جیهان
ئەگەر ئەمڕۆ پەرلەمانی ئەڵمانیا پڕۆژەیاساکە پەسەند بکات، دەبێتە چوارەم پەرلەمانی وڵاتانی ئەوروپا کە کۆمەڵکوژی کوردانی ئێزدی بەجینۆساید دەناسێنێت.
پێشتر پەرلەمانی فەڕەنسا لە ساڵی ٢٠١٦ و دواتر پەرلەمانی ھۆڵەندا و بەلژیکا کۆمەڵکوژی ئێزدییەکانیان بەجینۆساید ناساند.
چاوشئۆغلۆ لە واشنتۆن لەگەڵ ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کۆبووە و رایگەیاند، ھیوادارن واشنتۆن رازی بێت بە فرۆشتنی فڕۆکەی ئێف ١٦ بە ئەنقەرە، چونکە ئەوە تەنھا گرنگ نییە بۆ تورکیا بەڵکو بۆ ھاوپەیمانی ناتۆ و خودی ئەمریکاش گرنگە.
فڕۆشتنی فڕۆکەی ئێف ١٦ بە تورکیا و ئێف ٣٥ بە یۆنان، بابەتێکی ھەستیارە بۆ حکومەتی ئەمریکا. پێشتر "جۆ بایدن" سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو پشتیوانی لە پێدانی ئەو فڕۆکەیە بە تورکیا دەکات، بەڵام ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران و ھەروەھا سەرۆکی لیژنەی کاروباری دەرەوە لە ئەنجومەنی پیران کە سەر بە دیموکراتەکانە، دژایەتی دەکەن.
سەرۆک وەزیرانی نیوزلەندا لەبەردەم ئەندامانی پارتی کرێکاران رایگەیاند، توانای ئەوەی نییە چوار ساڵی تر بەردەوام بێت وەک سەرۆک وەزیران و رۆژی ٧ی شوبات دەستلەکارکێشانەوەکەی دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. رەتیشیکردەوە ھیچ نھێنییەک لە پشت دەستلەکارکێشانەوەی ھەبێت.
"جاسیندا ئاردیرن" ساڵی ٢٠١٧ وە سەرۆک وەزیرانی نیوزلەندا دەستبەکاربوو، بەپێی راپرسییە نوێیەکانیش، ئاستی جەماوەری کەمبووەتەوە.
بڕیاریشە ھەڵبژاردنی گشتی داھاتوو لە نیوزلەندا لە ١٤ی تشرینی یەکەمی داھاتوو بەڕێوەبچێت.
ئیلھام ئەحمەد، لە کۆبونەوەی گشتی ساڵانەی ئەنجومەنی جێبەجێکاری بەرێوەبەرایەتی خۆسەر رایگەیاند، مۆسکۆ لە ھەوڵی ئەوەدایە کاری لیژنەی دەستوری خێراتر بکات و کۆتایی بھێنێت بە دۆسیەی ھەموارکردنی دەستوری سوریا و ھەنگاو بنێت بەرەو ھەڵبژاردنەکان، بە دوور لە بڕیارەکانی جنێڤ بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی سوریا.
ئیلھام ئەحمەد وتیشی، ئاساییکردنەوەی ئەو پەیوەندییانەش، فشاری زیاتر دەخاتە سەر ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژ بە داعش و مانەوەی ھێزەکانیان لە سوریا و ھەڵوەشاندنەوەی ھێزەکانی سوریای دیموکرات و دامەزراوەکانی بەرێوبەرایەتی خۆسەر.
لیژنەی ھەڵمەتی بانگەشەی ترەمپ بڵاویکردەوە، رۆژی ٢٨ی ئەم مانگە ترەمپ دەچێتە بەردەم لایەنگرانی لە ویلایەتی ساوس کارۆلینا، ئەوەش لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی داھاتووی سەرۆکایەتی ئەمریکا، کە ساڵی داھاتوو بەڕێوەدەچێت.
لیژنەی ھەڵمەتی بانگەشەی ترەمپ راشیگەیاند، سیناتۆر لیندسی گراھام کە یەکێکە لە لایەنگرانی سەرسەختی ترەمپ و ھنری مکماستەر حاکمی ئەو ویلایەتە لە ھەڵمەتی بانگەشەکە بەشدار دەبن.
ترەمپ لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوو کاندیدبوونی خۆی بۆ ھەڵبژاردنی داھاتووی سەرۆکایەتی ئەمریکا راگەیاند، بانگەشەکەشی لە ویلایەتی ساوس کارۆلیناوە دەستپێدەکات، بەوپێیەی یەکێکە لەو ویلایەتانەی رکابەری تێیدا زۆر بەھێزە.
"ئوروسلا ڤون دیرلاین" رایگەیاند، بەھۆی ئەو پێشێلکارییانەی لەبەرامبەر مافی مرۆڤ دەکرێت، پشتیوانی لەوە دەکات کە سوپای پاسداران بخرێتە لیستی تیرۆرەوە.
وتیشی، وەڵامی حکومەتی ئێران بۆ خۆپیشاندانەکان و خۆپیشاندەران زۆر خراپە و چاوەڕێی خولێکی تری سزاکانن بۆ سەر ئەو وڵاتە، چونکە ژمارەیەکی زۆر لە وەزیرانی یەکێتی ئەوروپا داوای سزای زیاتر بۆ سەر ئێران دەکەن.
لێدوانەکەی "ڤۆن دێرلاین" دوای ئەوە دێت کە لە چەندین شاری ئەوروپا و بە تایبەت لە شاری ستراسبورگ لە فەڕەنسا خۆپیشاندان کرا بۆ ئەوەی سوپای پاسداران بخرێتە لیستی تیرۆرەوە.
لەگەڵ کردنەوەی بازاڕی وزەی جیھان، ئەمڕۆ نرخی یەک بەرمیل نەوتی برێنت ٥٢ سەنت بەرزبووە و گەیشتە ٨٦ دۆلار و ٤٤ سەنت، نرخی نەوتی تەکساسیش ٥٥ سەنت زیادیکرد و گەیشتە ٨٠ دۆلار و ٧٣ سەنت.
ھۆکاری بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بۆ کەمکردنەوەی کۆت و بەندەکانی روبەڕوبوونەوەی کۆرۆنا لە وڵاتی چین دەگەڕێتەوە، کە ھۆکارێک دەبێت بۆ زیادبوونی داواکاری لەسەر نەوت لەلایەن چین کە گەورەترین ھاوردەکاری نەوتە لە جیھاندا.
ھاوکات رێکخراوی وڵاتانی ھەناردەکاری نەوت "ئۆپیک" رایگەیاندووە، بەھۆی پێشبینییەکان بۆ بوژانەوەی ئابوری چین، داواکاری ئەو وڵاتە لەسەر نەوت لەمساڵدا زیاد دەکات، بە تێکڕای ٥١٠ ھەزار بەرمیل لە رۆژێکدا.
سەرۆک وەزیرانی ھۆڵەندا لە دیدارێکدا لەگەڵ جۆبایدن سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی ئیدانەی بۆردومانەکەی روسیای بۆ سەر باڵەخانەیەکی نیشتەجێبون لە شاری دنیبرۆی ئۆکراین کرد و رایگەیاند، بەشداری ھەوڵەکانی ئەمریکا و ئەڵمانیا دەکەن لە پرۆژەی پێدانی سیستمی مووشەکی باتریۆت بە ئۆکراین.
لەبەرامبەردا سەرۆکی ئەمریکا ستایشی بەشداری ھۆڵەندای کرد لە ھاوپەیمانی رۆژئاوا کە ئەمریکا سەرۆکایەتی دەکات بۆ پشتیوانیکردنی ئۆکراین لە جەنگی دژ بە روسیا، راشیگەیاند، روسیا بە رێگەیەکی نالۆژیکی بەردەوامە لە ھێرشەکانی بۆ سەر ئۆکراین.
بەپێی راپۆرتێکی رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافی مرۆڤ،"سۆما پوورمحەممەدی"چالاکی مەدەنیی خەڵکی شاری سنە و ئەندامی دەستەی بەڕیوەبەریی ئەنجوومەنی فەرھەنگی کۆمەڵایەتی نۆژین، لەلایەن ھێزەکانی ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانەوە دەستگیرکراوە، لە کاتێکدا ئەو کەسە بە مەبەستی بەدواداچوون لەسەر دۆسیەی ھاوسەرەکەی بە ناوی "ئیدریس مینبەری"سەردانی لقی دووی دادگای لێپرسینەوەی تاوانەکانی لە شاری سنە کردووە، لەو دادگایە دەستگیرکراوە.
رێکخراوی ھەنگاو ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، دوو برای خاوەن پێداویستی تایبەت بە ناوەکانی"عەبدوڵا قەنبەری وەند، تەمەن ٤٩ ساڵ و مەحموود قەنبەری وەند، تەمەن ٤٦ ساڵ و خەڵکی شاری پیرانشار، لە ماڵەکانی خۆیاندا لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیرکراون، ھەروەھا باوک و کوڕێکی خەڵکی شاری پیرانشار لە ماڵی خۆیاندا دەستگیرکراون و بۆ شوێنێکی نادیار گواستراونەتەوە.
بەپێ زانیارییەکانی رێکخراوەکە ھاووڵاتییەکی تر بە ناوی"تەھا ڕەسووڵیان" ھونەرمەند و چالاکی مەدەنیی پیرانشار، لە دووکانی ھاوڕێیەکیدا لەلایەن ھێزە حکوومییەکانەوە دەستگیرکراوە، دواتر چونەتە سەر ماڵەکەی و دەستیان بەسەر مۆبایلی ئەندامانی خێزانەکەیدا گرتووە، ھەر لەو چوارچێوەیەدا ھاووڵاتییەکی تر بەناوی "سینا دەشمیری" تەمەن ١٩ ساڵ دەستگیرکراوە.
بەپێی زانیارییەکان ئەو ئۆتۆمبێلە ھی "ھێزەکانی سوریای دیموکرات"ھەسەدە"بووە، لە ئەنجامی بۆردومانەکەدا دوو شەڕڤانی"ھەسەدە" گیانیان لە دەستداوە و دوانی تریش بریندار بوون.
ئەوەش لە کاتێکدایە ماوەیەکە سوپای تورکیا ھێرشەکانی لەسەر رۆژئاوای کوردستان چڕکردوەتەوەو و رۆژانە ناوچەکانی باکور و رۆژھەڵاتی سوریا دەکاتە ئامانج.
دەستەی ئاماری نیشتمانیی چین بڵاویکردەوە، ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٢، یەک ملیار و ٤١١ ملیۆن و ٧٥٠ ھەزار کەس بووە، کە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١، ژمارەی دانیشتووانی چین ٨٥٠ ھەزار کەس کەمیکردووە، کە یەکەمجارە لە دوای ساڵی ١٩٦١ ژمارەی دانیشتووانی چین کەم بکات.
راشیگەیاندووە، ساڵی ٢٠٢٢، نۆ ملیۆن و ٥٦٠ ھەزار منداڵ لەدایکبوون، لە بەرامبەردا ١٠ ملیۆن و ٤١٠ ھەزار کەس گیانیان لەدەستداوە.
دەستەی ئاماری نیشتمانیی چین راشیگەیاند، زۆرینەی دانیشتووانی چین کە ژمارەیان دەگاتە ٩٢٠ ملیۆن و ٧١٠ ھەزار کەس لە شارەکان دەژین، ھەروەھا زیاتر لە ٤٩١ ملیۆن کەسیش لە گوندەکان دەژین، زۆرینەی دانیشتووانیش لە رەگەزی نێرن.
لێپرسراوانی ناوخۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا بڵاویانکردەوە، رووداوێکی تەقەکردن لە ماڵێکدا روویداوە و بەھۆیەوە شەش کەس کوژراون، کە دایکێکی تەمەن ١٧ ساڵ و منداڵێکی تەمەن ٦ مانگ لە نێو کوژراوەکاندان و چوار تەرمیش لە دەرەوەی ماڵەکە و سەر شەقام دۆزراونەتەوە. تا ئێستاش ھێزەکانی پۆلیس بەدوای دوو کەسدا دەگەڕێن کە پێدەچێت دەستیان لە رووداوەکەدا ھەبوبێت.
سەرۆکی پۆلیسی ناوچەی "تولاری" لە کالیفۆرنیا رایگەیاندووە، ھەفتەی رابردووش بە تۆمەتی ماددەی ھۆشبەر نوسراوێک بۆ پشکنین و گەڕان بۆ ئەو ماڵە دەرچووە، کە رووداوەکەی تێیدا روویداوە.
لە پانێڵێکیشدا کە ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، سەرۆکی لیتوانیا رایگەیاند، دەبێت "ڤلادمیر پوتن" سەرۆکی روسیا درک بەوە بکات کە ھەڵەی کرد، ئەوروپاش سەربەخۆیی خۆی لە بازاڕی وزەی روسیا بەدەستبھێنێت.
سەرۆکی پۆلەنداش رایگەیاند، پێشکەشکردنی چەکی پێشکەوتوو ھاوکار دەبێت لە سەرکەوتنی ئۆکراین بەسەر روسیا.
لە کۆڕبەندی ئابوری جیھان لە داڤۆس، ٥٠ سەرۆک و سەرۆکی حکومەت و ٢٥٠٠ سەرکردە و نوێنەری وڵاتان بەشدارن، لە نێویاندا "د. لەتیف رەشید" سەرۆک کۆماری عێراق، عالیە تالیب وتەبێژی سەرۆک کۆمار رایگەیاند، میحوەری بەشداری سەرۆک کۆمار چەند خاڵێکی گرنگ لەخۆدەگرێت کە بریتین لە بابەتی بەدیھێنانی ئاسایشی خۆراک و بونیادنانی ھاوبەشی ھەرێمی و نێودەوڵەتی و پشتیوانی کەرتی کشتوکاڵ و سیستمی ئیدارەدانی ئاو و چارەسەرکردنی کێشەی کەمی ئاوی ھاتوو لە سنورەکانەوە و نوێکردنەوەی سیستمی خوێندن و چاودێری تەندروستی و رەخساندنی ھەلیکار و پشتیوانیکردنی توێژە زەرەرمەندەکانی گۆڕانی ژینگە و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و بونیادنانەوەی ژێرخانی ئابوری.
رۆژنامەی وۆل ستریت جۆرناڵی ئەمریکی ئاشکرای کرد، حکومەتی ئێران لەبری "پۆلیسی ئەخلاقیی"، کە لێپرسینەوەی لە ھەر کچ و ژنێک دەکرد، کە پابەندنی باڵاپۆشی نەدەبوو، کامێرای چاودێری لە شەقامەکاندا جێگیر دەکات، ھەروەھا بە نیازە لە بری دەستگیرکردن، سزای ئەو ژن و کچانە بدات، کە پابەندنی باڵاپۆشی نابن، سزاکەش دەگاتە پێبژاردن و رێگریکردن لە گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵات.
بەپێی زانیارییەکانی رۆژنامە ئەمریکییەکە، کامێراکانی تۆمارکردنی تیژەڕەویی ئۆتۆمبێل، بۆ چاودێریکردنی بڕیاری جێبەجێکردنی باڵاپۆشی بەکاردەھێندرێن.
دوای دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران، بە بڕیاری داواکاری گشتیی وڵاتەکە، پۆلیسی ئەخلاقیی ھەڵوەشایەوە.
"قەدیروڤ" کە ھاوپەیمانی سەرەکی "ڤلادمیر پوتن" سەرۆکی روسیایە رایگەیاندووە، بەھۆی ئەوەی وڵاتانی ئەوروپی بەشدارن لە جەنگی ئۆکراین و ھاوپەیمانی ناتۆن، دەتوانن بڵێین ئەو جەنگەی لە ئۆکراین روودەدات جەنگی سێیەمی جیھانییە. وتیشی، تەنھا وڵاتانی وەک چین و ھندستان و پاکستان بەشدارنین لە کردەوە سەربازییەکانی نێوان روسیا و ئۆکراین.
پێشتریش "قەدیروڤ" رایگەیاندبوو، زیاتر لە ٢١ ھەزار چەکداری چیچانی بەشدارییان لە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی روسیا لە ئۆکراین کردووە، زیاتر لە ٩ ھەزاریشیان لە ھێڵی روبەڕوبوونەوەدان.
حسێن ئەمیر عەبدولھیان وەزیری دەرەوەی ئێران لە ئەنقەرە لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیا و مەولود چاوش ئۆغلو وەزیری دەرەوەی تورکیا کۆبووەوە.
دوابەدوای کۆبوونەوەکە، حسێن عەبدولھیان لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانی ھاوبەشدا لەگەڵ ھاوتا تورکییەکەی رایگەیاند، پشتیوانییەکانیان بۆ دۆسیەی ھاریکاریی ستراتیژی نێوانیان دووپات کردوەتەوە، بەشێوەیەکی فراوان لە بارەی دۆسیەی سوریاوە گفتوگۆیان کردوە و جەختیان لە پشتیوانی لە یەکپارچەیی خاکی سوریایان کردوەتەوە.
لای خۆیەوە، مەولود چاوش ئۆغلو وەزیری دەرەوەی تورکیا رایگەیاند، دەبێت کار بکرێت بۆ چارەسەرکردنی زۆرینەی کێشەکان لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئەستانەدا.