کوردستان
ئاژانسی ھاوار نیوز بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ تورکیا سێ گوندی لەسنووری ناحیەکانی شیراوا و شرا بە چەکی قورس بۆردومانکردووە.
راشیگەیاند، لە ٢٤ سەعاتی رابردوودا سوپای تورکیا بە ١٨٩ تۆپ و ھاوەن ١٦ گوند و ناوچەی لە شەھبا و شرا و شیراوا بۆردومانکردووە، کە بەھۆیانەوە دوو ھاووڵاتی گیانیان لەدەستداوە.
ھاوکات ناوەندی راگەیاندنی ھێزەکانی سوریای دیموکرا-ھەسەدە بڵاویکردەوە، سوپای تورکیا لە رۆژانی ٢٨ و ٢٩ی ئەم مانگە، پێنججار چەند گوندێکی لەسنووری کۆبانێ بە چەکی قورس و تۆپخانە بۆردومانکردووە.
ئەو ھێرشە ئاسمانییەی تورکیا لە رۆژئاوای کوردستان لە رۆژی ٢٠ی ئەم مانگەوە دەستیپێکردووە و رۆژانە تورکیا بە درۆن و لە رێگەی تۆپخانەکانییەوە گوند و ناوچەکانی کۆبانێ و حەسەکە و تەل رەفعەت دەکاتە ئامانج.
حزبە کوردستانییەکان لە یاداشتەکەیاندا کە لە حەوت خاڵ پێکھاتووە ئاماژەیان بەوەکردووە، بوونی ژمارەیەکی زۆر بارەگای سەربازی لەناو شارەکەدا بەبێ بوونی ھیچ فەرمانێکی ئەمنی دیاردەیەکی ناشارستانییە و سروشتی مەدەنی شارەکەی نەھێشتووە، ھەروەھا بەردەوامی ھەڵکوتانە سەر گەڕەکە کوردییەکانیش لە شەواندا بەشێوەی رەسمی و نارەسمی بووەتە ھۆی ئاوارەبوونی دانیشتوانی گەڕەکە کوردییەکان.
لە یاداشتەکەدا باس لەوەشکراوە، دەستوەردانی ھێزە سەربازییەکان بۆ لایەنگری نەتەوەیەکی دیاریکراو لەسەر حسابی نەتەوەکانی تر لە دۆسیەی زەوییە کشتوکاڵییەکان کە بە پێی ماددەی ١٤٠ یەکلاکراونەتەوە، بووەتە مایەی ناکۆکی نەتەوەیی لەنێوان جوتیارانی گوندەکان. سەرباری ئەوەش دوای وەرگرتنەوەی دەسەڵات و حسابنەکردن بۆ نوسراوەکانی لقی کەرکوکی لیژنەی جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ و بەردەوامی گواستنەوەی کۆبوونی خۆراک لە پارێزگاکانی ترەوە بۆ کەرکوک بووەتە مایەی گۆڕینی دیمۆگرافی شارەکە و ئەستەمە قبوڵ بکرێت.
حزبە کوردستانییەکانی کەرکوک راشیانگەیاندووە، جیاوازی لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری لەنێوان گەڕەکەکانی شارەکەدا لەلایەن ئیدارەی پارێزگاوە وایکردوە نەتەوەی کورد ھەست بە پەراوێزخستن بکات، ھاوکات گۆڕانکارییەکان لە فەرمانگەکانی کەرکوک لەلایەن پارێزگاری بە وەکالەت ناگونجێت لەگەڵ قەبارەی کورد لە پارێزگاکە و پێویستە پێداچوونەوەی پێدابکرێت.
عەزیز سەعید بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرھێنانی سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بەپێی یاسا ١٠٠ دۆلار بۆ ئاڵوگۆڕی یەکەی نیشتەجێبوون لەنێوان کڕیار و فرۆشیاردا دانراوە، وتیشی، لەسەر سکاڵای ھاووڵاتیان کە لەکاتی کڕین یان فرۆشتنی یەکەی نیشتەجێبووندا پارەی زیاتریان لێوەرگیراوە، وەبەرھێنەرەکەیان ئاگادارکردووەتەوە کە پارە زیادەکە بۆ ھاووڵاتیەکە بگەڕێنێتەوە.
راشیگەیاند، ھەر وەبەرھێنەرێک لەکاتی کڕین و فرۆشتنی یەکەکانی نیشتەجێبوون پارەی زیادە وەربگرێت سکاڵای یاسایی لەسەر تۆمار دەکەن و رووبەڕووی دادگای دەکەنەوە و لەئێستاشدا چەند کەیسێکی ئەو بابەتە لە دادگایە.
عەمید سەرکەوت ئەحمەد عومەر بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی گشتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان لە سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، رۆژی سێشەممە دوای ئەوەی ھەواڵدەرێک ئاگاداریکردوونەتەوە ژنێکی تەمەن ٢٥ ساڵ لەلایەن براکانییەوە لە ماڵی خۆیان زیندانیکراوە و ئەشکەنجە دەدرێت، دەستبەجێ بە بڕیاری دادوەر تیمەکانیان لە نوسینگەی ڕۆژئاوای بەرێوەبەرایەتی چوونە شوێنکەو توانییان کچەکە رزگاربکەن.
عەمید سەرکەوت ئەحمەد راشیگەیاند، لەسەر سکاڵای ژنەکە بە بڕیاری دادوەر براکانی دەستگیرکران و پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوەتەوە و لێکۆڵینەوە بەردەوامە.
ئاشکراشیکرد، ژنەکە لەگەڵ ھاوسەرەکەی کێشەی ھەبووەو لە جیابوونەوەدابوون و پێشتریش چەند جارێکی تر لەلایەن براکانییەوە زیندانی کراوە، دواین جاریش ماوە مانگێک زیندانی بووە لە ماڵی برایەکی.
بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی گشتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان لە سلێمانی باسی لەوەشکرد، ژنەکە دوای رزگارکردنی لە نەخۆشخانە چارەسەری وەرگرتووەو رادەستی دایک و باوکی کراوەتەوە.
بەپێی زانیارییەکانی وەزارەتی دارایی ھەرێم، رۆژی پێنج شەممە ١/١٢/٢٠٢٢ مووچەی مانگی ١١ی لیوا ھاوبەشەکانی وەزارەتی پێشمەرگە دابەش دەکرێت، کە ئەو پارەیە لەلایەن ھاوپەیمانانەوە دابین دەکرێت.
بڕیاریشە رۆژی یەک شەممەی داھاتوو ٤/١٢/٢٠٢٢ بە ھەمان میکانیزمی مانگی رابردوو دەست بە دابەشکردنی مووچەی مانگی ١١ی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی ھەرێم بکرێت، یەکەم شوێنیش مووچەی وەزارەتی تەندروستی دابەش دەکرێت، بەڵام تائێستا وەزارەتی دارایی ھەرێم بەڕەسمی خشتەی دابەشکردنی مووچەی بڵاونەکردوەتەوە.
کاروان گەزنەیی دەڵێت، ئەو ڕێکخراوەی کە بەنیازن کارەکانی پێبسپێرن، لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە بوونی نیە و تەنانەت ماڵپەڕێکیشی نیە، ھیچ پێشینەیەکیشی نیە بۆ کارکردن لەسەر ئەم بابەتە؛ تەنانەت ناویشی لەو ڕێکخراوانەدا نیە کە لەسەر کەیسی جینۆساید کار دەکەن.
دەقی روونکردنەوەکەی کاروان گەزنەیی:
بازرگانی بە کۆمەڵکوژی کوردستان ڕابگرن!
ئەم بەھەدەردانە ڕابگرن!
بێشک کۆمەڵکوژی ئەنفال و ھەڵەبجە و دواینیشییان شەنگال، ھیچیان کەمتر نییە لە ھۆلکۆست و ڕواندا، بگرە گەورەتریشن، بەڵام خەریکە لەلایەن چەند کەسێکەوە بازرگانی بەم پرسەشەوە بکرێت!
بە نوسراوی ژمارە (١٩٧) لە ڕێکەوتی (٧-١١-٢٠٢٢) وەزارەتی شەھیدان نوسراوێکی ئاڕاستەی ئەنجومەنی وەزیران کردووە بۆ ڕەزامەندی دەربڕین و کارکردن بە شێوەیەی ھەماھەنگی بۆ بە جینۆسایدناساندنی کۆمەڵکوژییەکانی کوردستان لەگەڵ ڕێکخراوێکی بیانی.
ئەنجومەن لە (١٣-٧-٢٠٢٢) وەڵامی ئەرێنی داوەتەوە و ڕەزامەندی دەربڕیوە و بڕێکی زۆری پارەی بۆ تەرخانکردوون بە بێ ئەوەی ھیچ لایەنێکی فەرمی و خاوەن پێگە بوونی ھەبێت لە بابەتەکەدا؛ کۆی نوسراوەکە و وەڵام و کۆبوونەوەشیان لەگەڵ وەزیر لە ماوەی یەک حەفتە بووە، بە بێ ئەوەی ھیچ ڕوون بێت بۆ وەزارەتیش ئەم ڕێکخراوە کێییە- لە کاتێکدا نوسراوەکانی ئەنجومەنی وەزیران چەند مانگییان دەوێت بۆ وەڵام دانەوە! لێرەوە چەند تێبینییەک:
یەکەم: ئەم ڕێکخراوە لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە بوونی نیە و تەنانەت ماڵپەڕێکیشی نیە.
دووەم: ھیچ پێشینەیەکی نیە بۆ کارکردن لەسەر ئەم بابەتە؛ تەنانەت ناویشی لەو ڕێکخراوانەدا نیە کە لەسەر کەیسی جینۆساید کار دەکەن.
سێیەم: گومان دەکرێت ئەمە یان سپیکردنەوەی پارە یانیش بەھەدەر دانێکی ڕوون و ڕەوان بێت لە پێناو چەند کەسێکی دەست ڕۆیشتووی گروپێکی دیاریکراو بێت.
چوارەم: ڕۆژانە دەیان ملیۆن دۆلاری ئەم وڵاتە بەھەدەر دەدرێت و دەدزرێت، بەڵام خەریکە ئیتر دەست بۆ پرسە باڵا نیشتیمانییەکانیش دەبردرێت و ھەڕاج دەکرێن و دەفرۆشرێن!
تێبینی: ڕێکاری پەرلەمانیمان گەرتووەتە بەر، و لە ئەگەری ڕانەگرتنی، دەیکەین بە سکاڵا!
کاروان گەزنەیی
ئەندامی پەرلەمانی کوردستان
بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێمی کوردستان بڵاویکردەەوە، سبەینێ ئاسمان نیمچە ھەور بۆ ھەوری تەواو دەگۆرێت و لەکاتەکانی ئێوارەدا بارانبارین دەستپێدەکات، سەرەتا لە ناوچەکانی رۆژئاوی ھەرێم بەشێوەی تاوە باران و بروسکە پاشان نمەباران زۆربەی ناوچەکانی ھەرێم دەگرێتەوە بە تایبەتی ناوچە شاخاوییەکان.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی ھەرێم، سبەینێ خێرای با لەنێوان ١٠ بۆ ٢٠ کیلۆمەتردا دەبێت لە سەعاتێکدا و مەودای بینین لە نێوان ٦ بۆ ٨ کیلۆمەتر دەبێت.
ھەروەھا کەشناسی ھەرێم ئاماژەی بەوەشکردووە، بۆ رۆژی چوارشەممە، بارانبارین تەواوی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەگرێتەوە.
ئەمەل جەلال سەرۆکی دەستەی گەشتوگوزاری ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، بڕیاریانداوە رێژەی ھێزی کاری ناوخۆیی لە کەرتی گەشتیاری بۆ ٧٥٪ بەرزبکەنەوە و لە قۆناغی یەکەمدا رێژەی ٣٠٪ لە شوێنە گەشتیارییەکان دەچەسپێندرێت و لە قۆناغەکانی داھاتووشدا بۆ ٧٥٪ بەرزدەکرێتەوە.
ھەروەھا بۆ پاراستنی شوناسی زمانی کوردی، بڕیاردراوە تابلۆ و مینۆی خواردنی ھۆتێل و چێشتخانە و شوێنە گشتییەکان و تابلۆ ھەڵواسراوەکانی شوێنە گەشتیارییەکان، زمانی کوردی زمانی سەرەکی و یەکەم بێت، بۆ جێبەجێکردنی ئەو بڕیارەش پێویستە راھێنانی فێربوونی زمانی کوردی بە کارمەندانی کەرتی گەشتوگوزار بکرێت.
بۆ جێبەجێکردنی ئەو دوو بڕیارە لیژنەیەک لە بەڕێوەرانی دڵنیایی جۆری و تەکنیکی و گەشتیاری و ژمێریاری لە دیوانی دەستەی گەشتوگوزار پێکھێندراوە و لیژنەکەی سەردانی ھەر ھەشت بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی گەشتیاری دەکەن.
"شکار مەردان" پارێزەری کەیسی زەویوزاری کشتوکاڵی لە داقوق و ئەندامی ناوەندی یاسایی یەکێتی رایگەیاند، دوای ئەوەی عەرەبە ھاوردەکان لە دوای ساڵی ٢٠١٧ەوە ھەوڵیانداوە موڵکدارێتی زەوییە کشتوکاڵییەکانی کەرکوک داگیربکەن، داوای گەڕانەوەی موڵکدارێتی زەوییەکانی داقوقیان پێشکەشی لایەنە پەیوەندیدارەکان لە کەرکوک و بەغدا کرد.
وتیشی، بەبەڵگە سەلماندیان زەوییەکان ھی کوردە و دادگای تێھەڵچوونەوەی داقوق دوا بڕیاری لەسەر کەیسەکەدا.
ئاماژەی بەوەشدا، بەپێی ئەو سکاڵایانەی پێشکەشی دادگاکەیان کردووە، موڵکدارێتی ٣٥٠٠ دۆنم زەوی موقاتەعەی ٤٥ کە زەوی گوندی سنوور لە قەزای داقوق دەگرێتەوە بۆ جوتیارانی ئەو گوندە گەڕێندرایەوە.
لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆدا، پەرلەمانی کوردستان پێشنیازە یاسای پاراستنی ئاژەڵان بە ٧١ دەنگی ئەندامانی پەرلەمان پەسەندکرد، پێشنیازە یاسای بەرکارکردنی یاسای فیدڕاڵیی واژۆی ئەلیکترۆنی و مامەڵە ئەلیکترۆنییەکانیش بە دەنگی ٦٧ پەرلەمانتار پەسەندکرا.
ھەروەھا پڕۆژە یاسای ھەمواری پیادەکردنی یاسای بەڕێوەبردنی ئەوقاف و پڕۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی یاسای ئەنجوومەنی شورا پەسەندکران.
لە ئێستاشدا کۆبوونەوەکە بەردەوامە و خوێندنەوەی دووەم بۆ پڕۆژە یاسای کار لە ھەرێمی کوردستان دەکرێت، بۆ پارێزگاری لە ماف و ئیمتیازاتی کرێکاران.
رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافی مرۆڤ بڵاویکردەوە، "رەزا کازمی" کە تەمەنی ١٦ ساڵە و خەڵکی گوندێکی سەربە کامێرانە، دوای چەندین رۆژ مانەوە لە نەخۆشخانە بەھۆی سەختی برینەکەیەوە گیانی لەدەستدا. ھەروەھا یەکێکی تر لە بریندارەکانی شاری مھابادیش گیانی لەدەستدا.
ھەروەھا لە درێژەی خۆپیشاندانەکانی ھاووڵاتیانی شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و زیاتر فراوانبوونی ناڕەزاییەکان، حەوت ھاووڵاتی خەڵکی "بڵوناوا"ی سەربە شاری "دێولان" ماوەی ١٠ رۆژە چارەنووس و شوێنی گیرانیان دیار نییە.
لەلایەکی ترەوە، لێپرسراوانی ئێران "فەریدە مورادخانی" خوشکەزای "عەلی خامنەیی" رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێرانیان دەستگیرکردووە، بەھۆی ئەوەی حکومەتی ئێرانی بە تاوانبار و بکوژی منداڵان وەسفکردووە.
بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، سبەی ئاسمان نیمچە ھەور بۆ ھەوری تەواو دەگۆرێت و لەکاتەکانی ئێوارە باران بارین دەستپێدەکات، سەرەتا لەناوچەکانی رۆژئاوی ھەرێم بەشێوەی تاوە باران و بروسکە پاشان نمەباران زۆربەی ناوچەکانی ھەرێم دەگرێتەوە بەتایبەتی ناوچە شاخاوییەکان.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی ھەرێم، سبەینێ خێرای با لە نێوان ١٠ بۆ ٢٠ کیلۆمەتردا دەبێت لە سەعاتێکدا و مەودای بینین لە نێوان ٦ بۆ ٨ کیلۆمەتر دەبێت.
بۆ رۆژی چوارشەممەش، باران بارین تەواوی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەگرێتەوە.
وەزارەتی کشتوکاڵ رایگەیاند، لەماوەی دوو مانگی رابردوو تاوەکو ئێستا لەسەرجەم فەرمانگە کشتوکاڵییەکانی پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکانی ھەرێمی کوردستان، ٣٠٠ جوتیار و خاوەن پڕۆژە مامەڵە و داواکاریان بۆ سوودمەند بوون لە قەرزی کشتوکاڵی پێشکەش کردووە، لەو مامەڵانەش ١٠٠یان نێردراوە بۆ بانکی قرتاس.
ھەروەھا جوتیارێکی دەشتی قەراج لە قەزای مەخمور یەکەمین جوتیارە، لەسەر رووبەری پەنجا دۆنم زەوی کشتوکاڵ دەکات و بەبڕی چل ملیۆن دینار لەو پڕۆژەیە سوودمەند بووە، بۆ دابینکردنی ئامێرەکانی راکێشانی کارەبا و ئامێرە کشتوکاڵییەکانی تر.
پێدانی قەرز بە دەرچووانی بەشە کشتوکاڵی و ڤێتەرنەرییەکان، دوابەدوای ئیمزاکردنی یاداشتی لێکتێگەشتنی نێوان وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو و بانکی القرتاسی ئیسلامی بووە، بەمەبەستی پاڵپشتی و رەخساندنی دەرفەتی قەرزی بانکی بە شێوەی قیستی درێژخایەن، بە بڕی ١٥ ملیۆن تاوەکو ١٠٠ ملیۆن دینار لە قۆناغی یەکەم بۆ پڕۆژەی بچووک و مام ناوەند.
لە كۆنفڕانسێكی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ بەڕێوەبەری دەروازەی باشماخ لە ئێران، محەمەد تاهیر بەڕێوەبەری دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ رایگەیاند، جموجوڵە بازرگانی و گەشتیارییەكان وەك پێشتر ئاساییە و هیچ گۆڕانكارییەك نەكراوە، ئەو دەنگۆیانەشیان رەتكردەوە كە باس لە راگرتنی جموجۆڵی بازرگانی و گەشتیاریی دەكەن.
ژمارەیەک لە مامۆستایانی وانەبێژ بە نوێنەرایەتی ٥٥٠ مامۆستای وانەبێژ لە سنوری بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی پێنجوێن گردبوونەوە و بایکۆتی ھۆڵەکانی وانەوتنەوەیان راگەیاند و ھۆکاری بایکۆتکردنەکەشیان بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە دوای سێ مانگ لە دەوامکردن ھیچ دڵنیاییەکیان پێنەدراوە بۆ ئەوەی بکرێنە گرێبەست.