جیهان
ئاژانسی نیشتمانی بەریتانیا بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاوان رایگەیاند، کەسێک بەناوی (ھەرێم ئەحمەد ئەبوبەکر) تەمەن ٣٢ ساڵ لە ناوچەیەکی نزیک شلتنھام لە باکوری رۆژئاوای ئینگلتەرا دەستگیرکراوە، بە گومانی ئەندامێتی لە گروپێکی تاوانکاری رێکخراو کە کاری گواستنەوەی کۆچبەرانە بۆ بەریتانیا.
بڕیارە ئەمرۆش ھەرێم ئەحمەد ببرێتە بەردەم دادگای وێستمنستەر بۆ دەستپێکردنی رێکارەکانی دیپۆرتکردنەوەی.
ھاوکات لێکۆڵەرەوانی ئاژانسی نیشتمانی بەریتانیا لەگەڵ دەسەڵاتدارانی فەڕەنسا لە ھەماھەنگیدان بۆ دەستگیرکردنی بەرپرسیارانی کارەساتەکە و تائێستا داواکاری گشتی فەرەنسا تۆمەتی ئاڕاستەی ١٠ کەس کردووە کە پێدەچێت رۆڵیان لە رووداوەکەدا ھەبووبێت.
رۆژی ٢٤ی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوو بەلەمێکی کۆچبەران لە نۆکەندی ئینگلیز ژێرئاوکەوت و بەھۆیەوە ٢٧ کۆچبەر خنکان کە ١٦یان کوردبوون.
ئەحمەد سەحاف وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق رایگەیاند، دوو ھاووڵاتی عێراقی لەسەر سنوورەکانی بێلاڕووس لەگەڵ پۆڵەندا، بەھۆی دابەزینی پلەکانی گەرما کە گەیشتووەتە ئاستی بەستنی تەواوەتی، گیانیان لەدەستداوە.
ئەحمەد سەحاف بەبێ ئاشکراکردنی ناسنامەی کۆچبەرەکان ئاماژەی بەوەکردووە، چونکە عێراق باڵیۆزخانەی لە بێلاڕووس نییە و کۆچبەرەکانیش لە خاکی ئەو وڵاتە گیانیان لەدەستداوە، باڵیۆزخانەی عێراق لە مۆسکۆ کار بۆ ھێنانەوەی تەرمی کۆچبەرەکان دەکات و لیژنەیەکیش بۆ بەدواداچوون و ھێنانەوەی تەرمەکانیان پێکھێندراوە.
ساڵی رابردوو ھەزاران کۆچبەری خەڵکی عێراق و ھەرێمی کوردستان، ھەوڵیاندا لە رێگەی بێلاڕووسەوە خۆیان بگەیەننە وڵاتانی ئەوروپا، بەڵام بەھۆی داخستنی سنوورەکان، لەسەر سنوورەکانی بێلاڕووس گیریانخوارد و دواتر زۆربەیان گەڕێندرانەوە بۆ عێراق و ھەرێم.
قالیباف لە تاران لەگەڵ محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق کۆبووەوە و لە دیدارێکدا جەختکرایەوە لەسەر گرنگی پەیوەندیی دووقۆڵی نێوان ھەردوو وڵات لەسەر ئاستی ئابووری و ئاسایش و رۆشنبیری.
سودانی رایگەیاند، سەردانەکەی بۆ تاران رەنگدانەوەی قوڵی و تۆکمەیی پەیوەندییەکانی ھەردوو گەلە و ھەماھەنگی دەسەڵاتی یاسادانانی ھەردوو وڵاتیش ھەماھەنگی و پەیوەندییەکان تۆکمەتر دەکات.
لای خۆشییەوە، محەمەد باقر قالیباف پشتیوانی حکومەت و گەلی ئێرانی بۆ ئاسایشی عێراق دووپاتکردەوە و رایگەیاند، عێراق و ئێران دوو دەوڵەتی کاریگەری ناوچەکەن و ھەماھەنگی نێوانیان دەبێتە مایەی سەقامگیری ھەرێمی و گەشەکردنی ئابوری.
ئەزھەر مەھاسر بەرپرسی باڵای پۆلیسی شاری کویتای پایتەختی ھەرێمی بلوجستانی پاکستان رایگەیاند، خۆکوژێک خۆی بە ئۆتۆمبێلێکی پۆلیس لەکاتی یاوەریکردنی کاروانی تیمێکی کوتان دژی ئیفلیجی منداڵان تەقاندووەتەوە و لە ئەنجامدا پۆلیسێک و ژنێک و منداڵێک گیانیان لەدەستداوە و ٢٣ی تریش برینداربوون.
دوای کردەوەکەش بزووتنەوەی تاڵیبانی پاکستان بەرپرسیارێتی خۆی لە کردەوە خۆکوژییەکە راگەیاند، کردەوەکەش دوای ئەوەھات لەم ھەفتەیەدا بزووتنەوەکە ئاگربەستی لەگەڵ حکومەت ھەڵوەشاندەوە.
گریفیس لە رێگەی ڤیدیۆکۆنفرانسەوە بەشداری کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کرد و رایگەیاند، بەھۆی کەمی بارانبارین و وشکەساڵی و وێرانکردنی ژێرخانی ئاودێری و کەمبوونەوەی ئاوی رووباری فورات، باکوری سوریا ھێشتا لە قەیرانی کەمی ئاودایە.
وتیشی، نەخۆشی کۆلێرا بە خێرایی لە تەشەنەکردندایە و مەترسی ئەوەش ھەیە بگوازرێتەوە بۆ وڵاتانی دراوسێ.
جەختیشیکردەوە، سورییەکان ھەموو ساڵێک پێویستییان بە فریاگوزارییە بۆ ئەوەی لە ژیاندا بمێننەوە.
حسێن ئەمیر عەبدوڵاھیان وەزیری دەرەوەی ئێران، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ مەولوود چاوشئۆغڵو وەزیری دەرەوەی تورکیا ئەنجامدا و بیروبۆچوونیان لەبارەی دواین پێشھاتەکانی سەر سنووری سوریا تاوتوێ کرد.
لەو بارەیەوە وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، وەزیری دەرەوە بە ھاوتا تورکییەکەی وتووە، ئەوان لە نیگەرانییە ئەمنییەکانی تورکیا و پێویستی چارەسەرکردنیان تێدەگەن، بەڵام ئەو بابەتە پێویستی بە بەردەوامی دانووستانی ئەمنی ھەیە لەنێوان تورکیا و سوریا و ئۆپراسیۆنی زەمینی تورکیا نەک یارمەتی چارەسەربوونی کێشەکان نادات، بەڵکو زیانی دەبێت و رەوشەکە زیاتر ئاڵۆزدەکات، ھەروەھا عەبدوڵاھیان ھەموو ئامادەییەکی ئێرانی بۆ نێوەندگیریکردنی ئەنقەرە و دیمەشق بۆ یەکلاییکردنەوەی پرسەکانی نێوانیان دەربڕیووە.
سەرچاوەیەکی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا رایگەیاند، بە فەرمانی ئیدارەی جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا، ھێزەکانیان بەردەوام دەبن لە پشتیوانیکردنی ھێزەکانی سوریای دیموکرات (ھەسەدە) و ھەموو جۆرە پێداویستییەکییان بۆ دابین دەکەن و چەکی پێویستیشیان بۆ دەنێرن.
وتیشی، ئەو ھەڵەیەی دۆناڵد ترامپ کردی و پشتی کردە کوردانی سوریا و عێراق، بایدن دووبارەی ناکاتەوە و بەھیچ شێوەیەک کورد کە ھاوپەیمانی سەرەکی ئەمریکایە، بەتەنھا بە جێناھێڵێت، چونکە ھۆکاری سەرەکی لەناوبردنی داعش بوون لە سوریا و عێراق.
ئەو سەرچاوەیەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راشیگەیاند، تورکیا رۆڵێکی خراپی لەسوریا ھەیە و بووەتە ھۆی بەھێزکردنەوەی گروپە تیرۆریستییەکان، بۆیە بەتوندی ھۆشدارییان داوەتە ئەنقەرە کە ھەر ھێرشێکی زەمینی بۆ سەر ھەسەدە، کردنە ئامانجی ھەوڵ و کۆششی ئەمریکایە لە سوریا.
سەرچاوە رەسمییەکانی تورکیا بڵاویانکردەوە، لێپرسراوانی تورکیا داوای کشانەوەی ھێزەکانی سوریای دیموکرات لە مەنبەج و کۆبانێ و تەلرەفعەت کردووە، ھەروەھا مەرجی ئەوەشی داناوە کە دامەزراوەکانی حکومەتی سوریا بگەڕێنەوە ئەو ناوچانە بە ھێزە ئەمنییەکان و پاسەوانی سنورەوە.
سەرچاوەکە باسی لەوەشکردووە، تورکیا وادەیەکی بۆ جێبەجێکردنی ئەو مەرجانەی داناوە، ئەگەر جێبەجێنەکرێن، ئۆپراسیۆنەکانی لەو ناوچانە دەستپێدەکات.
لای خۆشیەوە، "ئارام حەنا" وتەبێژی ھێزەکانی سوریای دیموکرات ھەسەدە رایگەیاند، داوای ھاوکارییان لە نوێنەرانی روسیا کردووە بۆ رێککەوتن لەگەڵ حکومەتی سوریا لەپێناو پاراستنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەستیاندایە.
سەبارەت بە مەرجەکانی تورکیاش وتی، کۆبوونەوەکانیان لەگەڵ لایەنی روسیا بەردەوامە و کۆبوونەوەی گرنگ ئەنجام دەدەن.
لە رۆژی ١٩ی ئەم مانگەوە، تورکیا ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان دەستپێکردووە و ھەڕەشەی ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی زەمینی دەکات.
ئارام حەنا وتەبێژی ھەسەدە رایگەیاند، داوایان لە روسیا کردووە دەستپێشخەریی بکات بۆ رێککەوتنی ھەسەدە و حکومەتی دیمەشق بۆ پاراستنی خاکی باکوور و رۆژھەڵاتی سوریا.
وتیشی، دیدار و کۆبوونەوەی بەردەوامیان لەگەڵ لایەنی روسی ھەیە، کە دیداری گرنگن و تەنھا داوایان لێکردوون کە لە رێگەی پاراستنی سەقامگیرییەوە ھاوکارییان بکەن لە کەمکردنەوەی گرژییەکان.
ئەو داوایەی ھەسەدە لە روسیا لە کاتێکدایە، کە تورکیا لە رۆژی ١٩ی ئەم مانگەوە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان دەستپێکردووە و ھەڕەشەی ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی زەمینی دەکات.
"ئورسولا ڤون دیرلاین" سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپا رایگەیاند، یەکێتی ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ سەپاندنی زنجیرەیەک سزای نوێ بەسەر روسیادا، کە نۆیەمین زنجیرە سزایە بەسەر ئەو وڵاتەدا بسەپێندرێت، لەو کاتەوەی جەنگی بۆ سەر ئۆکراین دەستپێکردووە. وتیشی، ئەو بابەتە خراوەتە کارنامەی کۆبوونەوەکانی رۆژی دووشەممەی داھاتووەوە.
لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٤ەوە، یەکێتی ئەوروپا سزای بەسەر روسیا سەپاندووە بەھۆی لکاندنی نیمچە دوورگەی کریما بە وڵاتەکەیەوە، لەو کاتەوە سزاکان بەردەوام درێژ دەکرێنەوە.
لە مانگی شوباتی ئەمساڵیشەوە، یەکێتی ئەوروپا ھەشت زنجیرە سزای دژی روسیا بەھۆی قەیرانی ئۆکراین سەپاندووە، سزاکانیش لایەنی ئابوری دەگرێتەوە و ھێشتا سزا بەسەر کەسایەتییەکاندا نەسەپێندراوە.
ئەمڕۆ "محەمەد شیاع سودانی" بە سەردانێکی رەسمی گەیشتە تاران و لەگەڵ "ئیبراھیم رەئیسی" کۆبووەوە و دواتر کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانی ھاوبەشیان ئەنجامدا و تێیدا "رەئیسی" رایگەیاند، پەیوەندی مێژوویی لەسەر بنەمای متمانە لەنێوان تاران و بەغدادایە، ھەروەھا سوپاسی عێراقی کرد لەو خزمەتەی پێشکەشی زیارەتکارانی ئێرانی دەکەن و ھیوای خواست حکومەتی عێراق باشترین خزمەت پێشکەش بە ھاووڵاتیانی بکات.
"رەئیسی" ئاماژەی بەوەشدا، پێگەی عێراق بۆ سەقامگیری ناوچەکە گرنگە و ھاوکاری عێراق دەبن لە روبەڕوبوونەوەی مەترسی گروپە چەکدارەکان. وتیشی، بوونی ھێزە بیانییەکان لە وڵاتانی ناوچەکە مەترسییەکان زیاتر دەکەن.
لای خۆشیەوە "سودانی" رایگەیاند، پشتیوانی ئێران لە جەنگی تیرۆر گەورە و گرنگ بوو، پابەندیشن بە پتەوکردنی زیاتری پەیوەندییەکان و وتی، دۆسیەی ئابوری جێی بایەخی حکومەتە.
"ئەردۆغان" لە بەردەم لایەنگرانی پارتی داد و گەشەپێدان لە ئیستەنبوڵ وتی، تورکیا مافی خۆیەتی لەو ناوچانەی دەرەوەی سنورەکانی کە دیاریکردووە مامەڵە بکات و ئەمنییەتی بپارێزێت.
وتیشی، لەم ئۆپراسیۆنەی ئێستادا بە ناوی "چنگی شمشێر" کە لە عێراق و سوریا دەستیانپێکردووە، ٤٨٠ ئەندامی پەکەکە کوژراون، بە وتەی خۆشی لەنێو سوپای تورکیاش کوژراو ھەیە.
لای خۆشیەوە، "خلوسی ئاکار" وەزیری بەرگری تورکیا رایگەیاند، بۆردومانەکانیان بۆ سەر ناوچەکانی باکوری سوریا و عێراق بەردەوامە، تاکە دەرچەش بۆ رزگاربوونی چەکدارانی پەکەکە خۆبەدەستەوەدانە، جەختیشی کردەوە لەوەی سوپای تورکیا بەردەوام دەبێت لە لەناوبردنیان لە ھەر شوێنێک بن.
خلوسی ئاکار وتیشی، تورکیا رێز لە سەروەری خاکی وڵاتانی دراوسێ دەگرێت، بەڵام ھەوڵدەدات بۆ پاراستنی ئەمنیەت و سەلامەتی سنورەکان و ھاووڵاتیانی.
"دیمیتری پیسکۆڤ" وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا رایگەیاند، لەسەر ئۆپراسیۆنەکان لە رۆژئاوای کوردستان و باکوری خۆرھەڵاتی سوریا لەگەڵ تورکیا ناکۆکن، بەڵام پەیوەندییەکانیان رێگە بە دۆزینەوەی چارەسەر دەدات.
وتیشی، چارەسەری ئەو ناکۆکییە لەڕێی گفتوگۆی چڕ و دوور و درێژەوە دەبێت، چونکە لێکتێگەیشتن و رێزگرتن لە بیروڕاکان بنەمای ھەموو گفتوگۆیەکە سەبارەت بە دۆسییە قورس و ئاڵۆزەکان.
"جەلال مەحمود زادە" ئەندامی پەرلەمانی ئێران لەسەر شاری مھاباد داوایکرد، "ئیبراھیم رەئیسی" سەرۆک کۆماری ئێران و "ئەحمەد وەحیدی" وەزیری ناوخۆ کە سەرۆکی لیژنەی ئەمنیشە، بانگھێشتی پەرلەمان بکرێن و لێپرسینەوەیان لەگەڵ بکرێت، لەسەر بەکارھێنانی توندوتیژی و فیشەک بەرامبەر بە خۆپیشاندەران، بە تایبەت لە شارە کوردییەکان.
"مەحمود زادە" راشیگەیاند، لە شارە کوردییەکان ١٠٥ خۆپیشاندەر کوژراون، بۆیە پێویستە ئەوانەی تاوانیان ئەنجامداوە بدرێنە دادگا.
"مەحمود زادە" باسی لەوەشکرد، کە ھێزێکی سەربازی زۆر لە مھاباد و شارەکانی تر بڵاوکراونەتەوە و مەدەنییەکان دەستگیردەکەن، داواشیکرد کۆتایی بەو رەوشە سەربازییە بھێندرێت کە بەسەر شارەکاندا سەپێندراوە.
"ناسر کەنعانی" وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، پێشوازی لە بوونی ھێزەکانی سنورپارێزی عێراق دەکەن لە سنورەکانی ئێران و ھەرێمی کوردستان و ھاوکار و پشتیوانیان دەبن.
"کەنعانی" لە کۆنفڕانسی رۆژنامەوانی ھەفتانەیدا وتی، پێشتر دوو کۆبوونەوەی ئەمنی لەنێوان ئێران و عێراق کراوە و حکومەتی عێراقیش ئەرکی پاراستنی سنورەکانی لەسەرە، بە تایبەت سنوری نێوان ئێران و ھەرێمی کوردستان.
وتیشی، پێشوازی لە بوونی ھێزەکانی سنورپارێزی عێراق دەکەن لەنێوان سنورەکانی ئێران و ھەرێمی کوردستان و ھاوکار و پشتیوانیان دەبن.
رەخنەشی لە ئەڵمانیا گرت و وتی، ئەوان ھاوکاربوون لە کیمیابارانکردنی کوردەکان و کۆمپانیاکانی ئەڵمانیا رۆڵیان ھەبووە لە پڕچەککردنی سوپای عێراق بە چەکی کیمیایی، بەڵام ئێستا بوونەتە پشتیوان و داکۆکیکاری مافی کورد، بەڵام راست ناکەن.
رۆژنامەکە لە زاری چەند لێپرسراوێکی باڵای ئیسرائیلەوە بڵاویکردووەتەوە، نزیک بوونەوەی ئێران و روسیا لە جەنگی ئۆکراین، دەرفەتی گەیشتن بە رێککەوتنی ئەتۆمی زۆر کەمکردووەتەوە، ھەروەھا وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا ئامادەییان نەماوە بۆ گەیشتن بەو رێککەوتنە.
بەپێی رۆژنامە ئیسرائیلییەکە، ھەماھەنگی ئێران و روسیا لە جەنگی ئۆکراین، وڵاتانی ئەوروپای لە ئێران کردووەتە دوژمن، بەڵام ھێشتا دۆسیەکە بابەتێکی سەرەکییە و لە ئەجێندای کۆبوونەوەی سەرکردەکانی جیھاندایە.
رۆژنامەکە باسی لەوەشکردووە، لێپرسراوانی ئیسرائیل ترسیان لە نزیکبوونەوەی ئێران و روسیا ھەیە، کە پێکەوە ھێرش ئەنجامبدەن و پەرە بە توانا سەربازییەکانیان بدەن، لەپێناو بە ئامانجکردنی چەند پێگەیەک لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاست.