بەهۆی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی توركیا، قەدەغەی هاتوچۆ لە 11 ناوچەی باكوری كوردستان راگەیەندرا.

ئاژانسی هەواڵی مێزۆپۆتامیا بڵاوی كردەوە، پاێزگاری شرناخ قەدەغەی هاتوچۆی بۆ ماوەی 15 رۆژ لە 11 ناوچەی شرناخ راگەیاندووە، ئەوەش بەهۆی ئۆپەراسیۆنی سوپای توركیاوە.

لە 26ی مانگەوە بڕیاری قەدەغەی هاتوچۆ دەخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە و لە ماوەی ئەو 15 رۆژدا لە هەندێك ناوچەی شاخاویی جزیر، سلۆپی، باسا ، قلابان و ئەلك لە شرناخ ئۆپەراسیۆنی سەربازیی سوپای توركیا بەڕێودەچێت.

لە 35 ساڵی رابردوودا بە بیانوی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژی پارتی كرێكارانی كوردستان-پەكەكە، زۆرترین قەدەغەی هاتوچۆ لە زۆربەی ناوچەكانی باكوری كوردستان راگەیەنراوە، ئەوەش ئاستەنگی بۆ جوتیاران و ئاژەڵداران و دانیشتوان دروست كردووە.

ئەمڕۆ سێشەممە بەرپرسانی نوێی سوریا بە ئامادەیی نزیکەی 600کەس و بێ بانگهێشت کردنی هێزە کوردییەکان کۆنگرەی دیالۆگی نیشتیمانیان بەرێوەبرد و تیایدا ئەحمەد شەرع سەرۆکی قۆناغی راگوزەری سوریا وتی: هۆشداری بە هەموو ئەوانە دەدەین کە یەکگرتوویی سوریا دەخەنە مەترسییەوە.

کۆمیتەی ئامادەکردنی کۆنگرەکە کە پێکهاتبوو لە حەوت ئەندام پێشتر بە ڕۆژنامەنووسانییان وت قسەیان لەگەڵ نزیکەی 4000 کەسدا کردووە لە سەرانسەری سوریادا، ئەوەش لە پێناو کۆکردنەوەی ڕا و بۆچوونییان کە دەکرێت یارمەتیدەر بێت لە پێکهێنانی ڕاگەیەندراوێکی دەستووریی، چوارچێوەیەکی کاری ئابووری و پلانێک بۆ چاکسازیی دەستووریی.

بەرپرسان دەڵێن، ئەندامانی بەڕێوبەرایەتی خۆسەری کوردەکان لە سوریا و هێزەکانی سوریای دیموکرات، بانگهێشت نەکراون بۆ کۆنگرەی دیالۆگی نیشتمانی سوریا.

وتەبێژی هێزەکانی سوریای دیموکرات فەرهاد شامی و بەرپرسی باڵای بەڕێوبەرایەتی خۆسەر ئیلهام ئەحمەد ڕۆژی دووشەممە بە ڕۆیتەرزییان وتووە: کە هیچ کام لە ئەندامەکانییان بانگهێشت نەکراون بۆ کۆنگرەکە.

لقی سلێمانی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان رونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە روداوەکانی شەوی رابردووی ناوچەی عەربەت و تیایدا داوادەکات، "یاسای کاری رۆژنامەوانی بکەینە سەروەر نەک تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان"

بەپێی رونکردنەوەکە، تا ئەم ساتەوەختە هیچ رۆژنامەنووسێک و میدیاکارێک سکاڵای یاسایی تۆمار نەکردووە سەبارەت بەو روداوانەی کە شەوی رابردوو لە ناوچەی عەربەت روویانداوە و لە سۆشیاڵ میدیا و میدیاکاندا شیکاری جۆراوجۆریان بۆکراوە.

لقی سلێمانی سەندیکای رۆژنامەنووسان داوا لە هەر میدیاکارێک دەکات کە "ئەگەر لێیدراوە یان دەستگیرکراوە یان کەلوپەلی رۆژنامەوانی دەستیبەسەردا گیراوە، با بێت و پێکەوە سکاڵای رەسمی لەسەر لایەنی بەرانبەر تۆمار بکەین و مافی خوراویان بۆ وەربگرینەوە".

سەندیکا جەخت دەکاتەوە کە پێویستە "یاسای کاری رۆژنامەوانی بکەینە سەروەر نەک تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان".

ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی پرۆژە بریارێكی پەسەند كرد كە داوای كۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆكراین دەكات، سەرۆكی ئەمریكاش دەڵێت كۆتاییهاتنی جەنگەكە نزیكە . 

لە كۆبونەوەی شەوی رابردووی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییدا ، بە كۆی دەنگ پرۆژە بریارێك پەسەند كرا كە لەلایەن ئەمریكاوە ئامادە كراوە و داوای كۆتاییهاتنی جەنگی ئۆكراین دەكات ، لە پرۆژە بریارەكەدا داوای ئاشتی كراوە لە ئۆكراین بە زوترین كات ، بەبێ ئەوەی هیچ ئاماژەیەكی بۆ یەك پارچەیی خاكی ئەو وڵاتە تێدا بێـت .

لە كۆی 15 ئەندامی ئەنجوومەنەكە ، 10 وڵات لە نێویشیاندا روسیا پرۆژە بریارەكەیان پەسەند كردوە و 5 وڵاتیش كە هاوپەیمانی ئۆكراینن پرۆژە بریارەكەیان رەتكردەوە كە ئەوانیش هەریەك لە فەەرەنسا و بەریتانیا و سلۆڤانیا و یۆنان و دانیماركن .

لەلایەكی تریشەوە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەكۆشكی سپی لەگەڵ ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا كۆبوەوە و دوای كۆبونەوەكە لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند ، رێككەوتنی نێوان روسیا و ئۆكراین نزیكبوەتەوە . لایخۆشیەوە ماكرۆن هۆشداریدا لە هەر ڕێككەوتنێك لەئۆكراین كە گرەنتی ئەمنی تێدا نەبێت .

دەم پارتی و كەجەكە داوا دەكەن پەیامەكانی ئۆجەلان بە تۆماری ڤیدیۆیی بڵاوبكرێتەوە، بڕیاریشە هەفتەی داهاتوو دیداری نوێ لەگەڵ ئۆجەلان رێكبخرێت.

بەسێ هۆزات، هاوسەرۆكی كۆما جڤاكێن كوردستان - كەجەكە لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنیدا رایگەیاند: ئەگەر لێدوان و  پەیامەكانی عەبدوڵا ئۆجەلان لەمەودوا بە تۆماری ڤیدیۆیی یان راستەوخۆ نەبێت، گومان دەخەنە سەری و قبوڵكراو نابێت.

هۆزات وتیشی پێویستە ئاستەنگ و فشارەكانیش لەسەر ئۆجەلان كەم بكرێتەوە لە پێناو هەنگاوی راستەقینە بۆ پڕۆسەی ئاشتیی لە باكوری كوردستان و توركیا.

لە لایەكی دیكەوە گوڵستان كڵچ، سەرۆكی فراكسیۆنی دەم پارتی لە پەرلەمانی توركیا رایگەیاند لە چەند رۆژی داهاتوو چاوپێكەوتنێكی دیكە لەگەڵ ئۆجەلان رێكدەخرێت و دوای ئەو دیدارە گرنگە پەیامێكی مێژویی  رادەگەیەنرێ كە سەردەمێكی نوێ بۆ چارەسەری پرسی كورد دەست پێدەكات.

دوێنێ دووشەممە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی چاوی کەوت بە ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا و گفتوگۆیان لەسەر ئۆکراین و پرسی وزە و ئاسایش کرد، دواتر، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند: ئاشتی لە ئۆکراینیا نزیکە.

ماکرۆن دوای ئەنجامدانی کۆبوونەوەکەی لەگەڵ ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ فۆکس نیوز، رایگەیاند: پەیامی من ئەوەیە کە پێکەوە کاربکەین بۆ پاراستن و بەدەستهێنانی دڵنیایی لەوەی کە رووسیا رێز لە پرۆسەی ئاشتی دەگرێت و وتیشی: هاتنی ترەمپ بۆ سەر دەسەڵات بە خاڵێکی وەرچەرخان دادەنرێت.

دۆناڵد ترەمپ لە کۆنگرە رۆژنامەوانیەکەی نێوانیاندا وتیشی: دەبێت بەرپرسیارێتی پاراستنی ئارامی لە ئۆکراین لە ئەستۆی ئەوروپا بێت نەک بەتەنیا واشنتۆن، ئاماژەی بەوەشدا، ئەمریکا زیاتر لە 300 ملیار دۆلاری بۆ پاڵپشتیکردنی ئۆکراین خەرجکردووە، لەکاتێکدا وڵاتانی ئەوروپا نزیکەی 100 ملیار دۆلاریان خەرجکردووە.

ئەم کۆبوونەوەیە لە پاش ئەو لێدوانانە دێت کە لە ماوەی رابردوودا سەرکردەکانی ئەوروپا دژ بە لێدوانەکانی ترەمپ لەسەر پرسی ئاشتی دابوویان و رەتییان کردەوە رازیبن بە گفتوگۆیەک کە بێ ئامادەیی ئەوروپا بەڕێوەبچێت.

دەزگای ئاسایشی هەرێم دەربارەی ئاڵۆزییەکانی شەوی رابردووی نزیک عەربەت راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەداوە، "وەک لایەنی جێبەجێکاری یاسا دەستبەجێ گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە و هیچ کەسێکیش دەستگیر نەکراوە" 

دوێنێ دووشەمە نزیک شارۆچکەی عەربەت، بەهۆکاری رێگریکردن لە تێپەڕبوونی ژمارەیەک بارهەڵگر لەلایەن مامۆستایان و هاوڵاتيیان ئاڵۆزی دروستبوو چەند کەسێک بریندار بوون، دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاند: چەندین رێکاری یاساییمان گرتووەتە بەر، بەمەبەستی کۆنتڕۆڵکردنی ئەو بارودۆخە نەخوازراوە و رێگریکردن لە تەشەنەکردنی ئاڵۆزییەکان.

بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، لە ئەنجامی ئەم رووداوەدا چەند شۆفێر و هاوڵاتییەک بریندار بوون، بەڵام دوای چارەسەری پزیشکی لە نەخۆشخانە، هەموویان چوونەتە ماڵەوە و ئێستا لە نەخۆشخانە نەماون.

لە راگەیەندراوەکەی دەزگای ئاسایش دا هاتووە: له ئێستادا هيچ كەس دەستگيرنەكراوه و  هاوڵاتییە بريندارەكان لە نەخوشخانه نەماون.

ئەمریكا لە نەتەوە یەكگرتووەكان دەستیكردووە بە هەڵمەتێك بۆ كۆكردنەوەی پاڵپشتی لە پرۆژەیاساكەی بە مەبەستی راگرتنی شەڕ لە ئۆكراین.

لێپرسراوێكی باڵای ئەمریكا بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە، وڵاتەكەی دەستیكردووە بە كەمپینێك لە نەتەوە یەكگرتووەكان و داوا لە وڵاتان دەكات پاڵپشتی پرۆژەیاساكەی بكەن لە بارەی ئۆكراینەوە بەمەبەستی راگرتنی شەڕ لەو وڵاتە پێش ئەوەی دانیشتنی كۆمەڵەكە دەستپێبكات.

دەشڵێت، ئەمریكا دەیەوێت لە رێگەی ئەو وڵاتانەوە فشار بخاتەسەر نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ بەدیهێنانی ئاشتی لە نێوان روسیا و ئۆكراین و رێگری لە هەر پرۆژەیاسایەكی تر بكات كە پێشكەش دەكرێت.

راشیگەیاندووە، ئەمریكا نیگەرانە لە گیانلەدەستدانی خەڵكی مەدەنی بەهۆی شەڕی ئۆكراین و روسیا و هەوڵیش دەدات سەرنجی سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان رابكێشێت و كۆتایی بەو بابەتە بهێنێت.

مارکۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکاش ئەمڕۆ سێشەممە رایگەیاند، ئەمریکا دژی ئەو ڕێوشوێنانەیە نەتەوە یەکگرتووەکان دەیگرێتە بەر دژ بە روسیا و دژی رەخنەکانە کە لێی دەگیرێت. 

کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی ئاشکرا کرد و رایگەیاند، ئاسمان بۆ ساماڵ دەگۆڕێت و پلەکانی گەرما نزمتر دەبنەوە، شەختە لە هەموو شوێنێک دروست دەبێت.

کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ دووشەممە، ئاسمان لەنێوان ساماڵ و نیمچەهەوردا دەبێت لەگەڵ ئەگەری  دابارینی بڕێکی کەم لە بەفر لە ناوچە شاخاوییەکانی سنووری رۆژهەڵات و دەڤەری باڵەکایەتی، پاشان لەکاتەکانی ئێوارەوە ئاسمان بەرەو ساماڵ دەگۆڕێت، لەگەڵ دروستبوونى شەختە لەزۆربەی ناوچەکاندا  .

ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ سێشەممە، ساماڵ و پەڵەهەور و کەش سارد دەبێت، لەگەڵ دروستبوونى تەم لە بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان و شەختە لە کاتەکانى بەیانیدا.

کەشناسی راشیگەیاندووە، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما نزمتر دەبنەوە بەراورد بە دوێنێ، سبەینێش نزمترین پلەکانی گەرما 1 بۆ 2 پلە نزمتر دەبنەوە، بەڵام بەرزترین پلەکانی گەرما 2 پلە بەرزتر دەبنەوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی :

هەولێر: 7 پلەى سیلیزى

سلێمانی: 4 پلەى سیلیزى

دهۆک: 4 پلەى سیلیزى

کەرکوک: 7 پلەى سیلیزى

زاخۆ: 4  پلەى سیلیزى

سۆران: 1 پلەى سیلیزى

حاج ئۆمەران: -7 پلەى سیلیزى

هەڵەبجە: 3 پلەى سیلیزى

گەرمیان: 10 پلەى سیلیزى

ئەمڕۆ بۆ دووەم رۆژ لەسەر یەک، خۆپیشاندانی مامۆستایانی ناڕازی لە سلێمانی بەردەوامە و مامۆستایان لە نزیک بازگەی عەربەت خێمەیان هەڵداوە و رێگە لە تانکەرەکانی سوتەمەنی دەگرن لە بازگەکە تێبپەڕن.

ئەمڕۆ دووشەممە، بۆ دووەم رۆژ لەسەریەک خۆپیشاندانی مامۆستایانی ناڕازی لە سلێمانی بەردەوامە و مامۆستایان لە نزیک بازگەی عەربەت خێمەیان هەڵداوە و باس لەوەدەکەن، لەوێ دەمێننەوە تاوەکو وەڵامی داواکارییەکانیان دەدرێتەوە.

مامۆستا و فەرمانبەرانی مانگرتووش لە خۆپیشاندانەکەدا بەشدارن و باس لەوە دەکەن، سوورن لەسەر داواکارییەکانیان و پێویستە حکومەت وەڵامیان بداتەوە.

مامۆستایان و فەرمانبەران باس لەوەدەکەن، رێگری لە تێپەڕینی تانکەرەکان دەکەن، وەک رێگرییەک بۆ بەهەدەردانی ئەو داهاتەی بووەتە گرفت بۆ سەرجەم تاکەکانی کۆمەڵگە.

باس لەوەشدەکەن، ئەگەرچی شەوی رابردوو سارد بوو و لە خێمەکاندا مانەوە، بەڵام ئەوان ئیرادەیان گەرمە و داواکاریی و خواستەکانیان ئەوانی لەوێدا کۆکردووەتەوە.

دەشڵێن، "بەشێکمان لەناو ئۆتۆمبێلەکان مابووینەوە و ئێشکگریمان کردووە و بە نۆرە رێگریمان لە تانکەرەکان کردووە".

ئاماژە بەوەشدەکەن، "هەرچەندە ئەمە کاری ئێمە نییە، کاری ئێمە وتنەوەی وانە و ناوپۆلەکان و پەروەردەکردن و فێرکردنی خوێندکارانە، بەڵام لێرەین بۆ ئەوەی هەمووان هۆشیار بکەینەوە".

هاتوچۆی هەڵەبجە رایگەیاند، رێگای زەردەهاڵ بۆ بیارە و تەوێڵە و سەیرانگەی ئاوێسەر بە تەواوی بەستوویەتی و بووە بە یەکپارچە شەختە.

هاتوچۆی هەڵەبجە رایگەیاندووە، شۆفێران ئاگادار دەکەنەوە، رێگای زەردەهاڵ بۆ شارەدێی بیارە - تەوێڵە ناوچەی گەشتیاری ئاوێسەر تاوەکو مەرزەکە بەهۆی کەشی ساردی ناوچەکە دابەزینی زۆری پلەکانی گەرما، بووە بە یەکپارچە شەختە و بە تەواوی رێگاکە بەستوویەتی.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئێستا رێگاکە ئەستەم و زەحمەتە بۆ هاتوچۆکردن، داواش لە شۆفێران دەکەن، بۆ سەلامەتی گیانی خۆیان پابەندی رێنماییەکان بن.

ماوەی چەند رۆژێکە شەپۆلێکی بەفربارینی چڕ و سەرما هەرێمی کوردستانی گرتووەتەوە و بەهۆیەوە چەندین رێگا بەستوویەتی و ناتوانرێت هاتوچۆی پێدا بکرێت.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت، پێویستە باشووری سوریا ناوچەیەكی ئارام  و داماڵراو بێت لە چەك و دەیەوێت هەژموونی خۆی لەو ناوچەیەدا زیاتر بسەپێنێت.

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە بەردەم ژمارەیەك ئەفسەری ئیسرائیلی لە شاری هۆلۆن لە باشووری تەلئەبیب رایگەیاند، دەیانەوێت باشووری سوریا ببێتە ناوچەیەكی داماڵراو لە چەك و تەلئەبیب هەرگیز رێگە نادات دەسەڵاتی نوێی سوریا لەو ناوچەیە دەسەڵاتی هەبێت.

دەشڵێت، بە روونی و ئاشكرا رێگە نادەن هێزەكانی تەحریر شام و سوپای نوێی سوریا بچنە ئەو ناوچەیە، چونكە ئەوان میلیشیان و پێویستە پارێزگاكانی سوەیدا، دەرعاو، قونەیتەرە خاڵی بێت لە چەك و ئارام بێت لەبەرئەوەی نزیكن لە ئیسرائیلەوە.

ئەمڕۆ 37 ساڵ بەسەر تاوانی ئەنفالدا تێدەپەڕێت، ئەو شاڵاوەی 182 هەزار کوردی تێدا ئەنفال کرا و نزیکەی 200 هەزار ژن و پیاو و منداڵی کوردیش بەرەو ناوچەکانی ناوەراست و باشووری عیراق راگوێزران و شەهید کران.

حکومەتی بەعس لە 23ی شوباتی ساڵی 1988 بە هەشت قۆناغ پرۆسەی ئەنفالی کوردەکانی دەستپێکرد.

پڕۆسەی ئەنفال:

حکومەتی بەعس لە ساڵی 1988، بە بڕیاری سەدام حسێن سەرۆکی ئەو کاتەی عیراق و بە سەرکردایەتی عەلی حەسەن مەجید و لەژێر ناوی سورەتی 'الانفال'دا پرۆسەی ئەنفالکردنی کوردەکانی دەستپێکرد.

لەبارەی بەکارهێنانی سورەتی 'الانفال'ی قورئان، ماڵپەڕی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە بەغدا ئاماژەی بەوەکردووە، "ناوی ئەو سوورەتە بۆ شاڵاوی ئەنفال لەلایەن حزبی بەعسەوە بە هەڵە بەکارهاتووە."

هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی کورد لە ناوچەکانی خۆیان، بە چەندین شێوە و لەژێر چەندین ناوی جیاوازدا بە درێژایی حوکمی دیکتاتۆری بەعس و چەندین حکومەتی دیکە بەردەوام بوون.

جینۆساید و تەعریبکردنیش لە سەردەمی رژێمی بەعسدا یەکێک بوو لەو تاوانانەی دژ بە کورد دەکران وەک "تەعریبکردنی گوندەکانی دەوروبەری کەرکوک لە ساڵی 1963، راگواستن و بێسەروشوێنکردنى کوردانى فەیلى لە ساڵانى 1970 و 1980کان، ئەنفالکردنى هەشت هەزار کەس 'ئەنفالی بارزانییەکان' لە ساڵى 1983، بەکارهێنانى چەکى کیمیایی لە کۆتایى ساڵانى 80کان وەک کیمیابارانکردنى هەڵەبجە، هەڵمەتى فراوانى ئەنفاڵ لە ساڵى 1988 کە هەشت قۆناغ بوو".

سەدام حسێندا بە هەشت قۆناغ لەژێر ناوی سورەتی ئەنفالدا پرۆسەکەی ئەنجامدا، کە لە 23ی شوبات تاوەکو ٦ی ئەیلوولی خایاند و سەدان هەزار خەڵکى بێتاوان زیندەبەچاڵ کران و شوناسی چەندین خانەوانە لەناوبرا.

زیانەکانی پرۆسەی ئەنفال:

لە پرۆسەی ئەنفالدا زیانی گەورە لەرووی مرۆیی و لەرووی کلتور و لایەنی کۆمەڵایەتی و جوگرافیاوە بە کورد گەیەنرا، لەوانەش بەکۆمەڵ کوشتنی 182 هەزار هاووڵاتی مەدەنی لە ژن و پیاو و منداڵ، وێرانکردنی نزیکەی چوار هەزار گوند لە کۆی چوار هەزار و 655 گوندی کوردستان و تیایدا 250 گوند بەر هێرشی چەکی کیمیایی کەوتن، بەکارهێنانی چەکی کیمیایی قەدەغەکراو، کە تاوەکو ئێستاش کاریگەریی بەسەر ئەو کەسانەوە ماوە کە بەرکەوتەی چەکی کیمیایین، هەروەها کاریگەریی ئەو چەکە لەسەر خاک و ئاوی ناوچەکانیش ماوە".

یادی ئەنفال

14ی نیسانی هەموو ساڵێک بە یادی ئەنفال دانراوە، ئەوەش لەبەر ئەوەی قۆناغی سێیەمی ئەنفال لە 31ی ئازار تاوەکو 14ی نیسانی ساڵی 1988 خایاند و ناوچەکانی گەرمیانی گرتەوە.

ئەنفالی گەرمیان گەورەترین و فراوانترین قۆناغی ئەو شاڵاوە بوو، کە تیایدا پێنج هەزار گوند خاپورکران و 20 هەزار ژن و پیاو و منداڵ رەوانەی سەربازگەی قۆڕەتو کران.

هەربۆیە حکومەتی هەرێم ١٤ی نیسانی هەموو ساڵێک بۆ یادکردنەوەی ئەو تاوانە دیاریکردووە.

قۆناغەکانی ئەنفال:

قۆناغی یەکەم: لە 21ی شوبات تاوەکو 18ی ئازاری 1988ی خایاند و گوندەکانی دۆلی جافایەتی و ناوچەی شارباژێری گرتەوە. لەو قۆناغەدا 25 بۆ 30 گوند وێرانکران و بە تەواوی چۆڵکران و بەعس بە تاڵانی بردن.

قۆناغی دووەم: لە 14ی ئازار تاوەکو 22ی ئازار 1988ی خایاند، ناوچەی قەرەداغی گرتەوە و بە سەختی کیمیاباران کرا، بەشێکی زۆری دانیشتووانەکەی ئاوارەی ناوچەکانی گەرمیان بوون و بەشێکی زۆریان بەعس دەستگیری کردن و برانە بەندیخانەی "نوگرەسەلمان"، کە لەوێ زۆرینەیان بەهۆی تینویەتی و برسیەتیەوە گیانیان لەدەستدا.

قۆناغی سێیەم: لە 31ی ئازار تاوەکو 14ی نیسانی ساڵی 1988ی خایاند، کە ئەنفالی گەرمیانی پێدەوترێت، ئەم قۆناغەی ئەنفال گەورەترین و فراوانترین قۆناغی پرۆسەکە بوو، کە پێنج هەزار گوند خاپور کران و 20 هەزار ژن و پیاو و منداڵ رەوانەی سەربازگەی قۆڕەتو کران.

قۆناغی چوارەم: لە 18ی نیسان تاوەکو 20ی نیسان ساڵی 1988ی خایاند، ئەو ناوچانەی گرتەوە کە دەکەوێتە نێوان زێی بچوک؛ گوندەکانی ئاغجەلەر و تەق تەق و عەسکەر و گۆپتەپە، کە جارێکی دیکە چەکی کیمیایی لێ بەکارهێنرا.

قۆناغی پێنجەم و شەشەم وحەوتەم: لە 24ی ئایار تاوەکو 31ی ئابی ساڵی 1988ی خایاند، گوندەکانی پارێزگای هەولێری گرتەوە و 52 گوند لە خەلیفان و رەواندز و خۆشناو وێران کران.

قۆناغی هەشتەم: لە 25ی ئاب تاوەکو 6ی ئەیلولی 1988ی خایاند و زاخۆ ئامێدی و شێخان و ئاکرێی گرتەوە و چەکی کیمیایی هێشوویی تێدا بەکارهێنرا.

هەرچەندە بڕیاربوو هەفتەی رابردوو لیستی موچەی مانگی دووی هەرێم رەوانەی بەغداد بكرێت، بەڵام تاوەكو ئێستا لیستەكە ئامادە نەكراوە.

سەرچاوەیەكی ئاگادار لە وەزارەتی دارایی هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، تاوەکو ئێستا لیستی موچەی مانگی شوبات ئامادە نییە و كارەكانی تەواو نەكراون، بەڵام چاوەروان دەكرێت لە چەند رۆژی داهاتوودا لیستەكە ئامادە بكرێت و رەوانەی بەغداد بكرێت .

لەلایەكی دیکەوە، كارەكانی وەفدی دیوانی چاودێری عیراق كە ماوەی هەفتەیەكە لە هەولێرن بۆ وردبینكردنی داهات و خەرجییەكانی شەش مانگی رابردووی هەرێم بەردەوامە.

بڕیاریشە، دوای تەواوكردنی كارەكانیان راپۆرتێك لەو بارەیەوە رادەستی چاودێری دارایی عیراق بكەن .

لە ئێستادا موچەخۆرانی هەرێم لە کۆتایی مانگی دوو نزیک دەبنەوە، بەڵام لیستی موچە نەنێردراوە بۆ بەغداد و چارەنووسی موچەی مانگی 12ی ساڵی رابردووشیان نادیارە.

کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی راگەیاند و ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەر هەر دابارینێک هەبێت ئەمڕۆ، ئەوا بەشێوەی بەفر دەبێت. بەپێی پێشبینییەکانیش، پلەکانی گەرما لە سەرجەم شارەکان، لە سفری سیلیزی نزیک دەبنەوە.

کەشناسیی هەرێم رایگەیاندووە، ئەمڕۆ یەکشەممە، کەش سارد و ئاسمان نیمچەهەور دەبێت، لەسەر لوتکەى شاخە بەرزەکان و هەندێک ناوچەى جیا جیا، لەکاتى بوونى هەر جۆرە دابارینێک بەشێوەى بەفر دەبێت، لە شەودا دیاردەى بەستن و دروستبوونى شەختە دەبێت   .

ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ دووشەممە، کەش سارد دەبێت و لەکاتەکانی بەیانیدا شەختە دروست دەبێت، لە ناوچە شاخاوییەکانیش ئاسمان هەور دەبێت.

کەشناسی ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و سبەینێش پلەکانی گەرما زیاتر نزم دەبنەوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ :

هەولێر: 3 پلەى سیلیزى

سلێمانی: 1 پلەى سیلیزى

دهۆک: 0 پلەى سیلیزى

کەرکوک: 4 پلەى سیلیزى

زاخۆ: 0 پلەى سیلیزى

گەرمیان: 5 پلەى سیلیزى

دوای چوار ساڵ، شەوی رابردوو لە کەرکوک بەفر باری و هاوڵاتیانیش بۆ دەربڕینی خۆشی و گرتنی وێنەی یادگاریی، چوونەتە ناو بەفرەکەوە.

کۆتاجار چوار ساڵ بەر لە ئێستا بەفر لە کەرکوک باری، کە لەو کاتەدا شەپۆلێکی چڕی بەفربارین و سەرما هەرێمی کوردستانی گرتبووەوە و هاتوچۆی نێوان شارەکان و تەنانەت ناو شارەکانیش پەکی کەوتبوو.

ماوەی چەند رۆژێکە شەپۆلی سەرما و بەفر ناوچە جیاوازەکانی هەرێمی گرتووەتەوە و دوو رۆژیشە بەفر بەشێوەیەکی بەردەوام دەبارێت، بەتایبەت لە ناوچە شاخاویی و سنوورییەکان و ئەو شوێنانەی بەرزییان لە هەزار مەتر زیاترە.

بۆ ئەمڕۆ، بەر بەهۆی سەرما و بەفرەوە، لە هەریەک لە قەزای پێنجوێن و ناحیەکانی تەوێڵە و بیارە، دەوام راگیراوە.