سوپای ئیسرائیل هێرشی كردەسەر ژێرخانی ئێران و لە بەرامبەردا سوپای پاسداران شەپۆلێكی موشەكی ئاڕاستەی ئیسرائیل كرد. 

سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، هێرشیان كردەسەر ژێرخانی ئێران لە تاران و ئەسفەهان و فرۆكەخانەی شیراز و بنكەی ئەتۆمی ئەبوشەهر و چەند ناوچەیەكی ئەهواز. 
میدیای ئێرانیش بڵاویكردەوە، دەنگی چەند تەقینەوەیەكی بەهێز لە تاران و ئەسفەهان و چەند شارێكی تر بیستراون.

سوپای پاسدارانیش شەپۆلێكی 80 یەمین موشەكی ئاڕاستەی ئیسرائیل كرد و فەرماندەیی سوپای ئیسرائیلی بۆردومان كرد.
حكومەتی سعودیەش رایگەیاند، لە ماوەی چەند سەعاتێكدا 24 درۆنی ئێرانیان تێكشكاندووە و بە مافی خۆشیان دەزانن بەرگری لە خۆیان بكەن و وەڵام بدەنەوە. 
وەزارەتی دەرەوەی سعودیە رایگەیاند، 15٪ی درۆنەكانی ئێران ئاڕاستەی ئیسرائیل و 85٪یان ئاڕاستەی وڵاتانی كەنداو كراون. 

 

دوای 25 رۆژ لە جەنگەکە، وەزارەتی پەروەردەی ئێران ئاماری ئەو خوێندکارو مامۆستایانەی بڵاوکردەوە کە بەهۆی جەنگەکەوە بون بە قوربانی و بە گوێرەی ئامارەکە زیاتر لە 400 خوێندکار و مامۆستان.

ئەمڕۆ سێشەممە، وەزارەتی پەروەردەی ئێران رایگەیاند، لە سەرەتای جەنگەکەوە تا ئێستا، 230 خوێندکار و مامۆستا گیانیان لەدەستداوە و 177 خوێندکارو  مامۆستای تریش بریندارن.

لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی پەروەردەدا ئاماژە بەوەشکراوە، بەهۆی جەنگەکەوە زیاتر لە 600 دامەزراوەی پەروەردەیی و رۆشنبیری لەناوچوون.

بە رەزامەندی رابەری باڵای ئێران ئێران محەمەد باقر زولقەدر بە ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئەو وڵاتە دەستنیشانكرا.

محەمەد مەهدی تەباتەبایی جێگری پەیوەندییەكان و راگەیاندنی نوسینگەی سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند، بە رەزامەندی رابەری باڵای ئێران، محەمەد باقر زولقەدر بە ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران وەك شوێنگرەوەی عەلی لاریجانی دەستنیشانكرا.

محەمەد باقر زولقەدر پێشتر پۆستی سەركردایەتی لە سوپای پاسدارانی ئێراندا هەبووە و وەك ئەمینداری ئەنجومەنی پاراستنی بەرژەوەنییەكانی ئێران كاریكردووە.

عەلی لاریجانی ئەمینداری پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران، لە 17ی ئەم مانگە لە هێرشێكی ئیسرائیلدا لە تاران كوژرا.

لیژنەی خاچی سوری نێودەوڵەتی هۆشداری دەدات لە رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەڵیت ئەگەر رەوشەكە بەم شێوەیە بەردەوام بێت دەگاتە خاڵی نەگەڕانەوە.

میریانا سپۆلیاریتش سەرۆكی لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سور رایگەیاندووە، بە ئامانجگرتن و لەناوبردنی ژێرخانی وزە و سەرچاوەكانی ئاو و چاودێری تەندروستی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەڕەشەیەكی گەورەیە و دەكرێت رەوشەكە بگەیەنێتە خاڵێك گەڕانەوەی نەبێت.

وتیشی، گەورەترین سەرچاوەی نیگەرانیی ئەو زیانەیە كە پێدەچێت بەر دامەزراوە ئەتۆمییەكان بكەوێت، چونكە زیانێكی لێدەكەوێتەوە كە دواتر چاككردنەوەی ئەستەم دەبێت.

لە 28ی شوباتی رابردووەوە هێرشی ئیسرائیل و ئەمریكا بۆسەر ئێران دەستیپێكردووە و لە بەرانبەریشدا ئێران لە رێی موشەك و درۆنەوە بەرژوەندییەكانی ئەو دوو وڵاتەی لە ناوچەكە كردووەتە ئامانج.

ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو دوپاتیدەكاتەوە هەر رێككەوتنێك لەگەڵ ئێران بكرێت، دەبێت داواكاریی وڵاتانی كەنداویش لەخۆبگرێت.

جاسم بدێوی، ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو رایگەیاند، هێرشەكانی ئێران بۆسەر وڵاتانی كەنداو بە موشەك و درۆن، كاریگەری گەورەی لەسەر پەیوەندییەكانیان دروستكردووە و خاڵێكی وەچەرخان و گەورە بوو نەك تەنها لەسەر ئاستی ئاسایشی نەتەوەیی، بەڵكو لەسەر ئاستی ئاسایش و سەقامگیری جیهانییش، داخستنی گەروی هورمزیش لەلایەن ئێرانەوە شۆكێكی گەورە بوو بۆ ئابوری جیهان.

لەبارەی رێككەوتنیش لەگەڵ ئێران دەڵێت، هەر رێككەوتنێك لەگەڵ ئێران بكرێت، دەبێت وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو رۆڵێكی بەرچاویان هەبێت لە داڕشتنی و داواكارییەكانیشیان لە خۆبگرێت.

 

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل پەیامێکی ڤیدیۆیی بڵاوکردەوە و تێیدا دەڵێت: هێرشەکانیان بۆسەر ئێران بەردەوام دەبێت و بەرنامەی ئەتۆمییەکەشی لەناودەبەن

دوای 24 رۆژ لە جەنگ، وەزیرانی دەرەوەی پێنج وڵاتی عەرەبی، کە خۆیان زەرەرمەندی جەنگن، هەوڵەکانی هەماهەنگییان بۆ راگرتنی هەر جۆرە پەرەسەندنێک و گەڕانەوە بۆ گفتوگۆیان تاوتوێ کرد.

ئەمڕۆ دووشەممە، لە هەنگاوێکی دیپلۆماسی هاوبەشدا، وەزیرانی دەرەوەی پێنج وڵاتی عەرەبی، کە پێکهاتبون لە (قەتەر، سعوودیە، کوەیت، ئیمارات و میسر) راگەیەندراوێکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە و داوای گەڕانەوە بۆ گفتوگۆ دەکەن.

وەزارەتی دەرەوەی قەتەر لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کرد، کە سەرۆک وەزیرانی قەتەر لە پەیوەندییە چڕەکانی لەگەڵ هاوتاکانی لە وڵاتانی سعوودیە، کوەیت، ئیمارات و میسر، بە وردی باسیان لە لێکەوتە مەترسیدارەکانی پەرەسەندنی رەوشەکە کردووە.

ئەم کۆبوونەوە دیپلۆماسییە لە کاتێکدایە، کە ناوچەکە لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە و بەردەوام هۆشداری دەدرێت لە فراوان بوونی جەنگەکە.

لەکۆتاییدا، وەزیرانی دەرەوەی ئەم پێنج وڵاتە جەختیان لەوە کردەوە کە تاکە رێگە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکان دوورکەوتنەوەیە لە کردەوەی توندوتیژانە و هانای بردنە بۆ گفتوگۆی سیاسی.

رێكخراوی مانگی سوری ئێرانی ئاماری زیان و قوربانییانی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆسەر ئێران راگەیاند.

رێكخراوی مانگی سوری ئێرانی بڵاویكردەوە، لە ئەنجامی هێرشەكانی ئەمریكاو  ئیسرائیل تا ئێستا 204 منداڵ گیانیان لە دەستداوە ، زیاتر لە 18 هەزار كەسیش بریندار بوون.

رێكخراوەكە  ئاشكرایكردووە، لەئەنجامی ئەو هێرشانە 498 خوێندنگە و 251 بنكەی تەندروستی و 17 بنكەی ڕێكخراوی مانگی سوری ئێرانی زیانیان بەركەوتووە، هاوکات81 هەزار خانوو زیانیان بەركەوتووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، هێرشەكانی سەر ئێران بەزاندنی یاسا نێودەوڵەتییەكانی مافی مرۆڤ و پەیماننامەی جنێڤە، بەردەوامبدەبن لە ریگەی یاسا و دەزگا نێودەوڵەتییەكانەوە هێرشكاران لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بكرێت.

ناتانیاهۆ داوا لە ئەوروپا دەکات بچێتە نێو جەنگی دژ بە ئێران و هۆشداریی داخستنی گەرووی هورمز دەدات.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، داوایەکی بەپەلە ئاراستەی وڵاتانی ئەوروپا دەکات بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی راستەوخۆ بەشداری لە جەنگی دژ بە تاران بکەن، ئەم داوایەی نەتانیاهۆ لە کاتێکدایە کە وڵاتانی ئەوروپا تا ئێستا دوودڵن لە تێوەگلان لەو ململانێیە و یەکێتیی ئەوروپاش داوای راگرتنی دەستبەجێی شەڕ دەکات.

ناتانیاهۆ لە کاتی بەسەرکردنەوەی ناوچەی "عاراد" لە باشوری ئیسرائیل، کە بەرەبەیانی ئەمڕۆ موشەکێکی ئێرانی لێکەوتە خوارەوە، رایگەیاند: "داخستنی گەرووی هورمز لەلایەن ئێرانەوە و سەلماندنی ئەوەی کە تاران خاوەنی موشەکی وایە دەگاتە قووڵایی ئەوروپا، مانای ئەوەیە کە کاتی ئەوە هاتووە سەرجەم هاوپەیمانەکانمان بە تەواوی بچنە نێو ئەم جەنگەوە."

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل جەختی لەوەکردەوە، هەڕەشەکانی ئێران تەنها مەترسی نین بۆ سەر ئیسرائیل و ئەمریکا، بەڵکو ئێستا ئاسایشی پایتەختە ئەوروپییەکانیشی خستووەتە مەترسییەکی راستەوخۆوە.

بەهۆی زیادبوونی گرژییەکان، ئێران هەڕەشەی وێرانکردنی کەرتی وزەی ناوچەکە دەکات لە ئەگەری هەر هێرشێک بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەکەی.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، هۆشدارییەکی توند ئاراستەی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی دەکات و رایدەگەیەنێت، هەر جۆرە هێرشێک بۆ سەر وێستگەکانی کارەبا و ژێرخانی وزەی وڵاتەکەی وەڵامێکی وێرانکەری دەبێت.

قالیباف لە وەڵامی هەڕەشەکانی ئەم دواییەی دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، لە ئەگەری بە ئامانجگرتنی کەرتی وزەی ئێران، تەواوی ژێرخانی وزە و کەرتی نەوتی وڵاتانی ناوچەکە دەبنە "ئامانجی رەوا" و تێکدەشکێنرێن.

هێرشە موشەکییەکەی تاران بۆ سەر بنکەیەکی سەربازی لە زەریای هیندی مەترسییەکانی بۆ سەر ئاسایشی پایتەختە گرنگەکانی ئەوروپا زیاتر کردووە.

ئەیال زامیر، سەرۆک ئەرکانی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، هێرشە موشەکییەکەی ئێران بۆ سەر بنکەی هاوبەشی ئەمریکا و بەریتانیا لە دوورگەی "دیێگۆ گارسیا"، سەلمێنەری ئەو راستییەیە کە ئێستا پایتەختە ئەوروپییەکانی وەک بەرلین، پاریس و رۆما کەوتوونەتە ژێر هەڕەشەی راستەوخۆی موشەکەکانی تاران.

ئاشکرایکرد، ئێران موشەکێکی بالیستیی "کیشوڕبڕ"ی دوو قۆناغی بە مەودای چوار هەزار کیلۆمەتر ئاراستەی ئامانجێکی ئەمریکی کردووە، ئەمەش نیشان دەدات کە ئەو موشەکانە تەنها بۆ ئیسرائیل دروست نەکراون، بەڵکو مەوداکەیان هەموو ئەوروپا دەگرێتەوە.

سەرۆک ئەرکانی سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەشکرد، دوای سێ هەفتە لە جەنگ، ئێران لاواز بووە و ئیسرائیل نیوەی رێگەی بڕیوە لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیدا.

لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، زامیر باسی لەوەکرد، تێکشکاندنی ئێران بە واتای لاوازکردنی حزبوڵای لوبنان دێت و سوپای وڵاتەکەشی لەوپەڕی ئامادەباشیدایە بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هەڕەشەیەک لە سنورەکانی باکور و پاراستنی ناوچە مەدەنییەکان.

بەیانی ئەمڕۆ ئەمریكا و ئیسرائیل بە توندی هێرشیان كردە سەر تاران و میدیاكانی ئێرانیش دەڵێن، هێرشەكان لەسەرەتای دەستپێكردنی جەنگەوە تا ئێستا توندترین بوون.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا "سێنتكۆم" بڵاویكردوەتەوە ، هێزەكانی ئەمریكا بەردەوامن لە هێرشی سەربازی ورد دژی تاران بە ئامانجی لەناوبردنی توانا سەربازییەكان.

هەروەها سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە ، بەرەبەیانی ئەمرۆ لە رێی چەند هێرشێكەوە بە توندی ناوەڕاستی تارانیان كردوەتە ئامانج  ، ئەوەش دوای ئەوەی ئێران لە رێی دوو موشەكەوە دوو شاری باشوری ئیسرائیلی كردە ئامانج . میدیاكانی ئێرانیش رایانگەیاندووە ، هێرشەكانی ئەم بەیانییانەی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ سەر تارانی پایتەخت ، توندترین بووە لەسەرەتای جەنگەكەوە تا ئێستا .

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیلیش لە دوای هێرشەكانی ئێرانەوە بۆ سەر هەر دوو شاری دیمۆنا و عەراد  ، هەرەشەی بەردەوامیدانی بە هێرشەكان بۆسەر ئێران كردو رایگەیاند ، شەوی رابردوو، شەوێكی زۆر سەختی جەنگ  بوە و سورن لەسەر ئەوەی بەردەوامیی بدەن بە هێرشكردنە سەر دوژمنەكانیان لە هەموو بەەركانەوە .

میدیای ئیسرائیلیش ئاشكرایان كردووە ، ژمارەی بریندارانی هێرشەكەی موشەكییەكەی ئێران بۆسەر دیمۆنا و عەراد ، بەرزبووەتەوە بۆ 175 كەس .

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، توانیویانە هەڕەشەكانی ئێران بۆسەر کەشتیوانیانی نێودەوڵەتی بە تەواوی لاواز بكەن

ئەدمیراڵ براد كووپەر فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا 'سێنتكۆم' رایگەیاند، لە سێ هەفتەی رابردوودا زیاتر لە هەشت هەزار ئامانجی سەربازیی ئێرانیان بە ئامانج گرتووە و لەنێویشیاندا 130 كەشتی بۆردومان كراون.

وتیشی، تەنها دوو رۆژ لەمەوبەر سوپای ئەمریكا درێژترین هێرشی مەیدانی لە مێژووی  خۆیدا ئەنجامدا، ئەوەش بە بەكارهێنانی موشەكێكی جیاواز كە ژێرخانی سەربازیی ئێرانی لەناو برد.

ئاماژەی بەوەشدا، بەردەوامن لە لەناوبردنی هەڕەشەی چەندین دەیەیەی ئێران بۆ سەر هاتوچۆی ئازادی بازرگانی لە گەرووی هورمز و تواناكانی شەڕكردنی ئێران بە شێوەیەكی بەرچاو كەمیكردووە.

 

لێپرسراوێكی باڵای ئەمریكا رایگەیاند، هەواڵگری ئەمریكا و ئیسرائیل زانیارییان هەیە  كە موجتەبا خامنەیی لە ژیاندایە، بەڵام دەرنەكەوتنی ئاماژەیەكی مەترسیدارە بۆ ئێران. 

پێگەی ئەكسیۆس لە زاری لێپرسراوێكی ئەمریكاوە بڵاویكردەوە،  ئەمریكا و ئیسرائیل زانیاری هەواڵگرییان هەیە كە ئاماژە بەوە دەكات هێشتا موجتەبا خامنەیی لە ژیاندایە، بەڵام هیچ بەڵگەیەكیان نییە لەبارەی ئەوەی موجتەبا خامنەیی فەرمان دەردەكات یاخود كەسانی دیكە .

باسی لەوەشكردوە، دەرنەكەوتنی موجتەبا خامنەیی رێبەری نوێی ئێران لە  جەژنی نەورۆزدا ئاماژەیەكی مەترسیدارە و ئاماژەیە بۆئەوەی ئێران تووشی قەیرانی سەركردایەتی بووە. 

ئەو لێپرسراوە  ئەمریكییە ئاماژەی بەوەشكردووە، كوشتنی لاریجانی بۆشایی دەسەڵاتی لە ئێران فراوانتر كردوە و  سوپای پاسداران خەریكی پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەیە. 

 

سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان  پلانێك بۆ هێوركردنەوەی ئاڵۆزییەكانی گەرووی هورمز دەخاتەروو هۆشداریش دەدات لە بەردەوامبوونی داخستنی ئەو رێرەوە ئاوییە.

لە چاوپێكەتنێكیدا لەگەڵ  گۆڤاری پۆلیتیكۆ ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، سكرتێری گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ئامادەیی رێكخراوەكەی نیشانداوە بۆ بەشداریكردن لە پلانێكی نێودەوڵەتی هەمەلایەنە بە مەبەستی هێوركردنەوەی ئاڵۆزییەكانی وڵاتانی كەنداو و پاراستنی گەرووی هورمز.

گۆتێرێس رایگەیاندوە، نەتەوە یەكگرتووەكان دەتوانێت ڕۆڵێكی سەرەكی بگێڕێت لە چاودێریكردنی ئاسایشی گەرووەكە، جا چ لە ڕێگەی میكانیزمێكی چاودێری نێودەوڵەتی بێت یان دروستكردنی چوارچێوەیەكی گفتوگۆ بۆ لایەنە پەیوەندیدارەكان.

هۆشداریشی دا  لە پەككەوتنی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز رایگەیاند،  هەنگاوێكی لەوشێوەیە دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی قەیرانێكی ئابووری جیهانی، بۆیە داوای وەستاندنی دەستبەجێی هێرشەكان بۆ سەر كەشتی و دامەزراوە نەوتییەكانی كرد.