جیهان
ئۆکتای لە لێدوانێکیدا بۆ میدیای وڵاتەکەی رایگەیاند، تورکیا بۆ بەئەندامبوونی سوید لە ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی ناتۆ ناتوانێت گڵۆپی سەوز ھەڵبکات، لێبوردەش نابن بەرامبەریان چونکە رێگە بە چالاکییەکانی ئەو لایەنانە دەدەن کە مەترسی ئەمنی لەسەر تورکیا دروست دەکەن.
وتیشی، سوید پابەند نەبووە بە زۆرینەی ئەو بەڵێنانەی لە رێککەوتنی سێقۆڵی دابووی، ھەروەھا لە جدییەتی تورکیاش تێنەگەیشتووە، بۆیە ئەگەر بەو شێوەیە بەردەوام بێت بە ئەندامبوونی لە ناتۆ وەک خەونێک دەمێنێتەوە.
ھاوکات میدیای رەسمی سوید بڵاویکردووەتەوە، حکومەتی سوید رادەستکردنەوەی چوار کەسی بە تورکیا رەتکردووەتەوە، کە تورکیا تۆمەتباری کردوون بەوەی دەستیان ھەبووە لە کودەتا شکستخواردووەکەی ساڵی ٢٠١٦دا.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عێراق بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ سودانی لەگەڵ سەرۆکی ئەڵمانیا کۆبووەتەوە و پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان بەغداد و بەرلین و چۆنێتی پتەوکردنیان تاوتوێ کردووە.
ھەروەھا گفتوگۆیان لەبارەی چەندین دۆسیەی تری ھەرێمی و نێودەوڵەتی کردووە، کە جێی بایەخی ھاوبەش بووە.
ھەر لە کۆبوونەوەکە تاوتوێی میکانیزمەکانی ھاریکری و ئاڵوگۆڕ لە نێوان ھەردوو وڵات و شێوازەکانی پێشخستن و فراوانکردنی لە بوارە جیاجاکانی ئابوری و وزەدا کرا، کە لە بەرژەوەندی ھەردوو وڵات و پێشکەوتنی گەلدا بێت.
میدیاکانی ئێران بڵاویانکردەوە، عەلی رەزا ئەکبەری، دوای ماوەیەک لە دەستگیرکردنی لەسەر ئەو سکاڵایانەی لەسەری تۆمارکراوە، رەوانەی دادگا کراوە و بە ئامادەبوونی پارێزەرەکەی لەسەر بنەمای ئەو بەڵگەنامە دروستانەی لە دۆسیەکەیدابوون، بەتۆمەتی سیخوڕی بۆ بەریتانیا سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنراوە.
ھاوکات وەزارەتی ئاسایشی ئێران رایگەیاندوە، ئەکبەری دیارترین سیخوڕی دەزگای ھەواڵگری بەریتانیایە و زانیاری گرنگی کۆکردۆتەوە و رادەستی دەزگاکەی کردووە.
عەلی رەزا ئەکبەری خاوەنی ھەردوو رەگەزنامەی ئێرانی و بەریتانییە و یەکێکە لە کەسە نزیکەکانی عەلی شەمخانی ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران و لە ساڵانی ١٩٩٧و ٢٠٠٥ کە شەمخانی وەزیری بەرگری بووە ئەکبەریش جێگری بووە.
حکومەتی بەریتانیاش ئیدانەی سزاکەی سەر ئەکبەری کرد و رایگەیاند، پاڵنەرەکانی سیاسی بووە و داوا دەکەن بەزووترین کات ئازاد بکرێت.
چاوشئۆغلو بەر لە سەردانی بۆ وڵاتی رواندا بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، دیداری نێوان وەزیرانی دەرەوەی تورکیا و سوریا و روسیا لەوانەیە لە سەرەتای مانگی داھاتوو بەڕێوەبچێت، وتیشی، چەند وادەیەک بۆ دیداری ھەرسێ وەزیر لە ھەفتەی داھاتوودا خراونەتەڕوو، بەڵام وادەکان لەگەڵ بەرنامەکانیان نەگونجاوە و ھێشتا بڕیاری کۆتایی لەسەر وادەیەکی دیاریکراو بۆ کۆبوونەوەکە نەدراوە.
تورکیا و سوریا لە ھەوڵی ئاسایکردنەوەی پەیوەندییەکانیاندان و لە ٢٨ی کانونی یەکەمی رابردوو وەزیرانی بەرگری ھەردوو وڵات دوای ١١ ساڵ بۆ یەکەمجار لە مۆسکۆ کۆبوونەوە و پێشبینیش دەکرێت دوای کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوە، سەرۆکی ھەرسێ وڵات کۆببنەوە.
میدیای ئێران بڵاویکردەوە، لە ماڵێکدا لە شاری بۆکان، تەقینەوەی غاز روویداوە و تاوەکو ئێستا تەرمی سێ کەس لەژێر داروپەردوی خانووەکەدا دەرھێندراون و سێ برینداریش رەوانەی نەخۆشخانە کراون.
ئاماژە بەوەشکراوە، بەھۆی رووداوەکە خانوویەک بە تەواوەتی داڕماوە و زیان بەر دوو خانووی دیکەش کەوتووە.
رەسوڵ مەعروفی بەڕێوەبەری ئاگرکوژێنەوەی بۆکان رایگەیاند، تا ئێستا ھۆکاری سەرەکی رووداوەکە نادیارە، بەڵام بارودۆخ و شێوازی تێکچوونی خانووەکە ھاوشێوەی تەقینەوەی غازە.
وتیشی، رەنگە چەند کەسێک یان تەرمی دیکە لە ژێر پاشماوەی خانووەکەدا ھەبێت، ھەربۆیە ھەموو ھەوڵێک دەدەن بۆ ئەوەی بە خێرایی پاشماوەکان لاببەن.
ھێزە ئەمنییەکانی بەرازیل بڵاویانکردەوە، نزیکەی ھەزار و ٥٠٠ کەس کە بەشداربوون لە خۆپیشاندانەکان دژی "لولا دا سیلڤیا" سەرۆکی وڵاتەکە و ھەڵیانکوتاوەتە سەر باڵەخانەکانی پەرلەمان و کۆشکی سەرۆکایەتی و دادگای باڵا و وەزارەتەکان دەستگیرکراون.
ھاوکات ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردووەتەوە، سەربازانی بەرازیل بە ھاوکاری ھێزەکانی پۆلیس ئەو خێمانەیان لابرد کە خۆپیشاندەران ماوەی دوو مانگە لە دژی ئەنجامی ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی وڵاتەکەیان لە شاری بەرازیلیای پایتەخت دایاننابوو.
لە دوو رۆژی رابردوودا، لایەنگرانی جاییر بۆلسۆنارۆ سەرۆکی پێشووی بەرازیل لەشاری بەرازیلیای پایتەخت لە دژی گەڕانەوەی لۆلا داسیلڤا بۆ دەسەڵات، بە جلوبەرگی زەرد و سەوزەوە ھەڵیانکوتایە سەر باڵەخانەکانی حکومەت و بۆ چەند سەعاتێک لەو شوێنانە مانەوە.
لە خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەرازیل کە لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی رابردوو بەڕێوەچوو، داسیلڤا ٥١.٩% و بۆلسۆنارۆ ٤٩.١%ی دەنگەکانیان بەدەستھێنا، تائێستاش لایەنگرانی بۆلسۆنارۆ ئەنجامەکان رەتدەکەنەوە.
پرایس لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ئاماژەی بەوەکرد، سیاسەتی واشنتۆن بەرامبەر حکومەتی دیمەشق نەگۆڕاوە و پەیوەندییەکانیان لەگەڵیدا ئاسایی ناکەنەوە، پشتیوانی نزیکبوونەوەی ھیچ وڵاتێکیش لەگەڵ حکومەتی بەشار ئەسەددا ناکەن.
پرایس جەختیشیکردەوە، لە چارەسەری سیاسی ھەمیشەیی بۆ قەیرانی سوریا دوای ١٢ ساڵ لە سەرھەڵدانی جەنگ، بە مەرجێک لەگەڵ یاسا نێودەوڵەتییەکان یەکبگرێتەوە.
کۆشکی سپی رایگەیاند، دەنگیان دەخەنە دەنگی پاڵ ھەموو ئەو وڵاتانەی داوای چارەسەری بەپەلە دەکەن بۆ رەوشی ئێران.
ھاوکات کەنەدا سزای نوێی بەسەر تاراندا سەپاند، کە سزاکان دامەزراوەی ١٥ خرداد و رۆژنامەیەکی ئێرانی دەگرێتەوە.
لای خۆشیەوە "ئەنالینا بیربوک" وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا جارێکی تر باڵیۆزی ئێرانی لە بەرلین بانگھێشتکردەوە و رایگەیاند، ھیچ داھاتوویەک بۆ حکومەتێک نییە کە ھاووڵاتیانی خۆی بکوژێت و ترس بڵاوبکاتەوە.
دوای ئەڵمانیا ھەریەک لە فەڕەنسا و بەریتانیا، کاربەڕێکەری کارەکانی ئێرانیان لە وڵاتەکانیان بانگھێشتکردەوە و ئیدانەی سەپاندنی سزای لەسێدارەدانیان بۆ سەر خۆپیشاندەراندا کرد.
دوای دوو رۆژ لە لەسێدارەدانی دوو خۆپیشاندەر، رۆژی دووشەممە حکومەتی ئێران سزای لەسێدارەدانی بەسەر سێ خۆپیشاندەری دیکەدا سەپاند و دوو خۆپیشاندەری تریش مەترسی جێبەجێکردنی سزاکەیان لەسەرە.
بەپێی چەند سەرچاوەیەکی ناوخۆیی تورکیا، ئەمڕۆ دادگای دەستوری تورکیا سەبارەت بە بڕیاردان لەسەر داخستنی پارتی دیموکراتی گەلان "ھەدەپە" کۆدەبێتەوە، لەکاتێکدا شەش مانگ ماوە بۆ بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی لە تورکیا.
میتحات سینجار ھاوسەرۆکی ھەدەپە رایگەیاندووە، دۆسیەی داخستنی ھەدەپە لەژێر فشارەکانی مەھەپە و ھێزە تاریکەکاندا کراوەتەوە و ھیچ رەوایەتییەکی نییە. وتیشی، شکستێکی گەورە رووبەرووی ئەوانە دەکەنەوە کە فشاریان بۆ دروستدەکەن و ئەوەی داھاتووی ئەم وڵاتە دیاری دەکات سندوقەکانی دەنگدانە نەک ئەندامانی دادگای دەستوری.
ھاوکات کەمال کلچدار ئۆغلۆ سەرۆکی پارتی گەلی کۆماری جەھەپە رایگەیاند، بڕینی بودجەی حزبەکان و داخستنی ھەژمارەکانیان بە ڕاست نازانن و لەگەڵ دیموکراسی ناگونجێت. وتیشی، ئەمە تەنھا ھەدەپە ناگرێتەوە و ئەوان بەردەوام دەبن لە خەباتی خۆیان.
پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە، لە ساڵی ٢٠١٢ لە ئەنقەرە دامەزراوە و لەئێستادا سێیەمین گەورەترین پارتی تورکیایە و لەدوایین ھەڵبژاردندا ١١.٧%ی دەنگەکانی بەدەستھێناوە، تائێستاش پێنج کۆنگرەی بەستووە.
"تۆفیق رەبیعە"وەزیری حەج و عومرەی سعودیە لە کۆنفرانسێکدا لە شاری جدە رایگەیاند، وەرزی حەجی ئەمساڵ و ژمارەی حاجیان ھاوشێوەی ساڵانی پێش کۆرۆنا دەبێت و ھیچ رێکارێکی تەندروستی نامێنێت.
وتیشی، بەھۆی کۆرۆناوە رێگەنەدەدرا ئەوانەی تەمەنیان لەسەروو ٦٥ ساڵەوەیە فەریزەی حەج بەجێبگەیەنن، بەڵام بۆ ئەمساڵ مەرجی تەمەنیش لابراوە، ھەروەھا نرخی بیمەی تەندروستی بۆ حاجیان ٧٣% و بۆ عومرەکاران ٦٣% کەمدەکرێتەوە.
ھاوکات"کاروان ستوونی" وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی حەج و عومرەی ھەرێمی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بەپێی گۆڕانکارییەکانی سعودیە لە ئەنجامدانی حەج و عومرە، رێژەی سەردانکەرانی حەج لە ٤٢%ەوە دەبێتەوە بە ١٠٠% ، پشکی ھەرێمیش پابەندە بە عێراق، ئەوانیش بە پێی رێژەی ژمارەی دانیشتوان دیاریدەکەن.
وتیشی ساڵی رابردوو دوو ھەزار و ١٢٠ کەس لەھەرێمەوە چوونەتە حەج، چاوەڕوانیش دەکرێت ئەو رێژەیە ببێتەوە بە دوو ھێندە و نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە ھەرێم فەریزەی حەج بە جێ بگەیەنن.
سەبارەت بە کەمکردنەوەی نرخی عومرەش رایگەیاند، نرخی عومرە لە ٢٣٥ ریاڵی سعودیەوە کەمکراوەتەوە بۆ ٨٩ ریاڵ، بەوەش نزیکەی ٥٠ دۆلار کەمدەبێتەوە.
رۆژنامەی شەرق ئەوسەت ئاشکرایکرد، ئەنقەرە و دیمەشق تائێستا ھیچ وادەیەکیان بۆ کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی وڵاتەکانیان دیارینەکردووە و سەرباری ھۆشدارییەکانی ئەمریکاش بۆ ئاسایینەکردنەوەی پەیوەندییەکانیان، بەڵام پێشبینیدەکرێت کۆبوونەوەکە بکەوێتە دوای سەردانەکەی ١٧ی ئەم مانگەی مەولود چاوشئۆغڵو وەزیری دەرەوەی تورکیا بۆ ئەمریکا.
ھاوکات سەرچاوەیەک لە حکومەتی تورکیا بە رۆژنامەی حوڕییەتی وڵاتەکەی راگەیاندووە، کار لەسەر دیاریکردنی وادەی کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی تورکیا و سوریا و روسیا دەکەن و کۆبوونەوەکە چەند ھەفتەی داھاتوو بەڕێوەدەچێت.
لەلایەکی ترەوە ئێرانیش لەسەر نزیکبوونەوەی تورکیا و سوریا ھاتووەتە سەر ھێڵ، لەو بارەیەوە ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئیبراھیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران پلانی ھەیە سەردانی دیمەشق و ئەنقەرە بکات و تاران پشتیووانی لە سەروەریی و یەکپارچەیی خاکی سوریا دەکات.
ئەبو سەمەد خوڕەم ئابادی یاریدەدەری داواکاری گشتی ئێران رایگەیاند، لەسەر فەرمانی داواکاری گشتی، داوایان لە پۆلیسی وڵاتەکەیان کردووە بە توندترین سزا روبەڕوی ئەو کەسانە ببنەوە کە پێشێلی یاسای باڵاپۆشیی زۆرەملێ دەکەن.
راشیگەیاند، پێویستە ھەموو ئەو کەسانەی پێشێلی یاساکە دەکەن دەستگیربکرێن و رادەستی دەسەڵاتی دادوەری بکرێنەوە، بۆ ئەوەی روبەڕوی سزای گونجاو بکرێنەوە.
لە ماوەی رابردوودا و بەتایبەت دوای خۆپیشاندانەکان، لەچەندین شوێنی گشتی و سەر شەقامەکان گرتەی ڤیدیۆیی بڵاوبووەوە کە ژنان و کچان بەبێ لەچک بە شەقامەکاندا دەگەڕێن.
رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافی مرۆڤ رایگەیاند،"سەید قادر پاکنەھاد"چالاکی مەدەنی و ژینگەپارێزیی خەڵکی پیرانشار، دوای دوو مانگ دەستبەسەربوون، بەبارمتەی قورسی ٩ ملیار تمەنی و بە شێوەی کاتی تا کۆتایی دادگاییکردنەکەی لە بەندیخانەی ناوەندیی نەغەدە ئازاد کرا.
ھەروەھا "عەلیڕەزا رەسووڵیانپوور"تەمەن ١٩ ساڵ، لەلایەن دادگای تاوانەکان لە پیرانشار، بە تۆمەتی"پێکھێنانی باند و گرووپ بۆ ئاژاوەگێڕی بە دژی ئاسایشی نیشتمانی"سزای دوو ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێنرا و لە مافی گرتنی پارێزەر بێبەش کراوە و بۆ بەندیخانەی ناوەندیی شاری نەغەدە گواستراوەتەوە.
بەپێی رێکخراوەکە، مێردمنداڵێکی شاری شنۆ بە ناوی"ئیحسان محەمەدی" تەمەن ١٦ ساڵ زیاتر لە ٩٠ رۆژە دەستگیرکراوە، لە گرتنی پارێزەر و چاوپێکەوتن لەگەڵ بنەماڵەکەی بێبەش کراوە.
ھاوکات ھەشت ھاووڵاتی دەستبەسەرکراوی خەڵکی ئابدانان لە بەندیخانەی ناوەندیی ئیلام مانیان لە خواردن گرتووە، بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین لە ناڕوونی چارەنووس و خراپی شوێنی ڕاگیرانیان.
"ئامینە عومەر"ھاوسەرۆکی ئەنجومەنی سوریای دیموکرات"مەسەدە" لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لەکۆبوونەوەکەدا گفتوگۆیان کردوە لەسەر پرسی ھەڕەشە و ئامانجەکانی تورکیا، ھەروەھا بابەتەکانی تایبەت بە پێشێلکاری و گۆڕانی دیمۆگرافی لە سوریا.
وتیشی، تەوەرێکی تری گفتوگۆکان تایبەت بووە بە دۆزینەوەی میکانیزمێک بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ ناوچەکانیان.
ھاوسەرۆکی ئەنجومەنی سوریای دیموکرات ئاماژەی بەوەشکرد، پرسی لێکنزیکبوونەوەی سوریا و تورکیا، لەژێر چاودێری روسیا و مەترسییە ئەمنییەکان و ناسەقامگیری ناوچەکە گفتوگۆی لەسەرکراوە.
جەختی لەوەشکردەوە، چەندین خاڵی ھاوبەش لەنێوان ھەردوولا ھەیە و لەداھاتویەکی نزیکدا چالاکی ھاوبەش لەنێوان ھەردوولا ئەنجام دەدرێت.
شەوی رابردوو و دوای بڵاوبوونەوەی ھەواڵی گواستنەوەی (محەمەد بۆرۆغەنی) و (محەمەد قوبادلو) بۆ ژووری تاکەکەسی لە زیندانی (رەجایی شاری) کەرەج، بە مەبەستی جێبەجێکردنی سزای لەسێدارەدانیان، کەسوکاریان و ژمارەیەک خەڵکی ناڕازیی لەبەردەم زیندانەکە گردبوونەوە و دوای راگرتنی سزاکەیان کرد.
دایکی (محەمەد قوبادلو) رایگەیاند، کوڕەکەی نەخۆشە و دۆسیەی پزیشکی ھەیە، بەڵام بەرپرسانی دادگا گوێ لە داواکارییەکانیان ناگرن و تاکلایەنە سزاکەیان بەسەردا سەپاندووە.
(محەمەد بۆرۆغەنی) تەمەن ١٩ ساڵ و (محەمەد قوبادلو) تەمەن ٢٢ ساڵ بە تۆمەتی تێوەگلان لە کوشتنی ئەندامانی ھێزە ئەمنییەکان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە، ئەوەش لەکاتێکدایە بەرەبەیانی رۆژی شەممە ئێران دوو خۆپیشاندەری دیکەی بە ناوەکانی (محەمەد مەھدی کەرەمی) و (سەید محەمەد حسێنی) لەسێدارەدا و بڕیارەکەش کاردانەوەی جیھانیی لێکەوتەوە.
(لارس لوکە راسموسن) وەزیری دەرەوەی دانیمارک رایگەیاند، بانگھێشتی باڵیۆزی ئێران لە وڵاتەکەیان دەکەن بۆ ئەوەی پەیامێکی توند و توڕەیی خۆیان دژ بە توندوتیژییەکانی ئێران بەرامبەر خۆپیشاندەران بگەیەننە دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە.
ھاوکات )ھاجا لەھبیب) وەزیری دەرەوەی بەلجیکا لە تویتێکدا بڵاویکردەوە، لەگەڵ ھاوپەیمانەکانیان لە یەکێتی ئەوروپا بانگھێشتنی باڵیۆزی ئێران لە وڵاتەکانیان دەکەن، لە ئێستاشدا تاوتوێی سەپاندنی زنجیرەیەک سزای نوێ بەسەر تاراندا دەکەن.
پێشتریش وەزارەتی دەرەوەی ھۆڵەندا بانگھێشتی باڵیۆزی ئێرانی لە وڵاتەکە کردووە و ناڕەزایی خۆی بەرامبەر لەسێدارەدانی خۆپیشاندەران لە ئێران دەربڕیوە.