عیراق
لە ١٠ی مانگی ڕابردۆوە دەست بە وەرگرتنی دانەوێڵە کراوە، لە پارێزگاکانی (کەرکوک و نەینەواش) لە سایلۆکان دەستکراوە بە ڕێوشوێنەکانی وەرگرتنی دانەوێڵە.
بە گوێرەی پلانی وەزارەتی بازرگانی عێراقیش، ئەگەر بڕی گەنمی وەرگیراوی ئەمساڵ بگاتە یەک ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار تۆن، پێویستیان بە ٣ ملیۆن تۆنی ھاوردەکراو دەبێت.
پێشتریش وەزارەتی بازرگانی عێراق داوای بودجەی پێویستی کرد بۆ ھاوردەکردنی گەنم، چونکە ماوەی سێ مانگ پێویستە بۆ ئەوەی گەنم بگاتە سایلۆکان.
بەڕێوەبەرایەتییەکە ئاشکرایکردوە، لەم وەرزەدا پارێزگاکە زۆر بە سەختی دووچاری کەمبوونەوەی ئاو دەبێت، داواشی لە ھێزە ئەمنییەکان کردوە رێگریی بکەن لەو زیادەڕەوییانەی کە دەکرێتە سەر بەشە ئاوی پارێزگاکە بەتایبەتی لە روبارەکاندا.
بە پێی زانیارییەکان، قەزاکانی سەید دەخیل و فەھود و دەواییە و سەڵاحەدین بەدەست گرفتی زیادەڕەوییەوە دەناڵێنن، کە سەرچاوەی ئاو لەو قەزایانەدا بەشێوەیەکی بەرچاو کەمیکردوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ھێزەکانی سوپای عێراق وەڵامی پەلامارێکی چەکدارانی داعشیان داوەتەوە و ھێرشەکەیان تێکشکاندووە.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی بە پی زانیارییەکان چەکدارێکی سوپای عیراق بریندارە.
فەرماندەکانی سوپای عێراق دەڵێن، داعش خۆڵبارینی قۆستووەتەوە و بەھۆی کەمی مەودای بینین جموجوڵەکانیان لە دەوروبەری قەزای خورماتوو زیاد کردووە و چەندین کەسیش بەھۆی پەلامارەکانیان بوون بە قوربانی.
براندن پارکەر، سەرۆک ئەرکانی ھێزە ھاوبەشەکان لە ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش، رایگەیاند، داعش بەردەوامە لە پیلانەکانی بۆ ئەنجامدانی پەلاماری نوێ بۆ سەر گرتووخانەکان، بەڵام ژمارەی تیرۆریستەکانی ئەو گرووپە کەمیکردووە و زیاتریش کەم دەکات و پێویستە فشارەکانی سەر گرووپەکە زیاتر بکرێن .
وتیشی، متمانەیان بە توانای حکوومەتی عێراق بۆ وەڵامدانەوەی ھەڕەشەی گرووپە توندڕەوەکان ھەیە، بەڵام ئەو گرووپانە لە عێراق و ھەموو شوێنێکی تر، ژیانی زۆرێک لە خەڵک دەخەنە مەترسییەوە، کە بەھۆی ئەو مەترسییانەوە پێویستە ھەماھەنگییەکانیان لەگەڵ حکوومەتی عێراق بەردەوام بێت.
راشیگەیاند، شکستھێنان بە داعش و پاراستنی ئاسایشی ھاووڵاتیانی عێراق بۆ ماوەیەکی درێژ بە ئەولەوییەتی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دەمێنێتەوە و شکستەکانی ئەم دواییەی داعشیش بە واتای ئەوە نییە، کە ئەو گرووپە ھەوڵ بۆ گەڕانەوە نادات.
"قەیس خەزعەلی" ئەمینداری گشتی عەسائیب ئەھلی لە چاوپێکەوتنێکدا ئاشکرایکرد، وەفدی ڕەوتی سەدر داوای ٤٠ پەرلەمانتاریان لە چوارچێوەی ھەماھەنگی کرد بۆ ئەوەی حکومەت پێکھێنن تەنانەت ئەگەر ئەو پەرلەمانتارانە نوێنەرایەتیی نوری مالیکی، سەرۆکی ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاساش بکەن گرفتیان نییە.
قەیس خەزعەلی باسی لەوەشکردووە، چێوەی ھەماھەنگی لە ڕابردوودا زۆر سازشی کردووە، بەڵام لەسەر پێکھێنانی گەورەترین کوتلەی پەرلەمانی سازش ناکات.
وتیشی، ڕەوتی سەدر داوای سەرۆک وەزیران و نۆ وەزارەت لە کابینەی نوێی حکومەتدا دەکات لەکاتێکدا چوارچێوەی ھەماھەنگی لە ئێستادا خاوەنی ٨٣ کورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە.
وەزارەتی نەوتی عێراق لە راگەیاندراوێکدا دەڵێت، ئامانجیانە کۆمپانیایەکی نوێی نەوتیی لە ھەرێمی کوردستان دابمەزرێنن، کە بەشداریی بکات لە گرێبەستی ئەو کۆمپانیا نەوتییانەی ئێستا لە ھەرێم کار دەکەن.
وەزارەتی نەوت باسی لەوەشکردووە، داوا لە ھەموو کۆمپانیاکانی بواری نەوت و گاز دەکەن، کە لە ھەرێمی کوردستان کار دەکەن، لە بری حکوومەتی ھەرێم، گرێبەستی نوێ لەگەڵ کۆمپانیای بە بازاڕکردنی نەوتی عێراق "سۆمۆ"، ئیمزا بکەن.
راشیگەیاند، بۆ رێکخستنەوەی پەیکەربەندیی گرێبەستەکان، رێکاریی یاسایی دژی ئەو کۆمپانیاییانەی کە بە گرێبەستە کۆنەکانیان کە لەگەڵ حکوومەتی ھەرێم بەردەوام دەبن لە کارکردن، چونکە کارەکانیان نایاسایین.
حەشدی شەعبی رایگەیاند، ئۆپراسیۆنەکە بۆ لەناوبردنی شانە نوستووەکانی داعشە لە خۆرئاوای موسڵ، بە تایبەت لە چیای عەتشانە. لەلایەکی ترەوە،"تەحسین خەفاجی" فەرماندەی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق ئاشکرایکردووە، لە بۆردوومانێکی ھێزی ئاسمانی عێراق لە باشوری خۆرئاوای موسڵ، ٩ تیرۆریستی داعش کوژراون.
وتیشی بەردەوام زانیاری ھەواڵگیرییان بەدەست دەگات سەبارەت بە شانە نوستووەکانی داعش، بە پشت بەستن بەو زانیارییانە ئۆپراسیۆنەکانیان دەستپێدەکەن.
لە دانیشتنی رۆژی یەک شەممە دادگا فیدراڵی عێراق، بە ئامادەبونی تیمی ھەرێمی کوردستان گفتوگۆی لەسەر ئەو سکاڵایە کرد، دواتر دادگا سکاڵاکەی لەبەرژەوەندی ھەرێمی کوردستان رەتکردەوە و رایگەیاند، ھەرێمی کوردستان بەپێی دەستووری عێراق مافەکانی دیاریکراوە و پەرلەمانی کوردستانیش توانای دەرکردنی یاسای لەچوارچێوەی ھەرێمی کوردستان ھەیە.
لە ڕاگەیەندراوێکدا مالیکی بڵاویکردەوە، لە پێناو ئەوەی دادگا ناوبژیوانێکی دادپەروەر بێت و قسەی کۆتایی ھەبێت لە سەرجەم ئەو کێشە و سکاڵایانەی دەخرێنە بەردەمی، پێویستە ڕێز لە دەسەڵاتی دادوەریی بگیرێت و دان بنرێت بە بێلایەنی بوونیدا.
سەرۆکی ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا ئاماژەی بەوەشکردووە، سەربەخۆیی بڕیارەکانی دادگا لە بەرژەوەندی ھەر لایەک بێت، یان پێچەوانەی خواستی لایەکی دیکە بێت، پێویستە ڕێزی لێ بگیرێت و نابێت بەشێوەیەکی بەرژەندخوازانە، مامەڵە لەگەڵ بڕیارەکانی دادگای فیدراڵی و دەزگای دادوەریی بکرێت.
لە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەدا مالیکی داوایکردووە، پارێزگاری بکرێت لە سەربەخۆیی دادگا و ڕێزگرتن لە سەروەریی و بێ لایەنی ڕۆڵی دەزگاکەش، چونکە دوا بنەمای جێگیربوونی پرۆسەی سیاسی و بەردەوامی بوونیەتی لەسەر ڕێچکەی دەستور.
لە ڕاگەیەندراوێکدا وەزارەتی کارەبای عێراق بڵاویکردەوە، ئەو گەردەلول و بایە بەھێزانەی لەگەڵ خۆڵبارینی چەند ڕۆژی ڕابردوو ھەڵیکردووە، چەندین ھێڵ و تۆڕێکی کارەبای نیشتمانی پچڕاندووە و تیمەکانیان بەردەوام خەریکی چاکردنەوەی بوون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بۆ ئاساییکردنەوەی ڕەوشی کارەبا، ھەموو تیمە ھونەرییەکانی خستووەتە ئامادەباشییەوە، بە مەبەستی گرێدانەوە و چارەسەرکردنی ئەو پچڕان و کەموکوڕیانەی کە بەسەر ھێڵەکانی کارەبادا ھاتووە.
لە لایەکی دیکەوە لیژنەی کارەبا و وزە لە ئەنجومەنی نوێنەران ڕایگەیاند، بەشێکی کەمبوونەوەی کارەبا پەیوەندیی ھەیە بەو چاکسازییانەی لایەنی ئێرانی ئەنجامی دەدات لە سیستمی دابینکردنی غاز بۆ کارپێکردنی وێستگەکانی کارەبا لە عێراق.
وەزارەتی بازرگانی عێراق رایگەیاند، بڕی گەنمی بەبازاڕکراوی جوتیاران بۆ وەرزی ئەمساڵ گەیشتووەتە ٩٢٤ ھەزار و ٦٥٦ تۆن و وەرزی بەبازاڕکردن لەمساڵدا سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و چەندین ئاسانکاری بۆ جوتیاران کراوە تا بەرھەمی گەنمەکانیان بەبێ کێشە بەبازاڕ بکەن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران بە مەبەستی زیادکردنی نرخی کڕینەوەی گەنمی جوتیاران بۆ ٨٥٠ ھەزار دینار بۆ ھەر تۆنێک، کاریگەری لەسەر زیادکردنی ئاستی بەبازاڕکردنی گەنمی جوتیاران ھەبووە، ئەو ھەوڵەش رەنگدانەوەی ئەرێنی لەسەر سەرکەوتنی وەرزی بەبازاڕکردنی ئەمساڵ دەبێت.
عادل کەریم وەزیری کارەبای عێراق بە وەکالەت لە لێدوانێکدا بۆ کوردسات نیوز رایگەیاند، وێستگەی کارۆئاوی ناوچەی موسەیب بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی کارەبایە بە تایبەتی لە وەرزی ھاویندا، وتیشی، ئەو وێستگەیە توانای دابینکردنی ٢٣٠ بۆ ٢٧٠ مێگاوات کارەبای ھەیە.
بە تەواوبوونی چەند پڕۆژەیەکی گەورەی کارەبا، لە ماوەی دوو ساڵی داھاتوو رەوشی کارەبا لە عێراق باشتر دەبێت و سەعاتەکانی پێدانی کارەبا زۆر لە ئێستا زیاتر دەبێت وتیشی، تا کۆتایی ئەم مانگە عێراق سەرجەم قەرزەکانی کارەبا بە ئێران دەداتەوە.
ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە ، دەستوری عێراقی جەخت دەکاتەوە لە سەربەخۆیی دادگا ، ھەربۆیە ئەنجومەنی باڵای دادوەری سورە لەسەر ئەوەی لە یەکلاکردنەوەی سەرجەم دۆسیەکاندا سەربەخۆ و بێ لایەن بێت ، دوپاتیشیکراوەتەوە کە ئەنجومەنی دادوەری لە ناکۆکییە سیاسییەکاندا لایەندار نیە و بریارەکانی دەرەنجامی ئیستیحقاقی ھەر دۆسیەیەکن بە پێی ئەو بەڵگانەی کە تێیدا بەردەستن .
لەو راگەیەندراوەدا ، ئەنجومەنی باڵای دادوەری داوای لەلایەنە سیاسییەکان کردووە دەسەڵاتی دادوەری نەخەنە نێو ناکۆکییەکانیان و زیان بەپێگەکەی نەگەیەنن .
باڵیۆزی نوێی ئێران لە عێراق لە تویتەر نوسیویەتی ، ئێران ھێما ئاینییەکان بە ھێڵی سور دادەنێت و نابێت ئەو ھێلە تێبپەرێندرێت ، دژی ھەر کەسێکیش دەوەستن کە ھێڵە سورەکان تێبپەرێنێت ، ھەر کەسێکیش ھێرش بکاتە سەر ھێما ئاینیەکان ، نوێنەرایەتی ئێران ناکات .
لە مانگی رابردوودا ئێران باڵیۆزەکەی لە بەغداد گۆڕی و لە شوێنی ئیرەج مەسجدی، محەمەد کازم ئال سادق راوێژکاری پێشووی سوپای پاسداران کە ئێستا سەر بە دەزگای ھەواڵگری ئێرانە، بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە دیاریکرا .
ئەمڕۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کۆدەبێتەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ھەردوو پڕۆژەیاسای ئاسایشی خۆراک و بە تاوان ناساندنی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسڕائیل.
لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، بە لەبەرچاوگرتنی قەیرانی جیھانی و بەرزبوونەوەی کەلوپەلە خۆراکییە بنەڕەتییەکان، پێشنیازە یاسای ئاسایشی خۆراکی ڕەوانەی سەرۆکایەتی پەرلەمان کردووە.
لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژەی بەوەشکردووە، بە پێی مادە ١١٢ی پەیڕەوی ناوخۆ پێشنیازە یاساکە پێشکەشی سەرۆکایەتی پەرلەمان کراوە، وەک جێگرەوەیەک بۆ پڕۆژە یاساکەی حکومەت، کە پێشتر لە لایەن دادگای فیدراڵییەوە ڕەتکرایەوە.
لیژنەی دارایی داوای لە سەرجەم ئەندامانی ئەنجومەنەکە کرد، بەشداری گفتوگۆکان بکەن، بە مەبەستی دەوڵەمەندکردنی یاساکە، بۆ ئەوەی لە نزیکترین دەرفەتدا پەسەند بکرێت.
لە لایەی دیکەوە حاکم زاملی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران ڕایگەیاند، پڕۆژە یاسای ئاسایشی خۆراک جێگرەوەی یاسای بودجە نییە.