ئاسایشی هەولێر رایگەیاند، درەنگانێکی ئەمشەو بەهۆی هێرشی درۆنییەوە دوو هاوسەر لە گوندی زەرگەزەویی کە خانوەکەیان کرابوە ئامانج شەهید بوون.

ئاسایشی هەولێر، راگەیەندراوێكی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ بە گوێرەی زانیارییەکان شەوی سێشەممە7ی نیسانی 2026، سەعات 00:15 درۆنێکی بۆمبڕێژکراو کە لە ئێرانەوە ئاراستە کرابوو، بەر خانووی هاونیشتمانییەک لە گوندی زەرگەزەویی سەر بە ناحیەی دارەشەکران لە سنووری پارێزگای هەولێر کەوت.

ئاماژەی بەوەشکردوە، بەهۆی هێرشەکەوە دوو هاوسەر بە ناوەکانی (مووسا ئەنوەر ڕەسووڵ و مژدە ئەسعەد حەسەن) شەهید بوون.

ئاسایشی هەولێر ئیدانەی هێرشەکە دەکات و دەڵێت؛ ئەم هێرشانە پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان و تاوانی جەنگییە و بە توندترین شێوە سەرکۆنەی دەکەین.

وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایدەگەیەنێت، کە حکومەتی هەرێم لە هەوڵی بەردەوامدایە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی دامەزراندنی دەرچووە یەکەمەکان و هەڵگرانی بڕوانامە باڵاکان.

ئەمڕۆ دووشەممە، لە بەرنامەی پانۆرامای کوردسات نیوزدا، د. ئارام محەمەد، وەزیری خوێندنی باڵای هەرێم  نوێترین زانیاری لەسەر  دامەزراندنی یەکەمەکانی زانکۆ و پەیمانگەکانی هەرێم خستەڕوو.

وەزیری خویندنی باڵای  ئاماژەی بەوەکرد، دامەزراندنی یەکەمەکان ئەرکێکی ئەخلاقی و پیشەیی ئەوانە و نایانەوێت کەمتەرخەمی تێدا بکەن، جەختیکردەوە قەیرانە داراییە یەکلەدوای یەکەکان و رەوشی نەخوازراوی ساڵانی رابردوو رێگربوون لەوەی بتوانرێت وەک پێویست هەلی دامەزراندن بڕەخسێنرێت.

وەزیری خوێندنی باڵا ئاشکرای کرد، کە حکومەتی فیدڕاڵ کاتی خۆی وتیانە؛ لەگەڵ پەسەندکردنی پڕۆژەیاسای بودجەی سێ ساڵەی عیراق( 2023 ، 2024 و 2025 ) ناردنی بۆ پەرلەمان، دەرچەیەک بۆ دامەزراندن و میلاکات لە هەرێمی کوردستان دەکریتەوە  وکێشەکە لە ساڵی 2026 چارەسەر دەبێت، بەڵام  بە داخەوە تا ئێستا ئەو بودجەیە پەسەندنەکراوە و بەو هیوایەین بودجە پەسەند بکرێت و دەرفەت بۆ دامەزراندنی یەکەمەکان بکرێتەوە.

ناوبرا ئەوەشی خستەڕوو،  کاتێک بودجە دەچێتە پەرلەمان، ئێمە دەتوانین دەرفەت بدۆزینەوە بۆ دامەزراندنی ئەوانەی مافیان هەیە، چونکە تێپەڕبوونی بودجە کێشە داراییەکان و پرسی میلاکات تا رادەیەکی باش چارەسەر دەکات.

وەزیری خویندنی باڵا هیوای خواست، کە بە هەماهەنگی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ، بتوانن لە ئایندەیەکی نزیکدا دەرگای دامەزراندن بەڕووی دەرچووەکاندا بکەنەوە و کۆتایی بەو چاوەڕوانییە درێژخایەنە بهێنن.

 

https://www.youtube.com/embed/uZODY_TB68Y?si=PhnbWKk0RNRpjtcl

پێگەی ئەکسیۆسی ئەمریکی لە زاری بەرپرسێکی ئیسرائیلییەوە ئاشکرای کردووە، کە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، داوای لە دۆناڵد ترەمپ کردووە لەم قۆناغەدا ئاگربەست لەگەڵ ئێران رانەگەیەنێت، چونکە نیگەرانە لەو مەترسییانەی لە ئەنجامی ئەو هەنگاوە دەکەونەوە.

بە گوێرەی زانیارییەکانی ئەکسیۆس ترەمپ بە ناتانیاهۆیی راگەیاندووە، کە ئاگربەست تەنها لەو کاتەدا دەبێتە بژاردە کە تاران مل بدات بۆ داواکارییە سەرەکییەکانی ئەمریکا، کە گرنگترینیان رادەستکردنی تەواوی یۆرانیۆمی پیتێنراو و بەڵێندانە بە دەستپێنەکردنەوەی پڕۆسەی پیتاندن لە داهاتودا.

ئەمە لە کاتیكدایە، دۆناڵد ترەمپ رۆژی چوارشەممەی بەکاتی هەرێمی کوردستان وەک دوا وادە بۆ ئێران دیاری کردوە و  لە ئەگەری نەگەشتنە رێککەوتن ئەوا هەڕەشەی کرد کە تەواوی ژێرخانی ئێران دەکاتە ئامانج.

دۆناڵد ترەمپ لە لێدوانێکی نوێدا وردەکاریی ئۆپراسیۆنێکی سەربازیی بەرفراوانی بۆ رزگارکردنی فڕۆکەوانە ئەمریکییەکان لە ناوچە شاخاوییەکان راگەیاند و ئۆپراسیۆنەکەی بە "مێژوویی" وەسف کرد.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد،  200 سەرباز و 155 فڕۆکە، کە لە نێوانیاندا چوار فڕۆکەی بۆمبهاوێژ و چەند فڕۆکەیەکی سووتەمەنی، بەشدارییان لە پڕۆسەی رزگارکردنی فڕۆکەوانی دووەمدا کردووە.

 ناوبراو رایگەیاند، کە فڕۆکەوانە بریندارەکە بەهۆی ئەو مەشقانەی پێی کرابوو، توانیویەتی بەسەر شاخەکاندا سەرکەوێت و خۆی بشارێتەوە تا ئەو کاتەی لە ماوەی 48 سەعاتدا رزگارکرا، جەختیشی لەوە کردەوە کە ساتی کۆتایی سەرخستنی فڕۆکەوانەکە کەمتر لە 10 خولەکی خایاندووە و هیچ سەربازێکی ئەمریکی لە ئۆپراسیۆنەکەدا بریندار نەبووە.

سەبارەت بە روبەڕووبوونەوە لەگەڵ هێزەکانی ئێران، ترەمپ رایگەیاند کە هەلیکۆپتەرەکانیان کەوتوونەتە بەر دەستڕێژی گولـلەی سوپای ئێران، بەڵام بەهۆی "خراپی و کۆنی" چەکەکانی ئێرانەوە زیانیان پێنەگەیشتووە.

 ترەمپ ئەوەشی ئاشکرا کرد، کە لە کاتی ئۆپراسیۆنەکەدا دوو فڕۆکەی ئەمریکی کە لە کاتی نیشتنەوەدا  پەکیانکەوتووە، لەلایەن هێزەکانی خۆیانەوە تەقێنراونەتەوە بۆ ئەوەی نەکەونە دەستی سوپای ئێران.

ناوبراو بە تووندی هەڕەشەی وێرانکردنی ئێرانی کرد و ئاماژەی بەوە دا کە تەنها لە 37 رۆژی رابردوودا زیاتر لە 13 هەزار هێرشیان ئەنجامداوە، ئەمەش وەک نیشانەیەک بۆ باڵادەستیی سەربازیی ئەمریکا.

وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە راگەیەندراوێکدا زەمالەی خوێندنی ماستەرو  دکتۆرا بۆ مامۆستایان و فەرمانبەران  و هاووڵاتیانی هەرێم لە وڵاتی چین  رادەگەیەنێت.

 خوێندنی باڵا بۆ خویندن لە وڵاتی چین بە مەبەستی بەدەستهێنانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا چەند مەرج و رێنماییەکی داناوە و داوا دەکات هەرکس ئەو مەرجانە تێدایە دەتوانێت لە ڕیگەی ئۆنلاینەوە داواکری پێشکەش بکەن

 

دەقی راگەیەندراوەکەی وەزارەتی خوێندنی باڵا

وەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى: زەمالەى خوێندنى (ماستەر و دكتۆرا) لە وڵاتى چین ڕادەگەێنێت

وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى مامۆستایان و فەرمانبەران و هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان ئاگادار دەکاتەوە کە وڵاتی کۆماری چینی میللی لە هەردوو پرۆگرامى (MOFCOM- CSC) زەمالەی خوێندن پێشکەش بە هەرێمی کوردستان کردوە بەمەبەستی خوێندنی ماستەر و دكتۆرا بەم شێوەی خوارەوە:

هەرکەسێک ئەم مەرجانەی خوارەوەی تێدا بەرجەستە دەبێت و ئارەزوی خوێندنی لە زانکۆکانی وڵاتی کۆماری چینی میللی هەیە بە لەبەر چاوگرتنی ئەم تێبینیانەی خوارەوە دەکات، تکایە داواکاری لە رێگەی ئەم دوو لینکەی خوارەوە پێشکەش بە سەرچاوەی زەمالەکە بکەن:

https://mega.nz/folder/2MVQkbLL#4WBUSS6LbRVgC6Zof1ts5w

https://mega.nz/folder/2N0wlDpR#L462GmyQhSh9TpDu4P7nFQ

تێبینی: وەزارەت تەنها کار لە سەر بەرنامەی ماستەر و دكتۆرا دەکات.

مەرج و لایەنی کۆماری چینی میللی بۆ هەردوو بەرنامەی ماستەر و دکتۆرا:

١) داواکار دەبێت دانیشتووی هەرێمی کوردستانی عێراق و هەڵگری ڕەگەزنامەی عێراقی بێت.

٢) داواکار دەبێت تەمەنی لە (٤٥) ساڵ کەمتر بێت و ڕەوشی تەندروستی باش بێت.

٣) فەرمانبەر لە دامودەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان كه‌ بە لایەنی کەم دوو ساڵ خزمەتی هەیه‌، هانده‌درێت بۆ پێشكه‌ش كردن بۆ ئه‌م زه‌ماله‌یه‌.

دۆکیۆمێنتی پێویست بۆ پێشکەشکردن:

بڕوانامەی دەرچون کە پشراست کرابێتەوە لە لایەن وەزارەتەکەمان و وەزارەتی داد و

فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەو نوسینگەی پشتراستکردنی بروانامەکانی سەر بە وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە هەرێمی کوردستان.

بڕوانامەی بە نمرە بە هەمان شێوەی خاڵی یەکەم.

بڕوانامەی تایبەت بە نەبونی پێشینەی تاوان و ئەستۆپاکی کە لە لایەن وەزارەتی دادو

فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە پشت راستکرابێتەوە.

بڕوانامەی تەندروستی کە لە لایەن وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی داد و فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەو نوسینگەی پشتراستکردنی بروانامەی سەر بە وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە هەرێمی کوردستان.

تێستی زمانی ئینگلیزی وەک تۆیفل و ئایڵتس.

دوو نوسراوی (Recommendation) لەلایەن مامۆستایانی زانکۆکەی یان لە شوێنی کار.

پاسپۆرت کە ماوەی بەسەرچونی لە شەش مانگ کەمتر نەبێت.

سی ڤی و پێرسنەڵ ستەیتمێنتی داواکار.

هەر دۆکیۆمێنتێکی تر کە لە پرۆسەی پێشکەش کردن داوا کرابێت.

تکایە بۆ هەر پرسیارێک پەیوەندی بەم ژمارە تەلەفۆنە (٠٠٩٦٤٧٥١١٣٧٨٤٢٢) و

ئیمێلە ([email protected]) بکەن.

مەرج و داواکارییەکانی وەزارەتی خوێندنی بالا و توێژینەوەی زانستی:

١. ماستەر:

● پێشکەشکار دەبێت هاوڵاتی هەرێمی کوردستان بێت.

● پێشکەشکار ئەگەر فەرمانبەر یان مامۆستا بێت لە دامودەزگاکانی هەرێمی کوردستان، ئەوا دەبێت بە لایەنی کەم دوو ساڵ خزمەتی هەبێت لە پاش بە دەستهێنانی دوایین بروانامە.

● پێشکەشکار دەبێت کۆنمرەی بەکالۆریۆسی لە (٦٥) کەمتر نەبێت.

● ئاستی توانستی زمانی داواکراو لە بەرنامەیەک بۆ بەرنامەیەک جیاوازە، بۆ بەر لە پێشکەشکردن، تکایە تەواوی وردەکاریەکانی ئەم بەرنامەیە بخوێننەوە کە داواکاری بۆ پێشکەش دەکەن.

● داواکار دەبێت لە هەمان بواری خۆی داواکاری بۆ بەرنامەی ماستەر پێشکەش بکات. (واتا بەکالۆریۆس و ماستەرەکەی لە هەمان بوار بێت).

● کاندیدی سەرکەوتوو ئەگەر دامەزراو بێت، ئەوا لە لایەن وەزارەتی پەیوەندیدار تەنها مۆڵەتی خوێندنی پێدەدرێت واتە بە موچەی بنەڕەتی و دەرماڵەی جێگیرەکان.

● کاندیدی سەرکەوتوو لە لایەن وڵاتی چین پشتگیری دارایی دەکرێت و بۆ وردەکاری زیاتر تکایە سەردانی مالپەری زەمالەکە بکەن.

● پێشکەشکردن راستەوخۆ، تەنها لە ڕێگەی ماڵپەڕی سەرەکی زەمالەکە (چین) دەبێت.

دکتۆرا:

● پێشکەشکار دەبێت هاوڵاتی هەرێمی کوردستان بێت.

● پێشکەشکار ئەگەر فەرمانبەر یان مامۆستا بێت لە دامودەزگاکانی هەرێمی کوردستان، ئەوا دەبێت بە لایەنی کەم دوو ساڵ خزمەتی هەبێت لە پاش بە دەستهێنانی دوایین بروانامە. بەڵام بۆ دەرچوانی بەرنامەی تواناسازی دەبێت بە لایەنی کەم (٥) ساڵ خزمەتی هەبێت.

● دەبێت کۆنمرەی ماستەری لە (٧٠) کەمتر نەبێت.

● ئاستی توانستی زمانی داواکراو لە بەرنامەیەک بۆ بەرنامەیەک جیاوازە، بۆ بەر لە پێشکەشکردن، تکایە تەواوی وردەکاریەکانی ئەم بەرنامەیە بخوێننەوە کە داواکاری بۆ پێشکەش دەکەن.

● داواکار دەبێت لە هەمان بواری خۆی داواکاری بۆ بەرنامەی دکتۆرا پێشکەش بکات. (واتا ماستەر و دکتۆراکەی لە هەمان بوار بێت).

● کاندیدی سەرکەوتوو ئەگەر دامەزراو بێت، ئەوا لە لایەن وەزارەتی پەیوەندی دار تەنها مۆڵەتی خوێندنی پێدەدرێت واتا بە موچەی بنەڕەتی و دەرماڵەی جێگیرەکان.

● کاندیدی سەرکەوتوو لە لایەن وڵاتی کۆماری چینی میللی پشتگیری دارایی دەکرێت بۆ وردەکاری زیاتر تکایە سەردانی ماڵپەڕی زەمالەکە بکەن.

● پێشکەشکردن راستەوخۆ، تەنها لە ڕێگەی ماڵپەڕی سەرەکی زەمالەکە دەبێت.

تێبینی: بۆ ئەو بەڕێزانەی کە داواکاری پێشکەش دەکەن، دوای پێشکەشکردنی داواکاریەکەیان لە ڕێگەی ئۆنلاین، دەبێت تا رۆژی (٣/٥/٢٠٢٥)، ئەم زانیاریانەی خوارەوە بۆ ئەم ئیمێلە ڕەوانە بکەن ([email protected]):

لەسەرەوە وشەی ( CSC) یان (MOFCOM) بنوسرێت ئینجا ئەم زانیاریانەی خوارەوە بە زمانی ئینگلیزی رەوانە بکرێت.

● ناوی تەواو وەک ئەوەی کە لە پاسپۆرت نوسراوە

● شوێنی کار

● بەرنامەی پێشکەش کراو، واتا ماستەر و دكتۆرا لە ...

● كۆپی هه‌موو ئه‌و دۆكۆمێنتانه‌ی به‌كارهێنراوه‌ بۆ پێشكه‌شكردن له‌ یه‌ك PDF

● دوای پێشکەشکردنی لە رێگەی ئۆنلاین، دەبێت شاشەکە سکرین شۆت بکات و وێنەکەی بنێرێت.

● وێنەیەک لە تێستی زمانی ئینگلیزی تۆیفل یا ئایلتس

● ئیمێل

● تەلەفۆن

تێبینی:

هەرکەسێک ئەم مەرج و رێنماییانەی سەرەوەی تیایدا بەرجەستە نەبێت، دواجار مۆڵەتی خوێندنی پێنادرێت.

تکایە بۆ هەر پرسێارێک یان زانیاری زیاتر سەرەتا سەردانی ماڵپەڕی زەمالەکە بکەن، دواتر دەتوانن پەیوەندی بە کونسوڵخانەی گشتی وڵاتی چین لە هەولێر لە ڕێگەی ئەم ژمارە تەلەفۆن و ئێمێڵەی خوارەوە بکەن:

تەلەفۆن: (٠٧٥١١٣٧٨٤٢٢)

ئیمێل: [email protected]

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئێران وێران بووە و توانای  بەرگریکردنی نەماوە و تەنها خاوەنی هەندێک مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانە، ئاماژەی بەوەشکرد ئێرانییەکان پێویستیان بە 15 ساڵ دەبێت بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەوەی کە لەناوچووە.

ئەمڕۆ دووشەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئەوان ئێستا دەتوانن واز لە ئێران بهێنن بەڵام دەیانەوێت ئەوەی دەستیان پێکردوە کۆتایی پێبهێنن.

ئاماژەی بەوەشکردوە، هیوادارە جەنگی ئێران بە خێرایی کۆتایی پێبێت و جەختیشیکردەوە ئێران ناتوانێت بۆمبی ئەتۆمی هەبێت و ئەوان شکستیان هێناوە و توانای بەرگریکردنیان نەماوە.

سەرۆکی ئەمریکا دەشڵێت؛  شاهیدی گۆڕانکاریی دەسەڵات بوون لە ئێران و ئەوانەی ئێستا لە دەسەڵاتدان، میانڕەوترن، لەبارەی گفتوگۆکانیشەوە وتی؛ هەریەکە لە ویتکۆف و کوشنەر لەگەڵ ئێرانییەکان گفتوگۆ دەکەن و رەنگە ڤانسیش بەشداری بکات.

هەرهاو هەريسی لە ئێران کرد ئەگەر رازینەبن بە مەرجەکان، ئەوا نە پرد و نە وێستگەی کارەبا هیچیان نامێنێت

وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، راگەیەندراوێکی توندی لەبارەی هێرشە درۆنییەکانی شەوی رابردوو بۆ سەر بارەگاکانی پێشمەرگە بڵاوکردەوە و هۆشداری دەداتە حکومەتی فیدراڵ.

وەزارەتی پێشمەرگە رایگەیاند، شەوی 5ـی نیسانی 2026، گرووپە "تیرۆریستییە لەیاسا دەرچووەکان" لە رێگەی چوار درۆنی بۆمبڕێژکراوەوە هێرشیان کردووەتە سەر بارەگایەکی هێزی پێشمەرگە، کە زیانی گیانی و مادی لێکەوتووەتەوە.

وەزارەتی پێشمەرگە دەڵێت، ئەم زنجیرە هێرشانە بە بەرچاوی سوپا و هێزە ئەمنییەکانی عیراقەوە ئەنجام دەدرێن، بەڵام تا ئێستا حکومەتی فیدراڵ و فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان هیچ هەڵوێستێکی جدییان بۆ رێگریکردن لێیان نەبووە.

وەزارەتی پێشمەرگە جەخت دەکاتەوە، پێشمەرگە بەشێکی سەرەکییە لە سیستمی بەرگریی عیراق و دانبەخۆداگرتنیان لە پێناو بەرژەوەندیی گشتی بووە، بەڵام هۆشداری دەدات: "ئەگەر حکومەتی فیدراڵ هەروا بێهەڵوێست بێت، ناچار دەبین هەڵوێستی ترمان هەبێت."

بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، مەفرەزەکانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی سەیدسادق تۆمەتبارێکیان دەستگیرکردووە کە 19 سەر ئاژەڵی لە قەزاکە دزیبوو.

پۆلیسی سلێمانی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، دوای ئەوەی هاووڵاتییەک لە قەزای سەیدسادق سکاڵای تۆمارکرد کە 19 سەر ئاژەڵی لێدزراوە، دەستبەجێ لێکۆڵینەوەکانیان دەستپێکرد و توانرا لە ماوەی کەمتر لە چەند سەعاتێکدا تۆمەتبارەکە بدۆزرێتەوە و دەستگیر بکرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، تۆمەتبارەکە لەدایکبووی ساڵی 1997ـە، لە کاتی لێکۆڵینەوەکاندا دانی بە تاوانەکەیدا ناوە و ئاشکرای کردووە کە ئاژەڵەکانی بە ئۆتۆمبێل گواستووەتەوە بۆ قەزای شارەزوور و لەوێ فرۆشتوویەتی.

لە ئێستادا تۆمەتبار بە بڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەی 444 لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراوە، هاوکات دەستبەسەر ئۆتۆمبێلەکە و بەشێک لە ئاژەڵە دزراوەکاندا گیراوە و دوای تەواوکردنی رێکارە یاساییەکان، ئاژەڵەکان بۆ خاوەنەکەیان گەڕێندراونەتەوە.

کاروان گەزنەیی وتەبێژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە: 21 ساڵ بەسەر رۆژێکی مێژووییدا تێدەپەڕێت کە تێیدا بۆ یەکەمجار لە مێژووی دەوڵەتی عیراقدا، کوردێک، تێکۆشەرێک و دیپلۆماتکارێکی بێوێنەی وەک سەرۆک مام جەلال، بە کۆدەنگیی نیشتمانیی بوو بە یەکەم سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوی عیراق.

دەقی پەیامەکە 

ئەمڕۆ ٢١ ساڵ بەسەر ڕۆژێکی مێژووییدا تێدەپەڕێت، کە تێیدا بۆ یەکەمجار لە مێژووی دەوڵەتی عێراقدا، کوردێک، تێکۆشەرێک و دیپلۆماتکارێکی بێوێنەی وەک سەرۆک مام جەلال، بە کۆدەنگیی نیشتمانیی بوو بە یەکەم سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوی عێراق.

ئەو کاتەی سەرۆک مام جەلال لە بەغداوە سوێندی یاسایی خوارد، تەنها وەک نوێنەری لایەنێکی سیاسی یان نەتەوەیەک نەچووە کۆشکی سەلام، بەڵکو وەک "چەپکە گوڵەکە" و پارێزەری دەستوور، بووە چەترێک بۆ هەموو عێراقییەکان بێ جیاوازی، لەم رۆژگارە سەخت و ئاڵۆزەی ناوچەکەماندا، زیاتر هەستی پێدەكەین، کوردستان و عێراق تەنها بە حیکمەت و سیاسەتی مام جەلالیانە بە کەناری ئارامی دەگەن.

ئەمڕۆ کە یادی ئەو سەرکەوتنە مەزنە دەکەینەوە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەژێر ڕێنمایی و هەنگاوەکانی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی، جەخت لەسەر هەمان ڕێبازی مام دەکاتەوە و درێژە پێدەری ئەو رێبازەیە. 

مسۆگەر، کلیلی چارەسەری کێشەکان و بەدیهێنانی مافە ڕەواکانی گەلەکەمان، لە یەکڕیزیی نێوخۆیی و بوونی دەنگێکی بەهێز و کاریگەر دایە لە بەغداد، هەروەک چۆن مام جەلال عێراقی کردبووە ناوەندی داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد.

لەم یادەدا، بەڵێن بۆ گیانی پاکی سەرۆک مام جەلال و هەموو شەهیدان نوێ دەکەینەوە، کە پارێزەری ئەو دەستکەوتە مێژووییانە بین و بە هەمان نەفەسی "دیالۆگ و تەبایی" کار بکەین بۆ دابینکردنی ژیانێکی شایستە و سەقامگیر بۆ هاووڵاتییانمان.

 

کاروان گەزنەیی

 وتەبێژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پەیامێکی لە ساڵیادی هەڵبژاردنی سەرۆک مام جەلال بە سەرۆک کۆماری عیراق بڵاوکردەوە و دەڵێت: لەم کاتەدا دووپاتی دەکەینەوە ئامادەین بۆ هاوکاریکردنی هەر کەس و لایەنێک کە باوەڕی بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن هەیە.

دەقی پەیامەکە...

ئەمڕۆ ساتی شانازی و بەرزڕاگرتنی مێژوویەکی پرشنگدارە لە خەباتی بزووتنەوەی رزگاریخوازی کورد کە بۆ یەکەمجار پێشمەرگەیەک، رابەری شۆڕشی نوێ، سەرۆک مام جەلال وەک یەکەمین کورد بووە سەرۆک کۆماری عیراق و یەکەم سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراویش بوو کە لە پرۆسەیەکی دیموکراسی متمانەی بەدەستهێنا.

ئێمە وەک یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان هەڵگری میراتە دەوڵەمەند و بەنرخەکەی سەرۆک مام جەلالین و بەشوێن هەنگاوە سیاسییەکانیدا دەڕۆین و لەسەر هەمان ڕێباز کاردەکەین بۆ بونیادنانی وڵاتێکی گەشاوەتر و پتەوکردنی برایەتی و چەسپاندنی ئاشتی زیاتر لە نێوان هەموو لایەنە جیاوازەکان.

لەم کاتەدا دووپاتی دەکەینەوە ئامادەین بۆ هاوکاریکردنی هەر کەس و لایەنێک کە باوەڕی بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن هەیە بە ئامانجی ئاشتی و پێکەوەیی و ئاوەدانی و خزمەتکردنی خەڵکە خۆشەویستەکەمان.

بافڵ جەلال تاڵەبانی

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

ماڵپەڕی ئەكسیۆس ئاشكرایكرد، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازێكی نوێیان بۆ رێكکەوتنی ئەمریكا و ئێران كردووە كە لە دوو قۆناغ پێك دێت و قۆناغی یەكەمشیان ئاگربەستێكە بۆ ماوەی 45 رۆژ.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی رایگەیاند، ئێران و ئەمریكا لە رێگەی پاكستان، میسر و توركیاوە، تاوتوێی ئەو پێشنیازە دەكەن  كەلەلایەن  پاكستان و میسر، توركیاوە خراوەتەڕوو.

ئاماژەی بەوەشكرد، رێككەوتنە پێشنیازكراوەكە لە دوو قۆناغ پێكدێت، قۆناغی یەكەم بریتییە لە  ئاگربەستێك بۆ ماوەی 45 رۆژ، تێیدا دانوستان دەكرێت بۆ كۆتاییهێنانی هەمیشەیی بە جەنگ ، لە قۆناغی دووەمیشدا رێككەوتنی كۆتایی بۆ وەستاندنی شەڕ ئیمزا دەكرێت.

چاوەڕوان دەكرێت لە ماوەی كەمتر لە 48 سەعاتی داهاتوو، چارەنووسی ئەم دەسپێشخەرییە دیپلۆماسییە و رەوشی ناوچەكە بە گشتی یەكلایی بكرێتەوە.

ئەوەش لەكاتێكدایە دۆناڵد ترەمپ ئێوارەی رۆژی سێشەممەی وەك دوایین وادە بۆ رێككەوتن دیاریكردوە و هۆشداریی داوە ئەگەر رێككەوتن نەكرێت، رێوشوێنی سەربازیی تووند بەرانبەر تاران دەگیرێتەبەر.

21 ساڵ بەر لە ئێستا، سەرۆك مام جەلال بووە یەكەم سەرۆك كۆماری كورد لە مێژووی عیراقدا..

لە 6 ـی نیسانی ساڵی 2005، كۆمەڵەی نیشتمانی عیراق سەرۆك مام جەلالی وەك سەرۆك كۆماری نوێی عێراق هەڵبژارد، بۆ یەكەمین جاربوو لە مێژووی عیراقدا كوردێك ببێت بە سەرۆك كۆمار و ئەو رۆژەش بووە رۆژێكی مێژووی بۆ تەواوی گەلی كورد.

هەڵبژاردنی سەرۆك مام جەلال وەك سەرۆك كۆماری عیراقی نوێ‌ دوای چەندین ساڵ لە دەسەڵات و ستەمی رژێمی بەعس، لەسەر ئاستی ناوخۆیی و جیهان گرنگییەكی زۆری پێدرا و مایەی دڵخۆشی بوو،  هەر لەو رۆژەدا جۆرج بۆش سەرۆكی ئەوكاتەی ئەمریكا پیرۆزبایی لە سەرۆك مام جەلال كرد و ژمارەیەكی زۆر لە لێپرسراوانی وڵاتانی عەرەبی و ئەوروپیش لە رێی پەیامی پیرۆزباییەوە  خۆشحاڵی و پشتگیرییان بۆ سەرۆك مام جەلال دوپاتكردەوە .

لە ناوخۆی وڵاتیش، هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان خۆشحاڵی خۆیان دەربڕی كە بۆ یەكەمجار كوردێك توانی ببێت بە سەرۆك كۆماری عیراق.

سەرۆك مام جەلال رابەری پرۆسەی ئازادی و ئەزمونی دیموكراسی و دەستوریی لە كوردستان و عیراق بوو كە كەسایەتییە سیاسییەكان كۆكن لەسەر لێهاتوویی و دانایی و دەوڵەتمەداریی سەرۆك مام جەلال و بە سایەی عیراقییەكان وەسفیان دەكرد.

بەهۆی سیاسەتی حەكیمانە و رۆڵی بەرچاوی لە بەڕێوەبردنی وڵات و لێكنزیكردنەوەی لایەنەكان، لە ساڵەكانی 2006 و  2010، بۆ دوو خولی تر سەرۆك مام جەلال لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە وەك سەرۆك كۆماری عیراق هەڵبژێردرایەوە و  تا ساڵی 2014 سەرۆك كۆماری عیراق بوو.

سەرۆك مام جەلال هەمیشە پێشنیاز و راسپاردەكانی لە دیدگای نیشتمانییەوە پێشكەش دەكرد و بە گرنگییەوە بۆ داهاتووی عیراق دەیخستنەڕوو، یەكێك لە پایە گرنگەكانی عیراق بوو و وێستگەی ئاشتەوایی بوو لەنێوان عیراقییەكاندا و بە پارێزەر و راگری ئەمان و ئاسایشی عیراق دەناسرا.

 لەسەردەمی  سەرۆكایەتی مام جەلالدا  كێشە و گرفتی زۆر لە عیراق هەبوون، بەڵام بە لێهاتویی و دانایی و ئەزموونی سیاسی خۆی چارەسەری دەكردن، لە گۆڕپانی سیاسەتی نێودەوڵەتیشدا پێگەی دیاربوو، جێگری سەرۆكی رێكخراوی ئینتەرناسیۆنالی جیهانی بوو كە جێ دەست و كاریگەری لەو بوارەدا بەڕوونی دیاربوو.

سەرۆك مام جەلال بە سەمامی ئەمانی عیراق ناسرابوو، هەربۆیە لەسەر دەستی ئەو سەرجەم پێكهاتەكانی عیراق بە ئاشتی و لەسەر یەك مێزی گفتوگۆ كۆدەبوونەوە، هەر ئەوەش وایكردبوو لەڕ‌ووی نێودەوڵەتی و لەسەر ئاستی عیراقیش بەچاوێكی دیكەوە لە رۆڵی سەرۆك مام جەلال و كورد بڕ‌واندرێت.

لەدوای دوو ساڵ و لە رۆژی 17-12-2012 سەرۆك مام جەلال نەخۆش كەوتوو رەوانەی دەرەوەی وڵات كرا ماوەیەكی زۆر لە نەخۆشخانە مایەوە هەرچەندە ناحەزان ریكلاێمێكی زۆریان كرد كە گوایە بەڕ‌ێزیان لەژیاندا نەماوە، بەڵام هەموو ئەو وتە ناڕ‌استانە لە ساڵی 2014 بەدرۆخرانەوەو لە مانگی 7ی ئەو ساڵەدا گەڕ‌ایەوە هەرێمی كوردستان و لە ناو ئاپۆڕ‌ایەكی جەماوەریدا پێشوازی لێكرا.

دووركەوتنەوەی كەسایەتی سەرۆك مام جەلال بەهۆی بارودۆخی تەندروستییەوە كاریگەرییەكی گەورەی هەبوو لەسەر دروستبوونی ژمارەیەكی زۆر لەو كێشانەی كە ئێستای عیراق پێوەی دەناڵێنێت، سەرۆك مام جەلال هەركاتێك كە دەهاتەوە كوردستان ئەو كێشانەی هەبوون بەشێوازێكی چاوەڕ‌واننەكراو و لێزانانە چارەسەری دەكردن، ئەو تەنیا كەس بوو هەموو كەسایەتی و لایەن و بیروڕ‌ا جیاكانی لەسەر یەك مێزكۆدەكردەوە، باشترین بەڵگەش بۆ ئەم قسانە ئەو قەیرانە یەك لەدوا یەكانەن كە لەعیراق  رودەدەن.

لەڕ‌اگەیاندنی ئاگربەستی نێوان پەكەكەو حكومەتی ئەنکەرەش لەساڵی 1993دا پشكی شێری بەركەوت، لەدواین نامەشیدا بۆ سەرۆك مام جەلال عەبدوڵڵا ئۆجەلان سەرۆكی زیندانیكراوی پەكەكە باس لە رۆڵی گرنگی مام جەلال دەكات بۆ پرۆسەی ئاشتی.

مام جەلال كوڕ‌‌ی شێخ حیسامەدین كوڕ‌‌ی شێخ نوری كوڕ‌‌ی شێخ غە فوور. هاوینی ساڵی 1933 لە گوندی ( كەلكان ) ی قەتپاڵی چیای كۆسرەت لە دایكبووە، كە دەڕ‌‌وانێتە دەریاچەی دوكان، چەند ساڵێك تەمەنی منداڵی لەو گوندە بەسەر بردووەو دواتر باوكی بووە بەرێبەری تەكیەی تاڵەبانی لە كۆیە. لەوێ چۆتە قوتابخانەی سەرەتایی و بە سەركەوتوویی خوێندنی تەواو كردووە، خوێندكارێكی زیرەك لێهاتوو بووە، هەر لە تەمەنی منداڵییەوە نیشانەكانی سەركردایەتی بە جۆرێ‌ لێدەركەوتووە كە پێش هاوڕ‌‌ێكانی دەكەوت بۆ كۆڕ‌‌ی پرسە و ئەو بۆنانەی لەو سەردەمەدا بەڕ‌‌ێوە دەچوون، بەیانیان لە كاتی ریزبوونی قوتابیاندا، مامۆستاكان پێش هەمووان ئەویان هەڵدەبژارد بۆ خوێندنەوەی شیعری نیشتمانیی و نەتەوەیی.

رۆژی 3ی تشرینی یەكەمی 2017 لەنەخۆشخانەیەكی بەرلینی ئەڵمانی كۆچی دوایكردو رۆژی 6ی هەمان مانگیش لەئاپۆڕ‌ایەكی جەماوەریداو بەئامادەبوونی لێپرسراوانی باڵای هەرێم و عیراق و سەرۆك و نوێنەری وڵاتان لە دەباشانی سلێمانی بەخاكسپێردرا.

بەهۆی بەردەوامیی ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داخستنی گەروی هورمز ، نرخی نەوتی برێنت 110 دۆلار و نرخی نەوتی تەكساسیش 112 دۆلاری تێپەراند .

ئەمڕۆ لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا ، نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 110 دۆلار و 74 سەنت مامەڵەی پێوەكراوە كە بەراورد بە هەفتەی رابردوو بەرێژەی لە 8% بەرز بوەتەوە ، هەروەها نرخی بەرمیلێك نەوتی تەكساس بە 112 دۆلار و 25 سەنت مامەڵەی پێوە كرا و بەراورد بە هەفتەی رابردوو بەرێژەی لە سەدا 11 نرخەكەی بەرز بوەتەوە 

بەرزبونەوەی نرخی نەوت لە كاتێكدایە ، تا دێت ئاڵۆزییەكانی نێوان ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران زیاتر دەبێت، هاوکات  كەمتر لە 48 سەعات ماوە بۆ ئەو وادەیەی ترەمپ بۆ ئێران دیاریكردوە بۆ كردنەوەی گەروی هورمز .

رێکخراوی ئۆپێك پڵەس رایگەیاند، هەشت وڵاتی نێو هاوپەیمانێتییەکە رێککەوتوون لەسەر زیادکردنی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت بە بڕی 206 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا بە مەبەست سەقامگیری وزە لە جیهاندا.

زیادکردنی 206 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا لە لایەن هەشت وڵاتی ناو رێکخراوەکە لە چوارچێوەی پابەندیی وڵاتان دێت بۆ پشتگیریکردن لە سەقامگیری بازاڕی وزە، کە لە ئێستادا بەهۆی جەنگی ئەمریکا وئیسرائیل بەرانبەر بە ئێرانو  داخستنی گەروی هورمز نرخی نەوت بەرزبوەەتوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە،  کە ئەم زیادکردنە بەشێکە لەو کەمکردنەوە ئارەزومەندانەی، کە پێشتر لە نیسانی 2023دا بە بڕی 1.65ملیۆن بەرمیل راگەیاندرابوو و  بڕیاریشە ئەم گۆڕانکارییە لە مانگی داهاتوی ساڵی 2026 بکەوێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

رێکخراوەکە جەختی لەوە کردوەتەوە،  کە وڵاتانی بەشداربوو بەردەوام دەبن لە چاودێریکردنی وردی رەوشی بازاڕ و پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی وشیارانە؛ بە شێوەیەک کە نەرمی تەواویان هەبێت بۆ زیادکردن، راگرتن، یان هەڵوەشاندنەوەی هەموارکردنەکان بەپێی پێویستی بازاڕ، لەوانەش ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی ئەو 2.2 ملیۆن بەرمیلەی، کە پێشتر بە شێوەی ئارەزوومەندانە کەمکرابووەوە.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا هاتووە کە ئەم رێکارە نوێیە دەبێتە دەرفەتێک بۆ وڵاتانی بەشداربوو تا پڕۆسەی قەرەبووکردنەوەی بەرهەمهێنان خێراتر بکەن، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ هاوسەنگکردنی دابینکردن و خواست لە بازاڕە جیهانییەکاندا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە لێدوانێکی نوێدا بە کەناڵی "فۆکس نیوز" راگەیاند، ئەگەر تاران ئامادە نەبێت بە خێرایی رێککەوتنێک ئیمزا بکات، بژاردەی تەقاندنەوەی هەموو شتێک و دەستبەسەرداگرتنی نەوتی ئەو وڵاتە تاوتوێ دەکات. 

سەرۆکی ئەمریکا لە رێگەی کەناڵی "فۆکس نیوز"  هۆشداریی توندیدا، کە لە ئەگەری شکستهێنانی دانوستانەکان، ژێرخانی ئێران لە پرد و وێستگەکانی بەرهەمهێنانی وزە لە سەرانسەری وڵاتدا وێران دەکرێن.

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کردوە، کە ئێستا دەرفەتێکی باش هەیە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن و لێخۆشبوونی کاتی بۆ ئەو کەسانە دەرکردووە کە بەناوی ئێرانەوە دانوستان دەکەن بۆ ئەوەی بتوانن بەردەوام بن.

ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە باشترین بژاردە بۆ وڵاتەکەی دەستبەسەرداگرتنی نەوتی ئێرانە ئەگەر تاران نەێتە ژێر باری رێککەوتنێکی نوێ.