مەولوود چاوشئۆغڵو وەزیری دەرەوەی تورکیا لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، "ھێرش و ئۆپراسیۆنەکان"ی تورکیا لە عێراق و سوریا رانەوەستاون.

وتیشی، "ھێرش و ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان"ی وڵاتەکەی لە رۆژھەڵاتی سوریا و باکووری عێراق بەردەوام دەبن.

ئەو لێدوانەی وەزیری دەرەوەی تورکیا لە کاتێکدایە، رۆژی ١٦ی ئەم مانگە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا لە پەراوێزی لووتکەی ساڵانەی جی ٢٠، ھەڕەشەی ئەنجامدانی لەشکرکێشییەکی نوێی لە رۆژئاوای کوردستان کرد و رایگەیاند، بۆ ئەنجامدانی "ئۆپراسیۆنی سەربازیی" ئەوەی پێویست بێت دەیکەن.

ئاژانسی ئەنادۆڵی تورکی بڵاویکردەوە، دادگای ئیستانبوڵ بڕیاری زیندانیکردنی بۆ ئەحلام بەشیر و ١٦ کەسی تر دەرکردووە، کە تۆمەتبارن بە ئەنجامدانی تەقینەوەکەی رۆژی ١٣ی ئەم مانگەی شەقامی ئیستقلالی شاری ئیستانبوڵ، ھەروەھا بڕیاری دیپۆرتکردنەوەی بۆ ٢٩ کەس بۆ وڵاتەکانیان دەرکرد، بەڵام ئاشکرانەکراوە بۆ چی وڵاتێک دیپۆرتدەکرێنەوە.

ئاژانسی ئەنادۆڵ راشیگەیاندووە، ئەحلام بەشیر کە ژنێکی بە رەگەز سووریە و بە نایاسایی چووەتە تورکیا و چەند مانگێک لە ماڵێکدا لە ئیستانبوڵ ماوەتەوە، دانیناوە بە جێھێشتنی جانتایەک لە شوێنی تەقینەوەکە کە بۆمبی تێدا بووە.

رۆژی ١٣ی ئەم مانگە، تەقینەوەیەک لە شەقامی ئیستقلال لە ناوچەی تەقسیم لە ئیستانبوڵ روویدا و بەھۆیەوە شەش کەس کوژران و ٨١ کەسی تریش بریندار بوون، بەگومانی تێوەگلان لە تەقینەوەکە ٥١ کەس دەستگیرکران.

دەستەی ئەرکانی سوپای کۆریای باشور رایگەیاند، کۆریای باکور مووشەکەکەی ئاڕاستەی دەریای ژاپۆن کردووە، ئەوەش دوای ئەوەی ھەڕەشەی لە ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی کرد کە وەڵامی سەربازی توندیان دەداتەوە. 

کۆریای باکور چەندین جار ئیدانەی مانۆڕە سەربازییە ھاوبەشەکانی واشنتۆن و سیئۆلی کردووە و رایگەیاندووە، مانۆڕەکە پڕۆڤەیەکە بۆ داگیرکاری.

کۆریای باکور لە مانگی رابردووشدا ژمارەیەک مووشەکی بالیستی تاقیکردەوە، کە ژمارەی پێوانەیی تێپەڕاند و نیگەرانی ئەمریکا و ژاپۆن و کۆریای باشوری لێکەوتەوە. 

سەرۆک کۆماری تورکیا بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی لە تورکیا، کە بڕیاروایە حوزەیرانی ساڵی داھاتوو بەڕێوەبچێت، رەنگە چاو بە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ حکومەتی سوریا و بەشار ئەسەددا بخشێننەوە.

ئەردۆغان وتیشی، ھیچ ناکۆکییەک لە سیاسەتدا ھەمیشەیی نییە و ئەگەر ھەیە لەگەڵ بەشار ئەسەد کۆببێتەوە و ئەگەر کاتێکی گونجاو ھەبێت دیدار لەگەڵ ئەسەد تاوتوێ دەکەن.

دوای دەستپێکردنی قەیرانی سوریا لە ساڵی ٢٠١١، تورکیا ھەموو پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەشار ئەسەد راگرتووە و پشتیووانی لە گرووپە ئۆپۆزسیۆکان دەکات، بەڵام لە ساڵی رابردووەوە چەندجارێک لەسەر ئاستی ھەواڵگیری کۆبوونەوەیان کردووە و یەکجاریش وەزیرانی دەرەوەیان کۆبوونەتەوە.

ترەمپ لە رێوڕەسمێکدا لە ھاوینەھەواری مارالاگۆ، بەڕەسمی خۆی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠٢٤ی ئەمریکا کاندیدکردەوە و لەوتەیەکدا رایگەیاند، دوو ساڵ لەمەوبەر ئەمریکا نەتەوەیەکی مەزن بوو، لە دوو ساڵی داھاتووشدا جارێکی تر مەزن دەبێتەوە، رەخنەی توندیشی لە جۆ بایدن گرت و تۆمەتباریکرد بە بەرپرسیاریەتی بەجێھێشتنی ئەمریکییەکان لە ئەفغانستان.

ترەمپ کە سێیەمجارە دەچێتە رکابەرییەکانی گەیشتن بە کۆشکی سپی جارێکی تر گاڵتەی بە تەندروستی بایدن کردو بەڵێنیدا رێگەی پێنەدات چوار ساڵی تر سەرۆکایەتی ئەمریکا بکات.

لەکاردانەوەیەکیشدا بایدن لە تویتەری خۆی ڤیدیۆیەکی بە ناوی (ترەمپ شکستی بە ئەمریکا ھێنا) بڵاوکردەوە، کە تیایدا باس لەوەدەکات لە میانی سەرۆکایەتی ترەمپدا ئابوری ساختە بۆ بەرژەوەندی دەوڵەمەندەکان بوو، پەلاماردانی سیستمی تەندروستی درا و  ھانی توندوتیژی درا لەپێناو بردنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ٢٠٢٠.  

"ئەردۆغان" لە کۆتا رۆژی لوتکەی جی ٢٠ لە دوورگەی بالی لە ئیندۆنیزیا سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکەیان لە سنورەکانی سوریا دوای تەقینەوەکەی ئیستەنبوڵ رایگەیاند، ھەموو رێکارێکی گرنگ و پێویست دەگرنەبەر. 

وتیشی، ھیچ داھاتوویەک بۆ تیرۆریستان لە نیشتمانەکەیان نییە و بەردەوامدەبن لە ستراتیژییەتی ریشەکێشکردنی تیرۆر لە رەگەوە، داواشی لە وڵاتان کردن پشتیوانیکردنی رێکخراوە تیرۆریستییەکان رابگرن. 

 

ئەندریە دودا سەرۆکی پۆڵەندا لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لەمکاتەدا ھیچ بەڵگەیەکیان نییە بیسەلمینێت مووشەکە لە چ وڵاتێکەوە ئاڕاستەکراوە، بەڵام ئەگەری زۆرە مووشەکەکە دروستکراوی روسیا بێت.

وتیشی، لەگەڵ جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا قسەی کردووە و بەڵێنی پێداوە پسپۆڕانی ئەمریکی رەوانە بکات بۆ ھاوکاریکردنیان لە لێکۆڵینەوەکاندا.

ھاوکات نوێنەری پۆڵەندا لە ھاوپەیمانی ناتۆ لە میانی کۆبوونەوەی بەپەلەی نوێنەرانی ھاوپەیمانێتییەکە داوایکرد، ب پێی ماددەی ٤ی پەیماننامەی ناتۆ راوێژی بەپەلە بکرێت.

ھەروەھا لە پەراوێزی لوتکەی جی ٢٠ لە ئیندۆنیزیا، سەرکردەکانی کەنەدا و ئەنجومەن و کۆمسیۆنی ئەوروپا و ئەمریکا و فەڕەنسا و ئەڵمانیا و ژاپۆن و ھۆڵەندا و ئیسپانیا کۆبوونەوە و ئیدانەی ھێرشە مووشەکییەکانی روسیایان بۆ سەر ئۆکراین کرد، بڕیاریشیاندا رێوشوێنی پێویست بگرنەبەر بۆ ئاشکراکردنی لایەنی بەرپرس لە ئاڕاستەکردنی ئەو مووشەکەی لەسەر سنوری پۆلەندا و ئۆکراین کەوتەخوارەوەو بەھۆیەوە دوو کەس گیانیانلەدەستدا.

 

بەیانی ئەمڕۆ لە ناوەندی کێنیدی لە ویلایەتی فلۆریدای ئەمریکاوە، ئەو کەشتییە ئاسمانییە رەوانەی سەر مانگ  کرا، گەشتەکە ماوەی نزیکەی شەش ھەفتە دەخایەنێت و دواتر دەگەڕێتەوە سەر زەوی.
بەپێی وتەی لێپرسراوانی ئاژانسی گەردووناسی ئەمریکا "ناسا"، درێژیی کەشتییە ئاسمانییەکە ھێندەی بینایەکی ٣٢ قاتە و ھیچ کەشتیوانێکی تێدا نییە. 

رەوانەکردنی ئەو کەشتییە ئاسمانییە کە بە ئارتیمیس یەک ناسراوە، گەورەترین پڕۆژەیە کە ناسا ئەنجامی بدات لە ساڵی ١٩٦٩ەوە، ئەو کاتەی پڕۆژەی ستارون(پێنچ)ی راگەیاند و یەکەمین مرۆڤ لەسەر مانگ نیشتەوە، دووجاریش لە ھەڵدانی ئەو کەشتییە بەھۆی کێشەی تەکنیکییەوە شکستیھێنا.

"ئەردۆغان" لە کۆتا رۆژی لوتکەی جی ٢٠ لە دوورگەی بالی لە ئیندۆنیزیا سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکەیان لەسە سنورەکانی رۆژئاوای کوردستان رایگەیاند، ھەموو رێکارێکی گرنگ و پێویست دەگرنەبەر. 

وتیشی، ھیچ داھاتوویەک بۆ تیرۆریستان لە نیشتمانەکەیان نییە و بەردەوام دەبن لە ستراتیژییەتی ریشەکێشکردنی تیرۆر لە رەگەوە، بۆیە تیرۆریستان ناتوانن لەو داھاتوو ئازاربەخشەی چاوەڕێیانە رزگاریانبێت.

"ئەردۆغان" داوای لەو لایەنانەش کرد کە پشتیوانی تیرۆر دەکەن پشتیوانییەکانیان رابگرن، چونکە دەبنە ھاوبەشی ھەموو خوێن رشتنێک. 

 

 

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بڵاویکردەوە، ( سەنتەری شاھد) بۆ توێژینەوەی فڕۆکەوانی سەربە سوپای پاسداران و گروپی ڤاگنەری پشتیوانیکراو لەلایەن روسیا و کۆمپانیایەکی تر کە بارەگاکەی لە ئیماراتە، لەگەڵ دوو کەسایەتی تر کە پەیوەستن بە گرووپی ڤاگنەر خراونەتە لیستی سزا نوێیەکان.

جانیت یلین وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، سزا نوێیەکانی ئەمریکا رۆڵی ئەو کۆمپانیا و کەسایەتییانەی ئاشکراکردووە کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دروستکراوی ئێران دەگوازنەوە بۆ روسیا بە مەبەستی بەکارھێنانی لە ھێرشکردنە سەر ئۆکراین .

سەرکردەکانی لوتکەی جی ٢٠ لە راگەیەندراوی کۆتایی لوتکەکەدا ئاماژەیان بەوەدا، زۆرینەی ئامادەبووان ئیدانەی جەنگی ئۆکراینیان کرد، بەڵام رای جیاوازیش لەو بارەیەوە ھەبووە. 

جەختیشیانکردەوە لە گرنگی پابەندبوون بە یاسا نێودەوڵەتییەکان و رایانگەیاند، ھەڕەشەی بەکارھێنانی چەکی ئەتۆمیی لەلایەن روسیاوە قبوڵکراو نییە. ھەروەھا پێشوازییان لە دەستپێشخەری ھەناردەی دانەوێڵە لە دەریای رەش کرد.  
لە راگەیەندراوەکەدا روونیشیان کردووەتەوە، چاودێری ھەوڵەکان دەکەن بۆ ئەوەی بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما نەگەنە سەروو ١.٥ پلەی سیلیزی. 

لوتکەی جی ٢٠ لە دوورگەی بالی لە ئیندۆنیزیا بەڕێوەچوو، دوو رۆژی خایاند و سەرکردەکانی جیھان وتارەکانیان پێشکەش کرد. 

سەرۆکی ئۆکراین لە تۆمارێکی ڤیدیۆییدا رایگەیاند، روسیا پێش ھاتنی وەرزی زستان ھەموو ژێرخانی مرۆیی شاری خێرسۆن و دەوروبەری وێرانکرد و ئێستا لەو شارە کارەبا و پەیوەندیکردن و ئینتەرنێت نییە، 
وتیشی، کۆنترۆڵکردنەوەی خێرسۆن لەلایەن سوپای ئۆکراینەوە، سەرەتای کۆتاییھاتنی جەنگی روسیا و ئۆکراینە.

ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی راشیگەیاند، ئێستا کاتی کۆتاییھاتنی جەنگە و ئۆکرانیش دەیەوێت بۆ رزگارکردنی ژیانی ملیۆنان کەس دەستبەجێ جەنگ کۆتایی بێت و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەتوانێت ئەو ئامانجە بەدەستبھێنێت.

لە رۆژی ٢٤ی شوباتی ئەمساڵەوە، روسیا ھێرشی سەربازیی بۆ سەر ئۆکراین دەستپێکردووە و دەیان شاری ئەو وڵاتەی کۆنترۆڵکردووە، بەڵام چەند مانگێکە سوپای ئۆکراین بە کۆمەکی وڵاتانی رۆژئاوا دەستی بە پێشڕەوی کردووە و ژمارەیەک ناوچەی کۆنترۆڵکردووەتەوە.

بەپێی ھەواڵی میدیاکانی ئێران ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاندووە، سزاکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ سەر تاران بێ ھودەن.

راشیگەیاندووە، کۆماری ئیسلامی ئێران بە سوودوەرگرتن لە ئەزمونەکانی خۆی کە لە بەرەنگاربوونەوەی سزاکاندا ھەیەتی رێوشوێنی کاریگەر لەبەرامبەر ئەو ھەنگاوەی یەکێتی ئەوروپادا دەگرێتەبەر.

مارکۆ مێندینچینۆ وەزیری ئاسایشی کەنەدا رایگەیاند، گەشتکردنی لێپرسراوە سەربازییەکانی ئێران بۆ وڵاتەکەی قەدەغەکراوە. 

وتیشی، کەنەدا کۆماری ئیسلامی ئێران بە حکومەتێک دەزانێت کە پێشێلکاری بەرامبەر مافەکانی مرۆڤ ئەنجام دەدات.

وەزیری ئاسایشی کەنەدا ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو سزایانەی تاوەکو ئێستا کەنەدا بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێراندا سەپاندوویەتی توندترین سزاکانن، ئەوەش لە چوارچێوەی ھەوڵەکانیانە بۆ لێپرسینەوە لە کارەکانی لێپرسراوەکانی تاران.

 

 یەکێتی ئەوروپا لە راگەیەندراوێکدا داوایکرد بۆردومانەکان بۆ سەر خاکی عێراق رابگیرێن، چونکە پێشلکارییە بۆ سەر سەروەری و سەلامەتی ھەرێمیی. ھەروەھا پشتیوانی تەواوی خۆشی بۆ حکومەت و گەلی عێراق و حکومەتی ھەرێمی کوردستان راگەیاند. 

ھاوکات وەزارەتی دەرەوەی فەڕەنساش لە راگەیەندراوێکدا ئیدانەی بۆردومانەکانی ئێرانی بۆ سەر خاکی ھەرێمی کوردستان کرد، کە بەھۆیەوە قوربانی لێکەوتووەتەوە.

وتیشی، ئەو بۆردومانانە ھێرشن بۆ سەر سەروەری عێراق و یاسا نێودەوڵەتییەکان و ھەڕەشە لەسەر سەقامگیری عێراق و ناوچەکە دروستدەکات، بۆیە پێویستە رابگیرێن. 

وەزارەتی دەرەوەی فەڕەنسا داواشیکرد رێز لە سەروەری عێراق و ئاسایشی خاکەکەی بگیرێت و پابەندی خۆشیان بۆ سەقامگیری ھەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە. 

رۆژی دووشەممە ئێران جارێکی دیکە بارەگای حزبەکانی رۆژھەڵاتی لە کۆیە و زرگوێز بۆردومان کرد و بەھۆیەوە دوو پێشمەرگەی حزبی دیموکرات گیانیانلەدەستدا و ھەشتی تریش برینداربوون و ھاووڵاتییەکی کۆیەش کە نەخۆشی دڵی ھەبوو بەھۆی بۆردومانەکەوە گیانی لەدەستدا.

سەڵاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پێشووتری ھەدەپە لە زیندانی ئێدرناوە رایگەیاند، بەبێ گوێدانە مەبەست و پاساوی رووداوەکە، ھەر ھێرشێک ھاووڵاتیانی مەدەنی بکاتە ئامانج لە ڕووی یاسایی، سیاسی، ئەخلاقی و ویژدانییەوە تیرۆرە، ئەوانیش ھەرگیز قبوڵی ناکەن.

راشیگەیاند، ئیدانەی ئەو کردەوە تیرۆرستییە دەکات کە بە ئاشکرا ھاووڵاتیانی بێتاوانی لە شەقامی ئیستقلال لە ئیستەبنوڵ کردە ئامانج.