جیهان
بە پێی وتەی کچەزاکەی، ڕۆمانچێنکۆ لە باڵەخانەیەکی چەند نھۆمیدا بووە و موشەکێک باڵەخانەکەی کردووەتە ئامانج.
ڕۆمان چێنکۆ ژیانی خۆی بۆ ناساندنی تاوانی نازیەکان تەرخان کردبوو وە سەرۆکی دەستەی نێودەوڵەتی بوچنواڵد دۆرا بووە کە تایبەتە بە ناساندنی تاوانی نازییەکان و پاراستنی ڕزگاربوان.
ئەم سەردانەی سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەیە بۆ ئەوەی وڵاتانی ڕۆژئاوا دەیانەوێت بە خێرای جەنگی ئۆکراین کۆتای پێ بھیێنێت و کێشەکان چارەسەر بکات.
بە گوێرەی پلانی سەردانەکەی بایدن، تەنھا لە ماوەی ١٢ کاتژمێردا بایدن بەشداری کۆبونەوەیەکی ناتۆ و گروپی حەوتی وڵاتانی ئەوروپا و سەردانی چەندین دامەزراوە لە پایتەختی ئەروپا بکات. ئەنجام دانی ئەم چاوپێکەوتنانە لەم کاتە کەمدا بۆ نەبوونی جیاوازی گەورە لە نێوان وڵاتانی ئەوروپادا دەگەڕێتەوە.
ھەروەھا بایدن سەردانی پۆڵەندا دەکات کە لە ئێستادا نزیکی دوو ملیۆن و نیو ئاوارەی ئۆکراینی تێدا نیشتەجێ بووە. وەک نیشاندانی پشتگیریەک بۆ گەلی ئۆکراین و پاراستنی سنورەکانی ناتۆ.
پێشبینی دەکرێت بایدن چەندین سزای دیکە دژی ڕووسیا ڕابگەیەنێت و ھاریکاری زیاتر پێشکەشی ئۆکراین بکات و ھێزی زیاتر ڕەوانەی ئەو وڵاتانە بکات کە ھاوسنورن لەگەڵ ئۆکراین.
ئەم جۆرە یەکڕیزیە لە ئەوروپادا لە پاش جەنگی ساردەوە نەبینراو و زۆر جار باس لەوە دەکرا کەوا ڕێکخراوی ناتۆ کەرەستەیەکی جەنگی ساردە و دەبێت ھەڵبوەشێنرێتەوە. دەبێت وڵاتانی ڕۆژئاوا سوپاسی ڕووسیا بکەن بۆ دروستکردنی ئەم یەک ڕیزیە و بەھێز کردنەوەی یەکێتی ئەوروپا و ناتۆ.
حسێن سەلامی فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران ڕایگەیاند، لە چەند ھەفتەی ڕابردوودا بینرا کە ئیسڕائیلییەکان بەردەوام لە ھەڵسەنگاندنەکانیاندا ھەڵە دەکەن و بە چ شێوەیەک کەوتنەبەر ھێرشی موشەکیی و زیانیان بەرکەوت.
وتیشی، ھۆشداری بە ئیسڕائیلییەکان دەدەن و داوایان لێدەکەن، دەست لە کردەوە شەڕانگێزییەکانیان ھەڵبگرن، ئەگەر نا تەواوی ئەو دەرچانە دادەخەن کە لە جیھاندا بە ڕووی ئیسڕائیل کراونەتەوە.
سەلامی دووپاتیشیکردەوە، پێویستە ئیسڕائیل ئاگاداری ئەو بابەتە بێت کە ئەوان تەنھا ڕێوڕەسم بۆ بە خاک سپاردنی شەھیدەکانیان ئەنجام نادەن، بەڵکو دەستبەجێ تۆڵەیان دەکەنەوە و ئەوەش پەیامێکی جددییە کە ئەگەر دووبارە بێتەوە، جارێکی تر دەکەونە بەر ھێرشە موشەکییەکانی سوپای پاسداران.
چەکی سترێلا لە ساڵی ١٩٦٤ لە لایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە کە دەکاتە ڕووسیای ئێستا دروست کراوە و ئەم مووشەک هاوێژانە لە جبەخانەکانی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵاتدا تا ئێستا هەڵگیراون.
ئەم مووشەک هاوێژانە بۆ خستنەخوارەوەی فڕۆکە بەکاردێن و کاریگەری دەبێت لەسەر وەستاندنی سوپای ڕووسیا.
ئۆکراین دەتوانێت لە ڕێگەی ئەم جۆرە چەکانەوە زیانێکی زۆر بە لۆجستیکی سووپای ڕووسیا بگەیەنێت و بەرەوپێشچوونی ڕووسیا پەک بخات.
گرانبوونی نرخی نەوت و غاز لە بازاڕەکانی جیھان دەرفەتی ئەم جەنگەیە بۆ ئێران لە ھەمان کاتدا گرانبوونی نرخی گەنم کاریگەری نەرێنی لەسەر ئێران دروستکردووە.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی ڕووسیا مامەڵەی بازرگانی بە دۆلار و یۆرۆ ڕاگرت و ڕایگەیاند، بڕیاریانداوە پارەی ئەو غازەی بۆ وڵاتانی ئەوروپای دەنێرن بە ڕوبڵ وەربگرن و مامەڵەی بازرگانیشیان لەگەڵ ئەو وڵاتانەی بە سزاکانیان دژایەتی وڵاتەکەیان کردووە بە ڕوبڵ دەبێت.
پوتن دووپاتیشکردەوە، ھەناردەکردنی غازی سروشتیی وڵاتەکەی بۆ وڵاتانی ئەوروپا بەردەوام دەبێت. دوای بڕیارەکەی پوتن بەھای ڕوبڵی ڕووسی لە ٥٪ بەرامبەر بە دۆلار بەرزبووەوە.
نرخی نەوتی برێنت گەیشتە سەرووی ١٢٠ دۆلار، نرخی زێریش بە ڕێژەی ٠.٧٧٪ و نرخی غازی سروشتی بە ڕێژەی ١.٢٪ بەرزبوونەوە.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی خێزانەکەی، مادلین ئۆڵبرایت، وەزیری پێشووتری دەرەوەی ئەمریکا لە تەمەنی ٨٤ ساڵی و بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کردووە.
ئۆڵبرایت خەڵکی چیکە و ساڵی ١٩٤٨ وەک پەنابەر لە پراگەوە ڕووی کردووەتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
لە کۆلێژی ولیسلی، زانستی سیاسیی و یاسای خوێندووە و دواتریش زانستییە نێودەوڵەتییەکانی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا خوێند.
ئۆڵبرایت یەکەم ژنە پۆستی وەزیری دەرەوەی ئەمریکای وەرگرتبێت و ساڵی ٢٠١٢ش مەدالیای ئازادی وەرگرتووە کە بەرزترین مەدالیای مەدەنییە لە ئەمریکا.
ئۆڵبرایت نووسەر بووە و ئەندامی بۆردی داڕێژەری سیاسەتیی بەرگریی ئەمریکا بووە و یەکێکیش بوو لەو کەسانەی کە ڕۆڵیان ھەبوو لە کۆتاییھێنانی بە شەڕی ناوخۆ لە ھەرێمی کوردستان.
بەپێی ڕاگەیەندراوی ھێڵی ئاسمانی ڕۆژھەڵاتی چین، سەرجەم سەرنشینانی فڕۆکەکە چینی بوون و تیمی شارەزا لە شوێنی ڕووداوەکەن و بەھاوکاری لەگەڵ بەشی ڕێکخەرانی سەلامەتی گواستنەوەی ئەمریکا لێکۆڵینەوە دەکەن.
فڕۆکەکە لە ڕێگە و دوای گەیشتن بە شاری وژۆ پەیوەندی لەگەڵ ھێڵی ئاسمانی رۆژھەڵاتی چین لەدەستداوە، ژمارەی سەرنشینەکانی فڕۆکەکە ١٢٣کەس بوون لەگەڵ نۆ کەس لە تیمی فرۆکەوانی.
لە پێگەی Flightradar٢٦ی سویدی دەردەکەوێت کە فڕۆکەکە سەعات ١:١١ خولەکی پاش نیوەڕۆ ھەرێمی کونمینگ-ی جێھێشتووە و بڕیاربووە سەعات ٣:٠٥ خولەکی پاش نیوەڕۆ بگاتە ھەرێمی گوانژۆ.
زیلینسکی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میدیاکانی وڵاتەکەی ئاماژەی بەوەکرد، بۆ ھەموو گروپەکانی دانوستانی ڕوونکردۆتەوە کاتێک باسی ھەر گۆڕانکارییەک دەکەن کەلەوانەیە بخرێتە ھەر ڕێککەوتنێکی چاوەڕوانکراو لەگەڵ ڕووسیا ، بۆ وەرگرتنی ڕەزامەندی دەیخەنە بەردەم راپرسی جەماوەری.
لەلایەکی ترەوە میخائیلۆ بودولیاک ڕاوێژکاری سەرۆکایەتی ئۆکراین ڕایگەیاند، دانوستانەکان لەگەڵ ڕووسیا ئاڵۆزن ، ھەڵوێستی ھەردوولا جیاوازە ، بۆ ئەوانیش چەند پرسێکی سەرەکی ھەیە کە ناکرێت دەستیان لێبدرێت.
بایدن ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە ، ئەو تۆمەتانەی مۆسکۆ ئاراستەی کیێڤی دەکات لەبارەی ھەبوونی چەکی کیمیایی و بایلۆژی ، دورن لەراستیەوە و تەنھا بیانون بۆ ئەوەی پوتن ئەو جۆرە چەکانە لە ئۆکراین بەکاربھێنێت .
ئەوە لەکاتێکدایە ، وەزارەتی بەرگری ڕووسیا ڕایگەیاندووە ، ئەمریکا بڕی ٣٢ ملیۆن دۆلاری بۆ چالاکییەکانی تاقیگە سەربازییەکانی ئۆکراین لە کیێڤ و ئۆدیسا و خارکۆڤ تەرخان کردوە ، چاودێرانیش بەکارھێنانی چەکی بایلۆژی لە جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراین بە دوور نازانن و تەئکید دەکەنەوە ئەو ھەنگاوە کارەساتێکی مرۆیی دروست دەکات کە چارەسەرکردن و کۆنترۆڵکردنی ئەستەم دەبێت .
یەکێتی ئەوروپا ، ستراتیژێکی نوێی بەرگری ھاوبەشی پەسەندکرد کە لە ڕێیەوە ڕێگە بە یەکێتیەکە دەدرێت ھێزێکی سەربازی بۆ وەڵامددانەوەی خێرا پێکبھێنێت ، بە وتەی چەند سەرچاوەیەکی دیبلۆماسیش ، ژمارەی سەربازانی ھێزەکە ٥ ھەزار دەبێت .
ئێدگار ڕینکیفیکس وەزیری دەرەوە لاتیڤیا ڕایگەیاندوە ، ئەو بڕیارە رێگە بۆ یەکێتی ئەوروپا خۆش دەکات بۆ ئەوەی ببێتە یاریزانێکی بەرگری و ئاسایشی راستەقینە لەناوچەکەدا .
دەستەی سنووریی بێلاروس ڕایگەیاند، دوای ئەوەی ٩٨ کۆچبەر لە شاری مینسکەوە گەڕێندرانەوە بۆ ھەولێر، کەمپی کۆچبەرانیان لەسەر سنوورەکانیان لەگەڵ پۆڵەندا داخستووە و کۆتاییان بە کارەکانی ئەو پەناگەیە ھێناوە.
ڕاشیگەیاند، گەڕانەوەی ئەو کۆچبەرانە لە چوارچێوەی پرۆگڕامی ھاوکارییەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچدا بووە و دوای ئەوە ھاتووە، کە ئەو کۆچبەرانە بێھیوابوون لە چاوەڕوانی.
ڕاشیگەیاند، ئەو کۆچبەرانەی کە ماونەتەوە، لەسەر داوای خۆیان بە شێوەیەکی کاتی دەگوازرێنەوە بۆ ھۆتێلەکان و چاوەڕوانی گەشتی داھاتوون دەکەن، بۆ گەڕاندنەوەیان بۆ وڵاتەکانیان.
ساڵی ڕابردوو ھەزاران کۆچبەر کە زۆریان خەڵکی عێراق و ھەرێمی کوردستان بوون، لە سنوورەکانی بێلاروس کۆبوونەوە و ھەوڵیاندا بگەنە وڵاتانی ئەوروپا، بەڵام بەھۆی ڕێگرییەکانی پۆڵەنداوە بەشێکی زۆریان لە کەمپەکاندا گیریانخوارد و نزیکەی ٤ ھەزاریان گەڕانەوە بۆ عێراق.
خامنەیی ڕاشیگەیاند، سەرەڕای سزاکانی ئەمریکا، توانیوویانە لە بواری نەوت و کێشە ئابوورییەکاندا پێشبکەون.
"کەریم نوری" بریکاری وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراق ڕایگەیاند، ئەو خێزانانە گەڕێندراونەتەوە پارێزگای "ئەنبار" و پێشتریش ٧٤ خێزانی تریان بۆ ئەو پارێزگایە گەڕاندووەتەوە.
وتیشی، عێراق سەرکەوتوو بووە لە پێکھێنانی لیژنەیەکی حکومی ئەمنی بۆ پرسی عێراقییەکانی ناو کەمپی ھۆلی سوریا، لە ماوەی ڕابردووشدا ٤٥٣ خێزانیان لەو کەمپەوە گەڕاندووەتەوە کەمپی "جەدعە" لە پارێزگای "نەینەوا"، کە ھیچ مەترسییەکی ئەمنییان لەسەر نییە.
"کەریم نوری" ئاماژەی بەوەش کرد، کۆمەڵی نێودەوڵەتی ستایشی عێراق دەکات لە سەرکەوتنی بۆ گەڕانەوەی خێزانەکانی ناو کەمپی ھۆل.
وتیشی، پڕۆگرامێکی چڕ ھەیە بە ھەماھەنگی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بۆ گەڕانەوەی ئەندامانی ئەو خێزانانە بۆ ناو کۆمەڵگە. بە پێی ئامارەکان، نزیکەی ٣٠ ھەزار عێراقی لە کەمپی ھۆلن، زۆرینەیان ژن و منداڵ و بە تەمەنن.
"تاتیانا موسکالکۆڤا" کۆمسیاری مافەکانی مرۆڤی ڕووسیا ڕایگەیاندووە، مۆسکۆ ناوی ٥٠٠ سەربازی ئۆکرانی ناردووە بۆ لیژنەی خاچی سوری نێودەوڵەتی کە بارمتەن لای ڕووسیا.
ڕاشیگەیاندووە، وڵاتەکەی ئامادەیە ئەو سەربازە ئۆکرانیانە ئاڵوگۆر بکات لەگەڵ ئەو سەربازە ڕووسیانەی لە چوار ھەفتەی ڕابردوودا لای ئۆکراین وەک بارمتە دەستبەسەر کراون.
ھەروەھا ئاشکرایکردووە، ھەر سەربازێکی ئۆکرانی لای ڕووسیا وەک بارمتە دەستبەسەر دەکرێت، بە دەستوخەتی خۆی لەسەر کارتێکی تایبەت دەنوسێت بۆ ئەوەی دڵنیایی بدات لەوەی کە لە ژیاندا ماوە و دواتر کارتەکە ڕەوانەی خاچی سوور دەکرێت.