارێکی دادگای ناوبژیوانیی پاریسەوە وەستابوو. 

وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە؛ کە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەتی فیدراڵی بۆ بەرێوەبردنی سامانی نیشتمانی، گەیشتووەتە رێککەوتنێک بۆ دەستپێکردنی وەرگرتن و هەناردەکردنەوەی نەوتی بەرهەمهاتوو لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان.

وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە:

بەپێی راگەیەندراوەکە، رێککەوتن کراوە لەسەر دەستپێکردنی پڕۆسەی هەناردە و رادەستکردنی تەواوی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت — جگە لەو بڕەی کە بۆ بەکاربردنی ناوخۆیی تەرخانکراوە — بە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ).

پاشان، کۆمپانیای سۆمۆ لەناو خاکی عیراقدا نەوتەکە وەردەگرێت و ئەرکی هەناردەکردنی لە ئەستۆ دەگرێت لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا، ئەمەش بەپێی رێکارە بنەڕەتییە پەسەندکراوەکان، دەستوور، دەقەکانی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵی، و بڕیارەکانی دادگای فیدراڵی.

ئامانج و دەرەنجامەکانی رێککەوتنەکە:

لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی نەوت دا هاتووە کە رێککەوتنەکە دانانی میکانیزمی تەکنیکی و رێکخستنی رون لەخۆدەگرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی پڕۆسەی هەناردەکردن بە شێوەیەکی ئاسان بەڕێوەدەچێت و شەفافیەت لە داهاتی نەوتدا دەپارێزرێت. ئەمەش بەشدار دەبێت لە:

• پشتگیریکردنی دارایی گشتیی دەوڵەت.

• زیادکردنی داهاتەکانی بودجەی فیدراڵی.

• بەهێزکردنی توانای حکومەت بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاری و گەشەپێدانەکان.

• دابینکردنی بنەماکانی سەقامگیریی ئابووری بۆ عیراق و گەلەکەی لە باکوورەوە بۆ باشوور و لە رۆژهەڵاتەوە بۆ رۆژئاوای.

لە هەنگاوێکی نائاسایی و پڕ لە نهێنیدا... وەزیری بەرگریی ئەمریکا سەدان ژەنەراڵی لە سەرتاسەری جیهانەوە بۆ کۆبوونەوەیەکی بەپەلە بانگهێشت کردەوە

واشنتۆن پۆست: ئەم جووڵەیە نیگەرانی و ترسی لێکەوتووەتەوە و رەنگە ئەمریکا بەرەو جەنگ هەنگاو بنێت

لە هەنگاوێکی زۆر نائاساییدا کە بووەتە هۆی دروستبوونی شڵەژان و نیگەرانییەکی زۆر، پیت هیگسێس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا، فەرمانێکی دەرکردووە بۆ کۆکردنەوەی بەپەلەی سەدان ژەنەراڵ و ئەدمیراڵی سوپای ئەمریکا لە هەفتەی داهاتوودا لە بنکەیەکی مارێنز لە ویلایەتی ڤێرجینیا، بەبێ ئەوەی هیچ هۆکارێکی رەسمی بۆ کۆبوونەوەکە ئاشکرا بکرێت.

ئەم فەرمانە چاوەڕواننەکراوە، کە ئاراستەی نزیکەی سەرجەم فەرماندە باڵاکانی سوپای ئەمریکا لە سەرتاسەری جیهاندا کراوە، لە کاتێکدایە کە حکومەتی ئەمریکا لەبەردەم مەترسیی داخراندایە و چەند مانگێکیش دێت دوای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ ژمارەیەک سەرکردەی باڵای سەربازیی لە پۆستەکانیان دوورخستەوە.

شۆن پارنێڵ، وتەبێژی پێنتاگۆن، ئەمڕۆ پێنجشەممە لە لێدوانێکدا پشتڕاستی کردەوە کە هیگسێس "لە سەرەتای هەفتەی داهاتوودا وتارێک بۆ سەرکردە باڵا سەربازییەکانی پێشکەش دەکات"، بەڵام هیچ زانیارییەکی زیاتری لەبارەی ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکە نەدرکاند کە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە لە کوانتیکۆ، ڤێرجینیا، بەڕێوەبچێت.

نیگەرانی و شڵەژان لەناو سوپادا:

بەپێی زانیارییەکانی واشنتۆن پۆست، نزیکەی 800 ژەنەراڵ و ئەدمیراڵ لە سەرانسەری ئەمریکا و دەیان وڵاتی دیکەدا بڵاوبوونەتەوە. فەرمانەکەی هیگسێس سەرجەم ئەفسەرە باڵاکان لە پلەی لیوا (brigadier general) و بەرزترەوە دەگرێتەوە کە لە پۆستی فەرماندەییدان، لەگەڵ راوێژکارە باڵاکانیان.

فەرماندە باڵاکانی ناوچەکانی جەنگ و سەرکردە سەربازییەکانی جێگیرکراو لە ئەوروپا، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەی ئاسیا-پاسفیک لەنێو ئەو کەسانەدان کە چاوەڕوان دەکرێت ئامادەبن.

چەندین سەرچاوە کە قسەیان بۆ رۆژنامەکە کردووە، جەختیان لەوە کردووەتەوە کە لە مێژوودا ڕووی نەداوە وەزیرێکی بەرگری بەم شێوەیە داوای کۆبوونەوەی هەموو ژەنەراڵەکان بکات و ئەمەش نیگەرانی ئەمنی دروست کردووە. یەکێک لە سەرچاوەکان دەڵێت: "خەڵک زۆر نیگەرانە، هیچ کەس نازانێت مانای ئەمە چییە."

سەرچاوەیەکی تر رەخنەی توندی گرتووە و دەڵێت: "ناتوانیت هەموو فەرماندەکان لە ئەرکەکانیان لە سەرتاسەری جیهاندا بانگ بکەیت بۆ هۆڵێک لە دەرەوەی واشنتۆن، بەبێ ئەوەی پێیان بڵێیت هۆکار و ئەجێندای کۆبوونەوەکە چییە." بەرپرسێکی ئەمریکیش بە سەرسوڕمانەوە دەپرسێت: "ئایا ئێمە هەموو ژەنەراڵ و ئەفسەرێکی باڵا لە ناوچەی زەریای هێمن دەهێنینە دەرەوە؟ هەموو ئەمە شتێکی نامۆیە."

گۆڕانکارییە یەکلایەنەکانی هیگسێس:

ئەم فەرمانە لە کاتێکدایە کە هیگسێس لەم دواییانەدا چەندین گۆڕانکاریی گەورەی بە شێوەی تاکلایەنە لە پێنتاگۆن ئەنجامداوە، لەوانە:

• بڕیاری کەمکردنەوەی ژمارەی ئەفسەرانی پلە ژەنەراڵ بە رێژەی 20%.

• دوورخستنەوەی چەندین سەرکردەی باڵا بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار.

• دەرکردنی فەرمانێکی پرۆپاگەندەیی بۆ گۆڕینی ناوی "وەزارەتی بەرگری" (Department of Defense) بۆ "وەزارەتی جەنگ" (Department of War).

هاوکات، بەرپرسانی باڵای ئیدارەی ترەمپ خەریکی ئامادەکردنی ستراتیژییەکی نوێی بەرگریی نیشتمانین کە چاوەڕوان دەکرێت "بەرگری لە نیشتمان" (homeland defense) بکاتە ئەولەویەتی سەرەکیی وڵات، دوای ئەوەی بۆ ماوەی چەند ساڵێک چین وەک گەورەترین مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا ناسێنرابوو.

لە مانگی ئابدا، هیگسێس ژەنەراڵ جێفری کروس (بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵگریی بەرگری)، ئەدمیراڵ نانسی لاکۆر (سەرۆکی هێزی یەدەگی دەریایی)، و ئەدمیراڵ میڵتن ساندز (فەرماندەی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی هێزی دەریایی)ی لەکار دوورخستەوە بەبێ هیچ رونکردنەوەیەک. ئەمەش بەشێک بوو لە پاکتاوکردنێکی بەرفراوانتر کە لەوەتەی ئیدارەی ترەمپ دەستبەکاربووە ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە باڵاکانی گرتووەتەوە، لەنێویاندا سەرۆکی ئەرکانی هاوبەش و فەرماندەی هێزەکانی دەریا و ئاسمان، کە ژمارەیەکی بەرچاویان ژن بوون.

 

سودانی رایگەیاند: گەیشتینە رێککەوتنێکی مێژوویی بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم

"دوای ١٨ ساڵ چاوەڕوانی، ئەم دەستکەوتەمان بەدیهێنا"

محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند کە حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان گەیشتوونەتە "رێککەوتنێکی مێژوویی" سەبارەت بە پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم، کە چاوەڕوان دەکرێت کۆتایی بە کێشەیەکی 18 ساڵە بهێنێت.

بەپێی رێککەوتنەکە، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی بەرپرس دەبێت لە وەرگرتنی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت. پاشان، ئەم نەوتە لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە هەناردەی بازاڕەکانی جیهان دەکرێت.

سەرۆک وەزیران جەختی کردەوە کە ئەم هەنگاوە چەندین ئامانجی ستراتیژی دەپێکێت، لەوانە:

• دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان: دڵنیابوون لەوەی داهاتی نەوت بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بەسەر هەموو عیراقدا دابەش دەکرێت.

• هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی هەناردە: کەمکردنەوەی پشت بەستن بە یەک دەرچەی هەناردەکردن و بەهێزکردنی پێگەی عیراق لە بازاڕی وزەی جیهاندا.

• هاندرانی وەبەرهێنان: دروستکردنی کەشێکی لەبار و متمانە بۆ هاندانی کۆمپانیاکان بۆ وەبەرهێنان لە کەرتی نەوتی عیراق و هەرێمی کوردستاندا.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، سودانی ئاماژەی بە گرنگیی مێژوویی ئەم دەستکەوتە کرد و وتی: "18 ساڵە چاوەڕێی ئەم دەستکەوتەین،" کە ئاماژەیە بۆ ئەو ناکۆکییە درێژخایەنەی کە لە نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستاندا لەسەر ئەم پرسە هەبووە.

 

لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی ئاسمانی "ئەلغد"، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، تیشکی خستە سەر هەڵوێستی نەگۆڕی عیراق سەبارەت بە پرسە هەنووکەییەکانی ناوچەکە و دۆخی ناوخۆی وڵات، و جەختی کردەوە کە تاکە چارەسەری ریشەیی بۆ بارودۆخی ناوچەکە، داننانە بە مافە رەواکانی گەلی فەڵەستین.

هەڵوێستی عیراق لەسەر پرسی فەڵەستین:

سەرۆک کۆمار رایگەیاند: "عیراق هەمیشە جەختی کردووەتەوە کە هیچ چارەسەرێک بۆ بارودۆخی ناوچەکە نییە، جگە لە چارەسەرێکی ریشەیی بۆ کێشەی فەڵەستین کە بریتییە لە پێدانی هەموو مافە رەواکانیان، لەوانە دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ و بەدەستهێنانی تەواوی مافە سیاسی و ئابوورییەکانیان وەک هەر گەلێکی تر."

ناوبراو بە توندی دژایەتی خۆی بۆ هەر هەوڵێک دەربڕی کە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکی خۆیان جێبهێڵن و وتی: "هیچ کەسێک مافی ئەوەی نییە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکەکەیان بەجێبهێڵن، ئەمە وڵات و نیشتمانی ئەوانە و نابێت قبوڵ بکرێت کە گەلی فەڵەستین ببێتە گەلێکی ئاوارە."

هاوکات داوای کرد کە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی هەڵوێستێکی یەکگرتوویان هەبێت بۆ پشتیوانیکردن لە چارەسەرێکی کۆتایی و هەمیشەیی بۆ ئەم پرسە، هەروەها داوای راگرتنی بەپەلەی جەنگ و گەیاندنی یارمەتی مرۆیی و پزیشکی بۆ خەڵکی غەززەی کرد.

دۆخی ناوخۆی عیراق و هەڵبژاردنەکان:

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆی عیراق، سەرۆک کۆمار، د. لەتیف رەشید؛ ئاماژەی بەوەدا کە دوای تێپەڕاندنی قۆناغی شەڕ دژی داعش، ئێستا عیراق لە دۆخێکی ئارام و سەقامگیردایە. وتیشی: "گەلی عیراق ماوەیەکی زۆر بەدەست تاوانەکانی داعش و تیرۆرەوە ناڵاندی، بەڵام سوپاس بۆ خوا ئێمە ئەم کێشەیەمان چارەسەر کردووە و ئێستا جەخت لەسەر دابینکردنی خزمەتگوزاری، وەبەرهێنان، و باشترکردنی ژێرخانی ئابووری دەکەینەوە."

سەرۆک کۆمار ئاشکراشی کرد کە دوای چەند هەفتەیەکی تر هەڵبژاردن لە عیراق بەڕێوەدەچێت بۆ پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمانێکی نوێ، و دڵنیایی دا کە بارودۆخ بۆ ئەم پرۆسەیە لەبارە.

رۆڵی عیراق لە ناوچەکە و دۆخی سوریا:

د. لەتیف رەشید ئامادەیی عیراقی نیشاندا بۆ هاوکاریکردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچەکە لەڕێگەی پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ. لەم چوارچێوەیەدا باسی لە پرسی کامپی هۆل لەسەر سنووری سوریا کرد و رایگەیاند کە حکومەتی عیراق خێزانە عیراقییەکانی داعشی وەرگرتووەتەوە و لە سەنتەرەکانی چاکسازی کار بۆ باشترکردنی بارودۆخیان دەکات.

لە کۆتاییدا، سەبارەت بە دۆخی سوریا، سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە کۆبوونەوەی لەگەڵ "ئەحمەد شەرع" کرد و هیوای خواست سیستمێکی نوێی دیموکراتی لە سوریا دابمەزرێت کە رێز لە هەموو پێکهاتەکان بگرێت و رێگە لە دەستێوەردانی دەرەکی بگیرێت.

 

مەحمود عەباس، سەرۆکی فەڵەستین، ڕایگەیاند، گەلەکەیان لە کەرتی غەززە زیاتر لە دوو ساڵە ڕوبەڕوی جینۆساید بووەتەوە، ئەوان بە توندی دژی بیرۆکەی ئیسرائیلی گەورەن و  ڕەتیدەکەنەوە، ئاماژەی بەوەشکرد دەوڵەتی چەکداریان ناوێت و پێویستە حەماس چەکەکانیان ڕادەست بکەن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە میانی وتارێکیدا بە ئۆنلاین، لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوەیەگرتووەکان، سەرۆکی فەڵەستین ڕایگەیاند، ئەوەی ئیسرائیل لە غەززە ئەنجامیدەدات لە دەستدڕێژی تێپەڕیوە و جینۆسایدە و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییە.

رەخنەی لە وڵاتانی نێودەوڵەتیش گرت، بەوەی زیاتر لە هەزار بڕیارنامەی نێودەوڵەتی سەبارەت بە فەلەستین دەرچووە و هیچیان جێبەجێ نەکراون، رونیشیکردەوە  ناتوانرێت هیچ دادپەروەرییەک بەدەستبهێنرێت لەکاتێکدا داگیرکاری بەردەوامە.

 ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، ئیسرائیل بەردەوامە لە لکاندنی بەشەکانی فەڵەستین بە خاکەکەیەوە و پڕۆژەی نیشەتەجێبوون لە قودس و کەناری رۆژئاوا، ئەوان ئەو کارە ئیدانە دەکەن و گەورەبونی ئیسرائیل و فراوانبونی خاکەکەی رەتدەکەنەوە.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا مەحمود عەباس  دەڵێت؛ حەوت ملیۆن لە گەلی فەڵەستین لە ساڵی 1948ەوە تا ئێستا بەدەست تاڵیی ئاوارەبوونەوە دەناڵێنن، بە بەردەوامی لە ژێر داگیرکاری  نیشتەجێبوون و دزینی سەروەت و خاکەکەیاندا دەژین.

لەبارەی ئایندەی حەماسیشەوە وتویەتی؛ کاتی دەوڵەتێکی مۆدێرنە و  حەماس و گروپەچيکدارەکانی  دیکە دەبێ چەکەکانیان ڕادەستی  دەسەڵاتی فەلەستین بکەن؛ ئەوان  دەوڵەتی چەکداریان ناوێت.

جەختیشکردوەتەوە  ئەو کارەی حەماس کە لە حەوتی ئۆکتۆبەر ئەنجامیدا، خەڵکی مەدەنی ئیسرائیلی کردە ئامانج و ژمارەیەکیانی بە بارمتە گرت ڕەتدەکەنەوە.

لەکاتێکدا فشارە نێودەوڵەتییەکان لەسەر بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رو لە زیادبوون دەکەن، ناوبراو لە گەشتەکەیدا بۆ ئەمریکا بە ئاسمانی فەرەنسادا تێنەپەڕی و هاوکات وڵاتی سلۆڤینیاش بە رەسمی گەشتی لێ قەدەغە کرد.

بەپێی زانیارییەکانی چاودێریی فڕۆکەوانی، فڕۆکەکەی ناتانیاهۆ لە گەشتەکەیدا بۆ نیویۆرک، خۆی لە بەکارهێنانی ئاسمانی فەرەنسا بەدوور گرتووە و لەبری ئەوە رێڕەوێکی جیاوازی هەڵبژاردووە و بەسەر ئاسمانی ئیتاڵیا و یۆناندا رۆیشتووە. ئەم گۆڕانکارییە لە کاتێکدایە کە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ICC) فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ ناوبراو بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ دەرکردووە.

هەرچەندە لە گەشتی پێشووتریدا لە مانگی تەممووز، سەرەڕای بوونی فەرمانی دەستگیرکردنەکە، رێگەی پێدرابوو بە ئاسمانی فەرەنسادا تێپەڕێت، بەڵام ئەمجارەیان رێڕەوەکەی گۆڕیوە. سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی ئیسرائیلی بە کەناڵی "کان"ی راگەیاندووە کە فەرەنسا رێگری نەکردووە، بەڵکو بڕیارەکە "بڕیارێکی تایبەتی خودی ناتانیاهۆ" بووە.

هاوکات، لە هەنگاوێکی تردا کە فشاری زیاتر لەسەر ئیسرائیل دروست دەکات، حکومەتی سلۆڤینیا ئەمڕۆ پێنجشەممە لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند کە قەدەغەی گەشتیاریی خستووەتە سەر بنیامین ناتانیاهۆ.

ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە سلۆڤینیا، کە ئەندامی یەکێتی ئەوروپایە و ساڵی رابردوو دانی بە دەوڵەتی فەڵەستیندا ناوە، چەندین هەنگاوی تری دژی ئیسرائیل گرتووەتەبەر، لەوانە سەپاندنی گەمارۆی چەک لە مانگی ئابدا و قەدەغەکردنی هاوردەکردنی ئەو کاڵایانەی لە ناوچە داگیرکراوەکانی فەڵەستین بەرهەم دەهێنرێن.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە وەڵامی ئەو پەیامەی ئەمەریکا کە ئامادەیە بۆ دانوستان لەگەڵ ئێران، رایگەیاند؛ ناتوانیت وڵاتێک بۆردومان بکەیت و لە هەمان کاتدا لەگەڵیدا باسی دانوستانی دیپلۆماسی بکەیت، ئەو بانگەشەيەی واشنتۆن دەیکات بۆ دانوستان جگە لە فێڵکردن هیچی دیکە نییە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس، وەڵامی ترەمپی داوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە،  کاتێک پەنجەی ناڕەوا ئاراستەی کەسێک دەکەیت سێ پەنجە رووی لە خۆتە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، تۆمەتی ناڕەوا دژ بە ئێران هەرگیز ناتوانێ هاوبەشی ئەمریکا و بەشداری ڕاستەوخۆی ئەمریکا لە جینۆسایدی بەردەوامی فەلەستینییەکان و دەستدرێژی بەردەوامی  ئیسرائیل بۆ سەر وڵاتانی ناوچەکە پەردەپۆش بکات

وتەبێژەکەی  وەزارەتی دەرەوەی ئێران، باسی لەوەشکردوە؛  شانازی کردنی واشنتۆن بە هێرشی نایاسایی بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییە ئاشتیخوازەکانی تاران، هەرچەندە هەوڵی پاساودانی بدات، دوژمنایەتییەکی قووڵتر بەرامبەر بە گەلی ئێران ئاشکرا دەکات و بەرپرسیارێتی ئیدارەی ئەمریکا لەم کردەوە تاوانکارییە دوو هێندە دەکات.

ئەم قسانەی بەقائی لە کاتێکدایە، لە وتارەکەیدا لە نەتەوەیەگرتووەکان ترەمپ هێرشی کردە سەر ئێران و شانازی بە بۆردومانکردنی پێگە ئەتۆمییەکانەوە کرد و  وتی؛ هیچ وڵاتێک نەیدەوێرا ئەوە بکات جگە لە ئەمەریکا، لای خۆشیەوە ستیڤ ویتکۆف، نوێنەری دۆناڵد ترەمپ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان لەگەڵ ئێراندا ڕایگەیاندوە، "لەگەڵ ئەوان قسە دەکەین، ئامادەین دانوستان لەگەڵ تاراندا بکەین".

 

 

 

 دێسكی ئابوریی كوردسات نیوز شیكاری بۆ داتاكانی پارەی نێردراو بۆ موچەی هەرێمی كوردستان و داهاتی نانەوتیی نێدراوی بۆ بەغداد لە ساڵی 2025دا كردووە.

لەو شیكارییەدا دەركەوتووە لەماوەی حەوت مانگی ئەمساڵدا لە كانونی دووەم تاوەكو تەمووز، كۆی ئەو پارەیەی هەرێم وەك پشكی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدادی ناردووە زیاتر بووە بە 559 ملیار دینار.

هاوكات لە ماوەی شەشە مانگدا كە بەغداد تەمویلی موچەی هەرێمی كوردستانی كردووە، زیاتر لە 5 تریلیۆن و 800 ملیار دیناری بۆ موچەی موچەخۆرانی هەرێمی ناردووە.

 

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان 120 ملیار دینار داهاتی نانەوتی بۆ مانگی حەوت خستە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاندووە: ئەمڕۆ پێنجشەممە 25ـی 9ـی 2025 بەشی گەنجینەی فیدراڵی لەداهاتی نانەوتی هەرێم بۆ مانگی تەمووزی ساڵی 2025 کە بڕەکەی 120 ملیار دینارە، بەشێوەی کاش خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.