عیراق
ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا رایدەگەیەنێت، حکومەتەکەی محەمەد شیاع سودانی چوار ساڵ بەردەوام دەبێت و ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەختیش، دەکەوێتەوە سەر شکست یان سەرکەوتنی ئەو حکومەتە.
عارف حەمامی پەرلەمانتاری ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا کە نوری مالیکی سەرۆکایەتی دەکات رایگەیاند، ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەخت دوای پێکھێنانی حکومەت لەلایەن محەمەد شیاع سودانیەوە، پەیوەستە بە سەرکەوتن یان شکستی ئەو حکومەتە نوێیە.
راشیگەیاند، ئەگەر حکومەتی نوێ دوای ساڵێک لە پێکھێنانی سەرکەوتووبێت، ئەوا تاکو کۆتایی خولەکەی کە چوار ساڵە بەردەوامدەبێت و ھەڵبژاردنی پێشوەخت ناکرێت، بەڵام شکستی حکومەتەکەی سودانی، ھێزە سیاسییەکان پابەنددەکات بە بژاردەی ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەخت، ئەوەش دوای ساڵ و نیوێک لە پێکھێنانی حکومەت.
ئەوەش لە کاتێکدایە کە رۆژی ٢٧ی مانگی رابردوو محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی راسپێردراوی عێراق لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، دوای ١٨ مانگ لە پێکھێنانی حکومەت، ھەڵبژاردنی پێشوەخت ئەنجام دەدەن.
لیوا تەحسین خەفاجی وتەبێژی فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق رایگەیاند، فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکان لەگەڵ سەرجەم فەرماندەییە ئەمنییەکان کاردەکات بۆ کۆتاییھێنان بە پاشماوەکانی داعش و ئەو گرووپە بەھۆی زنجیرە ھێرشە ئاسمانییەکانی سوپای عێراقەوە، توانای سەرکردایەتیکردن و داگیرکردنی ناوچەکانی لەدەستداوە و سەرکردە دیارەکانی کوژراون، بەجۆرێک لەسەرەتای ئەمساڵەوە تائێستا ١٥٠ سەرکردەی ئەو گرووپە کوژراون.
لیوا تەحسین خەفاجی راشیگەیاند، بەھۆی بەرزی توانای پلانی بەرگریی ھێزەکانی پاسەوانی سنوور و سوپای عێراق و بەھەماھەنگی لەگەڵ ھێزەکانی پێشمەرگە لە رێگریکردن لە دزەکردنی تیرۆریستان لەسنوورەکانەوە، سنوورەکانی نێوان عێراق و سوریا بەتەواوەتی لەژێر کۆنترۆڵدان و بە کامێرا چاودێری دەکرێن بۆ رێگریکردن لە دزەکردنی تیرۆریستان.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک کۆمار بڵاویکردەوە، ئەمرۆ د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆمار لە کۆشکی سەلام چاوی کەوت بە بلقاسم مەحمودی باڵیۆزی جەزائیر لە بەغداد، لە دیدارێکدا باڵیۆزی جەزائیر نامەیەکی پیرۆزبایی عەبدولمەجید تەبون سەرۆکی وڵاتەکەی رادەستی سەرۆک کۆمار کرد بەبۆنەی ھەڵبژاردنی بە سەرۆک کۆماری عێراق و ھیوای سەرکەوتنی بۆخواست لە بەدیھێنانی ئەوەی عێراقییەکان چاوەڕیی دەکەن لە سەقامگیری و پێشکەوتن .
ھەر ئەمرۆ سەرۆک کۆمار چاوی کەوت بە عەمار حەکیم سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی ، لەدیدارێکدا حەکیم پیرۆزبایی لە سەرۆک کۆمار کرد بەبۆنەی ھەڵبژاردنی بە سەرۆک کۆمارو ھیوای سەرکەوتنی بۆ خواست لە ئەرکەکەیدا.
ھەر لە کۆشکی سەلام سەرۆک کۆمار چاوی کەوت بە کریستیان ریچەر یاریدەدەری سکرتێری گشتی نەتەوەیەکگرتوەکان و سەرۆکی تیمی لێکۆڵینەوەی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ بەھێزکردنی لێپرسینەوە لە تاوانەکانی گروپی تیرۆریستی داعش (یونیتاد).
لە دیدارێکدا یاریدەدەری سکرتێری گشتی نەتەوەیەکگرتوەکان پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لە سەرۆک کۆمار کردوو ھیوای سەرکەوتنی بۆ خواست لە خزمەتکردنی گەلی عێراق و بەدیھێنانی سەقامگیری و پێشکەوتن، جەختیشیکردەوە لەسەر سوربوونی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ بەھێزکردنی ھەماھەنگی لەگەڵ عێراق و پشتیوانیکردنی ھەموو ھەوڵێک بۆ لێپرسینەوە تاوانی تیرۆریستانی داعش و کارکردن بۆ بەڵگەکردنیان.
لە دیدارێکی تریشدا سەرۆک کۆمار چاوی کەوت مارک برایسۆن ریچاردسۆن باڵیۆزی بەریتانیا لە بەغداد، سەرۆک کۆمار جەختی کردەوە لەسەر گرنگی بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندییەکان و فراوانکردنی رووبەریھەماھەنگی دوو قۆڵی کە خزمەت بەخواستەکانی ھەردوو وڵات بکات لە پەرەوپێشچوون و گەشەکردن.
ھاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە نوسینگەی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کۆبوونەتەوە و پێکھێنانی حکومەت و دوایین پێشھاتە سیاسییەکانی وڵاتیان تاوتوێ کردووە. جەختیشیان کردەوە لە گرنگی خێراکردن لە پێکھێنانی حکومەتێکی خزمەتگوزار.
ھاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەت راشیگەیاند، داوا لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەکەن رۆژی شەممەی داھاتو کۆببنەوە بۆ دەنگدان بە تەواوی کابینەی وزاری حکومەتی داھاتووی عێراق.
وەعد قەدۆ ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، یاسای سەربازیی زۆرەملێ لە ئەولەویەتی کارەکانی لیژنەی ئاسایش و بەرگرییدایە و دوای خوێندنەوە لە لیژنەکەیان، ئاڕاستەی لیژنەی یاسایی دەکەن و پاشان بەرزی دەکەنەوە بۆ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران.
ئەو ئەندامەی لیژنەی ئاسایش و بەرگری راشیگەیاند، لەم خولەی ئەنجومەنی نوێنەران، دەنگدانی کۆتایی لەسەر یاسای سەربازیی زۆرەملێ دەدەن.
مانگی ئایاری ئەمساڵ، لیوا یەحیا رەسووڵ وتەبێژی فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی عێراق رایگەیاند، عێراق پێویستی بە یاسای سەربازیی زۆرەملێ ھەیە، کە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە سەربازیی زۆرەملێ لە عێراق نەماوە.
حەسەن نازم وەزیری رۆشنبیری و وتەبێژی حکومەتی عێراق لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق داوای لەسەرجەم لایەنەکان کردووە محەمەد شیاع سودانی راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێ سەرپەشک و ئازاد بکەن لە دیاریکردنی کاندیدەکانی بۆ پێکھێنانی کابینەی نوێی حکومەتی عێراق.
وتیشی، چەند رۆژێکە ھەڵایەکی زۆر لەسەر دیارنەمانی دوو ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دۆلار دروستکراوە، بەڵام پێویستە ھەمووان ئەو راستییە بزانن کە ئەو دۆسێیە لەلایەن خودی حکومەتەوە ئاشکراکراوە و رادەستی دادگاش کراوە بۆئەوەی بەرێگە یاساییەکان ھەموو راستییەکان ئاشکرا بکرێن.
بەپێی راگەیەندراوێکی نوسینگەکەی، محەمەد حەلبوسی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە بەغداد لەگەڵ ئەلینا رۆمانوسکی باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق کۆبووەتەوە و تەوەری سەرەکی گفتوگۆکانیشیان پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق بووە و حەلبوسیش رایگەیاندووە، ھەوڵدەدرێت لە چەند رۆژی داھاتوو کابینەی نوێی حکومەت ئاشکرا بکرێت و لە نزیکترین وادەشدا ئەنجومەنی نوێنەران کۆدەبێتەوە بۆئەوەی دەنگی لەسەر بدات.
لە بەرامبەریشدا باڵیۆزی ئەمریکا داوایکردووە لە حکومەتی نوێی عێراقدا ھیچ لایەن و پێکھاتەیەک پەراوێز نەخرێت و حکومەتێک پێکبھێنرێت کە ھەموو عێراقییەکان بە حکومەتی خۆیانی بزانن کە ئەوەش ھۆکارێکی سەرەکی دەبێت بۆ کۆتایی بە کێشە و ناکۆکی نێوان لایەنەکان.
مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەری عێراق لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا رایگەیاند، حکومەتی ئێستا کە تەمەنی دوو ساڵ و شەش مانگە، نەک تەنھا توانی قۆناغە بەبێ بودجە سەختەکان بەسەرکەوتوویی تێپەڕێنێت، بەڵکو یەدەگی دراوی لە ٤٩ ملیار دۆلارەوە گەیاندە ٨٥ ملیار دۆلار و یەدەگی زێڕیشی لە ٩٦ تۆنەوە گەیاندوەتە ١٣٤ تۆن.
وتیشی، دۆسێی دیارنەمانی دوو ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دۆلارەکە ماوەی چەند مانگێکە لەلایەن حکومەتەوە ئاشکراکراوە و بە نھێنی زۆر بەوردی کاری لەسەر دەکات، کەچی ئێستا ھەندێک لایەن دەیانەوێت بیکەنە دەسکەوت بۆخۆیان، بەڵام وادەی لێکۆڵینەوە و رادەستکردنی ئەو دۆسێیە بە دادگا دەیسەلمێنێت کێ و کەی ئەو دۆسێیەی ئاشکراکردووە و بە وردی کاری لەسەر کردووە.
"تورکی جەدعان" سەرکردە لە دەوڵەتی یاسا رایگەیاند، لە ماوەی ٤٨ سەعاتی رابردوودا، "سودانی" لەگەڵ نوێنەری سێ کوتلەی سیاسی کۆبووەتەوە و تێیدا بەرنامەی حکومەتی نوێ و کاندیدکردنی وەزیرەکان بۆ وەزارەتەکان تاوتوێ کراوە.
راشیگەیاند، لەئێستادا قۆناغی کاندیدکردنی وەزیرەکان بۆ وەزارەتەکان دەستیپێکردووە و سێ ناو کاندید دەکرێن، "سودانی" مافی ئەوەی دەبێت کە یەکێکیان دیاریبکات یاخود ھەموویان رەتبکاتەوە، تەواوی کوتلەکانیش رەزامەندییان دەربڕیوە ئازادی بدەنە "سودانی" بۆ ئەوەی خۆی کابینەکەی دیاریبکات.
ھاوکات نوسینگەی "عەمار حەکیم" سەرۆکی رەوتی حیکمە بڵاویکردەوە، "سودانی" سەردانی "عەممار حەکیم"ی کردووە و "عەممار حەکیم"یش جەختیکردووەتەوە لەوەی رەوتەکەی بەشداری حکومەتی نوێی عێراق ناکات.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک کۆمار بڵاویکردەوە، د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆمار پێشوازی لە فایەق زێدان سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری کردوە کە بەمەبەستی پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لە پۆستی سەرۆک کۆمار سەردانی کردبوو.
لە دیدارێکدا سەرۆک کۆمار سوپاسی سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری کرد بۆ پیرۆزباییەکەی و ستایشی رۆڵی دەسەڵاتی دادوەری کرد لە بەدیھێنانی دادپەروەری و یەکسانی لەنێوان ھاووڵاتیاندا.
ئیحسان عەبدولجەبار، وەزیری نەوتی عێراق لە تویتێکدا ئاماژەی بەوەکرد، ئەو کاتەی وەزیری دارایی بووە بەوەکالەت، لێکۆڵینەوەی کردووە لە دزینی سێ ترلیۆن و ٧٠٠ ملیار دیناری عێراقی، کە دەکاتە دوو ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی، لە پارەی باج لەلایەن گروپێکی دیاریکراو، لە بانکی رافیدەین و ئەنجامەکەشی رادەستی لایەنە پەیوەنیدارەکان و لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کردووە.
لەبارەی دیارنەمانی ئەو پارەیە، وەزارەتی دارایی عێراقی بڵاویکردەوە کە لە رێکەوتی ١٠ی ئەم مانگە بە نھێنی نوسراوێکی ئاڕاستەی دەستەی دەستپاکی کردووە و ئاماژەی بەوەکردووە، بڕی سێ ترلیۆن و ٧٠٠ ملیار دیناری عێراقی لە ئەمیندارێتی باجەکانی بانکی رافیدەین براوە و داوای کردووە لێکۆڵینەوەی پێویستە لە رووداوەکە بکرێت.
ھاوکات محسین مەندەلاوی جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، نابێت دیارنەمانی دوو ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دۆلار لە بانکی رافیدەین بە ئاسانی تێبپەڕێت، بەڵێنیشیدا لێکۆڵینەوە لەو کەسانە بکات کە تێوەگلاون لە دزینی ئەو بڕە پارەیە و راشیگەیاند، لە چەند رۆژی داھاتوودا ھەڵوێستی توندیان دەبێت.
نوسینگەی راگەیاندنی محەمەد شیاع سودانی بڵاویکردەوە، سەرۆک وەزیرانی راسپێردراوی عێراق کاروبارەکانی لە کۆشکی حکومی لە ناوچەی سەوزی شاری بەغداد دەستپێکردووە، راشیگەیاند، سودانی لەو کۆشکە دەست بە کۆبوونەوە سەرەتاییەکانی دەکات، بۆ پێشکەشکردنی ئەندامانی کابینە وزارییەکەی بە ئەنجومەنی نوێنەران و وەرگرتنی متمانە.
محەمەد شیاع سودانی تەمەن ٥٢ ساڵ، رۆژی پێنجشەممە لەلایەن د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراقەوە بۆ پێکھێنانی کابینەی نوێی حکومەتی نوێی عێراق راسپێردرا و ماوەی ٣٠ رۆژی لە بەردەستدایە بۆ پێکھێنانی کابینەکەی.
رۆژی شەممە ئیھاب عەیاد ئەندامی دەستەی سەرکردایەتیی رەوتی فوراتەین رایگەیاند، محەمەد شیاع سودانی چەند سەعاتێک دوای راسپاردنی لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە، دەستی بە دانوستانەکان کردووە بۆ پێکھێنانی کابینەی حکومەتەکەی و دەتوانێت لە ماوەی ١٠ بۆ ١٥ رۆژ کابینەی نوێی حکومەت پێکبھێنێت.
کازمی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، حکومەتەکەی پێشتر لەسەر بنەمای داتاو زانیارییەکان سەرپێچییەکەی ئاشکراکردووە و بەخێرایی لێکۆڵینەوەی دەستپێکردووە و بە ھەماھەنگی لەگەڵ دادگا رێوشوێنی یاسایی پێویستی گرتووەتەبەر و سەرجەم بەڵگەنامەکان چەند مانگێکە دراونەتە دادگا.
وتیشی، دادگا بە پەلە فەرمانی خەرجکردنی پارەکەی راگرتووەو فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ گومانلێکراوان دەرکردووە، رێوشوێنەکانی حکومەتیش رێگرییان کرد لە بەھەدەردانی زیاتری پارەی دەستەکە لە شوێنی تر.
نوسینگەی راگەیاندنی سودانی لە روونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکرد، ھەموو بڵاوکراوانەی لە بارەی پێکھاتەی حکومەتی داھاتوو دزەیان پێکراوە راست نین و ھێشتا لە گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕی بیروڕادان لەگەڵ ھەموو ھاوبەشە سیاسییەکان و پێکھاتە کۆمەڵایەتی و نیشتمانییەکان.
نوسینگەی راگەیاندنی سودانی داوای لە میدیاکان کرد ورد بن لە گواستنەوەی زانیارییەکان و بە ھۆشدارییەوە ھەر بڵاوکراوەیەک بگوازنەوە بەتایبەت لەم رەوشە ھەستیارەدا کە دەخوازێت ریزەکان یەکبخرێن و دەرگا دابخرێت بەرووی ھەواڵی ناراست و زانیاری مەبەستدار کە سەرچاوەکەیان متمانە پێکراو نیە و تەنھا پشت بە راگەیاندنی رەسمی سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو ببەستن.
.jpg&w=3840&q=75)
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق رایگەیاند، لەپێناو پێکھێنانی حکومەتێکی بەھێزی نیشتیمانی و خزمەتگوزار و جێبەجێکردنی کارنامەیەکی گشتگیر، گفتوگۆ و دانوستان لەگەڵ سەرجەم ھێز و لایەنە سیاسییەکان بکات بەوانەشەوە کە ھیچ نوێنەرێکیان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا نییە.
وتیشی، یەکێک لە کارە گرنگ و لەپێشینەکانی حکومەتی نوێ ھەوڵدان دەبێت بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران و دەستپێکردنەوەی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا و قەزا و ناحیەکان کە چەند ساڵێکە ئەنجام نەدراون.
سودانی بەڵێن دەدات کار بۆ دەستپێکردنەوەی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنە خۆجێییەکان بکات
لیوا تەحسین خەفاجی وتەبێژی فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق رایگەیاند، لەماوەی دوو بۆ سێ مانگی رابردوودا چەند ئۆپراسیۆنێکی چڕی سەربازیی زەمینی و ئاسمانی لە دژی پاشماوەکانی گروپی تیرۆریستی داعش ئەنجام دراون و بەھۆیانەوە ژمارەیەکی زۆر شانەی تیرۆریستی و گەورە تیرۆریستەکانی داعش لە ناوچە جیاجیاکانی عێراق کوژران و دەستگیرکران.
وتیشی، دەتوانن بڵێن ئێستا لە عێراق کەسێکی دیاریکراو نەماوە لەناو گروپی تیرۆریستی داعش سەرپەرشتی پاشماوەکانیان بکات، کە ئەوەش گورزێکی کوشندەیە بۆ ئەو گروپە تیرۆریستییە، ھاوکارییەکانی ھاوڵاتیانیش بۆ سوپا و ھێزە ئەمنییەکانی عێراق لە دیاریکردنی شوێنی تیرۆریستان، ھۆکارێکی سەرەکی لەناوبردنی پاشماوەکانی داعشە.