کوردستان
لیژنەی ئەمنیی پارێزگای هەڵەبجە راگەیەنراوێکی لەبارەی ئۆتۆمبێلە بێسەرەتاکان و ماتۆڕسکیلەکانەوە چەند زانیاری و رێنماییەکی نوێی بڵاوکردەوە.
دەقی بڕیار و رێنماییەکان:
یەکەم: دروستکردنی لیژنەیەکی ئەمنیی هەمیشەیی تایبەت بە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی لیژنەی ناوبراو لە سەرجەم لایەنە ئەمنییەكانی پارێزگاكە.
دووەم: سەبارەت بە ئۆتۆمبێلی بێسەرەتا، پێویستە ئەو شوفێرانەی ئۆتۆمبێلەکانیان بێ سەرەتان و تا ئێستا ناساندنیان بۆ نەکردووە لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی شارەزوور، بەشی جموجوڵ، لە ماوەی هەفتەیەکدا سەردانی بەڕێوەبەرایەتی ناوبراو بکەن و ئۆتۆمبێلەکانیان بناسێنن و پابەندی سەرجەم رێنماییەکانی هاتوچۆ بن لە پارێزگای هەڵەبجە.
سێیەم: سەبارەت بە ئۆتۆمبێلی جامڕەش و ئەو ئۆتۆمبێلانەی بێسەرەتان و جامیان رەشە، بە هیچ شێوەیەک رێگەپێدراو نییە و ئیجرائاتی تەواویان لە لایەن لیژنەی ئەمنییەوە لەگەڵدا دەکرێت.
چوارەم: سەبارەت بە ماتۆڕسکیل، بە تایبەت ئەو ماتۆڕسکیلانەی کە کاری دلیڤەری دەکەن، خاوەن کارەکانیان ئاگادار دەکەینەوە، لە شەقامی سەرەکیدا بە هیچ شێوەیەک رێگەپێدراو نییە ماتۆڕسکیلەکانیان پاڕک بکەن، بەڵکو پێویستە بخرێتە گەراجی تایبەتەوە، بە پێچەوانەوە ئیجرائاتی تەواویان لەگەڵدا دەکرێت.
پێنجەم: ئۆتۆمبێلی بێسەرەتا و ماتۆڕسکیل رێگەپێدراو نین بە هیچ شێوەیەک بچنە ناو سەنتەری شار و شوێنە گشتییەکان و ناوچە گەشتیارییەکان. بە پێچەوانەوە ئیجرائاتی تەواویان لەگەڵدا دەکرێت و سزا دەدرێن.
شەشەم: سەرجەم دانیشتووانی خۆشەویستی سنوری پارێزگاکەمان بە هەر چوار ناحیەکەوە ئاگادار دەکەین، ئەو شوفێرانەی خاوەنی ماتۆڕسکیل یاخود ئۆتۆمبێلی بێسەرەتان، پێویستە پابەند بن بە بڕیارەکانی لیژنەی ئەمنی، بە پێچەوانەوە ئیجرائاتی تەواو و سزای پابەند نەبوون دەدرێن.
کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، سبەینێ هەینی خۆڵبارینێکی کەم بەردەوام دەبێت، بەڵام پلەکانی گەرما نزمتر دەبنەوە بەراورد بە ئەمڕۆ. کەشناسیی عیراقیش دەڵێت: ئەو شەپۆلە هەوا فێنكە لە سیبریاوە رووی لە عیراق و هەرێم كردووە و تا دووشەممەی داهاتوو بەردەوام دەبێت
کەشناسیی هەرێم رایگەیاندووە، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ بوونی تۆزێکی کەم لە کەشدا، هەروەها بەردەوامی خۆڵبارین بەتایبەت لە ناوچەکانی باشوری هەرێم.
ئەوەش هاتووە، سبەینێ هەینی، بەهەمان شێوە ئاسمان ساماڵ دەبێت، بەڵام خۆڵبارین بە رێژەیەکی کەم بەردەوام دەبێت.
بەپێی پێشبینییەکان، ئەمڕۆ خێرایی با زیاد دەکات و دەگاتە 25 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا، بەڵام سبەینێ خێراییەکەی کەمتر دەبێت و لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتردا دەبێتی.
کەشناسیی هەرێم ئەوەشی خستووەتە روو، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما کەمێک بەرزتر دەبنەوە بەراورد بە دوێنێ، بەڵام سبەینێ 1 بۆ 2 پلەی سیلیزی نزمتر دەبنەوە بەراورد بە ئەمڕۆ.
لەلایەکی دیکەشەوە کەشناسیی عیراق ئاماژەی بەوەکردووە، كاریگەری شەپۆلی سیبریا لە كاتەكانی شەو و بەرەبەیاندا زیاتر دەبێت و خێرایی بای باكور لە ناوچەكانی باشور و ناوەڕاستی عیراق دەگاتە 45 كیلۆمەتر لە سەعاتێكدا، بە گشتی پلەکانی گەرما تاوەکو دووشەممەی داهاتوو لە خوار 40 پلەوە دەمێننەوە، و لە دوای ئەو كاتەشەوە پێشبینی دەكرێت پلەكانی گەرما تەنیا لە ناوچەكانی باشوری عیراق بەرزببنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەینێ بەم جۆرە دەبن:
هەولێر : 38 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 37 پلەی سیلیزی
دهۆک : 38 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 41 پلەی سیلیزی
زاخۆ : 39 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە :38 پلەی سیلیزی
سۆران : 38 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 28 پلەی سیلیزی
گەرمیان :41 پلەی سیلیزی
قائیمقامییەتی سلێمانی رایگەیاند، لە مانگی شەشی ئەمساڵدا بە بڕی 61 ملیۆن دینار سزای پێبژاردنی ئەو شوێنانە دراوە کە سەرپێچی رێنماییەکانیان کردووە و 21 شوێنی کاریش داخراون.
قائیمقامییەتی سلێمانی ئاماری کار و چالاکییەکانی لیژنە هاوبەشەکانی بۆ مانگی رابردوو بڵاوکردەوە و ئەوەی خستووەتە روو، شەش هەزار و 770 سەردانیان ئەنجامداوە، کە لەو سەردانانەدا 127 شوێنکار ئاگادار کراونەتەوە و زیاتر لە 26 تۆن ماددەی بەسەرچووش لەناوبراوە.
بەپێی ئامارەکانی قائیمقامییەت، هەر بەهۆی سەرپێچییەکانەوە 21 شوێنی بارزگانی داخراون، کە لە رابردوودا ئاگادارکردنەوەیان هەبووە، بەڵام پابەندی رێنماییەکان نەبوون و جارێکی دیکە سەرپێچییان ئەنجام داوە، هەروەها سێ شوێنکاریش دراون بە دادگا.
بەراورد بە مانگی ئایار
بەراورد بە مانگی ئایار ژمارەی سەردانەکانی لیژنەکە کەمتر بووە، کە لە مانگی پێنجدا شەش هەزار و 29 سەردان ئەنجام دراوە، بەڵام ژمارەی سزادان بە پێبژاردن بووە بە دوو هێندە، بەجۆرێک لە مانگی پێنجدا بە بڕی 30 ملیۆن و 25 هەزار دینار سزای پێبژاردن هەبووە، بەڵام لە مانگی شەشدا سزاکە بۆ 61 ملیۆن بەرزبووەتەوە.
لەلایەکی دیکەوە لە مانگی پێنجدا بڕی 87 تۆن و 416 کەلوپەل و خۆراک لەناوبراون کە شیاوی بەکارهێنان نەبوون، بەڵام لە مانگی شەشدا بڕەکە بۆ 26 تۆن و 29 کیلۆگرام کەمبووەتەوە.
هاوکات، لە مانگی پێنجدا 741 سەرپێچێ ئەنجامدراون، بەڵام لە مانگی شەشدا ژمارەی سەرپێچییەکان کەمبووەتەوە بۆ 452 سەرپێچی.
ئەمریكییەكان هەیە و دەبێت بە زووترین كات ئەم پرسە چارەسەر بكرێت.
تامی بروس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا، داوای كرد دەستبەجێ هەناردەكردنی نەوتی هەرێمی كوردستان لە رێگەی بۆریی عێراق-توركیا دەستپێبكاتەوە، ئاماژەی بەوەشدا راگرتنی هەناردەكردنی نەوتی هەرێم كاریگەری لەسەر سێ كۆمپانیای ئەمریكی هەبووە كە ئەوەش جێگای قبوڵكردن نییە.
بروس راشیگەیاند، زۆر گرنگە حكومەتی عێراق و حكومەتی هەرێم و كۆمپانیاكانی نەوت و لایەنە پەیوەندیدارەكان بەپەلە كاربكەن بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا ئاماژەی بەوەشكرد، راگرتنی نەوت تەنیا رێگر بووە لە گەشەی ئابوری عیراق و بەرژەوەندی كۆمپانیا ئەمریكییەكان، ئەوە جگە لەوەی كە بووە بە هۆكارێك بۆ زیادبوونی هەژموونی ئێران لە ناوچەكەدا، وتیشی، پێویستە بە زووترین كات ئەو پرسە چارەسەر بكرێت.
بروس جەختی لەوە شكردەوە بۆری بەندەری جەیهان رێگەیەكی گرنگە بۆ گواستنەوەی نەوت بۆ بازاڕە جیهانییەكان، ئەمەش سودی بۆ ئابووری عیراق و هەرێم و هەروەها كۆمپانیا ئەمریكیەكانیش هەیە، بۆیە دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت لە بەرژەوەندی ئەمریكا و هەرێم و عیراق و ناوچەكەشدایە.
مەفرەزەکانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی، تۆمەتبارێکیان دەستگیرکرد کە دزی لە ماركێتێک کردبوو.
پۆلیسی سلێمانی رایگەیاندووە؛ دوای ئەوەی هاووڵاتییەک لە نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی کوردستان سکاڵای تۆمار کرد کە لە ماركێتەکەی پارەی لێ دزراوە، هێزەکانی پۆلیس لێکۆڵینەوەکانیان دەستپێکرد و سەرەنجام توانیان دەستگیری بکەن.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ سەرەنجام و دوای گەیشتن بە ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان، توانرا تۆمەتبار بدۆزرێتەوە و لەلایەن مەفرەزەکانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی کوردستانەوە دەستگیربکرێت.
زانیاری لەبارەی تۆمەتبارەوە:
پۆلیسی سلێمانی لە راگەیەندراوەکەیدا تۆمەتبارەکەی بە پیتەکانی (م، ع، ن) ناساندووە و ئەم زانیاریانەی لەبارەیەوە خستووەتە روو:
- لە ساڵی 1969لەدایک بووە
- پێشینەی تاوانی هەیە
- بە ڕەگەزنامە ئێرانییە
- دانی بە تاوانەکەیدا ناوە
حکومەتی هەرێمی کوردستان دوای کۆبوونەوەی ئەمڕۆی راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، "هەر پابەندییەک لە سەر هەرێمی کوردستان بووە، بەزیادەوە جێبەجێی کردووە".
لە راگەیەندراوکەدا هاتووە، "تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکە، گفتوگۆکردن بوو لەبارەی ئەنجامی کۆبوونەوەکانی ئەم دواییەی نێوان هەر دوو وەفدی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵ کە لە هەولێر و بەغداد، بە ئامادەبوونی نوێنەری کۆمپانیا نەوتییەکان ئەنجامدران، کە تایبەت بوون بە دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگای کۆمپانیای سۆمۆ و بەدواداچوونی خەرجکردنی موچەکانی هەردوو مانگی پێنج و شەشی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، ئەنجومەنی وەزیران دووپاتی کردەوە، کە هەر پابەندییەک لە سەر هەرێمی کوردستان بووە، بەزیادەوە جێبەجێی کردووە و هەرێم هەموو نەرمییەکی نواندووە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێم لە رێگای کۆمپانیای سۆمۆ و گەڕاندنەوەی داهاتی فرۆشتنی نەوتی هەرێم بۆ وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ".
لە راگەیەندراوەکەدا حکومەتەتی هەرێم ئاماژەی بەوەداوە، "ئێستا هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان، بە هەموو شێوەیەک ئامادەیی هاوکاریان لەگەڵ حکومەتی فیدڕال پیشان داوە بۆ هەناردە کردنەوەی نەوت ئەویش لە پێناوی بڕینی هەموو ئەو پاسا و بیانووانەی کە بەغداد بەکاریهێناون بۆ نەناردنی موچەی موچەخۆرانی خەڵکی کوردستان".
حکومەتی هەرێم دەشڵێت، "کۆبوونەوەکە جەختی کردەوە کە ئێستا هەموو لایەک چاوەڕێی بڕیاری حکومەتی فیدڕاڵ دەکەن بۆ پەسەندکردنی ئەو لەیەکتێگەیشتنە هاوبەشانەی کە لە چەند رۆژی رابردوودا لە نێوان هەردوولا بە ئامادەبوونی نوێنەری کۆمپانیا نەوتییەکان هاتووەتە ئاراوە، کە بە دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت، هیچ بیانوویەک لە بەردەم وەزارەتی دارایی فیدڕاڵ نامێنێت بۆ خەرجنەکردنی شایستە دارايیەکانی هەرێم، بە تایبەتیش کە هەموو بابەتەکانی پەیوەندیدار بە لیستی مووچە و ژمارەی وەزیفیی و تەرازووی پێداچونەوەی مانگانە و وردبینی هاوبەشی هەردوو دیوانی چاودێریی دارایی فیدڕاڵ و هەرێم و بە بانکیکردنی موچەی هەرێم و ناردنی رێژەی گەنجینەی فیدڕاڵیی لە داهاتی ناوخۆی هەرێم جێبەجێکراون و حكومەتی هەرێم، بەردەوامیشە لەسەر جێبەجێکردنی ئەم پابەندییانە، بۆیە بەغداد دەبێت کۆتایی بە سیاسەتی نەناردنی موچەی خەڵکی کوردستان بهێنێت کە موچە، مافێکی ئاسایی و یاسایی و دەستووری موچەخۆرانی هەرێمە و بە هەموو یاسا و رێسایەک، نابێت لەژێر هیچ پاساوێک، لەم مافەی خۆیان بێبەش بکرێن".
وەزارەتی پەروەردە پرسیار و وەڵامی تاقیکردنەوەی زمانی ئینگلیزی پۆلی 12ی بڵاوکردەوە.
کلیک لێرە بکە بۆ بینینی پرسیار و وەڵامەکان
وەزارەتی پەروەردە رۆژانە لەدوای تاقیکردنەوەکانەوە پرسیار و وەڵامەکانی لە هەمان لینکەوە بڵاودەکردەوە.
لە یەکەم رۆژی مانگی رابردوودا، بە بەشداری زیاتر لە 115 هەزار خوێندکار تاقیکردنەوەی نیشتمانیی پۆلی 12 لە هەرێم دەستی پێ کرد، رۆژی 13ی مانگی رابردووش بەهۆی شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیلەوە بۆماوەی یەک هەفتە تاقیکردنەوەکان دواخران.
قۆناغی 12ی ئامادەیی دوایین قۆناغی پەروەردەییە لە هەرێم، خوێندکاران لەدوای بڕینی ئەو قۆناغە دەچنە پەیمانگە و زانکۆکانی سەر بە خوێندنی باڵا، ئەوەشی دیاری دەکات لە چ بەشێکدا بخوێنن ئەو نمرەیەیە کە لە تاقیکردنەوەی نیشتمانیی بەدەستی دەهێنن.
کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، خۆڵبارین بەردەوام دەبێت و خێرایی با زیاد دەکات.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاندووە، ئەمڕۆ چوارشەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ بوونی تۆزێکی کەم بە تایبەتی لەسەر ناوچەکانی باکور و باکوری رۆژئاوای هەرێم.
ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ پێنجشەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت، لەگەڵ بەردەوامی خۆڵبارین بە چڕییەکی کەم.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی، خێرایی با ئەمڕۆ لەسەرخۆ و مامناوەند دەبێت لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا، سبەینێش بە هەمان شێوەی ئەمڕۆ دەبێت، بەڵام هەندێک کات خێراییەکەی زیاد دەکات بۆ سەروو 25 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا.
لەبارەی پلەکانی گەرماوە کەشناسیی هەرێم ئاماژەی بەوەکردووە، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما 1 بۆ 2 پلەی سیلیزی بەرز دەبنەوە، سبەینێش هاوشێوەی ئەمڕۆ دەبێت.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ بەمجۆرە دەبێت:
هەولێر : 40 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 39 پلەی سیلیزی
دهۆک : 38 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 41 پلەی سیلیزی
زاخۆ : 40 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە :39 پلەی سیلیزی
سۆران : 38 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 29 پلەی سیلیزی
گەرمیان :42 پلەی سیلیزی
بڕیارە ئەمڕۆ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم کۆببێتەوە و پرسی موچەی مانگەکانی پێنج و شەش تاوتوێ بکات، هەروەها پرسی هەناردەکردنەوەی نەوت تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەیە.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەکرد، بڕیارە لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزیران تاوتوێی ئەنجامی کۆبوونەوەکانی وەفدی حکومەتی هەرێم لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ بکرێت.
هاوکات، بڕیاریشە بەدواداچوون بۆ موچەی مانگەکانی پێنج و شەشی موچەخۆرانی هەرێم بکرێت.
بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، چاوەڕوان دەکرێت بەغداد موچەی مانگی پێنج رەوانە بکات تا هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق دەگەنە رێککەوتن سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوت و رادەستکردنی نیوەی داهاتی نانەوتی.
ئەوەش لە کاتێکدایە، بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، ئەو کۆبوونەوانەی لە چەند رۆژی رابردوو لەنێوان وەفدی حکومەتی هەرێم و فیدراڵ ئەنجامدران، هیچ رێککەوتنێکی تێدا نەکراوە.
لە نزیك تاسڵوجەی سنوری سلێمانی دوو درۆن لەلایەن هێزەكانی 70ـی پێشمەرگەوە خرانە خوارەوە و روداوەكەش هیچ زیانێكی گیانی لێنەكەوتوەتەوە.
عەقید.سەلام عەبدولخالق وتەبێژی دەزگای ئاسایشی هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، كاتژمێر 10 و 30 خولەكی شەو لە نزیك تاسڵوجەی سنوری سلێمانی دوو درۆن خراونەتە خوارەوە.
ئەوەشی خستەڕوو، دەستەبەجێ تیمەكانی لێكۆڵینەوەی دەزگای ئاسایشی هەرێم گەیشتوونەتە شوێنی روداوەكە و لێكۆڵینەوەكانیان دەستپێكردووە، روداوەكەش هیچ زیانێكی گیانی نەبووە.
هاوكات، لیوا ئەحمەد لەتیف وتەبێژی هێزەكانی 70 پێشمەرگە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو دوو درۆنە لەلایەن هێزەكانی 70ـی پێشمەرگەوە سەعات 10:30 خولەكی شەو لە دوو شوێنی جیا خراونەتە خوارەوە، لێكۆڵینەوەش سەبارەت بە درۆنەكان و سەرچاوەی هەڵدانیان بەردەوامە.
بە ئەندامێتی پەرلەمانتارانی فراكسیۆنی یەكێتی، وەفدێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە ئەنقەرە لەگەڵ سەرۆك كۆماری توركیا كۆبوونەوە و گفتوگۆیان لەبارەی پرۆسەی ئاشتی و هەڵگرتنی سزاكانی سەر فڕۆكەخانەی سلێمانی كرد.
لەوبارەیەوە، كاروان یاروەیس ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتی كە بەشداری كۆبوونەوەكە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لەكۆبوونەوەكەدا جەختیلەوەكردووەتەوە سەركەوتنی پرۆسەی ئاشتی لەتوركیا و چارەسەری ئاشتیانەی پرسی كورد سیاسەتی لەمێژینەی سەرۆك مام جەلالە.
ئەوەشی خستەڕوو، هەر لە كۆبوونەوەكەدا تیشكی خستووەتەسەر سەر داواكاری خەڵكی سلێمانی بۆ هەڵگرتنی سزاكانی سەر فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی و لەبەرانبەردا، ئەردۆغان ئاماژەی بەوەداوە، بۆ ئەو مەبەستە وەزیرە پەیوەندارەكان و تیمەكەی رادەسپێرێت پەیوەندی لەگەڵ قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێم بكەن و دواتر ئەنجامی هەڵسەنگاندكەی بگڕێنەوە بۆ سەرۆكایەتی كۆماری توركیا.
كاروان یاروەیس ئاماژەی بەوەشدا، كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغداد تەوەرێكی تری كۆبوونەوەكە بووە و ئەردۆغان ئاماژەی بەوەداوە، چارەسەركردنی ئەو كێشانە بۆ ئەوان گرنگە، بڕیاریشیداوە سەرلەبەیانی ئەمڕۆ 420 مەتر سێجا ئاو لە چركەیەكدا بۆ عیراق بەربداتەوە، لەو بڕەش 320 مەتر سێجای بۆ دیجلە و 100 مەتر سێجای بۆ فوڕات.
سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم کۆدەبێتەوە و پرسی موچەی مانگەکانی پێنج و شەش تاوتوێ دەکات و پرسی هەناردەکردنەوەی نەوت تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەیە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: سبەینێ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران تاوتوێی ئەنجامی کۆبوونەوەکانی وەفدی حکومەتی هەرێم لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ دەکرێت و گفتوگۆی لەبارەوە دەکرێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوکۆبوونەوانەی لەچەند رۆژی رابردوودا ئەنجامدراون لە نێوان وەفدی هەردوو وەفدی حکومەتی هەرێم و فیدراڵ، نەگەیشتونەتە هیچ رێککەوتنێک، هەر لە کۆبوونەوەکی سبەینێ بەدواداچوون بۆ موچەی مانگەکانی پێنج و شەشی موچەخۆرانی هەرێم دەکرێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی، چاوەڕوان دەکرێت بەغداد موچەی مانگی پێنج رەوانە بکات تا هەردوو حکومەتی هەرێم و عیراق دەگەنە رێککەوتن سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوت و رادەستکردنی نیوەی داهاتی نانەوتی.
دیالۆگی گەنجانی جیهان بۆ کەمکردنەوەی رێژەی کاربۆن و رێگریکردن لە پیسبوونی کەشوهەوا لە رێگەی زیرەکی دەستکردەوە لە چین بەڕێوەدەچێت، دەزگای میدیایی کوردساتیش یەکێک بوو لەو دەزگا میدیاییە جیهانیانەی کە بەڕەسمی بانگهێشتی دیالۆگەکە کرابوون.
بەرزان کەریم نێردراوی کوردسات لەچین رایگەیاند، لەمیانەی ئەو ئاستەنگانەی کە ئێستا کەشوهەوا و ژینگەی زەوی رووبەروی بوەتەوە بەهۆی پیسبوونی هەواو بەرزبوونەوەی رێژەی کاربۆنەوە، دیالۆگی گەنجانی جیهان لەژێر دروشمی بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد بۆ کەمکردنەوەی رێژەی کاربۆن لە شاری پەکینی چین بەرێوەچوو، کە تیایدا دەیان گەنج لە سەرانسەری جیهانەوە بەشداریان تێدا کرد.
ئاماژەی بەوەشکرد، لە میانەی دیالۆگەکەدا چەندین توێژینەوە و بۆچوونی جیاواز سەبارەت بە کاریگەریەکانی تەکنەلۆژیا و زیرەکی دەستکرد بۆ کەمکردنەوەی رێژەی کاربۆن لە داهاتوودا خرانەڕوو.
بەپێی ئامارەکانی دەزگا پەیوەندیدارەکان زیرەکی دەستکرد دەتوانێت رۆڵی زۆر گەورە ببینێت لەم بوارەدا و رێگری لە پیسبوونی کەشوهەوای زەوی بکات.
ئەمڕۆ 1ی تەممووز؛ یادی لەدایکبوونی بەشێکی زۆری عیراقییەکانە، کە چیرۆکەکەی بۆ 68 ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە.
لە ساڵی 1957دا، بە دیاریکراوی 68 ساڵ بەر لە ئێستا، بەڕێوەبەرایەتی رەگەزنامەی عیراق بڕیاریدا بە سەرژمێرییکردنی دانیشتووان بەتایبەت بۆ ئەو کەسانەی کە ناویان لە بەڕێوەبەرایەتییەکەدا تۆمارنەکراوە.
بەهۆی بارودۆخی عیراق لەو ساڵانەدا، بەشێکی زۆری خێزانەکان لە ماڵەوە منداڵیان ببوو و ناوی منداڵەکانیان چەند ساڵێک بوو تۆمار نەکردبوو، تەنانەت بەشێکی زۆریان بەڵگەنامەی لەدایکبوونیان نەبوو.
بەشێکی خێزانەکان بەهۆی تۆمارنەکردنی ناوی منداڵەکانیان گرفتیان لە مامەڵەکانیاندا بۆ دروست دەبوو کاتێک دەگەیشتنە تەمەنی قوتابخانە، بەشێکی دیکەیان لە مامەڵەکانی دیکەی رۆژانەدا رووبەڕووی کێشە دەبوونەوە.
ئەوەی گرفت بوو لێرەدا ئەوە بوو، بەشێ زۆری ئەو خێزانانە بەهۆی تێپەڕینی کات بەسەر لەدایکبوونی منداڵەکانیاندا بە دیاریکراوی رۆژەکەیان بیرنەبوو، تەنانەت هەندێکیان ساڵەکەشیان بە تەواوی بیر نەمابوو.
زۆر جار لە گەورەکانی خێزان ئەوە بیستراوە کە وتوویەتی، "کچەکەم لە بەهاردا لەدایک بوو؛ کوڕەکەم رۆژێک لە دایکبوو کە بەفرێکی زۆر دەباری؛ کچەکەم ناوناوە رێزان چونکە لە پاییزدا لەدایکبوو" و دەیان چێرۆکی دیکەی هاوشێوە.
یەکێکی دیکە لە هۆکارەکانی تۆمارنەکردنی ناوی منداڵەکان لەو سەردەمەدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هۆکارەی کە، هەندێک لە خێزانەکان بە مەبەست ناوی کوڕەکانیان تۆمار نەدەکرد بۆئەوەی لە تەمەنگی 18 ساڵیدا نەینێرن بۆ سەربازی.
باشترین بڕیار بۆ بەڕێوەبەرایەتی رەگەزنامە لەو ساڵەدا ئەوە بوو، کە 1ی تەممووز بە رۆژی لەدایکبوونی ئەو کەسانە دیاریکرد کە بەرواری لەدایکبوونیان روون نەبوو.
بۆچی 1ی تەمموز؟
بەهۆی ئەوەی 1ی تەمموز بە تەواوەی نیوەی ساڵە و لەو رۆژەدا نیوەی یەکەمی ساڵەکە رۆیشتووە و دەست بە نیوەی دووەمی دەکرێت، ئەمەش بۆ ئەوەی منداڵەکان رێگەیان بدرێت بچنە خوێندنگە و مافی خوێندنی ئەو ساڵەیان لەدەست نەچێت.
روداوێکی سەرنجڕاکێش
1ی تەمموز بەدەر لەوەی یادی لەدایکبوونی بەشێکی زۆری عێراقییەکانە چیرۆکی سەرنجڕاکێشیشی بەدوای خۆیدا هێناوە، کە بەشێکیان راستن و بەشێکیشیان وەک گێڕانەوەیەکی گاڵتەوگەپ بۆ ئەو بەروارە رێکخراون، تەنانەت بووە بە وێردێکی سەر زمان و هەندێک جار دەوترێت: 1ی تەممووز یادی لەدایکبوونی ملیۆنان عیراقییە.
لە گێڕانەوە عیراقییەکاندا باس لەوەدەکەن، لە ساڵانی 90کاندا وەفدێکی عیراقی سەردانی شوێنێکیان کردووە، بەڵام بەهۆی ئەوەی سەرجەم ئەندامانی وەفدەکە لەسەر پاسپۆرتەکانیان نووسراوە لەدایکبووی 1ی تەمووزن، پاسپۆرتەکانیان بە ساختە دانراوە و رێگەیان نەدراوە لە فڕۆکەخانەوە بچنە ئەو شارەی سەردانیان کردووە، تاوەکو باڵیۆزخانەی عیراق لەو وڵاتەدا گرفتەکەی چارەسەر کردووە.
کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، چڕی خۆڵبارین کەمدەبێتەوە.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ سێشەممە، خۆڵ دەبارێت، لە کاتەکانی ئێوارەدا کاریگەریی خۆڵبارینەکە کەمێک کەمتر دەبێتەوە لەسەر ناوچەکە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ چوارشەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت، لەگەڵ بەردەوامبوونی خۆڵبارینێکی کەم.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسیی، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما زیاتر نزم دەبنەوە و 2 بۆ 4 پلەی سیلیزی دادەبەزن، بەڵام سبەینێ کەمێک بەرز دەبنەوە.
لەبارەی خێرایی با کەشناسیی ئەوەی خستووەتە روو، ئەمڕۆ خێرایی با لەسەرخۆ و مامناوەند دەبێت لە نێوان 15 بۆ 20 کیلۆمەگتر لە سەعاتێکدا، سبەینێ خێراییەکەی زیاتر دەبێت لەنێوان 20 بۆ 25 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا دەبێت.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ بەمجۆرە دەبن:
هەولێر: 39 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 37 پلەی سیلیزی
دهۆک: 37 پلەی سیلیزی
کەرکوک: 41 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 37 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 39 پلەی سیلیزی
سۆران: 37 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 27 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 43 پلەی سیلیزی
پۆلیسی سلێمانی رایگەیاندووە، سێ کەسیان بە تۆمەتی دزینی زیاتر لە 81 ملیۆن دیناری عیراقی لە ماڵی هاووڵاتییەک دەستگیر کردووە.
پۆلیسی سلێمانی رایگەیاندووە، هاووڵاتییەک سکاڵای تۆمارکردووە کە دزی لە ماڵەکەی کراوە و پارەی لێ براوە، دوای بەدواداچوون مەفرەزەکانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی سەید سادق تۆمەتبارەکانیان دۆزیوەتەوە و دەستگیریان کردوون.
بەپێی راگەیەنراوەکەی پۆلیس، سێ کەس بە تۆمەتی دزیکردنەکە دەستگیر کراون، کە بڕی ٥٠ ملیۆن دیناری عیراقی و ٢٢ هەزارو ٥٠٠ دۆلاری ئەمریکییان لە ماڵی سکاڵاکار دزیوە.
ئەوەش هاتووە، لە کاتی دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکاندا دەستگیراوە بەسەر دوو چەک لە جۆری دەمانچە و دوو ئۆتۆمبێل و بڕێک لە پارە دزراوەکەدا.
ئەوەش هاتووە، لە ئێستادا تۆمەتبارەکان بە ناوی (ش. س.ع – ر. م. ئـ - م. ج. ن) بە بڕیاری دادوەر راگیراون و لێکۆڵینەوە لە روداوەکە بەردەوامە .