عەلی ئیسماعیل ئەندامی لیژنەی باڵای بەستنی پێوەری زیرەک رایگەیاند، حکومەتی ھەرێم ھەوڵدەدات لە ‌رێی سیستمی "پریپەیمێنت"ەوە، کارەبای ٢٤ سەعاتی بۆ ھاووڵاتیان دابینبکات.

راشیگەیاند، ئەو سیستمە بەشێکە لە پێوەری زیرەک و وەک تێست لە بازاڕی لەنگەی شاری ھەولێر دەستیپێکردووە، کە ھەزار و ٥٠٠ ھاوبەشبوون و بەھۆیەوە وزەی ونبوو بە چوار بۆ پێنج ھێندە کەمبووەتەوە، لەھەمانکاتدا کارەبایەکی ٢٤ سەعاتی بۆ بازاڕەکە بە ڤۆڵتیەیەکی جێگیر دابینکراوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، لە شاری دھۆک دەست بەدانانی ھەمان سیستەم کراوە و سیستمەکە لە تاقیکردنەوە دەرچووە و ئامادەیە و پێشکەشی وەزارەتی کارەبا کراوە بۆ ئەوەی ئەوان بڕیاری لەسەر بدەن.
 لەبارەی نرخی ئەو کارتەی بۆ پارەدانی کارەباکە بەکاردەھێندرێت، روونیکردەوە، نرخی کارەبا ھەمان نرخی پێشووە و تەنھا شێوازی پارەدانەکەی گۆڕاوە.

لەو کۆبونەوەیەدا باس لە پرسی نووسینەوەی دەستووری ھەرێمی کوردستان و زەرورەتی زەمینەسازی و دروستکردنی ھەماھەنگی و یەکدەنگی کراوە لەنێوان لایەن سیاسییەکان و پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکانی ھەرێمی کوردستان بۆ نووسینەوەی دەستوور.

لایخۆشیەوە مەسعود بارزانی پاڵپشتی خۆی بۆ پەرلەمانی کوردستان و ھەر ھەوڵێکی زەمینەسازی و دروستکردنی یەکڕیزی بۆ نووسینەوەی دەستووری ھەرێمی کوردستان ڕاگەیاندوە .

لە راگەیەندراوێکی ھاوبەشدا ئاماژە بەوەدراوە، "سیلێست واڵاندەر" یاریدەدەری وەزیری بەرگری ئەمریکا و "شۆڕش ئیسماعیل" وەزیری پێشمەرگە یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان نوێ کردەوە، بۆ بەردەوامیدان بە پشتیوانیکردنی پێشمەرگە لە ئۆپراسیۆنەکانی تێکشکانی داعشدا.

ئەو یاداشتە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٦ ئیمزا کراوە و لەڕێیەوە ئەمریکا پابەندی خۆی بۆ پشتیوانیکردنی رۆڵ و بەشداری پێشمەرگە دووپاتدەکاتەوە لە پڕۆسەکانی تێکشکاندنی داعشدا وەک پێکھاتەیەکی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق. 

ھەروەھا دەستنیشانی ئەو بەرەوپێشچوونانە دەکات کە لەبواری چاکسازی بنەڕەتی دامەزراوەکاندا بەدەستھاتوون لەگەڵ پابەندی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە بۆ ئەنجامدانی چاکسازی زیاتر بە ئامانجی زیاتر پرۆفیشناڵکردنی ھێزەکانی. 

ئیمزاکردنی یاداشتنامەکە بە چاودێری "نێچیرڤان بارزانی" سەرۆکی ھەرێم و ئامادەبوونی "مەسرور بارزانی" سەرۆکی حکومەت و "قوباد تاڵەبانی" جێگری سەرۆکی حکومەت ئەنجامدرا، کە جەختکردنەوەی پابەندیی حکومەتی ھەرێمی کوردستانە بە ھەماھەنگی بەردەوامی ئەمنی لەگەڵ ئەمریکا لە چوارچێوەی دەستوری عێراق و پڕۆگرامی چاکسازی پێشمەرگەدا. 

پێشتریش "نێچیرڤان بارزانی" سەرۆکی ھەرێم رایگەیاند، ئەو یاداشتە وادەکات ھاوبەشە ئەمریکییەکان پێداویستی و کەموکوڕی پێشمەرگە پڕبکەنەوە، لەگەڵ ئەمریکاش کۆکن کە داعش ھێشتا ھەڕەشە و مەترسییەکی راستەقینەیە و  ھاریکارییان لەگەڵ ئەمریکا بەردەوام دەبێت تا کۆتایی یەکجارەکی داعش.

د. ئارام محەمەد قادر، وەزیری خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی لە دیدارێکدا لەگەڵ عەبدوڵا حاجی مەحمود وەزیری شەھیدان رایگەیاند، لە خوێندنی بەرایی، بەکالۆریۆس و دبلۆم، خوێندنی باڵا، دبلۆمی باڵا، ماستەر و دکتۆرا و خوێندنی تایبەت، بەڕەچاوکردنی تایبەتمەندیەتی ھەوڵیانداوە زۆرترین ئاسانکاری و خزمەت پێشکەش بە وارسی شەھیدان بکەن و دەرفەت و ھەلی خوێندنیان بۆ دەستەبەر بکەن.

رونیشیکردەوە، لەسەر پێشنیازی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ماوەی سێ ساڵە، لە ھەر بەشێک لە زانکۆ و پەیمانگە تایبەتەکان و خوێندنی پارالێل و ئێواران لە زانکۆ حکومییەکان، پێنج کورسی بەخۆڕایی بۆ وارسی شەھیدان و ئەنفالکراوان تەرخاندەکرێت.

ئەوانەشی لەسەروی ئەم پێنج کورسییە وەردەگیرێن بەپێی ڕێنمایی وەزارەتی شەھیدان کرێی خوێندنیان بۆ خەرجدەکرێت. بۆ ئەمساڵیش لەسەر پێشنیازی وەزیری خوێندنی باڵا بڕیاری دابینکردنی پێنج کورسی خوێندن بەخۆڕایی بۆ ھەر بەشێک بەردەوام دەبێت.

بایدن، لە وتەیەکدا لە لوتکەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتوەکان ئاماژەی بە خۆپیشاندانەکانی ئێران لە دژی گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی کرد و رایگەیاند، پشتیوانی ھاووڵاتیانی ئازا و ژنانی ئازای ئێران دەکەن کە لە ئێستادا خۆپیشاندان دەکەن بۆ دەستەبەرکردنی مافە سەرەتاییەکانیان.

وتیشی ئامادەن بگەڕێنەوە بۆ رێککەوتنی ئەتۆمی، بەڵام بەھیچ شێوەیەک رێگەنادەن ئەو وڵاتە ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆم.

رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافی مرۆڤی بڵاویکردەوە، لە سەقز زۆرترین قوربانی بەھۆی خۆپیشاندانەکانەوە تۆمارکراوە، کە دوو کوژراو و ١٧ بریندارن، ھاوکات لە دیواندرەش دوو کوژراو و ١٥ بریندار و لە مەھابادیش ١٥ بریندار و لە ھەریەک لە شارەکانی بیجاڕ و بۆکان حەوت و لە ھەریەک لە قورە و کامێران دوو بریندار تۆمارکراون، ھاوکات لە شارەکانی بانە و تیکاب چوار خۆپیشاندەر برینداربوون. 

بەپێی ئامارەکەی ھەنگاو، کۆی گشتی ئاماری کوژراوان و برینداران لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان تائێستا گەیشتووەتە چوار کوژراو و ٧٥ بریندار. 

لە دوێنێوە مانگرتنی سەرتاسەری لە سەرجەم شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان دژی گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی دەستیپێکردووە و سەرجەم بازاڕ و دوکانەکان داخراون.

ژینا ئەمینی کچە کوردی تەمەن ٢٢ ساڵ رۆژی ١٣ی ئەم مانگە لە سەردانێکی خێزانیدا بۆ تاران بە بیانووی پابەندنەبوون بە رێکارەکانی باڵاپۆشی، لەلایەن پۆلیسی رەوشتەوە دەستگیرکرا و رۆژی ھەینی گیانی لەدەستدا، ئەوەش کاردانەوەی لێکەوتەوە.

فەرمانگەی میدیا و زانیاری بڵاویکردەوە، لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمدا دوو تەوەرە تاوتوێ دەکرێن.

لە تەوەرەی یەکەمدا بەدواداچوونی ئەنجومەنی وەزیران سەبارەت بە رێکخستنی دەستی کار و رەخساندنی ھەلی کار بۆ ھاووڵاتیانی ھەرێمی کوردستان لەسەر بنەمای دابەشکردنی دادپەروەرانە و ئەولەویتدان بە دەستی کاری خۆماڵی لە پڕۆژەکان، ھەروەھا پابەندکردنی خاوەنکار و وەبەرھێنەران بۆ تەرخانکردنی رێژەیەکی دیاریکراو لە دەرفەتەکان بۆ کرێکارانی خۆماڵی. 

تەوەری دووەمیش تایبەت دەبێت بە خستنەڕووی رەشنوسی پەیڕەوی تایبەت بە پێکھاتە و ئەرکەکانی لیژنەکانی لێکۆڵینەوەی پیشەیی لە وەزارەتی تەندروستی.   

دوای چەند جارێک درێژکردنەوەی وادەی سوودمەندبوون لە قەرزەکانی حکومەت، سایتی رەسمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، بڕیاری لێخۆشبوونی ١٥% لە قەرزەکانی حکومەت، کە قەرزەکانی بواری گەشتوگوزار و شارەوانی و ئاو و شوێنەوار دەگرێتەوە ئەمڕۆ کۆتایی دێت، ئەو وادەیەش دوایین دەرفەت دەبێت بۆ سود وەرگرتن لەو ئاسانکارییە و جارێکی تر درێژ ناکرێتەوە. 

راشیگەیاند، پێویستە ئەو ھاووڵاتییانەی ئەو قەرزانەیان لایە بە زووترین کات سەردانی فەرمانگەکان بکەن و دامودەزگاکانی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاریش بە ھەموو شێوەیەک ئاسانکارییان بۆ دەکەن، بۆ ئەوەی سوودمەند بن.

لە راگەیەندراوێکدا بەڕێوەبەرایەتیی کەشناسی و بومەلەرزەزانیی ھەرێم دەڵێت، “ئەمڕۆ سێشەممە، ئاسمان ساماڵ  دەبێت، پلەکانی گەرما(١-٢ ) پلە نزمبوونەوە بەخۆیانەوە دەبینن”.

ئاماژەی بەوەشکردووە،”سبەی چوارشەممە، ئاسمان بە گشتی نیمچە ھەور دەبێت لە دوای نیوەڕۆ دەگۆڕێت بۆ ھەوری تەواو لەسەر بەشێک لە ناوچەکەمان، لە کاتەکانی ئێوارەدا ئەگەری زیادبوونی خێرای با و بەرزبوونەوەی تۆز و خۆڵ ھەیە بە تایبەت لە سنووری پارێزگای کەرکووک و بەشێک لە سنووری پارێزگای ھەولێر”.

ئاشکراشیکردووە،”لە ئەنجامی ھاتنی لاوازی نیمچە نزمە پاڵە پەستۆی کەنداوی عەرەب و نیمچە دوورگەی عەرەبی ئەگەری نمە بارانی پچڕ پچڕ  لەسەر بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان ھەیە  لە کاتەکانی درەنگانی شەودا، پلەکانی گەرما  کەمێک نزم دەبێتەوە  بە بەراوورد بە  تۆمارکراوەکانی ڕۆژی پێشوو”.

ھەر لە ڕاگەیەندراوەکەی کەشناسیدا ھاتووە،”ئەم ناجێگیریە لە کەشی ناوچەکەمان تا درەنگانی شەوی پێنجشەممە بەردەوامی دەبێت و رۆژی ھەینی نزمبوونەوەی پلەکانی گەرماش بەردەوامی دەبێت و تەواوی ناوچەکەمان نزمبوونەوەی پلەکانی گەرما بە خۆوە دەبینێت” .

ئەندازیار "ئاگرین عەبدوڵا عەزیز" بریکاری وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن بۆ کاروباری رێگەوبان لە روونکردنەوەیەکدا بڵاویکردەوە، دامەزراندنی تۆڕی شەمەندەفەر لە ھەرێمی کوردستان لە قۆناغی خوێندنەوەی بەھای ئابوریدایە. 

راشیگەیاند، ھەرکاتێکیش جێبەجێبکرێت لە باکوری ھەرێمی کوردستان تاوەکو باشور بە شاری سلێمانییەوە دەگرێتەوە. 

ئەو روونکردنەوەیە دوای ئەوەدێت کە دەنگۆی ئەوە بڵاوببووەوە ھێڵی شەمەندەفەر لە ھەندێک ناوچە دەبێت و ناوچەکانی تر لەو پڕۆژەیە سودمەندنابن، بە تایبەت شاری سلێمانی کە لێی بێبەشدەبێت، چونکە کۆتا سنوری ھێڵەکە لەشاری کۆیە دەبێت لەسنوری پارێزگای ھەولێر. 

تا ئێستا پۆلیسی ھەولێر ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لەو بارەیەوە نەداوە.

بەپێی زانیارییەکان پۆلیس بکوژەکەی دەستگیر کردووە و لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان دەستیانپێکردووە.

ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێم سەبارەت بە بابەتی ڕێکخستنی دەستی کار و ڕەخساندنی دەرفەتەکانی کار لە کەرتی تایبەت کۆبۆوە، بەپێی راگەیەنراوێکی کۆبونەوەکەش جەخت لەوە کراوەتەوە حکومەت ھەموو ئاسانکارییەک و ھەماھەنگییەک دەکات بۆ یارمەتیدانی گەنجانی کوردستان بۆ دۆزینەوەی ھەلی کار بەتایبەتی لە کەرتی تایبەت.

ھەروەھا حکومەت ھانی خاوەنکارانی کوردستان دەدات، گەنجانی کوردستان لە پێشینەی وەرگرتنی دەستی کاری کۆمپانیاکان بن و پابەندبن بە بڕیاری حکومەت سەبارەت بەوەی دەبێت لانیکەم ڕێژەی ٧٠%ی دەستی کاری خەڵکی ھەرێم بن.

ھاوکات داوا کرا پەرلەمانی کوردستان، پەلە بکات لە پەسەندکردنی پڕۆژە یاسای نوێی کار، کە ستراتیژێکی نوێی داڕشتوە بۆ پەیوەندی نێوان کرێکار و خاوەنکار، بڕیاریشیدا دووبارە پێداچوونەوە بە بابەتی دەستی کار بکرێت و ئامادە بکرێت بۆ بڕیار لە سەردانی لە کۆبوونەوەکانی داھاتووی ئەنجومەنی وەزیران.

بەشی پێشبینییەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێم رایگەیاند، چوار شەممە ئاسمانی ھەرێمی کوردستان لە نێوان نیمچە ھەور و ھەوری تەواو دەبێت لەگەڵ زیادبوونی خێرای باو نزمبوونەوەی پلەکانی گەرما بە نزیکەی یەک تا دوو پلە.

لە کاتی زیادبوونی خێرایی باش ئەگەری بەرزبوونەوەی تۆزوخۆڵ ھەیە لە سەر بەشێک لەو ناوچە دەشتانەی کە خێرایی با بۆ سەرووی ٢٥ کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا بەرز دەبێتەوە، ئەگەری نمەبارانیش لەسەر بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان ھەیە، ھەروەھا رۆژی پێنج شەممشە ئاسمان بەردەوام نیمچە ھەور و ھەوری تەواو دەبێت بەشێک لە ناوچە شاخاوییە سنوورییەکانی پارێزگای ھەولێر و سلێمانی لەگەڵ زۆربەی ناوچە شاخاویە سنوورییەکانی پارێزگای دھۆک ئەگەری نمە بارانی پچڕ پچڕ ھەیە.

نوسینگەی رزگارکردنی ئێزدییەکان لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوەکردوە، لە دوای پەلاماری تیرۆریستانی داعش بۆ سەر شەنگال و دەوروبەری لە ٨ی ئابی ٢٠١٤، لە کۆی ٥٥٠ ھەزار ئێزدی ٣٦٠ھەزار کەس ئاوارەبون، لە دوای رزگارکردنەوەی ناوچەکان لە دەستی تیرۆریستان تائێستا نزیکەی ١٥٠ ھەزار کەس گەڕاونەتەوە ناوچەکانی خۆیان، لەبەرامبەردا نزیکەی ١٠٠ ھەزار ئێزدی بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیانکردووە.

ئاماژەی بۆ ئەوەش کردوە، تا ئێستا ٣ ھەزار و ٥٥٤ رفێندراوی ئێزدی لە دەستی تیرۆریستانی داعش رزگارکراون.