جیهان.jpg&w=2048&q=75)
فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە رۆژی سێی کانوونی دووەم تا پێنجی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، لە سنوری شارەکانی ئەزمیر و ئایدن و بالیکسیر و چەنەکاڵێ ٤٣٦ کۆچبەری ناسنامە جیاواز لەلایەن پۆلیسی تورکیاوە دەستگیر کران.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لەو ژمارە ٢٢٨ کۆچبەریان لەلایەن پۆلیسی دەریاوانی یۆنانەوە دیپۆرتکرابوونەوە و لەلایەن پۆلیسی دەریاوانی تورکیاوە دەستگیر کران.
وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا بڵاویکردەوە، شەش ئەندامی باڵای دەستەی بەڕێوەبردنی کۆمپانیای پێشەسازی فڕۆکەوانی قودسی خستووتە ناو لیستی گەمارۆکانییەوە، کە یەکێکە لە کۆمپانیا سەرەکییەکانی بواری بەرھەمھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، ھەروەک سزای بەسەر بەڕێوەبەری رێکخراوی پێشەسازی فڕۆکەوانی ئێراندا سەپاندووە کە لە چاودێریکردنی بەرنامەی موشەکیی ئێران رۆڵێکی سەرەکی ھەیە.
پێشتر وتەبێژی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا رایگەیاندبوو، بەھۆی ناردنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و ھاوکاریکردنی روسیا لە شەڕی ئۆکراین، واشنتۆن ھەوڵدەدات بە سەپاندی سزای زیاتر سنور بۆ پیشەسازی بەرھەمھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ئێران دابنێت.
نوسینگەی عەلی خامنەیی بڵاویکردەوە، عەمید ئەحمەد رەزا رادان لە شوێنی عەمید حسێن ئەشتەری وەک فەرماندەی نوێی پۆلیسی ئێران دەستنیشانکراوە، ھۆکاری گۆڕانکارییەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە عەمید حسێن ئەشتەری ماوەی پۆستەکەی کۆتایی ھاتووە.
ئەحمەد رەزا رادان ساڵی ١٩٦٣ لەدایکبووە و لە ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٤ جێگری فەرماندەی گشتیی پۆلیسی ئێران بووە، لە ساڵی ٢٠١٠ش بە تۆمەتی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکاوە سزای بەسەردا سەپێندرا.
دیاریکردنی فەرماندەیەکی نوێ بۆ پۆلیسی ئێران، لە کاتێکدایە ئەو وڵاتە لە ناوەڕاستی مانگی ئەیلوولی ساڵی رابردووەوە رووبەڕووی خۆپیشاندانی فراوان بووەتەوە.
بە پێی میدیاکانی تورکیا، فەرماندەیی ئاسایشی کەناراوەکانی تورکیا رایگەیاندووە، لە قەزای"دیدیم"ی سەربە پارێزگای ئایدن لە باشوری خۆرئاوای تورکیا، ٤٤ کۆچبەری نایاسایی لە خنکان رزگارکران کە ھەوڵیانداوە بەڕێگەی نایاسایی بەرەو وڵاتانی ئەوروپا بڕۆن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، رێکاریی یاسایی بەرامبەر بە کۆچبەرەکان گیراوەتەبەر و ڕەوانەی فەرمانگەی کۆچ و کۆچبەرانی پارێزگاکە کراون.
ھەروەھا لە پارێزگای وان لە باکوری کوردستان، پۆلیس تەقەی لە مینی پاسێک کردووە، کە ژمارەیەک کۆچبەری نایاسایی تێدابووە، بەوھۆیەشەوە کۆچبەرێک کوژرا و یەکێکی تریش بە سەختی برینداربوو، کۆچبەرەکانی تریش دەستگیرگراون.
لای خۆیەوە، فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی رایگەیاند، لە ٣ی کانوونی دووەم تا ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، لە سنوری شارەکانی ئەزمیر و ئایدن و بالیکسیر و چەنەکاڵێ ٤٣٦ کۆچبەری نایاسایی لەلایەن پۆلیسی تورکیاوە دەستگیر کران.
نەبیلە میسرالی وتەبێژی جۆزێپ بۆریل بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا رایگەیاند، یەکێتیی ئەوروپا بەھۆی لەسێدارەدانی "محەمەد مەھدی کەرەمی و سەیدمحەمەد حسێنی" دووچاری شۆک بووە، دوای ئەوەی بەھۆی خۆپیشاندانە بەردەوامەکانی ئێران دەستگیرکران و سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا جێبەجێکرا.
ھاوکات رۆبێرتا میتسۆلا سەرۆکی پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند، پێویستە یارمەتییەکان بۆ ئەو ژن و پیاوانەی، لەپێناو ژیان و ئازادی رژاونەتە سەر شەقامەکانی ئێران زیاتر بکرێت.
نزیکەی پێنج مانگە خۆپیشاندان لە دەیان شاری رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران بەردەوامە و بەپێی ئاماری رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، تائێستا سەدان خۆپیشاندەر بە تەقەی ھێزە ئەمنییەکان کوژراون.
"پەروین بوڵدان" ھاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان"ھەدەپە"لە کۆنگرەی چوارەمی ھەدەپە لە شاری قەرسی تورکیا رایگەیاند، ھەموو کەسێک حەزدەکات بزانێت کاندیدی "ھەدەپە"بۆ سەرۆک کۆماری تورکیا کێیە، لە داھاتوویەکی نزیکدا کاندیدی خۆیان بۆ ڕای گشتی و گەلی تورکیا ئاشکرا دەکەن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ھەدەپە بە کاندیدی خۆی بەشداری ھەڵبژاردن دەکات و ھیچ پەیوەندیان بە ڕێککەوتنی میللەت نییە، کە لەسەر ھەڵبژاردنی گشتی تورکیا کراوە.
لای خۆیەوە، "مەراڵ دانش بێشتاش" جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی ھەدەپە رایگەیاند، تاکە کەسێک کە پشتگیری ناکەن بۆ کاندیدبوون، "مەنسور یاڤاش"ە، تا ئێستا دەنگدەرانی"ھەدەپە"ناڕەزایەتییان بەرامبەری ھەیە و پێشوازی لە کاندیدی بوونی ناکەن.
"مەنسور یاڤاش" سەرۆکی شارەوانی ئەنقەرەیە و سەر بە پارتی گەلی کۆماری "جەھەپە"یە و یەکێکە لەو کەسانەی کە چاوەڕواندەکرێت لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان وەک کاندیدی سەرۆک کۆمار دیاری بکەن.
لە ١٠ ھەمین ساڵیادی تیرۆرکردنی"ساکینە جانسز و فیدان دۆغان و لەیلا شایلەمەز"کە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ لە پاریس تیرۆرکران، رەوەندی کوردی و رێکخراوەکانی ژنان لە ئەوروپا بەبەشداری ھەزاران کەس لە پاریس خۆپیشاندانێکان ئەنجامدا.
خۆپیشاندەران لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەیان بۆ ئەوەکرد، ساکینە جانسز و ھاورێکانی لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە تیرۆرکراون، ئاشکرایە کۆمەڵکوژییەکەی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ش بەردەوامیی کۆمەڵکوژییەکەی ٩ ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ یە.
ھەروەھا لە بەشێکی تری راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، بۆ ئەوەی ئەو کۆمەڵکوژیەی پاریس شەرمەزار بکرێت، دەبێت ئەنجامدەرانی ئەو تاوانە ئاشکرا بکرێن و دۆسیەکە بەکراوەیی بمێنێتەوە، داوا لە حکومەتی فەرەنسا دەکەن بەرپرسیارێتی خۆی جێبەجێ بکات.
ھاوکات لە شارەکانی رەقا و تربەسپی و دێرک لە رۆژئاوای کوردستان کۆمەڵکوژییەکەی پاریس ئیدانەکرا و چالاکی جۆراوجۆر بەڕێوەچوو.
"زیلینکسی" لە وتارێکدا ئاماژەی بەوەدا، ئاگربەستەکەی روسیا بۆ رێگەدان بە مەسیحییەکان بۆ ئاھەنگێڕان بۆ سەری ساڵ تەنھا فێڵە و ئامانج لێی راگرتنی پێشڕەوییەکانی ئۆکراینە لە ناوچەی دۆنباس و دەیەوێت سەرباز و کەلوپەلی زیاتر لەوڕێیەوە رەوانەی ناوچەکە بکات.
وتیشی، مۆسکۆ چەندین جار پلانی ئاشتی ئۆکراینی رەتکردووەتەوە، کاتێکیش جەنگ کۆتایی دێت، کە سوپای روسیا بکشێنەوە یاخود دەربکرێن.
بە وتەی "زیلینسکی"، وڵاتانی رۆژئاوا درکیان بەوە کردووە کە کرملین بۆ ماوەیەک جەنگ رادەگرێت بۆ ئەوەی بەبەھێزتر بەردەوامی پێبدات.
"ئەردۆغان" لە وتەیەکیدا کە لە ئەنقەرە پێشکەشی کرد رایگەیاند، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی کە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵی بۆ دیاریکراوە زۆر گرنگە، بەڵام رەنگە بە لەبەرچاوگرتنی ھەلومەرجەکانی ئێستا وادەکەی کەمێک پێشبخەن.
وتیشی، ئەندامانی پارتی داد و گەشەپێدان بۆ ١١ ملیۆن و ٢٤١ ھەزار کەس بەرزبووەتەوە لەمساڵدا، کە یەکەمجارە لە مێژوودا ژمارەکە بگاتە ئەو ئاستە، کە ئەوەش بەرھەمی ماندووبوون و ھەوڵەکانیانە.
بە پێی ئەو وادەیەی دیاریکراوە، بڕیارە ھەڵبژاردنی سەرۆکی نوێ تورکیا و پەرلەمانی وڵاتەکە لە ١٨ی حوزەیرانی ئەمساڵ بەڕێوەبچێت.
رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، بەو پێیەی دەستووری ئەمریکا رێگەی داوە کەسێک کە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانیش نەبێت دەتوانێت خۆی پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنەکە کاندید بکات، لە ھەڵبژاردنی تایبەت بە پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەراندا مات جایتس ئەندامی ئەنجومەنەکە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا بۆ ئەو پۆستە کاندید کردووە و سێ کەسی تریش کە بریتی بوون لە حەکیم جیفریز لە ویلایەتی نیویۆرک و کیڤن مەکارسی لە ویلایەتی کالیفۆڕنیا و کیڤن ھێرن لە ویلایەتی ئۆکلاھۆما، بۆ ھەمان پۆست خیان کاندید کردبوو.
ئاشکراشیکردووە، دوای جیاکردنەوەی دەنگەکان، دۆناڵد ترەمپ تەنھا یەک دەنگی ھێناوە و بەوەش ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەران ترەمپی تووشی شەرمەزاریی کردووە.
ئیبراھیم کاڵن وتەبێژی سەرۆکایەتی تورکیا رایگەیاند، چەند مانگی داھاتوو شەڕی روسیا لە ئۆکراین زۆر توندتر دەبێتەوە، بەپێی ئەو زانیارییانەی ھەیانە ھێزەکانی روسیا پلانیان داناوە لە چەند قۆڵێکەوە ھێرێشێکی فراوان بۆ سەر چەندین ناوچەی ئۆکراین دەستپێبکەن، ئەوەش کوشتاری زۆر و کارەساتی مرۆیی گەورەی لێدەکەوێتەوە.
وتیشی، ئەنقەرە بەردەوامە لە ھەوڵەکانی بە مەبەستی رێکخستنی گفتوگۆ و دانوستان لە نێوان روسیا و ئۆکراین کە ئاگربەست و ھەناردەی دانەویڵە لە خۆدەگرێت، بەڵام بەھۆی جددی نەبوونی ھەردوولا، تائێستا ھەوڵەکانیان ئەنجامی نەبووە.
بە پێی ھەواڵێکی ئاژانسی پوتنیکی روسی لە زاری سەرچاوەکانی پارێزگای حەسەکەوە بڵاویکردوەتەوە، ھێزەکانی ئەمریکا لەناو خاکی سوریا بەردەوامن لە بردنی سەروەت و سامانی سروشتی ئەو وڵاتە و فرۆشتنەوەی لە بازاڕی رەشدا و داھاتەکەشی بۆ ژمارەیەک فەرماندەی سەربازیی ئەمریکایە کە لە سوریان.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە دواین کاری نایاساییاندا ھێزەکانی ئەمریکا زیاتر لە ٦٠ تانکەری نەوت و بارھەڵگری پڕ لە گەنمیان لە شارۆچکەی یەعریبیەی سوریاوە لەرێگەی دەروازەی وەلیدەوە گواستووەتەوە بۆ بنکە سەربازییەکانیان لە عێراق و ٢٤ ئۆتۆمبێلی سەربازیی ئەمریکاش لەگەڵ ئەو کاروانی نەوت و گەنمەدا بوون بۆئەوەی پارێزگارییان لێبکەن.
ھیێزەکانی سوریای دیموکرات ھەسەدە رایگەیاند، لە رۆژی ٢٩/١٢/٢٠٢٢ ئۆپرسیۆنی بروسکی جزیر لە باکورو رۆژھەڵاتی سوریا دەستی پێکردوە، بەمەبەستی ئاشکراکردنی شانە نوستووەکانی داعش و دەستگیرکردنی تیرۆریستان، رۆژی ٦/١/٢٠٢٣ ئۆپراسیۆنەکە کۆتایھات.
راشیگەیاندوە، لە ئەنجامی بەڕێوەچوونی ئەو ئۆپراسیۆنەدا لە ماوەی ھەشت رۆژدا توانراوە، کێوماڵی ٥٥ گوندی دەوروبەری ناوچەکانی ھۆل و تل حەمیس و تل بەراک بکەن، ھەروەھا ١٠٢ تیرۆریستی داعش دەستگیرکراون، سێ لەوانە سەرپەرشتی تەقینەوە خۆکوژییەکانی باکور و رۆژھەڵاتی سوریایان کردوە.
بە پێی راگەیەنراوەکەی ھەسەدە، دەستیش بەسەر ژمارەیەکی زۆری چەک و تەقەمەنی تیرۆریستانی داعشدا گیراوە، ١٥٤ کەسیش بە گومانی ھاوسۆزییان بۆ داعش دەستگیرکراون.
ناوەندی بەدواداچوون بۆ رەوشی دەستبەسەرکراوان لە ئێران رایگەیاند، لە ئەنجامی ئەو لێکۆڵینەوانەی ئەنجامیانداوە، دەرکەوتووە کە لە سەرەتای خۆپیشاندانەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران دژی گیان لەدەستدانی ژیانی ئەمینی و رەوەشی وڵاتەکە، لانیکەم ١٦ کەس لەکاتی دەستبەسەربوونیان لەناو زیندانەکان بەھۆکاری جۆراوجۆر گیانیان لەدەستداوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەشکەنجەدان و رێگریکردن لە چارەسەرکردنی برینداران لە ناو زیندانەکان ھۆکاری سەرەکی گیان لەدەستدانی ئەو کەسانە بووە.
ناوەندەکە ناسنامە و وێنەی بەشێک لەو ١٦ کەسەی بڵاوکردووەتەوە کە لە ناو زیندانەکانی ئێران گیانیان لەدەستداوە.
رێکخراوی تەندروستی جیھانی بڵاویکردەوە، ئەو کۆرۆنا نوێیە توانای بڵاوبوونەوەی زۆر خێرایە بەراورد بە ھەموو گۆڕاوەکانی تر و بە ناوی "XBB ١.٥" ناسراوە و سەر بە ئۆمیکرۆنە، بەڵام ئەوەی جێی دڵخۆشییە ئەوەیە کە نیشانەکانی سوکن و تووشبوو دووچاری نیشانەی قورس و باگرانی زۆر نابێت، نیشانەکانیشی بریتین لە ھەوکردنی قوڕگ و تا و تەنگەنەفەسی.
ماریا ڤان کیرکوڤ سەرۆکی تەکنیکی رێکخراوەکەش رایگەیاند، ئەوەی جێی نیگەرانییە ئەوەیە کە ئەو جۆرە نوێیە بە خێرایی بڵاودەبێتەوە و ژمارەی تووشبووان زیاتر دەبێت، ئەوەش مەترسی دروستبوونی گۆڕاوی نوێ زیاتر دەکات، کە رەنگە مەترسیدار بن.
وتیشی، ترسیان ھەیە لە بڵاوبوونەوەی لە بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا، بەتایبەت لە بەشی باکوری خۆرھەڵاتی ئەمریکا.
لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٢ داواکاری گشتی تورکیا بە پاساوی بوونی پەیوەندی لەنێوان پارتی دیموکراتی گەلان-ھەدەپە و پارتی کرێکارانی کوردستان-پەکەکە، سکاڵایەکی ئاڕاستەی دادگای دەستوریی کرد بۆ راگرتنی ھاوکارییەکی دەوڵەت بۆ ھەدەپە، ئەو داواکارییەش بەشێکە لە دۆسیەی داخستنی ئەو پارتە کوردییە، ئەمڕۆش دادگای دەستوریی لەسەر ئەو دۆسیە کۆدەبێتەوە و بڕیاری لەبارەوە دەدات.
بەپێی یاسای پارتەکانی تورکیا، ھەر پارتێک بتوانێت رێژەی یاسایی ١٠٪ بۆ چوونە ناو پەرلەمان تێپەڕێنێت، ئەوا ساڵانە لە گەنجینەی دەوڵەتەوە ھاوکاری دارایی پێشکەشدەکرێت بۆ ئەنجامدانی چالاکییەکانی، ھەدەپە لەئێستادا سێیەمین گەورەترین پارتی تورکیایە و لە دوایین ھەڵبژاردندا ١١.٧٪ی دەنگەکانی بەدەستبھێناوە.