لە نوێترین لێدوانیدا بۆ رۆژنامەی نیویۆرک پۆست، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئەوان لە گفتوگۆکانیان لەگەڵ ئێراندا، مامەڵە لەگەڵ کەسانێکدا دەکەن نازانن راست دەکەن یان نا.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە، کەشتییەکانیان پڕچەکن و لە ئەگەری رێککنەکەوتنیان و شکستهێنانی دانوستانەکان گورزی سەربازیی توند لە ئێران دەوەشێنن.

ئەوەشی خستوەتەڕوو، لە 24 سەعاتی داهاتودا دەزانن و بۆیان یەکلای دەبێتەوە لەگەڵ ئێران دەگەنە رێککەوتن یاخود نا.

دۆناڵد ترەمپ بە زمانێکی هەڕەشەئامێز ئاماژەی بەوە کردوە، کە ئەم چەکە نوێیانە لەو چەکانەش بەهێزترن کە پێشتر بەکاریان هێناوە و دەڵێت؛ خەریکی بارکردنی باشترین چەکن کە تا ئێستا دروست کرابێت بۆ ئەوەی لە کاتی پێویستدا وێرانکارییەکی تەواو ئەنجام بدەن.

ئەم لێدوانانەی سەرۆکی ئەمریکا لە کاتێکدایە کە بڕیارە جەی دی ڤانس، جێگری دۆناڵد ترەمپ، بە هاوڕێیەتی  کۆشنەر و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان لەگەڵ لایەنی ئێرانی کۆببنەوە.

ئامانجی کۆبوونەوەکە گەیشتنە بە رێککەوتنێکی کۆتایی دوای ئەو ئاگربەستە دوو هەفتەییەی، کە رۆژی سێشەممە راگەیەندرا.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا،پێس رێککەوتنی بەرەو پاکستان، بە میدیاکانی رایگەیاند، کە واشنتۆن بە پەرۆشەوە چاوەڕوانی دەستپێکردنی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران دەکات و هیوای خواست ئەم گەڕەی گفتوگۆکان ئەرێنی بن.

ڤانس ئاماژەی بەوە کرد، کە ئەوان ئامادەن دەستی هاوکاری درێژ بکەن لە دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد، بەڵام جەختیشی کردەوە کە هەموو شتێک بەستراوەتەوە بەوەی ئایا ئێرانییەکان ئامادەن بە نیازپاکی و بێ فێڵ و تەڵەکەبازی بێنە سەر مێزی گفتوگۆ یان نا.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، جێگری سەرۆکی ئەمریکا هۆشدارییەکی توندی ئاراستەی تاران کرد و رایگەیاند؛ ئەگەر لایەنی ئێرانی هەوڵی مانۆڕدان و کات کوشتن بدات، ئەوا دەبینن کە تیمی دانوستانکاری ئەمریکا بە هیچ شێوەیەک وەڵامدەرەوەی داواکارییەکانیان نابێت.

جێگرەکەی سەرۆکی ئەمریکا، دووپاتی کردەوە، کە ئامانجی ئەوان سەرکەوتنی دانوستانەکانی ناو پاکستانە، بەڵام ئەمە پێویستی بە جددییەتی لایەنی بەرامبەر هەیە.

سانای تاكایچی، سەرۆك وەزیرانی ژاپۆن ڕایگەیاند، وڵاتەكەی هەنگاوی كردەیی ناوە بۆ كەمكردنەوەی پشتبەستن بە گەرووی هورمز و پێشبینی دەكرێت تا مانگی ئایاری داهاتوو، زیاتر لە نیوەی هاوردەی نەوتی ژاپۆن لە ڕێڕەوگەلێكی جێگرەوە دابین بكرێت كە بە ناو ئەو گەرووەدا تێنەپەڕن.

تاكایچی ئاماژەی بەوە كرد، ئاڵۆزییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆكانی سەر گەرووی هورمز، بوونەتە هۆی دروستبوونی قەیرانێكی جیهانی لە دابینكردنی وزەدا، بۆ ئەم مەبەستەش تۆكیۆ پلانێكی هەمەجۆر جێبەجێ دەكات.

دەشڵێت، ژاپۆن سوود لەو بەندەرانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەردەگرێت كە ناكەونە ناو گەرووی هورمز وەك بەندەری یەنبوع لە سعودیە و فوجەیرە لە ئیمارات.

ئەوەش لەكاتێكدایە، ژاپۆن و هیندستان بە دوو وڵاتی سەرەكی كڕیاری نەوت و پاڵاوتنی نەوتی خاو دادەنرێن لە جیهاندا.

 

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە زاری بەرپرسێکی باڵای ئەمریکییەوە بڵاویکردەوە، کە دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، پەیامێکی توندی ئاڕاستەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل کردووە و لە پەیامەکەیدا ترەمپ داوای لە ئیسرائیل کردووە دەستبەجێ هێرشەکانی بۆ سەر لوبنان کۆتایی پێبهێنێت.

بە گوێرەی زانیارییەکانی رۆژنامەکە، سەرۆکی ئەمریکا نیگەرانە لەوەی ئەم گرژییانە ببنە هۆی تێکدانی رێککەوتنی ئاگربەست لەگەڵ ئێران و ناسەقامگیربونی زیاتری ناوچەکە.

لەلایەکی دیکەوە، بەرپرسێکی ئیسرائیلی بە هەمان سەرچاوەی راگەیاندوە، کە تەلئەبیب بەدەم داواکارییەکەی ترەمپەوە چووە و بڕیارە چڕی هێرشەکانی بۆ سەر خاکی لوبنان کەم بکاتەوە.

ئەمەش لەکاتێکدایە کە سوپای ئیسرائیل بەرەبەیانی ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند، نزیکەی 10 سەکۆی موشەکیی حزبوڵایان لە ناوخۆی لوبنان تێکشکاندووە، کە پێشتر بۆ بۆردومانکردنی باکووری ئیسرائیل بەکارهێنرابوون.

هاوکات لەگەڵ ئەم هەوڵە دیپلۆماسییانە و رێکەوتنی ئەمریکا و ئێران لەسەر ئاگربەست، رەوشی مەیدانی هێشتا ئاڵۆزە؛ بەرەبەیانی ئەمڕۆ دەنگی زەنگی مەترسی لە زۆربەی شارەکانی ئیسرائیل، لەوانەش تەلئەبیب و ئەشدۆد بیسترا، ئەمەش دوای ئەوەی چەندین موشەک لە خاکی لوبنانەوە ئاراستەی ئەو ناوچانە کران. 

بەردەوامەی هێرشەکانی ئیسرائیل و  حزبوڵای لوبنان بۆسەر یەکتری، مەترسییەکی راستەقینە لەسەر ئەو "ئاگربەستە ناسکە" دروست دەکات کە لە نێوان واشنتۆن و تاراندا هەیە، بەتایبەت کە هەردوولا لە چەند رۆژی رابردودا چەندین جار هێرشیان کردووەتە سەر یەکتری.

سەرۆكی ئەمریكا هۆشداری دەداتە ئێران و دەڵێت ئەگەر لەگەڵە رێنەكەون، ئەنجامەكەی زۆر بە ئازار دەبێت. 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا بە كەناڵی ئێن بی سی راگەیاندووە، گەشبینە بە رێكەوتنی ئاشتی لەگەڵ ئێران، بەڵام ئەگەر رێكنەكەون ئەنجامەكەی زۆر بە ئازار دەبێت.

ترەمپ وتیشی: ئێرانییەكان لە رووی سەربازییەوە زۆر بێ هێزبوون و تاران رەزامەندی لەسەر هەموو داواكارییەكانی ئەمریكا دەربڕیوە .
ئاماژەشی بەوەشكردووە،  قسەی سەركردەكانی ئێران  لە كۆبونەوەكاندا زۆر جیاوازە لەو قسانەی كە بۆ میدیاكان دەیكەن.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا دەڵێت هێرشەكانیان وەستاندووە بەڵام هیزەكانیان لە ناوچەكە ئامادەن بۆ هەر ئەگەرێك.

براد كوپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا رایگەیاند، بە پێی ئاگربەستەكە  هێرشەكانیان بۆسەر ئێران وەستاندووە، بەڵام  هێزەكانیان لە ئامادەباشیدان بۆ وەڵامدانەوەی هەر هێرشێك.

وتیشی: زیانێكی زۆریان بە سوپای ئێران گەیاندووە كە بۆ ماوەی 40 ساڵ خەریكی بەهێزكردنی بوون و چەندین ملیار دۆلارییان لەو پێناوە خەرجكردووە.

براد كوپەر راشیگەیاند، 13 هەزار هێرشییان بۆسەر ئامانجەكانیان لە ئێران ئەنجامداوە و زۆربەی ئامانجە سەربازییەكانیان بەدەست هێناوە. 

بەهۆی زیادبوونی گرژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پاریس داوای راگرتنی هێرشەکان بۆ سەر لوبنان و رێگری لە فراوانبوونی جەنگ دەکات.

وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە پەرەسەندنی گرژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، زنجیرەیەک هەڵوێستی توندی وڵاتەکەی راگەیاند و جەختی لە پێویستی پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە کردەوە.

وەزیری دەرەوەی فەرەنسا ئاماژەی بەوەکرد، چیتر هێرشە بەردەوامەکانی سەر لوبنان "قبوڵکراو نین" و پێویستە دەستبەجێ کۆتاییان پێ بهێنرێت بۆ ئەوەی ناوچەکە نەچێتە ناو جەنگێکی فراوانترەوە.

لە لایەکی ترەوە، سەبارەت بە ئاسایشی دەریاوانی و دەستوەردانەکانی تاران، وەزیرەکەی فەرەنسا هۆشداریی دا و رایگەیاند، تێپەڕین بەناو گەروی هورمزدا کارێکی ئاسان نابێت تا ئەو کاتەی رێكکەوتنێکی گشتگیر نەیەتە کایەوە.

هاوکات جەختیشی کردەوە کە "نابێت ئێران فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و موشەک" لە ململانێکاندا بەکاربهێنێت، چونکە ئەوە دەبێتە هۆی تێکدانی زیاتری ئاسایشی نێودەوڵەتی.

حکومەتی پاکستان بۆ ماوەی دوو رۆژ پشووی رەسمی لە ئیسلام ئابادی پایتەخت راگەیاند، ئەوەش وەک ئامادەکارییەک بۆ میوانداریکردنی دانوستانە مێژووییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران.

دەسەڵاتدارانی پاکستان بڕیاریاندا بۆ ماوەی دوو رۆژ پشووی رەسمی لە ئیسلام ئابادی پایتەخت رابگەیەنن، ئەوەش وەک ئامادەکارییەک بۆ میوانداریکردنی دانوستانە چاوەڕوانکراوەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران کە بڕیارە رۆژی هەینی دەستپێبکەن.

دوای ئەوەی واشنتۆن و تاران لەسەر ئاگربەستێکی دوو هەفتەیی رێککەوتن، بڕیارە پایتەختی پاکستان ببێتە مەڵبەندی کۆبوونەوەی وەفدە باڵاکانی هەردوو وڵات بە مەبەستی گەیشتن بە رێککەوتنێکی درێژخایەن، کۆشکی سپی رایگەیاندووە، جەی دی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمریکا، سەرۆکایەتی وەفدی وڵاتەکەی دەکات بۆ ئیسلام ئاباد.

ئیدارەی ناوچەی ئیسلام ئاباد بڵاویکردەوە، رۆژانی پێنجشەممە و هەینی لە سەرانسەری پایتەخت پشووی رەسمییە، ئەمەش بۆ توندکردنەوەی رێکارە ئەمنییەکان و ئاسانکاری بۆ هاتووچۆی وەفدە دیپلۆماسییەکان.

نوسینگەی جێگری کۆمیساری ئیسلام ئاباد ئاشکرایکرد، فەرمانگە خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکانی وەک (پۆلیس، نەخۆشخانەکان، کۆمپانیاکانی کارەبا و غاز) بە کراوەیی دەمێننەوە بۆ راییکردنی کاروباری هاووڵاتیان.

ئەم کۆبوونەوەیە بە وەرچەرخانێکی گرنگ لە پەیوەندییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران دادەنرێت، دوای ماوەیەکی درێژ لە گرژی و ئاڵۆزی، ئێستا جیهان چاوی لە ئیسلام ئابادە بۆ بینینی ئەنجامی ئەو گفتوگۆیانەی کە رەنگە نەخشەی نوێی سەقامگیری لە ناوچەکەدا بکێشن.

کۆریای باکور چەکێکی نوێی کارۆموگناتیسی تاقیدەکاتەوە و گرژییەکانی نیمچەدوورگەکە هەڵدەکشێن

ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکور رایگەیاند، پیۆنگ یانگ لە نێوان ٦ بۆ ٨ی ئەم مانگەدا زنجیرەیەک تاقیکردنەوەی سەربازیی جۆراوجۆری ئەنجامداوە، کە گرنگترینیان تاقیکردنەوەی سەرەکیی جەنگیی موشەکی بالیستی تاتیکی و سیستمێکی نوێی چەکی کارۆموگناتیسی بووە.

سوپای کۆریای باشور پشتڕاستیکردەوە، تاقیکردنەوەکان لە ناوچەی (وۆنسان)ی سەر کەناراوە رۆژهەڵاتییەکان ئەنجامدراون، بەپێی زانیارییەکانی دەستەی ئەرکانی هاوبەشی کۆریای باشور، موشەکەکان مەودای 240 کیلۆمەتریان بڕیوە و لە ناو ئاوەکانی دەریای رۆژهەڵات کەوتوونەتە خوارەوە.

سەرۆکایەتی کۆریای باشور کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئەنجامدا و تاقیکردنەوەکانی بە " پێشێلکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایش" وەسفکرد.

لەلایەکی دیکەوە، پاسەوانی سنوری ژاپۆن رایگەیاند، موشەکەکان لە دەرەوەی ناوچە ئابورییە تایبەتەکانی وڵاتەکەی کەوتوونەتە خوارەوە، بەڵام چاودێری وردی رەوشەکە دەکەن.

ئەم تاقیکردنەوە سەربازییانە لە کاتێکدایە کە ئومێدەکانی سیئۆل بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکان بەرەو کاڵبوونەوە دەچن. لێپرسراوێکی باڵای وەزارەتی دەرەوەی کۆریای باکور رایگەیاند: "سیئۆل لە ناو وەهمدا دەژی ئەگەر پێی وابێت پیۆنگ یانگ وەک دەوڵەتێکی دوژمن تەماشای ناکات."

ئەم لێدوانە لە کاتێکدایە کە تەنها چەند رۆژێک لەمەوبەر، پیۆنگ یانگ لە بەیاننامەیەکدا ستایشی سەرۆکی کۆریای باشوری کردبوو، بەڵام تاقیکردنەوە موشەکییەکانی ئەمڕۆ جارێکی تر دۆخەکەی گەڕاندەوە بۆ خاڵی سفر و ئاستی هەڕەشە سەربازییەکانی لە ناوچەکەدا بەرزکردەوە.

سەرۆكی ئەمریكا رایدەگەیەنێت،  هێزەكانیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەمێننەوەو جارێ بەنیازی كشاندنەوەیان نین.

بەیانی ئەمڕۆ دۆناڵد ترەمپ لە نوێترین لێدوانیدا وتی، هەموو كەشتی و فڕۆكە و هێزە سەربازییەكانی ئەمەریكا و هەر شتێكی تر كە پێویست بێت بۆ لەناوبردنی تەواوەتی دوژمن، لە شوێنی خۆیان دەمێننەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئاماژەی بەوەشكرد، تا دڵنیابوون لە پابەندبوونی تەواوەتی ئێران بە رێككەوتنی راستەقینە، هێزەكانیان جارێ لە شوێنی خۆیان دەمێننەوە.

جەختی لەوەشكردەوە، ئەگەر رێككەوتنی راستەقینە نەكرێت، ئەوە زۆر خراپتر و كوشندەتر هێرش دەكەنەوە سەر ئێران بەشێوەیەك كە پێشتر هیچ كەسێك نەیبنیبێت.

ترەمپ باسی لەوەشكرد، ئێران دەمێكە رێككەوتووە لەگەڵیان و چەكی ئەتۆمیشی نابێت، گەروی هورمزیش بە كراوەی دەمێنێتەوە، لەم كاتەشدا هێزەكانیان پشوویەك وەردەگرن و چاوەرێی ئەركی داهاتوویان دەكەن.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، دوای راگەیاندنی ئاگربەستێکی دەستبەجێ بۆ ماوەی دووهەفتە، لە نوێترین پۆستیدا رایگەیاند: ئەگەر گەروی هورمز بکرێتەوە و ئاگربەست بەردەوامبێت، سەردەمی زێڕینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێدەکات

ترەمپ لە نوێترین پۆستیدا لەسەر پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵ نووسیویەتی: ئەمڕۆ رۆژێکی گەورەیە بۆ ئاشتیی جیهانی. ئێران دەیەوێت ئاشتی بەرقەراربێت، وڵاتانی دیکەش هەمان شتیان دەوێت، چونکە بەشی پێویستیان بەهۆی جەنگەکەوە مەینەتی چەشت. 

ئاماژەی بەوەشداوە، ئەمریکا یارمەتیدەر دەبێت لە رێکخستنی جەنجاڵیی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز و زۆر هەنگاو و کرداری ئەرێنیش دەبینرێت.

وتیشی، بە کردنەوەی گەروەکە پارەیەکی زۆر پەیدا دەکرێت و ئێرانیش دەتوانێت دەست بکات بە پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی وڵاتەکەی.

ئەوەشی روونکردەوە، ئەمریکا کەشتییەکانی لە هەموو جۆرە پێداویستییەک پڕ دەکات و لە دەوروبەری گەروەکە دەمێنێتەوە، تاکو دڵنیابن لەوەی هەموو شتێک بە باشی بەڕێوە دەچێت. 

لە کۆتایی پۆستەکەیدا ترەمپ ئەوەشی نووسیوە، متمانەی بەوە هەیە کە پرۆسەکە بەباشی بەڕێوە بچێت و ئەمەش دەکرێت ببێتە سەردەمی زێڕینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

پاش زنجیرەیەک فشار و هەڕەشەی توند، رەوشێکی نوێ لە ناوچەکەدا هاتە ئاراوە و محەمەد شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاند، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران شانبەشانی هاوپەیمانەکانیان گەیشتوونەتە رێککەوتن بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕ. ئەم هەنگاوە کە وڵاتی لوبنان و چەندین ناوچەی تر دەگرێتەوە، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ ئەو وادەیەی دۆناڵد ترەمپ دیاری کردبوو دێت، کە تەنها یەک سەعات و نیو پێش کۆتاییهاتنی وادەکە، واشنتۆن و تاران لەسەر راگرتنی پێکدادانەکان بۆ ماوەی دوو هەفتە رێککەوتن بە مەبەستی رێگەخۆشکردن بۆ گفتوگۆی سیاسی و دیپلۆماسی تر.
بەپێی زانیارییەکانی لێپرسراوێکی باڵا لە کۆشکی سپی کە بۆ میدیاکانی ئەمریکا قسەی کردووە، ئیسرائیل رەزامەندی لەسەر ئاگربەستێکی کاتی دەربڕیوە. ئەم بڕیارە دوای ئەوە هات کە دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی هێرشی سەربازی توندی بۆ سەر ژێرخانی مەدەنی ئێران کردبوو ئەگەر گەرووی هورمز نەکرێتەوە. سەرچاوە ئەمنییەکانی ئیسرائیلیش جەختیان کردووەتەوە کە ئەم ئاگربەستە تەنها ئێران ناگرێتەوە، بەڵکوو رەوشی لوبنانیش لەخۆ دەگرێت، ئەمەش دەرفەتێک دەبێت بۆ هێورکردنەوەی پێکدادانەکان لە چەندین بەرەی جیاوازدا کە لە چەند مانگی رابردوودا ئاڵۆزی زۆریان بەخۆوە بینیوە.
لە لایەکی ترەوە، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاند کە وڵاتەکەی رەزامەند بووە لەسەر کردنەوەی گەرووی هورمز بۆ ماوەی دوو هەفتە. عێراقچی ئاماژەی بەوە کرد کە هاتوچۆی ئارام لە گەرووەکەدا بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزە چەکدارەکانی ئێران فەراهەم دەکرێت. هەروەها جەختی کردەوە کە تاران ئامادەیە هەموو هێرشەکانی رابگرێت ئەگەر لایەنی بەرامبەریش هێرشەکان رابگرێت، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ رێگریکردن لە هەر جۆرە فشارێکی سەربازی تر کە زیان بە ژێرخانی وڵاتەکە بگەیەنێت و رەوشەکە بەرەو تەقینەوەی گەورەتر ببات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە رێگەی تۆرە کۆمەڵایەتییەکانەوە تەنها سەعاتێک پێش تەواوبوونی مۆڵەتەکە، رەزامەندی خۆی بۆ راگرتنی بۆردومانەکان بۆ سەر ئێران نیشاندا. ترەمپ دوای گفتوگۆی چڕ لەگەڵ نێوەندگیرە پاکستانییەکان، رایگەیاند کە ئەمە ئاگربەستێکی دوولایەنە دەبێت و ماوەی ئەم دوو هەفتەیە دەرفەتێکی گرنگە بۆ ئەوەی رێککەوتنی کۆتایی ئیمزا بکرێت و کارەکان بە تەواوی جێبەجێ بکرێن. ئەم رەوشە نوێیە ئومێدی ئەوەی لای چاودێران دروست کردووە کە ناوچەکە لە جەنگێکی گشتگیر دوور بکەوێتەوە و رێگەی دیپلۆماسی جێگەی فشارە سەربازییەکان بگرێتەوە.
لە کۆتاییدا، ئەم ئاگربەستە کاتییە کە بە نێوەندگیری پاکستان و فشاری واشنتۆن هاتە دی، وەک تاقیکردنەوەیەکی سەخت بۆ هەردوو لایەن دەبینرێت. ئێستا هەموو چاوەکان لەسەر ئەوەن کە ئایا لە ماوەی ئەم ١٤ رۆژەدا لایەنەکان دەگەنە رێککەوتنێکی هەمیشەیی یان رەوشەکە جارێکی تر بەرەو ئاڵۆزی و فشار دەچێتەوە. گرنگی ئەم هەنگاوە لەوەدایە کە نەک تەنها گەرووی هورمز، بەڵکوو ئارامی لوبنان و چەندین ناوچەی تریش بەندە بە سەرکەوتنی ئەم ماوە کاتییەوە کە ترەمپ دیاری کردووە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە بڕیارێکی چاوەڕواننەکراودا و تەنیا چەند ساتێک پێش کۆتاییهاتنی مۆڵەتە مەترسیدارەکەی، راگرتنی سەرجەم هێرشە سەربازییەکانی بۆ سەر ئێران راگەیاند.

ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس بڵاویکردەوە،  دوای گفتوگۆکانی لەگەڵ شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان و مارشاڵ عاسم مونیر، فەرماندەی سوپای ئەو وڵاتە، بڕیاری داوە بۆ ماوەی دوو هەفتە هێرشەکان ڕابگرێت، ئەم بڕیارە مەرجدار کراوە بە کردنەوەی "تەواوەتی، دەستبەجێ و بێ مەرجی" گەرووی هورمز لەلایەن ئێرانەوە.

ترەمپ رایگەیاند، ئەمە ئاگربەستێکی دوولایەنە دەبێت و بۆ ماوەی 14 رۆژ هیچ هێرش و بۆردومانێک ئەنجام نادرێت.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد، پێشنیازێکی 10 خاڵییان لەلایەن تارانەوە بەدەستگەیشتووە و واشنتن وای دەبینێت کە بنەمایەکی باشە بۆ دانوستان و کۆتاییهێنان بە ململانێکان.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، زۆربەی خاڵە ناکۆکەکانی رابردوو لە نێوان ئەمریکا و ئێران چارەسەر کراون و ئەم دوو هەفتەیە بۆ ئەوەیە کە رێککەوتننامەی ئاشتیی درێژخایەن کۆتایی پێ بهێنرێت و ئیمزا بکرێت.

سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە، هێزەکانیان سەرجەم ئامانجە سەربازییەکانی خۆیان پێکاوە و ئێستا کاتی دیپلۆماسییە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

لە هەوڵێکی نوێی دیپلۆماسیدا بۆ رێگریکردن لە تەقینەوەی بارودۆخی ناوچەکە، سەرۆک وەزیرانی پاکستان بە رەسمی دەستپێشخەرییەکی بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران راگەیاند.

سەرۆک وەزیرانی پاکستان ئاشکرایکرد، هەوڵە دیپلۆماتییەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی ئاشتیانە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوامییان هەیە و هەنگاوی ئەرێنییان بڕیوە.

ئاماژەی بەوەکرد، پەیوەندی بە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکاوە کردووە و داوای لێکردووە وادەی مۆڵەتەکە بۆ دوو هەفتەی تر درێژ بکاتەوە.

سەرۆک وەزیرانی پاکستان، داواش لە دەسەڵاتدارانی ئێران دەکات وەک نیشاندانی نیازپاکی، بۆ ماوەی دوو هەفتە گەروی هورمز بەڕووی کەشتیوانیی نێودەوڵەتیدا بکەنەوە.

ئەم دەستپێشخەرییەی پاکستان دەیەوێت کاتێکی زیاتر بۆ دانوستانەکان بڕەخسێنێت و رێگری بکات لە بە ئامانجگرتنی ژێرخانی وزە و گڕگرتنی تەواوەتی ناوچەکە.

ئەم پەرەسەندنە دیپلۆماسییە لە کاتێکدایە کە جیهان بە نیگەرانییەوە چاوەڕوانی کۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتە دەکات کە ترەمپ بۆ ئێرانی دیاری کردووە و پاکستان وەک لایەنێکی ناوبژیوان دەیەوێت بەربەست لەبەردەم بژاردەی سەربازی دروست بکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین پەیامیدا دەڵێت، ئەمشەو ساتەوەختێکی یەکلاکەرەوە و گرنگە لە مێژوی درێژ و ئاڵۆزی جیهاندا، ئاماژەی بەوەشکردوە  گەرچی نایەوێت ئەوە روبدات، بەڵام بە ئەگەری زۆرەوە شارستانیەتی ئێران دەمرێت.

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا دەڵێت؛ گۆڕانکارییەکی ریشەیی و گشتگیر لە دەسەڵاتدا رویداوە و مێشکگەلێکی ژیرتر و کەمتر توندڕەو جڵەوی کاروباریان گرتووەتە دەست.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛  ئەمەش هیوای ئەوەی خوڵقاندوە کە روداوی "شۆڕشگێڕانە و ناوازە" بێنە ئاراوە و رێگری بکرێت لە لەناوچونی شارستانییەتێک کە مەترسی لەسەر بوو.

دۆناڵد ترەمپ لە پەیامەکەیدا کە لە تروس سۆشیال بڵاویکردوەتەوە،  هۆشداریشیداوە ئەگەر نەگەنە رێککەوتن، ئەمشەو کۆتایی بە 47 ساڵ لە چەوسانەوە، گەندەڵی و کوشتن دەهێنرێت و شارستانیەتی ئێران بە تەواوەتی لەناو دەچێت.

ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە هۆشداری دەدات بەهۆی قەیرانی وزەوە جیهان روبەڕوی مانگێكی نیسانی سەخت ببێتەوە.

فاتح پیرۆل، بەڕێوەبەری جێبەجێكاری ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە مانگی نیسانی بە مانگێكی رەش ناوبردووە و هۆشداریشی داوە، بەهۆی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جەنگەوە جیهان روبەڕوی قەیرانێكی قورسی وزە دەبێتەوە، كە لە مێژوودا هاوشێوەی نەبووە.

فاتح پیرۆل رایگەیاندووە، پێشتر هەرگیز جیهان پچڕانی دابینكردنی وزەی بەم قەبارەیەی ئێستا بەخۆیەوە نەبینیوە و ئەوەی ئێستا رودەدات خراپترە لەو قەیرانەی لە ساڵەكانی 1973 و 1979 و 2022دا رویانداوە.

دەشڵێت، شەڕی ئێستای ئێران یەكێك لە شاخوێنبەرە گرنگەكانی ئابوری جیهانی پچڕاندووە و كاریگەرییەكەی بۆسەر زۆرینەی ماددە كیمیاییەكانی تریش درێژ دەبێتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوانەشدا بۆ رزگاربوون لەو رەوشە سەختە، قەیرانەكە پەرەپێدانی وزەی نوێبووەوە و ئەتۆمی خێراتر دەكات، بۆئەوەی جیهان بتوانێت ئاسایشی وزە بەدەستبهێنێت.